Esperanto-íslensk orðabók Esperanta

Document technical information

Format pdf
Size 3.4 MB
First found May 30, 2016

Document content analysis

Category Also themed
Language
Norwegian
Type
not defined
Concepts
no text concepts found

Persons

Taha Hussein
Taha Hussein

wikipedia, lookup

Organizations

Places

Transcript

Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
Esperanta-Islanda Vortaro
Reykjavík 2011
Rejkjaviko 2011
Íslenska esperantosambandið
La Islanda Esperanto-Asocio
c 2011 Íslenska esperantosambandið
c 2011 La Islanda Esperanto-Asocio
Þessi orðabók er gefin út í rafrænni gerð.
Heimilt er að afrita hana og/eða prenta til
eigin nota en óheimilt að fjölfalda hana í
fjárhagslegu hagnaðarskyni.
Tiu vortaro estas eldonita kiel elektronika
versio. Estas permesite kopii ĝin kaj/aŭ
presi por propra uzado, sed malpermesite
multobligi ĝin por ekonomia avantaĝo.
Tölvuvinnsla og umbrot: Stefán Briem
Umbrotskerfi: LATEX 2ε .
Prilaborado kaj kompostado: Stefán Briem
Kompostilo: LATEX 2ε .
ISBN 978-9979-70-905-3
Hugh Martin (1931-2001)
Hugh Martin var skoskur esperantisti, sem var í fjöldamörg ár virkur í skosku og alþjóðlegu
esperantohreyfingunni. Hann starfaði sem prestur og þjónaði í Glasgow, Kaíró og síðustu ár
sín í Birmingham. Á árunum í Glasgow var hann formaður Esperantofélagsins í Glasgow og
ritstjóri Esperanto en Skotlando, tímarits skosku esperantosamtakanna. Hann starfaði einnig
í Esperantosambandi Bretlands, var meðal dæmenda í árlegri bókmenntasamkeppni á vegum
Alþjóðlega esperantosambandsins (UEA), birti þýðingar í Skota Antologio (Sýnisbók skoskra
bókmennta) og á starfsárum hans í Kaíró var honum af hálfu UEA falið að skipuleggja arabísku
esperantohreyfinguna og hafa við hana samvinnu.
Hugh Martin var framúrskarandi málvísindamaður. Auk esperantos hafði hann fullt vald
á íslensku, latínu, grísku, hebresku, arabísku og gelísku. Árið 1978 fór hann til Íslands, þar
sem hann starfaði í sex ár sem enskukennari í Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi og var
jafnframt í tengslum við íslenska esperantista. Þau tengsl leiddu til þess að hann tók saman
esperanto-íslenska orðabók, en handrit hennar afhenti hann Íslenska esperantosambandinu til
eignar. Í Egyptalandi þýddi hann á esperanto úr arabíska frumtextanum rit eftir Taha Hussein,
Vivotagoj I (Ævidagar I) sem er varðveitt í handriti.
Hugh Martin sneri aftur til Bretlands frá Egyptalandi árið 1989 og þjónaði sem prestur í
Birmingham til dauðadags árið 2001. Þar hélt hann áfram starfi sínu í þágu esperantos sem almennur fulltrúi og fagfulltrúi á vegum UEA og ritstýrði á ný tímaritinu Esperanto en Skotlando.
Á þessum tíma tók hann saman tvíhliða orðasafn, gelískt-esperanto / esperanto-gelískt.
Hugh Martin var maður búinn óvenjulegum eiginleikum, maður djúprar menntunar og mannúðar. Í eftirmælum um hann í New World, málgagni Félags Sameinuðu þjóðanna í StóraBretlandi og Norður-Írlandi, er sérstaklega minnst óþreytandi starfs hans fyrir það félag.
Hugh Martin estis skotdevena esperantisto, kiu dum multaj jaroj aktivis en la skota kaj internacia Esperanto-movado. Profesie li estis pastro kaj servis en Glasgovo, Kairo kaj dum siaj
lastaj jaroj en Birmingham. Dum siaj jaroj en Glasgovo li estis prezidanto de la Glasgova
Esperanto-societo kaj redaktoro de Esperanto en Skotlando, la revuo de Skota EsperantoFederacio. Li aktivis ankaŭ en la Esperanto-Asocio de Britio, estis juĝanto ĉe la Belartaj
Konkursoj de Universala Esperanto-Asocio (UEA), aperigis tradukojn en Skota Antologio, kaj
dum siaj deĵoraj jaroj en Kairo li estis komisiita de UEA organizi kaj kunlabori kun la araba
Esperanto-movado.
Hugh Martin estis elstara lingvisto. Krom Esperanto li plene posedis la lingvojn islandan,
latinan, grekan, hebrean, araban kaj gaelan. En 1978 li iris al Islando, kie li laboris dum ses
jaroj kiel instruisto de la angla lingvo en supera lernejo en Akranes kaj havis kontaktojn kun
la islandaj esperantistoj. Tiuj kontaktoj kondukis al lia kompilado de Esperanto-Islanda Vortaro, kies manuskripton li transdonis en la posedon de Islanda Esperanto-Asocio. En Egiptio li
tradukis el la araba originalo verkon de Taha Husejn, Vivotagoj I, kiu estas en manuskripto.
Hugh Martin revenis al Britio el Egiptio en 1989 kaj servis kiel pastro en Birmingham ĝis
sia morto en 2001. Tie li daŭrigis sian agadon por Esperanto kiel delegito kaj fakdelegito de
UEA kaj denove redaktis la revuon Esperanto en Skotlando. En tiu tempo li kompilis dudirektan vortaron, Gaelan-Esperanto / Esperanto-Gaelan.
Hugh Martin estis homo dotita de eksterordinaraj kvalitoj, homo de profunda klereco kaj
humaneco. En nekrologo pri li en New World, organo de United Nations Association, estas
aparte menciita lia nelacigebla laboro por tiu Asocio.
FORMÁLI
Á landsþingi Íslenska esperantosambandsins (IEA) árið 1989 færði Hugh Martin sambandinu
að gjöf handrit sitt að esperanto-íslenskri orðabók ásamt öllum réttindum. Höfundur hafði lagt
til grundvallar esperantoorðaforðann í Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV), útg. 1987,
og leitast við að skrá íslenskar þýðingar á sem stærstum hluta þess orðaforða.
Allar lagfæringar og undirbúning að útgáfu orðabókarinnar hafa íslenskir esperantistar látið
í té í sjálfboðavinnu.
Við skipulagningu á því hvernig unnið skyldi að útgáfu bókar eftir handritinu naut esperantohreyfingin í fyrstu leiðsagnar Árna Böðvarssonar, en hann lést árið 1992.
Orðabókarnefnd var sett á stofn á landsþingi IEA árið 1991 og hefur hún haft með höndum
skipulagningu og umsjón með vinnu fyrir útgáfu orðabókarinnar. Nefndarmenn hafa frá upphafi verið Baldur Ragnarsson, Eysteinn Sigurðsson og Stefán Briem.
Fyrsti verkþáttur var að tölvuskrá handritið og lögðu þar hönd á plóg Eysteinn Sigurðsson,
Jón Hafsteinn Jónsson, Stefán Briem og Steinþór Sigurðsson. Þetta verk var auðveldað með því
að útvega tölvuskrá með flettiorðum og efnisflokkun þeirra úr PIV, sem erlendir esperantistar
létu góðfúslega í té.
Annar verkþáttur voru lagfæringar, viðbætur og endurbætur af ýmsu tagi, og eru eftirtaldar
þeirra helstar: Hermann Lundholm las yfir og bætti orðaforða í grasafræði og garðyrkju. Loftur Melberg Sigurjónsson las yfir og bætti orðaforða í biblíunni, kaþólsku, kristni og trúmálum
utan kristni. Stefán Briem samræmdi orðaforða í stjörnufræði, bætti við orðaforða í upplýsingatækni og uppnýjaði heiti ríkja og þjóðerna.
Þrjár prófarkir hafa verið prentaðar af orðabókinni í lausblaðaformi. Flest voru eintökin af 2.
próförk (1996), en þau gafst mönnum færi á að eignast á kostnaðarverði. Nú hefur verið ákveðið að gefa orðabókina út rafrænt og opna gjaldfrjálsan aðgang að henni á Internetinu snemma
árs 2011. Nokkur eintök verða einnig prentuð í lausblaðaformi með lágmarkskostnaði en ekki
sett í almenna sölu.
Reykjavík í mars 2011
Baldur Ragnarsson
Eysteinn Sigurðsson
Stefán Briem
ANTAŬPAROLO
En la landa kongreso de la Islanda Esperanto-Asocio (IEA) en la jaro 1989, Hugh Martin, honora gasto de la kongreso, donacis al la asocio sian manuskripton pri Esperanto-islanda vortaro
kun ĉiuj rajtoj. La verkisto estis bazinta sian verkon sur la vortprovizo de la Plena Ilustrita
Vortaro de Esperanto (PIV), eld. 1987, kaj klopodis registri islandajn tradukaĵojn de kiel eble
plej granda parto de tiu vortprovizo.
Ĉiujn rebonigojn kaj preparadon por eldono de la vortaro islandaj esperantistoj faris kiel
volontuloj.
Por la organizo de la labormetodo prepari eldonon de libra vortaro laŭ la manuskripto, la
esperantomovado en la komenco ĝuis la gvidadon de Árni Böðvarsson, kiu forpasis en la jaro
1992.
Komisio pri la vortaro, kiu estis starigita en la landa kongreso de IEA en la jaro 1991, organizis kaj prizorgadis la laboron pri eldono de la vortaro. Ekde la starigo de la komisiono la
komisianoj estis Baldur Ragnarsson, Eysteinn Sigurðsson kaj Stefán Briem.
La unua tasko estis enkomputile tajpi la manuskripton. Tiun laboron faris Eysteinn Sigurðsson, Jón Hafsteinn Jónsson, Stefán Briem kaj Steinþór Sigurðsson. La laboro estis faciligita
per dosiero, kiun alilandaj esperantistoj bonvole disponigis, entenante vortojn kaj vorterojn
kun iliaj fakklasoj el PIV.
La dua tasko estis rebonigado, aldonoj kaj plibonigoj diversaj, de kiuj la plej gravaj estas
jenaj: Hermann Lundholm tralegis kaj plibonigis la vortprovizon de botaniko kaj hortikulturo.
Loftur Melberg Sigurjónsson tralegis kaj plibonigis la vortprovizon de la biblio, katolikismo,
kristanismo kaj religioj ne kristanaj. Stefán Briem akordigis la vortprovizon de astronomio,
aldonis vortprovizon en informa teknologio kaj ĝisdatigis nomojn de ŝtatoj kaj naciecoj.
Tri presprovaĵoj de la vortaro estis faritaj en liberfolia formo. Plej multaj estis la ekzempleroj de la 2a presprovaĵo (1996), kiujn oni povis haviĝi kontraŭ kostoprezo. Estas nun decidite
eldoni la vortaron elektronike kaj malfermi senpagan aliron al ĝi en la Interreto frue en la jaro
2011. Ankaŭ kelkaj ekzempleroj estos presitaj en liberfolia formo je minimuma kosto, sed ne
metitaj al publika vendo.
Rejkjaviko en marto 2011
Baldur Ragnarsson
Eysteinn Sigurðsson
Stefán Briem
ÁHRIF SAGNA OG EFNISFLOKKUN ORÐA
Mörg esperantoorðanna eru tengd tilteknum efnisflokkum og er hver efnisflokkur táknaður
með þremur skáletruðum bókstöfum. Efnisflokkarnir svara að mestu leyti til efnisflokka í
PIV (1987) sem þar eru táknaðir með stafrósum. Þrír efnisflokkar bættust við: innanlandsmál,
persónur og upplýsingatækni.
Sagnir eru merktar með svipuðum hætti eftir því hvort þær eru áhrifssagnir eða áhrifslausar.
SAGNIR
áhl áhrifslaus sögn
áhr áhrifssögn
EFNISFLOKKAR
alm
bib
bif
bók
bún
byg
dýr
eðl
efh
efn
fag
fél
fja
flf
flu
fru
gar
goð
gra
hag
hei
her
hlj
hús
inn
íþr
jar
jár
kaþ
klæ
kri
kvi
ldf
ldm
lei
lfe
almenn merking
biblían
bifreiðar
bókmenntir
landbúnaður
byggingartækni
dýrafræði
eðlisfræði
efnishyggja
efnafræði
fagrar listir
stjórnmál/samfélagsfræði
fjarskipti
fornleifafræði
flugmál
frumsaga
garðyrkja
goðafræði
grasafræði
hagfræði
heimspeki
hermennska
hljóðfræði
húsagerðarlist
innanlandsmál
íþróttir/leikir
jarðfræði
járnbrautir
kaþólska
klæðnaður
kristni
kvikmyndalist
landafræði
landmælingar
leiklist
lífeðlisfræði
lfæ
líf
ljó
lyf
læk
lög
mat
mál
mfr
nýy
per
pre
raf
rtæ
rúm
sag
sál
sig
sjó
ská
sku
ste
stg
stj
stæ
tón
trú
tæk
töl
umf
upp
útv
veð
ver
vél
vís
líffærafræði
líffræði
ljósfræði/ljósmyndun
lyfjafræði
læknisfræði
lögfræði
matargerðarlist
málvísindi
málfræði
nýyrði í daglegu máli
persónur
prentlist/bækur
rafmagnsfræði
raftækni
rúmfræði
saga
sálarfræði
skipasmíðar/siglingar
sjómennska
skáldamál
skurðlækningar
steinafræði
steingervingafræði
stjörnufræði
stærðfræði
tónlist
trúmál utan kristni
tækni
tölfræði
umferðarmál
upplýsingatækni
útvarpsmál
veðurfræði
verslun
vélfræði/vélar
vísindi
TRANSITIVECO DE VERBOJ KAJ FAKKLASIGO DE VORTOJ
Multaj de la esperantovortoj apartenas al certaj fakklasoj kaj ĉiu fakklaso estas simboligita per
tri kursivaj literoj. La fakklasoj plejparte respondas al la fakklasoj en PIV (1987), kiuj estas
prezentitaj per vinjetoj. Ĉi-tie tri fakklasoj estis aldonitaj: internlandaj aferoj, personoj kaj
informa teknologio.
Verboj estas simile markitaj kiel transitivaj aŭ netransitivaj.
VERBOJ
áhl netransitiva verbo
áhr transitiva verbo
FAKKLASOJ
alm
bib
bif
bók
bún
byg
dýr
eðl
efh
efn
fag
fél
fja
flf
flu
fru
gar
goð
gra
hag
hei
her
hlj
hús
inn
íþr
jar
jár
kaþ
klæ
kri
kvi
ldf
ldm
lei
lfe
komunuza senco
biblio
aŭtomobiloj
beletro
agrikulturo
konstrutekniko
zoologio
fiziko
materialismo historia
kemio
belartoj
politiko/sociologio
telekomunikoj
arkeologio
aviado
prahistorio
hortikulturo
mitologio
botaniko
ekonomiko/financo
filozofio
militaferoj
fonetiko
arkitekturo
internlandaj aferoj
sporto/ludoj
geologio
fervojoj
katolikismo
teksindustrio/vestoj
kristanismo
kinoarto
geografio
geodezio/topografio
teatro
fiziologio
lfæ
líf
ljó
lyf
læk
lög
mat
mál
mfr
nýy
per
pre
raf
rtæ
rúm
sag
sál
sig
sjó
ská
sku
ste
stg
stj
stæ
tón
trú
tæk
töl
umf
upp
útv
veð
ver
vél
vís
anatomio
biologio/biontologio
fotografio/optiko
farmacio
medicino
juro
kuirarto
filologio/lingvistiko
gramatiko
neologismo pri ĉiutagaĵo
personoj
tipografarto/libroj
elektro
elektrotekniko
geometrio
historio
psikologio/psikiatrio
ŝipkonstruado/navigado
maraferoj
poetiko/poezia termino
kirurgio
mineralogio
paleontologio
astronomio
matematiko
muziko
religioj ne kristanaj
teknikoj
statistiko
trafiko
informa teknologio
radiofonio
meteologio
komerco
maŝinoj/meĥaniko
scienco
Hugh Martin
1 A,
Esperanto-íslensk orðabók
a mfr 1. stafur esperanto-stafrófsins. de a
ĝis z: frá upphafi til enda.
2 a 1) (í skammstöfunum) A. = angla lingvo,
argono, ampero; a. = aro. 2) (í tónlist) A. A bemola as. A diesa aís. 3) (í samböndum) -boco s.
aboco.
-a mfr ending lýsingarorða, t.d. kara, mia,
patra. (Ath. -a er einnig notað sem ending kvenkyns nafna, t.d. Maria.
a/ tón vís mfr vís (forskeyti í vísindalegum fagorðum leiddum af grískum orðum) án; -laus, ó-,
mis-, van-. N.B. á undan sérhljóðum og h verður
þetta forskeyti an-, t.d. acefala (senkapa), anhidra
(senakva).
Aaron/o bib Aron, fyrstur æðsti prestur Ísraelsmanna og bróðir Móse.
ab eðl (forskeyti á undan einingum), al-, alger,
t.d. abampero, abomo.
Abadon/o bib Abaddín (engill undirdjúpsins).
abak/o 1 stæ talnagrind. 2 hús sag súluhöfuðshella.
abandon/o ver uppgjöf, afsölun.
abat/o trú ábóti. -eco ábótadæmi, ábótaembætti. -ejo klaustur sem stjórnað er af ábóta; klausturkirkja. -ino abbadís.
abatis/o her tálmi úr felldum trjám.
abazi/o læk gangstol, missir hæfileikans til að
ganga þótt fótlimir séu ekki máttlausir.
abdik/i 1 segja af sér (um þjóðhöfðingja aðra
en forseta). 2 áhr afsala sér, segja sig frá. -o afsögn;
afsölun.
abdomen/o lfæ dýr kviður; kviðarhol. -a kvið-,
kviðar-.
abdukci/o læk fráfærsla (lima frá miðfleti). -a
muskolo fráfærir. -a nervo fráfærandataug.
abduktor/o lfæ einhver fráfæranna.
abel/o dýr býfluga. -a býflugna-. -aro býflugnasveimur, býflugnatorfa, býsveimur. -ejo býflugnabær. -ino kvenbýfluga. -isto býflugnaræktandi, býflugnabóndi. -ujo býflugnabú. -bredado,
-kulturo býflugnarækt. -kesto = -ujo. -korbo =
-ujo. -reĝino býflugnadrottning. -svarmo = -aro.
labor-o verkabýfluga, vir-o karlbýfluga.
aberaci/o 1 stj ljósvilla, ljósstefnuvik, ljósvik,
ljóshnik. 2 ljó litadreifing, litvilla (kromatika -o).
lfæ mensa -o geðreik. læk fráhvarf. -i áhl hverfa
frá; dreifa. -a afbrigðilegur, frábrugðinn.
abi/o gra grenitré, hvítgreni, góðgreni. -aro
greniskógur. balzama -o balsamgreni. Kristnaska
-o jólatré. -a pinglo barrnál grenitrés.
abisen/o Abyssiníumaður. A-io, A-ujo Abyssinía.
1
abism/o bib 1 hyldýpi; undirdjúp. 2 botnleysa.
3 hengiflug. -a 1 ldf djúp-, sem lýtur að úthafsdjúpum. 2 botnlaus, hyldjúpur; feikilegur. en-iĝi 1
sökkva í djúpið. 2 vera yfirbugaður; vera gleyptur.
Abiŝag bib Abísag.
abiturient/o stúdent, útskrifaður menntaskólanemi. -a diplomo útskriftarskírteini menntaskóla.
abĵur/i áhr sverja fyrir, neita með eiði.
ablaci/o 1 læk aflimun. 2 veð brottnám; losun;
losnun; leysing (jökuls).
ablativ/o mfr sviptifall. -o absoluta óháð
sviptifall.
abnegaci/o sjálfsafneitun. -i áhr hafna, afneita.
Abner/o bib Abner, hershöfðingi Davíðs konungs.
abnorm/a = nenorma.
aboc/o mfr 1 stafróf. 2 stöfun. 3 undirstöðuatriði.
abol/i áhr = abolicii.
abolici/i áhr afnema (með lögum). -o afnám.
-ismo þrælahaldsafnámsstefna (í Bandaríkjunum).
abomas/o læk lfæ vinstur.
abomen/i áhr hafa andstyggð á, bjóða við. -o
viðbjóður, andstyggð. -a, -iga, -inda viðbjóðslegur, andstyggilegur. -aĵo, -indaĵo viðurstyggð.
abon/i áhr vera áskrifandi; panta, leigja (um
stundarsakir), kaupa. -o áskrift; áskriftartími. -anto
áskrifandi; kaupandi; fastagestur (á skemmtistöðum o.þ.h.). -antaro (t.d. á blaði) lesendahópur,
áskrifendahópur. -ebla sem hægt er að kaupa eða
verða áskrifandi að. -igi safna (e-m) sem áskrifendum. -ilo áskriftarlisti; pöntunarseðill. -bileto miði
sem gildir ákveðinn tíma. -pago, -prezo áskriftarverð. ek-i áhr verða áskrifandi. mal-i áhr afpanta;
hætta að vera áskrifandi að. re-i áhr endurnýja
áskrift eða pöntun.
aborigen/o sag frumbyggi, frumþjóð. -a innfæddur.
abort/i áhl 1 leysast höfn, láta fóstur, fæða of
snemma. 2 fara út um þúfur, mistakast. -a misheppnaður; brigðull. -o fósturlát. -aĵo, -ito vanskapað fóstur, óburður. -igi 1 eyða fóstri. 2 eyðileggja. -igo fóstureyðing. -igilo meðal (eða þ.u.l.)
sem veldur fósturláti. -isto fóstureyðir.
abrad/i áhr skafa af, má. -o skafning. -a hrjúfur. -aĵo kornótt fágunarefni.
Abraham/o bib Abraham.
abrazi/o jar læk (= abrado) skafning; hrufl;
afrifur, grunnsævi; slit, sjávarrof. -a hrjúfur, kornóttur.
abrikot/o gra apríkósa, eiraldin. -arbo, -ujo
apríkósutré.
2
Esperanto-íslensk orðabók
abrogaci/o lög afnám, ógilding. -i áhr afnema,
fella úr gildi.
abrotan/o gra ambrajurt (Artemisia abrotanum).
abrupt/a 1 snöggur; skyndilegur; sviplegur. 2
snarbrattur, þverhníptur (= kruta).
Abruz/o ldf Abruzzi.
Absalon/o bib Absalon (= Abŝalomo).
absces/o læk ígerð, graftarígerð. -i áhl mynda
ígerð, verða að ígerð. gingiv-o tannkýli. gum-o
læk vatnskýli, ígerð.
abscis/o stæ láhnit.
absid/o hús kórskans (í basilíku). -eto kapella
með baugmynduðu útskoti bak við altarið.
absint/o gra 1 malurt (Artemisia absinthium).
2 kryddvín með malurtarbragði. -aĵo malurtarsafi.
-ismo læk malurtaráfengiseitrun.
absolut/a mfr stæ 1 fortakslaus, skilyrðislaus,
gersamlegur; ótakmarkaður. 2 óháður. 3 einvaldur.
4 efn óblandaður (um áfengi). 5 tón hreinn; fullkominn. 6 eðl alger, al-. -e ne mfr alls ekki. -o 1
hei óháð tilvera; frumvera. 2 stæ algildi. -ismo einræði, einveldi; einveldisstjórn. -isto einveldissinni.
absolv/i áhr trú 1 veita aflausn (syndanna). 2
sýkna; leysa undan (ekki = ljúka prófi).
absorb/i áhr 1 altaka, gera hugfanginn. 2 = sorbi. -iĝi sökkva sér niður. -iĝo, -iteco einbeiting.
abstemi/o læk bindindi. -a bindindissamur. -ulo
bindindismaður.
abstin/i áhl kaþ (de) bindast, forðast. -ado
bindindi; bindindissemi; skírlífi. -ema reglusamur,
hófsamur (um mat, drykk o.fl.). -ismo bindindishreyfing. -ulo bindindismaður.
abstinenc/o kaþ = abstinado.
abstrakt/a hei mfr fag 1 óhlutlægur, óhlutkenndur, huglægur, óhlutstæður. 2 afstrakt, sérstæður, óhlutbundinn. 3 óraunhæfur. -e frá almennu
sjónarmiði. -i áhr einangra, greina frá. -ado sérhæfing. -aĵo óhlutstæð hugmynd. -eco óhlutstæði.
absurd/a hei 1 fráleitur, fjarstæður, gagnstæður
skynseminni. 2 hlægilegur, heimskulegur. -o, -aĵo,
-eco 1 fjarstæða, firra. 2 athlægi.
Abŝalom/o bib Absalon, hárprúði sonur Davíðs
konungs.
abuli/o sál viljabilun.
abund/a 1 ríkulegur, nægur, fullnógur. 2 óhóflegur. -e í ríkum mæli, ríkulega. -i áhl vera til
í ríkum mæli. -(ec)o gnægð, allsnægtir. mal-a
sjaldgæfur; naumur. super-a, tro-a of ríkulegur,
í alltof ríkum mæli. super-i áhl vera meira en nógur. super-i je hafa meira en nóg af.
abutil/o gra klukkuljós (stofublóm).
Hugh Martin
abutment/o byg vél endastólpi, stöpull; stólpi.
-aĵo strengur.
-ac/o gra mfr (viðskeyti) táknar ætt plantna,
t.d. kruciferacoj krossblómaætt.
ace efn ase-.
acefal/oj dýr höfuðlausir skelfiskar (acephala).
acer/o gra hlynur, mösur. -acoj hlynsætt
(Aceraceæ). platan-o hlynur (Acer pseudoplatanus). plataneca -o, norvega -o norskur hlynur
(Acer platanoides). suker-o mösur (Acer saccharum s. saccharinum). -a sukero mösurssykur.
acerb/a ská 1 súr; bitur. 2 beiskur.
aceren/o = perĉo.
acet/ efn mfr ediks-, edikssýru-, asetat-.
acet/o efn edik; edikssýra. -a edikssúr, ediks-.
-ato edikssýrusalt, asetat. -igi mynda edikssýru; gera súran. -ilo asetýl. -ili áhr asetýlera.
-acido edikssýra (einnig -ata acido). -a aldehido
asetaldehýð. -a anhidrido ísedik. glacia -ata
acido frosin hrein edikssýra.
acetabul/o lfæ augnakarl (acetabulum).
acetil/o efn (= etanoilo).
acetilen/o efn asetýlen, litlaust gas sem brennur
með björtum loga, etýn (= etino).
aceto/ efn mfr asetó-.
acetoliz/i efn áhr leysa sundur með edikssýru.
aceton/o efn asetón. -emio læk asetón í blóði.
-ilo efn asetónýl. -urio læk asetón í þvagi.
acid/a 1 súr. 2 hvass, nístandi. -o efn sýra. -aĵo
súr vökvi: via vino estas abomena acidaĵo. -eco efn
líf sýrufar, sýrustig, sýrumagn; súrleiki. -eta ísúr.
-(et)igi gera ísúran. -izi bæta sýru við. -ozo læk
blóðsýring, sýringareitrun. -baza ekvilibro sýrubasajafnvægi. -fendiĝo sýruklofnun. -ometro eðl
sýrumælir. -mordi áhr eyða, æta (með kemískum
efnum) (= korodi). -nombro sýrutala. dolĉ-a súrsætur. gras-o fitusýra.
acidimetr/o eðl = acidometro.
acikl/a efn raðtengdur (= sencikla).
acin/o læk þrúga, ber (acinus).
acipenser/oj dýr styrjuætt.
Acis/o goð Akis (elskhugi Galateu).
Acor/oj ldf Asoreyjar.
-aĉ/ mfr viðskeyti sem táknar eitthvað lítilfjörlegt eða fyrirlitlegt, t.d. domaĉo hreysi, ĉevalaĉo
bykkja, viraĉo mannræfill. -a fyrirlitlegur, lítilmótlegur, ljótur. -ulo ómenni, skíthæll.
aĉakatur/o tón viðhöfn í leikstíl snertlahljóðfæra, þar sem aðalnóta var slegin samtímis með undirtvíund sem síðan var strax sleppt,
acciaccatura.
aĉet/i áhr kaupa. -o kaup. -ado kaup. -anto
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
kaupandi. -ebla sem hægt er að kaupa; til sölu.
-ejo = vendejo. -isto innkaupamaður (hjá fyrirtæki). antaŭ-i kaupa fyrirfram. el-i áhr trú leysa;
kaupa út. la Elaĉetinto Frelsarinn. el-o lausn;
lausnargjald. for-i áhr = akapari. kun-anto meðkaupandi. sub-i áhr múta. sub-ebla mútuþægur,
féfalur. -propono kauptilboð.
aĉeŭle/o stg Acheul-öld.
-ad/ mfr viðskeyti sem táknar áframhald verknaðar eða ástands, t.d. paroladi flytja ræðu, parolado ræða, pafado skothríð, vidado sjón (skilvitið).
-a sífelldur.
adaĝ/o tón hægur kafli (í tónverki). -e hægt,
adagio.
Adam/o bib Adam. -ido maður. -pomo adamsepli, barkakýli. -tero rauður sandsteinn.
adamantin/o lfæ glerungur.
adapt/i áhr stilla, aðlaga, samræma, sníða (eftir
= al). -(ad)o endursamning; lögun, tilbreyting. -aĵo
endursamning, aðlögun, eftirlíking. -ebla aðlögunarhæfur. -iĝi læk laga sig. -iĝemo tilslökunarhæfileiki; aðlögunargáfa. -ilo efn rtæ tæk millistykki.
-ometrio læk aðlögunarmæling. re-ado læk endursamhæfing.
adasism/o viðskeytarím, t.d. amadas/vidadas.
adekvat/a hei alm nægur, nægilegur, fullnógur.
Adel/a kvenmannsnafn.
Adelaid/o ldf Adelaide (höfuðborg SuðurÁstralíu). -a kvenmannsnafn.
Adeliland/o ldf Adélieland (franskt landsvæði
á Suðurskautslandi).
aden/o læk lfæ eitill, kirtill. -ito eitlaþroti, eitlabólga. -oida eitla-, -oidaj vegetaĵoj: eitlagróður
í nefkoki, kokeitlingsauki. -oidismo útlit sjúklings með kokeitlingsauka. -oidito kokeitlingsaukabólga. -omo kirtilæxli. limf-o eitill. limf-ito
eitlabólga.
Aden/o ldf Aden (höfuðborg Suður-Jemen). -a
Aden-, la Adena Golfo: Adenflói.
adenopati/o læk = adenafekcio.
adept/o 1 meistari; snillingur. 2 áhangandi,
fylgismaður. 3 iðrandi. -igi kynna (e-n) samkvæmislífinu; fá í félag.
adher/i áhl eðl loða við, halda fast við. -o
samloðun, viðloðun. -a viðloðunar-, samloðunar-;
límseigur. -a rubendo límband. -aĵo læk samvöxtur (milli líffæra o.þ.u.l.).
adiabat/a eðl innrænn, íbreytinn. -o innrænuferill. pseŭdo-o veð sýniinnrænuferill.
adiant/o gra venushár (stofublóm).
adiaŭ vertu sæll, verið þér sælir. -o kveðjuorð;
skilnaður, kveðja. -i áhr kveðja. -igi vísa (e-m)
3
burt, reka (e-n). -diro skilnaðarkveðja.
adici/i áhr stæ leggja saman. -o samlagning.
-ato stæ samlagningartala.
Adiĝ/o ldf Adigeá.
adip/o læk fita. -a acido efn fitusýra. -ozo læk
offita, feitlagni. -ogenezo fitumyndun.
adipocir/o efn fituvax.
Adison/a læk Addisons. -a morbo Addisons
sjúkdómur/sýki, nýrnahúfumein.
adjekt/o mfr sagnfylling. -a propozicio atvikssetning.
adjektiv/o mfr lýsingarorð.
adjudik/i áhr ver óska eftir tilboði í. -o tilboðsósk.
adjunkt/o aðstoðarmaður, varamaður.
adjutant/o her aðstoðarforingi. -o generala aðstoðarforingi hershöfðingja.
administr/i áhr lög hafa umsjón með, stjórna,
stýra. -(ad)o umsjón. -a stjórnlegur, umboðs-,
umsjónar-; framkvæmdar-. -ejo aðalstöð; umboðsstjórn. -anto, -isto, -ulo umsjónarmaður, umboðsmaður, ráðsmaður. -istaro stjórnarnefnd, framkvæmdarnefnd.
administraci/o lög umboðsstjórn, umsjón, forráð; stjórnarnefnd, framkvæmdarnefnd; gæsla. -a
stjórnlegur, umboðs-, umsjónar-.
administrator/o umsjónarmaður, ráðsmaður,
forráðamaður, umboðsmaður.
admir/i áhr dá, dást að. -o aðdáun. -e með aðdáun. -inda aðdáanlegur, dásamlegur, prýðilegur.
admiral/o flotaforingi, aðmíráll. ĉef-o yfirflotaforingi. vic-o varaaðmíráll. sub-o undirsjóliðsforingi. -a ŝipo flaggskip.
admiralitat/o 1 flotastjórn; sjóliðsstjórn. 2
flotamálaráðuneyti.
Admiralt/oj ldf Aðmírálseyjar.
admitanc/o eðl rtæ samleiðni, tvinnleiðni,
sýndarleiðni.
admon/i áhr 1 áminna; gera viðvart, láta vita. 2
ámæla, lasta. -a áminnandi, viðvörunar-. -o áminning, viðvörun, ofanígjöf, aðfinning. de-i áhr telja
af, ráða frá. Re-o fimmta Mósebók, Deuteronomium. lit-o skammaræða. moral-o siðferðisáminning, umvöndun.
adob/o hús sólþurrkaður múrsteinn.
adoks/o desjurt (Adoxa).
adolesk/i áhl læk vera á æskuárum. -a uppvaxandi, ungur. -anto, -ulo unglingur, ungur maður.
-antino unglingsstúlka, ung stúlka. -anteco æska,
unglingsár.
Adolf/o per Adolf.
adolt/a læk fullorðinn, fullvaxinn; fullþroskað-
4
Esperanto-íslensk orðabók
ur. -o fullorðinn maður. filmo permesata nur al -oj
bíómynd bönnuð innan 16 ára.
Adonaj bib Drottinn, Jahve.
adonid/o gra goðablóm (Adonis). aŭtuna -o
haustgoði (A. autumnalis). printempa -o vorgoði
(A. vernalis). somera -o sumargoði (A. æstivalis).
Adonis/o goð Adónis.
adopt/i áhr 1 ættleiða. 2 taka upp. -o ættleiðing,
ættleiðsla; upptekning, val. -a kjör-. -into kjörfaðir. -ito kjörbarn.
ador/i áhr trú 1 tilbiðja, dýrka. 2 unna. 3 dá,
vera hrifinn af, þykja mjög góður. -o tilbeiðsla,
dýrkun. -adi áhr tilbiðja, dýrka. -ejo helgidómur. -inda tilbeiðsluverður, dásamlegur, yndislegur,
guðdómlegur. -kliniĝi falla fram og tilbiðja.
adrenalin/o efn adrenalín, mergvaki, hettuvaki,
húfukjarnavaki.
adres/o áritun, utanáskrift, heimilisfang, verustaður. -i áhr skrifa utan á; beina (e-u til e-s). -anto
sendandi. -aro heimilisfangabók. -ato, -ulo móttakandi, viðtakandi. -aparato, -ilo utanáskriftarvél. -libro bæjarskrá. -loko póstfang. -o telegrafa
símnefni. mis-i skrifa vitlaust utan á. re-i senda
áfram, framsenda, skipta um utanáskrift.
Adri/a ldf Adría-. - Maro Adríahafið.
Adriatik/o ldf Adríahafið.
adsorb/i áhr efn sjúga í sig, sjúga að sér. -eco
ásog, aðsog. -ilo efni sem sýgur á sig.
adstring/i áhr læk draga saman, binda saman,
herpa saman. -a barkandi; blóðstemmandi; þrengjandi. -aĵo barkandi lyf; blóðstemmandi lyf; barkandi efni.
aduci/i áhr húða. -itaj tuboj seighertar leiðslur.
adukci/o lfæ aðfærsla (lima að miðfleti). -a aðfærandi.
aduktor/o lfæ aðfærir. haluksa aduktoro aðfærir stórutáar.
adulari/o ste mánasteinn.
adult/i áhl bib drýgja hór, hórast. -o hór,
hórdómur. -(em)a saurlífur. -igi verða til þess að
e-r drýgir hór. -ulo hórkarl. -ulino hóra, hórkona.
sang-o sifjaspell. vir-o 1 kynvilla. 2 sveinaspjöllun.
adulter/i áhr læk spilla, þynna.
advekci/o veð hliðarstreymi, hliðarvindur.
Advent/o kri aðventa, jólafasta. -isto aðventisti.
adventic/o læk úthjúpur (æðar).
adventiv/a gra aðkominn, aðfenginn, tilfallandi. -a radiko hjárót.
adverb/o mfr atviksorð. -a atvikslegur, sem
heyrir til atviksorði.
advokat/o 1 málaflutningsmaður, lögmaður. 2
Hugh Martin
formælandi, málsvari; árnaðarmaður. -i flytja mál;
mæla fyrir. -aro lögmannastétt. -eco málfærslumannsembætti; málflutningur.
adz/o skaröxi.
aed/o bók hellenskt ljóðskáld frumtíma.
aer/o efn loft; andrúmsloft. -a loftlegur, loftkenndur; loft-. -eca loftlegur, léttur. -(iz)i áhr
blása upp, belgja upp. -ujo loftkútur. -umi áhr
viðra. -umado viðrun. -bremso lofthemill. -fluo
loftstraumur, súgur. -hejtado lofthitun. -klapo
loftspjald, loki. -kuseno vindkoddi. -lito loftkoddi, vinddýna, vindsæng. -manka loftlaus; sem
þungt loft er í. -ondo loftbylgja. -pafilo loftbyssa. -premo loftþrýstingur. -ŝakto loftskiptingargöng. -ŝipo loftfar. -ŝtono loftsteinn, vígahnöttur.
-terapio loftmeðferð. -tiro loftsúgur. -truo loftsmuga. -veziketo vindbóla. -viva loftháður. -aj
kasteloj loftkastalar. kunpremita -o þrýstiloft. en
plena aero útivistar-.
aeremi/o læk köfunarsýki.
aerobatik/o flu listflug.
aerobi/a líf loftháður. mal-a loftfælinn.
aerodin/o flu loftfar þyngra en loftið.
aerodinamik/o loftaflsfræði.
aerodrom/o flu flugvöllur, lendingarstöð.
aerofagi/o læk loftgleyping.
aerofobi/o loftfælni.
aerofor/o tæk neyðarloftberi til námumanna.
aerofram/o flu bolgrind.
aerogram/o 1 fja flugbréf. 2 veð veðurskeyti,
loftrit.
aerolit/o stj jar loftsteinn.
aerolog/o veð flu loftfræðingur. -io loftfræði.
aerometr/o eðl loftþéttamælir. -io loftþéttafræði.
aeronaŭt/o flugmaður. -iko loftsiglingafræði;
flugfræði; loftsiglingar.
aeroplan/o flugvél.
aerosol/o agnúði, loftúði, úði.
aerostat/o loftfar, loftbelgur.
aerostatik/o eðl þau vísindi sem fjalla um jafnvægi gaskenndra vökva og fastra hluta sem í þeim
búa, loftstöðufræði.
aetit/o ste aetít.
afabl/a vingjarnlegur, alúðlegur, þægilegur.
-aĵo greiði. -eco góðsemi, góðvild, vingjarnleiki,
alúðleiki. Havu la afablecon .. -i: gerðu svo vel að
.. , vinsamlegast + bh. mal-a önuglyndur, önugur;
óvingjarnlegur, óvinveittur; ómildur, óþægilegur.
afanipter/oj dýr flær (Aphaniptera).
afazi/o læk málleysi, málstol, ómæli.
afekci/i áhr hei læk hafa áhrif á, hræra, fá á. -o
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
hei læk geðshræring; lasleiki, líkamleg veikindi. -a
áhrifamikill, sem lýtur að geðshræringu.
afekt/i áhr áhl gera sér upp, þykjast, sýnast. -o, -ado tilgerð, uppgerð; látalæti; það að
sýnast. -ulo látalætismaður. sen-a tilgerðarlaus.
bel-a spjátrungslegur, látaralegur, hégómlegur.
distanc-a stórlátur, fálátur. ĉast-a, hont-a teprulegur. moral-o, fi-o hræsni.
afeli/o stj sólfirð.
afer/o mál, málefni; skipti, viðskipti; esperantohreyfing. -ema vel fyrir komið; skipulegur. -isto
kaupsýslumaður. -paperoj fja viðskiptaskjöl.
mult-a, -plena önnum kafinn, annríkur. -ŝarĝito
sendifulltrúi (staðgengill sendiherra). -vojaĝo viðskiptaferð. ĉef-o aðalmál, aðalatriði.
aferez/o mfr brottfelling hljóðs í upphafi orðs.
afgan/o per Afgani. -io, -ujo, -lando, -istano
ldf Afganistan. -a afganskur.
afid/o dýr blaðlús (Aphis). -a sukero hunangsdögg, hunangsfall. -omanĝa blaðlúsaetandi. -edoj
blaðlúsaætt Aphididæ).
afidativ/o ver eiðsvarin yfirlýsing.
afiks/o mfr forskeyti, viðskeyti, aðskeyti.
afin/a stæ efn alm skyldur, vildur. -i áhl vera
vildur. -eco vild, skyldleiki.
afinaci/i áhr fága, hreinsa, skíra (málm). -o
málmskíring í Martin-ofni.
afis/o = afido.
afiŝ/o veggauglýsing. -i áhr setja upp auglýsingu. -ejo, -kolono auglýsingastaður. -isto sá
sem setur upp auglýsingarblað. -homo maður sem
gengur um göturnar með auglýsingaspjald í bak og
fyrir (einnig -ulo). man-o prentað auglýsingablað.
aflikt/i áhr valda áhyggjum, kvelja, þjaka, gera
órótt. -o þjáning, kvalir, bágindi, eymd. -iĝi sárna,
syrgja. -iĝo sorg, harmur.
afoni/o læk raddleysi. -a raddlaus.
aforism/o spakmæli.
afrank/i áhr borga undir (bréf), frímerkja.
-o póstgjald, burðargjald. -ite burðargjald greitt.
-maŝino frímerkingarvél. -ŝulda marko merki
sem sýnir hve mikið burðargjald er ógreitt.
Afrik/o ldf Afríka. -a afrískur. -ano Afríkumaður.
afrikans/o mál afríkanska.
afrikat/o mfr hálfönghljóð.
Afrodit/o goð Afródíta.
afrodit/o dýr flæðarmús (Aphrodita).
afrodizi/o læk frygð, losti. -igaĵo ástarlyf, lostavekjandi lyf. mal-o lostaleysi.
aft/o læk munnangur, munnsviði, tungublöðrur.
-a febro gin- og klaufaveiki (einnig afta epizoot-
5
io).
afust/o fallbyssukerra.
ag/i áhl 1 gera, starfa. 2 breyta, haga sér. 3 efn
eðl verka, hafa áhrif. -o athöfn, verk; breytni. -oj
Postulasagan. -a eðl rtæ verknaðar-. -ado starf,
framtakssemi. -ada komitato framkvæmdanefnd,
framkvæmdaráð. -(em)a starfsamur, framtakssamur, fjörugur, ötull. -igi úthella; gera virkan. fi-o
ódæði. kontraŭ-i áhl eðl vinna á móti. kun-i áhl
eðl vinna saman; beita krafti í sömu átt. mis-o
sál illverk. ne-a eðl rtæ óvirkur; laun-. ne-ema
latur, aðgerðarlaus. re-i áhl efn 1 endurverka. 2 =
reakcii. re-o 1 sál svörun, andsvar. 2 efn = reakcio.
3 eðl viðbragð. tempo de reago viðbragðstími. 4
rtæ útv launviðnám. re-o de induktato rtæ spanviðnám. re-ilo efn prófefni. superre-o útv of sterkt
viðbragð. sen-ado viðbragðsleysi. -maniero aðferð.
aga/o her tyrkneskur liðsforingi.
agac/o urg, ískur. -i áhr urga; æsa. -a angrandi.
Agamemnon/o bók Agamemnon.
agami/a dýr líf 1 kynlaus. 2 sem æxlast án
frjóvgunar.
agami/o dýr trompetfugl.
agap/o kri agapa, kærleiksmáltíð frumkristinna
manna.
agapant/o gra ástarlilja (Agapanthus umbellatus).
agar(agar)/o inn agar, agar-agar, þurrkað slím
sem er unnið úr rauðþörungum sem vaxa í Kyrrahafi.
agarik/o gra hattsveppur; ætisveppur (= kampagariko). lakt-o = laktofungo.
Agat/a per Agatha.
agat/o ste agat.
agav/o gra aldarjurt, agavi. -o Amerika alóe,
þyrnililja (Agave americana). -a vino aldarjurtarvín. -ovino mexíkanskt brennivín.
agend/o minnisbók, dagbók.
agent/o umboðsmaður; erindreki. reklam-o
auglýsingaumboðsmaður. -ejo umboðsskrifstofa.
bien-ejo fasteignasala. patenc-ejo einkaleyfisskrifstofa. vojaĝ-ejo ferðaskrifstofa. teatra -ejo
umboðsskrifstofa leikara.
agentur/o ver umboð.
agerat/o gra bláhnoða (Ageratum houstonianum).
agit/i áhr efn hrista, skaka; tala fyrir (e-u), æsa,
róa undir; hræra í. -ado hræring; æsingur. -ata
dormo svefnbrigði, slitróttur svefn. -ata maro
krappsævi, krappur sjór. -ataj haroj úfið hár. -iĝi
vera órólegur. -iĝo læk hristing; órósemi, geðæs-
6
Esperanto-íslensk orðabók
ing. -ilo efn hræristöng. -isto æsingamaður, áróðursmaður.
agl/o 1 dýr örn. 2 stj A-o Örninn (stjörnumerki)
(Aquila). -a arnar-. -ejo arnarhreiður. -ido arnarungi. -oŝtono = aetito. fiŝ-o fiskiörn. granda kri-o
gjallörn. malgranda kri-o gnýörn. mar-o haförn.
reĝ-o gullörn, kóngsörn. imperiestra -o keisaraörn.
Aglaj/o goð Aglaia (ein af þokkagyðjum
Grikkja (Ljómi)).
aglomer/i áhr hrúga saman. -iĝi renna saman í
kökk. -(aĵ)o brotakökkur, gosbrotaberg.
aglomerat/o = aglomeraĵo.
aglutin/i áhr efn læk mfr 1 líma. 2 sameina,
setja saman. -a loðandi. -o loðun. -iĝi græða.
agnat/o lög frændi í karllegg. -a samættaður í
karllegg.
Agnes/a per Agnes.
Agni/o trú Agni (guð eldsins hjá hindúum).
agnosk/i áhr viðurkenna opinberlega (sem lög
eða reglur).
agnostik/a hei trúlaus, efahyggju-. -ismo efahyggja. -ulo trú efahyggjumaður (maður sem álítur
að ekki sé hægt að vita um tilveru Guðs).
agnozi/o læk túlkunarstol, ókynni. opta -o sálarblinda.
agoni/i áhl 1 vera í andarslitrunum. 2 verða á
enda. -o andarslitur, dauðastríð; dauðans angist.
agor/o sag torg í hellenskum borgum.
agorafobi/o læk torgageigur, víðáttufælni.
agord/i áhr tón útv stilla (hljóðfæri, útvarp
o.fl.). -o 1 útv stilling. 2 skap(lyndi). 3 ská samhljóðarím. -ilo stillilykill. -isto stillingamaður.
-forko tónkvísl. -oplato stöðvaskífa (á útvarpstæki). mal-a falskur. mis-i áhr 1 gera hjáróma. 2
útv afstilla (tæki).
agr/o ræktanlegt land, akur. -ara landbúnaðar-.
-aro landeign. -okulturo landrækt, jarðrækt, akuryrkja.
agrabl/a viðkunnanlegur, þægilegur, þokkagóður, aðlaðandi. -e þægilega, þokkalega. -aĵo
yndi; ánægja. -eco þægindi, viðkunnanleiki. -igi
gera þægilegan, gera viðkunnanlegan. mal-a
óþægilegur; leiðinlegur, ógeðslegur; óþokkalegur. ne-a ósmekklegur.
agraf/o krókur; sylgja; spennsli; klemma. -i áhr
festa með krók, krækja; hefta. -ilo heftari. -ingo
lykkja. mal-i áhr krækja frá; spenna af sér; losa.
agrafi/o læk ritleysa vegna löskunar í ritmiðstöð í heila, ritstol.
agreg/i áhr eðl safna saman. -aĵo eðl samstæða.
agregaci/o inn (í Frakklandi) upptaka í félag.
Hugh Martin
agregat/o = agregaĵo.
agres/i áhr nýy ráðast á (án þess að hinn aðilinn ógni árás). -a áreitinn, herskár; ýgur. -ema
árásargjarn, árásarsamur; áreitinn. -emo sál ýgi,
árásarhneigð.
agresiv/a = agres(em)a.
Agrigent/o ldf Agrigent (forn borg á Sikiley).
Agrikol/o per Agrikola.
agrikultur/o landbúnaður. -isto akuryrkjumaður; bóndi.
agrimoni/o gra akurmáni (Agrimonia eupatora).
Agrip/o per Agrippa. -ino Agrippína.
agronom/o vís jarðræktarmaður, búfræðingur.
-a búfræði-. -a kolegio bændaskóli. -io búfræði,
jarðræktarfræði. -ia búfræði-. -ia altlernejo landbúnaðarháskóli.
agropir/o gra = kviko húsapuntur (Agropyrum).
agrostem/o gra akurstjarna (Agrostemma githago).
agrostid/o gra língresi (Agrostis).
aguti/o dýr agúti, gullhéri (Dasyprocta aguti).
aĝ/o aldur. -a gamall. -i áhl vera gamall.
-oprezidanto aldursforseti. grand-a aldurhniginn.
infan-o bernska. jar-a eins árs gamall. matur-a á
besta aldri, fullorðinn. mez-a miðaldra. neplen-a
ómyndugur. plej-ulo öldungur. plen-a fullveðja,
myndugur; fullvaxinn. plen-ulo fullorðinn maður.
profund-a mjög gamall. sam-a jafnaldra, jafngamall. sam-ulo samtíðarmaður, jafnaldri. temp-o
öld, tímabil. Kian aĝon vi havas? Hvað ertu gamall?
aĝi/o ver yfirverð (umfram nafnverð) verðbréfa,
milligjöf, gjaldjöfnuður, gengismunur.
aĝiot/i áhl ver reka spákaupmennsku; braska.
aha! mfr jahá, einmitt; er það?
Ahasver/o per Ahasverus.
ahims/o inn ahimsa, meinleysi, boðorð sem
bannar að deyða dýr alls konar.
Ahura-Mazd/o inn Ahúra Mazda, sjá Mazdao.
aĥ! mfr æ, vei.
Aĥab bib Akab (konungur Ísraels, sonur Omrí).
Aĥaj/o inn Akkea. -ano Akkeubúi, Forngrikki.
Aĥaŝveroŝ bib Ahasverus, Persakonungur.
Aĥemen/o per Akemenes. -idoj Akemenídar.
Aĥen/o ldf Aachen (borg í Þýskalandi).
Aĥeron/o = Akerono.
aĥeronti/o dýr hauskúpufiðrildi (Acherontia
atropos).
Aĥil/o per Akkilles. -a tendeno lfæ hásin, hælsin.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
Aiks/o ldf Aix (heiti nokkurra franskra borga).
ailant/o gra himnatré, goðatré (Ailanthus).
ain/o = ajnuo.
air/o gra puntur (Aira), (Aira elegans).
aj! mfr æ, æ-æ, ó.
Ajaks/o per Ajax.
ajaj/o dýr nagapi (= kiromio).
ajl/o gra geirlaukur, hvítlaukur, knapplaukur
(Allium sativum). -a hvítlauks-. -ero hvítlauksgeiri.
ajn mfr (á eftir kio, kiu o.s.frv., io, iu o.s.frv.,
ĉio, ĉiu o.s.frv. til frekari áherslu): kiu ajn hver
sem (vera skal); iam ajn hvenær sem vera skal;
ĉiu ajn hver einasti; nenio ajn alls ekkert. -a hver
sem vera skal. -o hvað sem er. -e ... -e annaðhvort
... eða ... eins og (þú vilt). -ulo þessi eða hinn.
ajnu/o per Ainu-maður, frumbyggi nyrstu eyju
í Japan.
ajug/o gra dvergavör (fjölær garðjurt) (Ajuga).
ajut/o tæk stútur. ŝpruc-o úðarastútur, sprautustútur.
-aĵ/ mfr viðskeyti sem táknar hlutkennda hugmynd, t.d. fluid-o vökvi; pentr-o málverk; mol-o
eitthvað mjúkt. Einnig notað til að tákna matvæli,
t.d. bov-o nautakjöt; fiŝ-o fiskmeti. -o hlutur.
aĵur/o gatamynstur. -a gatamynstraður. -i áhr
skrautgata.
a.K. = antaŭ Kristo fyrir Krists burð.
Akab/o ldf Akabaflói.
akaci/o gra akasía, arabískt gúmmí. -a akasíu-.
araba -o, senegalia -o akasíutré.
Akad/o sag Akkad. -a lingvo akkadíska.
akademi/o sag háskóli, vísindaskóli; akademía;
vísindafélag. -a vísindafélags-, akademíu-. -ano
meðlimur í vísindafélagi.
akant/o gra akantus, súlublóm, bjarnarþistill
(fjölær garðjurt) (Acanthus).
akantias/o dýr háfur (Acanthias).
akantopterig/oj dýr broddgeislungar, harðuggaðir fiskar (Acanthopterygii).
akapar/i áhr kaupa upp; sölsa undir sig,
hamstra. -o, -ado einokun.
akar/o dýr maur, kláðamaur. -ozo læk kláði.
-uloj dýr maurar. fromaĝ-o ostamaur, feyra. ŝaf-o
sauðalús.
akcel/i áhr eðl hraða, flýta fyrir, hjálpa, stuðla
að, auka. -o, -ado eðl flýtni, flýting, hraðaaukning,
hraðaauki, hröðun; stuðningur. -iĝi vaxa að hraða.
-ilo efn bif eðl hraðari, hraðall; bensíngjöf. mal-i
áhr draga úr hraða; tefja, seinka. mal-ado eðl tafir,
seinkun, töf.
akcent/o 1 mfr áhersla. 2 tón tónáhersla. 3
7
hreimur. -i áhr leggja áherslu á.
akcentor/o = pronelo.
akcept/i áhr 1 þiggja, taka á móti. 2 ver samþykkja (víxil). -a móttöku-, viðtöku-. -o móttaka,
viðtaka; samþykktur víxill. blanka -o samþykktur óútfylltur víxill. -anto efn samþykkjandi víxils;
móttakandi. -ebla verður viðtöku. -ejo setustofa;
viðtökustofa. mal-i áhr hafna; útiloka.
akcesor/a læk aukalegur, auka-. -aĵo fylgihlutur, smáhlutur.
akci/o hag hlutabréf. -a hluta-. -a kompanio
hlutafélag. -ano, -ulo hluthafi. profit-o gróðahlutabréf.
akcidenc/o hei aukaatriði.
akcident/o slys, slysfarir. -a tilviljunarkenndur;
óverulegur. labor-o vinnuslys.
akcipitr/o dýr haukur, dúfnahaukur (Accipiter).
-edoj haukaætt (Accipitridæ).
akciz/o hag bæjartollur (á aðfluttar vörur);
neysluskattur, vörugjald, framleiðslugjald. -i áhr
leggja neysluskatt á. -ebla, -opaga tollskyldur.
ake/o = bradipo.
ake/o = aĥajano.
akebi/o gra (Akebia). ilmvefja (Akebia quinata).
aken/o gra hnotaldin. -tufo fis.
Akeron/o goð Akeroná (í Hades).
akile/o gra vallhumall (íslensk jurt) (Achillea).
akinezi/o læk hreyfingarstol.
akir/i áhr fá, eignast, ávinna sér, komast yfir. -o
öflun, nám; fengur. -aĵo fengur. -anto fyrirvinna.
-ebla fáanlegur. -eblaĵo herfang. -ema fengsamur.
-igi láta fá. re-i áhr fá aftur, ná aftur. flat-i áhr ná
með smjaðri. milit-i áhr leggja undir sig, vinna
með hernaði. milit-o, rab-o = predo.
aklam/i áhr fagna með hrópum; samþykkja í
einu hljóði; hylla sem. -o samþykkiskall.
aklimatiz/i = alklimatigi.
akme/o 1 læk hástig (sóttar eða sótthita). 2
hæsta stig, tindur (fullkomnunar).
akn/o læk bóla, nabbi. -a, -ohava, -oza þakinn
bólum. pus-o graftarnabbi.
akne/o læk gelgjuþrymlar.
akoli/o læk = sengaleco.
akolit/o kaþ 1 akólútur. 2 messuþjónn, messudrengur.
akomod/i áhr laga eftir, venja við. -o aðlögun.
-ebla stillanlegur. -iĝema viðráðanlegur.
akompan/i áhr 1 fylgja (e-m). 2 tón leika, spila
undir hjá. -o fylgd; undirleikur. -adi áhr fylgja.
-aĵo undirleikur, undirspil, undirspilsnótur. -anto
fylgdarliði, fylgdarmaður; undirleikari. el-i áhr
8
Esperanto-íslensk orðabók
fylgja til dyra.
akonit/o gra freyjureið, venusvagn (Aconitum
napellus). -ino efn eiturefni úr freyjureið.
Akonkagv/o ldf Akonkagúa, Aconcagua (hæsti
tindur Andesfjallanna (6962 m)).
akor/o gra sverðblaðka (Acorus calamus).
akord/o 1 eðl samræmi. 2 tón hljómur. 3
mfr sambeyging. diatona -o díatónískur hljómur. kromata -o krómatískur hljómur. tonika -o
frumhljómur. -i áhl samræmast, vera samræmur. -a
samræmur. -igi samræma. -iĝi samræmast. -iĝema
sáttfús. mal-o samrekstur; ósamræmi. ne-igebla
ósamræmanlegur.
akordion/o tón harmoníka, dragspil.
akori/o gra geitnasveppur (Achorion schœnleinii).
akr/a hvass, beittur; sár, napur; skerandi. -aĵo
egg (kvk.), bit, rönd, brún. -eco hvassleiki; beiskja,
sárleiki. -igi hvessa, brýna, skerpa. -igilo brýni,
brýnsluhjól, hverfisteinn; slípiól; yddari. for-igi
taka burt með því að brýna, slípa. mal-a sljór;
daufur. vid-eco læk hvöss sjón. mal-igi sljóvga,
deyfa.
akr/o = akreo.
akre/o ekra (flatarmál). -aro flatarmál í ekrum;
akurlendi.
akredit/i áhr lög ver veita (t.d. sendiherra) trúnaðarbréf, veita umboð; veita heimild til að taka út
peninga (úr banka). -aĵoj skilríki (sendiherra).
akreditiv/o = kreditletero.
akrid/o dýr engispretta (Acridium). -aro urmull
af engisprettum.
akril/o efn akrýl. -(at)a acido akrýlsýra.
-aldehido akrýlaldehýð. -ato akrýlat.
akrobat/o (loft)fimleikamaður, línudansari.
-aĵo (loft)fimleikar; flugfimleikar. -a (loft)fimleika-; kattlipur.
akrocefal/a lfæ sem hefur skarpt höfuð. -ulo
skarphöfði.
akrocefal/o dýr söngvari (fugl) (Acrocephalus).
akrocianoz/o læk útskagablámi, æsablámi.
akrolein/o efn = akril-aldehido.
akromat/a eðl litvís, litréttur (um linsur o.þ.h.).
-eco litvísi, litleysi.
akromatin/o læk ólitni.
akromatopsi/a = kolorblinda.
akromegali/o læk æsavöxtur, útvöxtur, hnjótasýki.
akromi/o lfæ axlarhyrna (acromion).
akropol/o flf háborg. A-o Akrópólis.
akrostik/o bók bib nafnstafavísa.
aks/o tæk stæ stj ste gra efn eðl öxull, ás, mönd-
Hugh Martin
ull; miðlína, miðstrengur. -a ásenda-, ás-, möndul-.
-ingo ró, öxulró; nöf. -ujo öxullega, áslega (einnig
-tubo, -lago). -umi áhl snúast um miðlínu. cilindro lfæ = aksono.
aksel/o 1 lfæ holhönd, handarkriki. 2 gra blaðöxl.
aksiom/o stæ frumregla, auðsæ sannindi; frumsannindi. -a forhæfður.
aksiometr/o sig stýrisvísir.
aksis/o lfæ standliður.
aksolotl/o dýr tálknamandra.
akson/o lfæ taugarsíma.
akt/o 1 þáttur. 2 skjöl, málsskjöl; dómsgerðir. 3
-o de parlamento lög. -aro málsgögn, skjalabunki
(um ákveðið mál). -isto skjalavörður, skjalaritari.
-ujo skjalataska. inter-o hlé milli þátta. mort-o
dánarvottorð. nask-o fæðingarvottorð. transdon-o
afsalsbréf. vend-o sölusamningur, reikningur (yfir
vörur).
akte/o gra munkaber (Actæa spicata).
Akteon/o goð Akteon.
aktin/a efn (um geisla) efnafræðilega virkur,
aktínskur. -ometro veð sólargeislamælir. -omikozo
læk = aktinomicetozo. -oterapio læk geislameðferð.
aktini/o 1 dýr sæfífill (Actinia). 2 efn aktiníum
(Ac). -uloj dýr sæfíflaætt.
aktinolit/o ste aktínólít.
aktinomicet/o gra geislasveppur. -ozo læk
geislasveppsbólga.
aktinopterig/oj dýr geisluggar (Actinopterygii).
aktiv/a starfsamur, virkur, starfandi, áhrifamikill; mfr germyndar-, í germynd; -a voĉo germynd.
-o mfr germynd; hag eignir. -i áhl starfa, vera virkur. -aĵo eignir. -eco starfsemi, starfsfjör; verkun.
-igi mfr breyta í germynd; gera virkan, virkja;
vekja, auka. -ismo lög hei aðgerðastefna. -isto
aðgerðasinni. ne-eco aðgerðaleysi. retro-a afturvirkur, afturverkandi.
aktor/o leikari. -i áhl leika (hlutverk). -ado
leiklist, leikmennt. -ino leikkona.
aktual/a nútíma-, núverandi; nýtísku-, nýr;
dægur-; á dagskrá. -aĵoj fréttamynd; fréttir.
aktuar/o lög skýrslugerðarmaður; skrásetjari.
aktuari/o ver tryggingafræðingur.
akumul/i áhr efh safna, draga saman; hrúga.
-a vaxandi. -ado söfnun, samhrúgun. -aĵo safn,
hrúga, hrúgald. -ilo rafgeymir.
akumulator/o rafgeymir.
akupunktur/o læk nálastungumeðferð, nálastunga.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
akurat/a stundvís, nákvæmur. -e stundvíslega, nákvæmlega. -eco stundvísi, nákvæmni. ne-a
óstundvís.
akustik/o 1 hljómburður, hljómhæfi. 2 hljóð(eðlis)fræði. -a hljóm-, hljómburðar-. elektroo rafhljóð. stato-a læk jafnvægis- og heyrnar(taugar)-.
akuŝ/i áhl fæða, ala, eiga barn. -o fæðing.
-antino, -ulino sængurkona. -ejo fæðingardeild,
fæðingarstofnun. -igi taka á móti (barni) þegar það
fæðist, sitja yfir (konu). -ilo fæðingartöng. -istino
ljósmóðir, yfirsetukona. -arto, -ologio ljósmóðurfræði. post-o fylgjusig.
akut/a 1 stæ (um horn) hvass, krappur. 2 læk
(um sjúkdóm) bráður, harður, ákafur. 3 hlj hvellur.
-a akcento broddur (á bókstaf); einkvæðisáhersla.
-eco hvassleiki, skerpa. mal-a 1 stæ (um horn)
sljór. 2 óljós, hreimlaus, daufur (= obtuza).
akuz/i áhr ákæra, kæra, bera á (e-n) lagabrot;
ásaka. -o ákæra, ásökun, sakargift. -ado ákæra,
ásökun. akto de -ado ákæruskjal. -anto málshöfðandi (sá sem höfðar mál), ákærandi. -isto
(ríkis)saksóknari. -ato, -ito varnaraðili, ákærði,
sakborningur. mis-i áhr ljúga upp á. sin-o sjálfsgagnrýni.
akuzativ/o mfr þolfall. -igi breyta í þolfall.
akv/o efn trú læk vatn. distilita -o eimað
vatn. mola -o mjúkt vatn. malmola/dura -o hart
vatn. mineralaj akvoj ölkelduvatn; sódavatn.
seltersa -o sódavatn. lavenda -o lavendil(ilm)vatn.
sankta -o vígt vatn. roza -o rósavatn. kolonja
-o Kölnarvatn, ilmvatn. plumbacetata -o blýasetatvatn. hipoklorita -o bleikiklór. peza -o
þungt vatn. diamanto de plej pura -o vatnstær
demantur. -a vatnskenndur, vatns-; vatna-, vatnsrænn. -e saturita í kafi, vatnsósa. -i, -umi áhr
vökva, veita á. -ero vatnsdropi. -(um)ilo garðkanna, vökvunarkanna, drifkanna. -ujo vatnsþró
-uma ĉaro, -umveturilo vatnsbíll. -altira gleypur, vökvadrægur, gljúpur. -ofalo foss. -okondukilo
vatnsleiðsla, vatnspípa. -otransfalilo yfirfallsstífla.
-oturo vatnsgeymir. -oturniĝo iða, öfugstreymi.
el-iĝi koma upp úr vatninu. en-igi kaffæra. eniĝi fara í vatn. sen-a efn vatnslaus. sen-igi vatnssvipta; þurrka. sub-igi sökkva; setja undir vatn.
sub-iĝi sökkva, fara í kaf. sub-isto kafari. superi áhr veita flóði á, flæða yfir. super-(eg)o flóð;
syndaflóð. sur-igi flu setja á flot. tra-igi veita vatni
á; skola, vökva. balast-ujo sig kjölfestugeymir.
fal-o foss, flúðir. fort-o efn kóngavatn, (óhrein)
saltpéturssýra. kalk-o kalkvatn. miel-o mjöður.
muel-o myllustokkur. okul-o augnvatn. reĝ-o efn
9
kóngavatn. sankt-ujo ker undir vígt vatn. sod-o,
ŝaŭm-o ölkelduvatn. ŝpruc-o froða. tegment-o
þakleki. trink-o drykkjarvatn, neysluvatn. tualeto ilmvatn, ilmvökvi. turn-o hringiða, iðustraumur.
verŝ-o óhreint vatn, frárennsli.
akvafort/o fag 1 ætimynd, mynd gerð með ætingu. 2 málmplata til að prenta ætimynd. -i áhr
æta. -aĵo ætimynd.
akvamarin/o ste akvamarínsteinn. -a blágrænn.
akvarel/o fag vatnslitamynd. -a farbo vatnslitur. -e með vatnslitum.
akvari/o fiskabúr, lagardýrabúr.
akvatint/o fag akvatinta.
akvedukt/o byg upphlaðin vatnsleiðsla, vatnsveitubrú.
akvifoliac/oj gra beinviðarætt (Aquifoliaceæ).
akvilegi/o gra sporasóley (Aquilegia vulgaris).
Akvin/o ldf Akvínum, Aquino. Tomaso la
Akvinano Tómas frá Akvínum.
Akvitan/o -io, -ujo sag ldf Akvitanía.
al mfr til, við, að. Þessi forsetning táknar: 1
áttina til, t.d. iri - Rejkjaviko: fara til Reykjavíkur. eliri renkonte - iu: fara á móti e-m. apogi sin
- iu/io: styðjast við e-n/e-ð. la suno kliniĝas - la
okcidento: sólin rennur til vesturs. de tago - tago:
frá degi til dags. de tempo - tempo: við og við, af
og til. mizero venas - vi: bágindi munu koma yfir
ykkur. 2 stefnu að marki, t.d. frapi - la pordo: berja
að dyrum. ĵeti sin - iu: henda e-u til e-s. prezenti
ion- iu: bjóða e-m e-ð. etendi la manon - iu: rétta
e-m höndina. levi la okulojn - iu: hefja upp augu
sín til e-s. sin turni - iu: snúa sér til e-s. rigardi la strato: horfa á götuna. respondi - iu: svara e-m.
diri - iu: segja e-m. skribi - iu: skrifa e-m. pagi
ion - iu: borga e-m e-ð. tiu pordo kondukas - la
parko: þetta hlið liggur til skrúðgarðsins. enirejo
- la ĝardeno: inngangur garðsins. disrompi vazon
- pecoj: mola ílát, brjóta ílát í smátt. natrio kaj
kloro kombiniĝas - natria klorido: natríum og klór
sameinast í natríumklóríð. 3 stefnu tilfinningar,
hugsunar eða vilja, t.d. via koro sin tiru ne - pekuloj: lát eigi hjarta þitt öfunda syndara. sopiri - la
hejmo: finna til heimþrár, hafa heimþrá. deziri bonan - io: óska e-m góðs. amo - iu: elska til e-s. ne
estu tro severa - li: vertu ekki of strangur við hann.
4 eign, ákvörðun. Hér táknar al oftast þágufall, t.d.
doni ion - iu: gefa e-m e-ð. proponi ion - iu: bjóða
e-m e-ð. komisii ion - iu: fela e-m e-ð. sendi ion
- iu: senda e-m e-ð. prezentu - vi mian embarason: hugsaðu þér vandræði mín. apliki teorion - la
praktiko: beita kenningu í reynd. kondamni iun morto: dæma e-n til dauða. konveni - iu: passa e-m.
10
Esperanto-íslensk orðabók
aparteni - iu: tilheyra e-m. sankta - la Eternulo:
helgaður Drottni. akiri - si gloron: geta sér orðstír.
preni - si la rajton fari ion: leyfa sér að gera e-ð.
ĉio bona estas - via dispono: allt gott stendur þér
til reiðu. knabo lasita - si mem: strákur sem látinn
er sjá um sig sjálfur, strákur sem má gera hvað
sem hann vill. sklavoj - Faraono: þrælar Faraós. - via sano: skál. 5 þágu og óþágu, t.d. servi iu: þjóna e-m. malutili - iu: verða e-m að meini.
detranĉu - mi pecon: skerðu mér bita. starigi - iu
monumenton: reisa e-m minnismerki. lavi - iu la
piedojn: þvo fætur e-s. bati - si la bruston: berja
sér á brjóst. estas - mi varme/malvarme: mér er
heitt/kalt. li faris - si veston: hann gerði sér klæði.
mi plantis - mi ĝardenon: ég plantaði mér garð.
mi kolektis - mi arĝenton: ég safnaði mér silfri. ŝi
malfermas sian manon - la malriĉulo: hún breiðir
út lófann móti hinum bágstadda. 6 viðbót, fullkomnun, auk, ásamt, t.d. aldoni du - kvar: leggja
saman tvo og fjóra. li enfermis ĝin en la kokinejon
- la kokinoj kaj anasoj: hann lokaði það inni ásamt
hænunum og öndunum. 7 í tilefni: dankon por via
amika sendaĵo - mia naskotago: ég þakka vinsamlegu gjöfina þína í tilefni afmælisdags míns. 8 persónuandlag, þegar viðskeyti -ig- er bætt við áhrifssögn, t.d. trinkigu - li akvon: gefðu honum vatn að
drekka. 9 ýmis mismunandi sambönd, t.d. kio estas
- vi?: hvað er að þér? danki - iu: þakka e-m. helpi
- iu: hjálpa e-m. kompati - iu: kenna í brjósti um
e-n. plaĉi - iu: þóknast e-m. aludi - iu/io: benda
til e-s. konforma - io: samkvæmur e-u. kaŝita mi per kurteno: falinn fyrir e-m með gluggatjaldi.
-aĵo viðbygging, útbygging; viðbót, viðbætir. -igi
bæta við. -iĝi ganga í (flokk eða félag); gera bandalag við; ganga í samband við; fara að taka þátt í.
-iĝo bandalag, samband; aðild. -ilo umsóknarblað
félags. plenigi -iĝilon: fylla út eyðublað. -diri,
-doni bæta við. -esti vera viðstaddur. -fari aðhæfa.
-ĝustigi stilla, laga. -kuri hlaupa að. -konduki
leiða til, enda á. -meti leggja við. -mezuri máta.
-paroli snúa máli sínu til. -porti koma með (e-ð).
-proprigi taka. -rigardi horfa á. -veni koma (til).
-pago aukagjald. Sjá nánar viðeigandi orðstofna.
-al/ vís viðskeyti sem táknar: 1 (í grasafræði)
ættbálkur, t.d. rozaloj rósaættbálkur (sbr. rozacoj).
2 (í efnafræði) aldehýð, t.d. etanalo acetaldehýð. 3
(í læknisfræði) lega og staða líffæra, einkum beina,
t.d. metakarpaloj ristarleggir.
al/o 1 lfæ nasavængur. 2 tæk flu spaði (á skrúfu);
blað (á ár, skrúfu); vængur (á flugvél). 3 hús álma,
armur (á húsi). 4 fylkingarhlið. 5 hliðarskip (í
kirkju). 6 akkerisfleinn, akkerisflaug. 7 (á bíl) hjól-
Hugh Martin
hlíf, skítbretti. 8 mylluvængur. direkt-o stélflötur.
Alabam/o ldf Alabama.
alabastr/o ste alabast, alabastur. -a alabasturs-.
Alah/o Allah (nafn Guðs hjá múhameðstrúarmönnum).
alambik/o efn eimflaska.
alanin/o efn alanín.
alantoid/o dýr þvagbelgur. -a þvagbelgs-.
Alarik/o sag Alarik (konungur Vestgota).
alarm/i áhr 1 vara (e-n) við, gera (e-m) viðvart
um hættu. 2 skapa ugg hjá (e-m). -o 1 útkallsmerki; viðvörunarmerki, hættumerki. 2 skelfing.
-a viðvörunar-; hættulegur, uggvænlegur. -ejo her
samkomustaður hermanna í neyðarástandi. -ilo
viðvörunartæki, sírena. -isto hrakspámaður, bölsýnismaður. -sonorilo herklukka; brunalúður.
Alask/o ldf Alaska. -a Markolo Beringssund.
alaŭd/o dýr lævirki (Alauda). -edoj lævirkjaætt (Alaudidæ). arb-o trjálævirki. kamp-o dýr
sönglævirki. mont-o fjallalævirki. tuf-o topplævirki.
alb/o kri messuserkur.
alban/o Albani. A-io, A-ujo ldf Albanía. -a
albanskur.
albatros/o dýr albatros (Diomedea exulans).
albed/o eðl endurskinshæfni.
Albert/o per Albert.
albin/o líf hvítingi. -ismo læk litarleysi, hvítingseðli, hvítingjaháttur.
Albion/o inn Bretland.
albit/o ste hvítt feldspat.
albug/o læk hvítur glærublettur.
albugine/o lfæ ljósahjúpur (einnig -a tuniko).
-ito læk ljósahjúpsbólga.
album/o 1 albúm. 2 ljósmyndabók.
albumen/o gra fræhvíta.
albumin/o efn albúmín, eggjahvítuefni, eggjahvíta. -ojdo hvítubróðir. -urio læk hvítuþvag.
alburn/o 1 gra mjúkviði milli barkar og kjarna,
ytri viður, rysja, safaviður. 2 dýr bleikja.
alce/o = rozalteo.
Alce/o bók Alkeus, Alkaios.
alced/o dýr kóngsfiskari, bláþyrill, ísfugl
(Alcedo atthis). -edoj þyrlaætt (Acedinidæ).
Alcest/o per Alkeste.
Alcestis/o per Alkestis.
Alcibiad/o sag Alkibíades.
Alcino/o goð Alkínóus.
alcion/o = alcedo.
Alcion/o stj Ísfuglinn (stjarna í Sjöstirninu).
alcioni/o dýr sveppkórall (Alcyonium). -uloj
sveppkóralsætt (Alcyonaria).
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
alĉemil/o = alkemilo.
ald/ efn forskeyti í efnafræði sem táknar efni
afleitt af aldehýð.
ald/o 1 lágfiðla, víóla. 2 alt, millirödd. -a alt-.
-a klefo altlykill. -ulo altsöngvari. -hobojo enskt
horn, altóbó.
Aldebaran/o stj Aldebaran (stjarnan α í Nautinu).
aldehid/o efn aldehýð.
Aldernej/o ldf Alderney.
aldo/ efn forskeyti sem táknar að aldehýð sé
við; aldó-.
aldol/o efn aldól. -a kondensado aldólþétting.
aldoz/o efn aldósi.
ale/o trjágöng. flug-o flugleið.
aleator/a töl valinn af handahófi. -a samplo
dreifsýnishorn, sýnishorn valið af handahófi. -a
specimeno eintak valið af handahófi. tute -igita
eksperimentoplano: tilraunaáætlun gerð að öllu
af handahófi.
Alegan/oj ldf Allegheny-fjöllin.
alegori/o bók fag líkingasaga, táknmálssaga,
samlíking. -a líkingarfullur. -igi skýra með líkingum, nota líkingar.
alegr/o allegro. -e hratt (um lag). -eto allegretto.
aleksandr/o ská 1 alexandrínskur háttur. 2
(12-atkvæða) ljóðlína undir alexandrínskum hætti.
Aleksandr/o per Alexander. -ino Alexandrína.
Aleksandri/o ldf Alexandría. -anismo bók list
svipuð þeirri í Alexandríu á 3. öld.
aleksi/o læk lesblindni, lesblinda, lesstol.
aleman/o -a lingvo þýsk mállýska Svisslendinga.
alen/o alur.
Alenson/o ldf Alençon (borg í Frakklandi).
aler/o hús drepskör.
alergi/o læk ofnæmi, ofnæmissjúkdómur. -a
ofnæmis-.
aleron/o flu hallastýri.
Aleut/oj ldf Aleutaeyjar.
alez/i áhr tæk snara úr, rýma. -ilo snarbor,
rýmari.
alf/o gra espartógras (Stipa tenacissima), alfagras.
alfa mfr alfa, 1. bókstafur gríska stafrófsins (A,
α). -korpuskloj eðl alfaagnir. -radioj eðl alfageislar.
alfabet/o mfr stafróf. -a stafrófs-. -a ordo stafrófsröð. -umi stafa. -umo stafrófskver.
Alfard/o stj Alfard (stjarnan α í Vatnaskrímslinu).
alfenid/o efn nýsilfur.
11
Alfons/o per Alfons.
Alfred/o per Alfreð.
alfresk/a úti-, útivistar-.
alg/o gra þörungur, þari (Alga). -ologo þörungafræðingur. -ologio þörungafræði. blu-oj blágrænir þörungar. brun-oj brúnþörungar. ruĝ-oj
rauðir þörungar. verd-oj grænþörungar.
algebr/o stæ algebra, bókstafareikningur. -a
algebru-. -a ekvacio algebrujafna.
-algi/o læk alþjóðlegt viðskeyti sem táknar
pínu, t.d. neŭralgio taugapína.
algid/a læk með skjálftakast. -eco skjálftakast.
Algol/o stj Algol (tvístirnið β í Perseusi).
algonki/o jar frumlífsöld.
Alĝer/o ldf Algeirsborg. -io Alsír. -iano Alsírbúi, Alsíringur. -ia alsírskur, frá Alsír.
Alhambr/o hús Alhambra.
alĥemi/o = alkemio.
ali/a annar. unu la alian hvor/hver annan. la
alia hinn. -e 1 öðruvísi. 2 annars. -o, -aĵo eitthvað
annað. -i áhl vera ólíkur. -eco munur, mismunur. -igi breyta. -iĝi breytast. -ulo annar maður.
-landano útlendingur. -vorte með öðrum orðum.
inter-e meðal annars. kun-e auk annarra hluta.
sen-e og ekkert annað. -es annars manns.
Ali/o per Ali.
alianc/o bandalag. -i áhr tengja saman. -ano
bandamaður. -iĝi tengjast saman (í bandalagi).
aliari/o gra laukkarsi (Alliaria petiolata), o.fl.
alibi/o lög fjarvera, fjarvist(arsönnun). pruvi/prezenti alibion sanna fjarvist sína.
Alic/o per Lísa. -o en Mirlando Lísa í Undralandi.
alidad/o tæk (í hornafræði) vísir.
alien/a læk viti sínu fjær, truflaður á geðsmunum. -eco ringlun, firring. -isto geðlæknir. -ulo geðveikur maður.
alifat/a efn alifatískur.
aligator/o dýr amerískur krókódíll, alligator.
alikvant/o stæ tala sem ekki gengur jafnt upp í
aðra = nedivizoro.
alikvot/o stæ tala sem gengur jafnt upp í aðra =
divizoro.
alil/o efn allýl.
aliment/o lög 1 meðlag, meðgjöf. 2 framfærslueyrir. -i halda uppi, sjá fyrir. -a valoro næringargildi. -a fako matardeild. -a karto skömmtunarspjald. -aĵoj matvörur, matvæli. -ilo matari. -tubo
meltingarvegur, meltingargöng.
aline/o 1 inndregin lína. 2 málsgrein. -i áhl
byrja nýja málsgrein. -igi skipta í málsgreinar.
alis/o gra nálablóm (Alyssum).
12
Esperanto-íslensk orðabók
alism/o gra -acoj brúðarsveipsætt. plantag-o =
akvoplantago.
aliteraci/o ská stuðlun, stuðlasetning. -a í ljóðstaf, með stafrími. -i áhl standa í ljóðstöfum, stuðla
(kun = við).
aliz/o gra seljureynisber. -arbo, -ujo seljureynir (Sorbus aria).
alizarin/o efn krapplitur, rautt litarefni.
alize/o veð staðvindur. kontraŭ-o andstaðvindur.
alk/o dýr elgur (Alces).
alka/o = aŭko.
alkad/o inn bæjarfógeti á Spáni, Portúgal og
Suður-Ameríku.
alkaj/a ská (um brag) Alkaiosar.
alkal/o efn basi, lútur, lútarsalt. -a alkalískur, lútarkenndur, basískur. -eco lútarsaltsmagn.
-igi lýta. -ozo læk lútarblóð, aflýting blóðs og
vessa. -ometrio lútarmæling, lútarskömmtun. tero jarðalkalí. ter-a jarðalkalí-.
alkali/o efn alkalímálmur.
alkaloid/o læk efn lýtingur.
alkan/o efn alkan. -alo alkanal. -olo alkanól.
-olato alkanólat. -ono alkanón.
alkazab/o (á Spáni og í Norður-Afríku) kastali,
vígi.
alkekeng/o gra blöðrubikar, júðakirsiber
(Physalis alkekengi).
alkemi/o efnakukl, gullgerðarlist. -isto efnakuklari, gullgerðarmaður.
alkemil/o gra maríustakkur (Alchemilla), döggblaðka.
alkemist/o = alkemiisto.
Alkmen/o goð Alkmena (móðir Heraklesar).
alkohol/o efn vínandi, alkóhól, spíritus. -a
áfengur, sem í er vínandi. -aĵo áfengi; brennivín.
-igi gera áfengan; bæta vínanda við. -ismo læk ofdrykkja. sen-a óáfengur; án vínveitingar. -ometro
alkóhólmælir; ölvunarmælir. brul-o brennsluspritt.
etil-o spritt, etýlalkóhól.
alkov/o bók 1 lokrekkja, svefnkrókur, hvílugólf.
2 kómenta.
alm/o tæk hjólaspor (í burðarbita).
almagest/o stj stjörnufræðibók.
almanak/o almanak, tímatal.
alme/o inn alma, egypsk dans- og söngkona.
almenaŭ mfr að minnsta kosti.
almoz/o ölmusa. -i áhl beiðast ölmusu. -ulo
sveitarlimur; beiningamaður. -ulejo vistheimili fátækra. -ujo ölmusustokkur. -doni áhl gefa ölmusu.
-odonema góðgerðarsamur. -kesto guðskista. -peti
áhl = -i. vivi -e lifa á ölmusu.
Hugh Martin
aln/o gra elri (Alnus).
alo/o gra alóe, biturblöðungur (Aloe). -aĵo alóesafi.
alod/o lög óðal. -a óðals-, óðalslegur.
alofon/o hlj hljóðbrigði, fónbrigði. -a hljóðbrigðis-.
aloj/o efn málmblanda, melmi. -i áhr bræða
saman (málma). sen-a 1 óblandaður. 2 óblandinn.
feliĉo sen-a óblandin sæla.
alokazi/o gra nykurblað (Alocasia).
alonĝ/o 1 ver víxilauki. 2 borðvængur. 3 efn
framlengingarleiðsla.
alopat/o stórskammtalæknir. -io læk stórskammtalækningar.
alopeci/o læk skalli, hárlos.
alopekur/o gra liðagras (Alopecurus).
alopias/o skottháfur (Alopias vulpes).
aloritmi/o læk óreglulegur púls.
alotrop/a efn fjöllaga. -io fjöllögun.
aloz/o dýr augnasíld (Clupea alosa = C. finta).
alp/o ldf hátt fjall (í Sviss o.s.frv.). A-oj
ldf Alpar(nir), Alpafjöll. la Aŭstraliaj A-oj
Ástralíualpar.-a Alpa-, úr Ölpunum. -a korno alpahorn. -ano Alpabúi. -isto fjallgöngumaður (við
mjög erfið og hættuleg skilyrði). -obastano fjallgöngustafur. cis-a (miðað við Róm) sem er hérna
megin við Alpafjöll; sunnan við Alpafjöll. trans-a
(miðað við Róm) sem er fyrir handan Alpafjöll,
norðan við Alpafjöll.
alpak/o dýr 1 lamadýr. 2 lamaull. 3 lamavoð.
alpar/o hag nafnverð. sub -o undir nafnverði.
super -o yfir nafnverði. -e á nafnverði. esti sub-e
vera skráður á verði undir nafnverði.
alsin/o = stelario.
alt/a tón 1 hár. -a maro háflóð. -a premo háþrýstingur. 2 göfugur. La Alta Kanto Ljóðaljóðin
(eftir Salómon). 3 ákafur; mikill. 4 háfleygur. -e
1 hátt. 2 mikils (t.d. metinn). 3 hátt á lofti. -o eðl
stæ hæð. -(aĵ)o 1 hæð. 2 bib fórnarhæð. -aĵeto
hóll; hrúga, haugur. -eco 1 ldf hæð. 2 hátign. 3
flughæð. 4 stj stjörnuhæð. -igi hækka; auka. -iĝi
hækka. -igilo her standur; mið (á byssu). -iĝrapido
klif(ur)stig. -indikilo hæðarmælir. -kreska stór
(vexti), hár. -lernejo gagnfræða- og menntaskóli.
-limo efri verðmörk. -ometro eðl hæðarmælir.
-ometrio hæðarmæling. mal-a tón lágur. mal-o
lægð. mal-aĵo lægð. mal-igi lækka (í stöðu eða
virðingu). mal-iĝi falla, verða lægri; minnka. la
Plejaltulo (Guð) hinn hæsti. dikmal-a kubbslegur,
stuttur en feitur, þrekvaxinn, gildvaxinn.
Altair/o stj Altair (stjarnan α í Erninum).
Altaj/o ldf Altaifjöll (í Kína).
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
altan/o veggsvalir, vegghjalli.
altar/o altari. -a tuko altarisklæði. ĉef-o háaltari. ripoz-o hvíldaraltari.
alte/o gra stokkrós. roz-o gra vetrarstokkrós
(Althæa rosea).
altern/i áhl rtæ 1 viðhafa á víxl, skiptast á,
vera til skiptis. 2 riða, sveiflast. -o, -ado umskipti.
-e til skiptis, á víxl. -a sem skiptist á; víxl-. -a
kurento riðstraumur, víxlstraumur. -igi skipta, láta
skiptast. -ilo, -atoro rtæ riðstraumsrafall. son-o
bók mismæli vegna hljóðaskiptis, t.d. fokstroto kaj
koksfroto.
alternanc/o rtæ rafsveifla.
alternativ/o annar kostur, eitt af tvennu, völ,
kostur, valkostur.
altimetr/o = altometro.
altitud/o ldf stj hæð (t.d. hæð stjörnu yfir sjóndeildarhring, hæð yfir sjávarmáli). -a malsano læk
fjallveiki.
altruism/o hei óeigingirni, fórnfýsi, mannást.
-a óeigingjarn; fórnfús.
altruist/o óeigingjarn maður, ósérplæginn maður.
aluat/o dýr öskurapi (Alouatta).
alud/i áhr benda til; impra á, víkja á/að; sneiða.
-o tilbending, vísun; skens, sneið. -ema skensinn.
alumet/o eldspýta. skatolo da -oj, -ujo eldspýtustokkur.
alumin/o ste leirjörð (Al2 O3 ), áloxíð. -ato =
aluminiato. -izi verja (ál) með oxíðhimnu.
alumini/o efn ál (Al). -a ál-; úr áli. -aĵoj álvörur.
alun/o efn álún. -i áhr leggja í álúnbað. -ejo
álúnnáma. -erco álúnssteinn. -ito álúnssteinn. -tero
leirjörð.
alunit/o = alunerco.
aluvi/o jar 1 framburður, uppburður (áa eða
sjávar). 2 = holoceno. -a sem lýtur að framburði
eða uppburði (áa eða sjávar); áreyra-.
alveol/o gra lfæ 1 tannhol, tannhola í kjálka;
kirtilblaðra; lungnablaðra. 2 býhólf. -ito læk kirtilblöðrubólga; lungnablöðrubólga. -hava, -oza holóttur.
alveolar/o hlj tannbergshljóð.
alvus/o dýr klakseiði.
Alzac/o ldf Elsass. -ano Elsassbúi.
am/i áhr 1 elska, unna. 2 vera gefinn fyrir,
þykja gaman að; þykja vænt um. 3 líka vel við,
geðjast (vel) að. -o elska; ást; kærleikur; ástúð. -a
ástar-. -e ástúðlega. -aĵo þing (ft.), ástafundur, ástamál. -aĵisto elskhugi, ástmaður. -aĵistino ástkona.
-anto 1 ástvinur. 2 elskandi. 3 aðdáandi. -ataĵo
13
dýrindissmíði; eftirlætisverk. -ato unnusti. -atino
unnusta. -egi dá, elska heitt. -ema ástríkur, ástúðlegur, ástgefinn. -inda elskulegur, indæll. -indumi
áhr daðra við, sýna ástarhót, stíga í vænginn við,
manga til við; biðla til. -isto 1 elskandi, ástmaður. 2
daðrari. -afero, -intrigo ástarævintýri. -donantino
hjákona. -vendistino vændiskona. -vundita ástsjúkur; ástfanginn. ek-i áhr verða ástfanginn (af).
en-igi töfra, hrífa. en-iĝi verða ástfanginn. mal-i
áhr hata; vera illa við. mal-o hatur, óvinátta; andúð. mal-inda andstyggilegur, illa þokkaður. sen-a
kuldalegur, harðbrjósta; ástlaus. sin-o sjálfselska,
eigingirni. hom-a mannúðlegur. hom-o mannkærleikur. hommal-o mannhatur. mon-a ágjarn,
gróðafíkinn. mon-o gróðafíkn, ágirnd.
Amalek/o bib Amalek (forfaðir Amalekíta).
-idoj Amalekítar.
amalgam/o efn kvikasilfursblanda, kvikasilfursmelmi, gljáblað. -i áhr blanda e-ð kvikasilfri,
draga kvikasilfursblöndu.
Amali/o per Amalía.
Aman/o ldf Amman (höfuðborg Jórdaníu).
amand/o gra mandla.
amanit/o gra blaðsveppur, reifasveppur. -ino
efn berserkjasveppseitur.
amar/a beiskur, bitur. -aĵo malurtarbrennivín;
beiskur bjór. -eco beiskja; remma.
amarant/o gra skrauthali (Amaranthus caudatus). -a blárauður, purpura-.
amarilid/o gra hjarðlilja (Amaryllis belladonna).
amas/o fjöldi, hópur; hrúga. -a fjölda-. -e allir
saman, allir jafnt. -igi safna saman, hlaða saman. -iĝi hópast, þyrpast. -iĝo þyrping. -produkto
fjöldaframleiddur hlutur. hom-o mannfjöldi,
mannþröng, þyrping. kolon-o = stako. likv-o læk
blóðsókn; samruni. miks-o samsull; ringulreið.
neĝ-o veð snjóskafl. pajl-o hálmstakkur. popol-o
múgur, skríll. popol-a alþýðlegur. popol-aro alþýðan, alþýða manna. stel-o stj stjörnuþyrping.
nefermita stel-o stj lausþyrping stjarna. sterko mykjuhaugur, taðhaugur. ter-o moldargarður,
moldarbakki, moldarhrúga.
amator/o 1 áhugamaður; leikmaður (í e-u),
ólærður maður. 2 kunnáttumaður. -a viðvaningslegur; áhuga-, áhugamanna-. -e sem áhugamál. -i
fást við.
amaŭroz/o læk steinblinda, algert sjónleysi,
starblinda.
amazon/o goð 1 skjaldmær. 2 herskár kvenmaður.
Amazon/o ldf Amazonfljót. -io ldf Amazonas
14
Esperanto-íslensk orðabók
(ríki í Brasilíu).
ambasad/o 1 sendiráð. 2 sendisveit, sendiráðsstarfslið.
ambasador/o lög sendiherra; erindreki;
ambassador. -eco sendiherraembætti. -ejo sendiráð.
ambaŭ mfr báðir, hvor tveggja. -dekstra jafnvígur á báðar hendur. -flanka beggja vegna (við),
báðum megin, báðumegin. -mane með báðum
höndum. -seksa tvíkynja, tvítóla. -tranĉa tvíeggjaður.
ambici/o metnaður, metnaðargirni, metorðagirni. -a metnaðargjarn. -i áhr sækjast eftir, þrá.
-ulo potari, framagosi. sen-a óeigingjarn; lítillátur.
ambigu/a ská tvíræður.
ambivalenc/o sál tvíbent tilfinning.
ambl/o skeið. -i, iri la amblon ríða skeið,
skeiða. -ulo vekringur, skeiðhestur.
ambliop/a læk hálfblindur, sjóndapur.
ambon/o hús (hár) pallur, lespallur, ræðupallur.
ambos/o steðji. dupinta -o nefsteðji (= beko). esti inter martelo kaj -o: vera milli steins og
sleggju.
ambr/o (hval)ambur. -a ilmandi af ambri.
ambrozi/o goð 1 guðafæða. 2 kjörmeti. 3 per
Ambrozio Ambrósíus. -a dýrlegur.
ambulanc/o 1 sjúkravagn, sjúkraflugvél. 2
sjúkraskýli vígvallar.
ambulatori/o 1 hús bogagöng. 2 gangsalur;
forsalur. 3 læk göngudeild (sjúkrahúss).
ame/o mat e.k. japönsk sætindi.
ameb/o dýr amaba, teygjudýr, angalýja. -a
amöbu-. -a disenterio blóðkreppusótt. -ismo læk
angalýjuhreyfing. -oida líkur angalýju. -ozo læk
amöbusjúkdómur. -uloj dýr teygjudýr (Amœbozoa).
amel/o efn 1 mjölvi, sterkja. 2 línsterkja. -i áhr
stífa, gera stinnan. -(ec)a stífur, stinnur. -a gluo
sterkjulím. -azo efn sterkjukljúfur, amýlasi.
amen inn amen. -o (orðið) amen. diri - al ĉio
segja já og amen við öllu.
amend/i áhr lög leiðrétta; breyta; bæta (við). -o
breyting, lagfæring.
amenore/o læk tíðateppa.
ament/o gra rekill.
americi/o efn ameríkíum, ameríkín (Am).
Amerik/o ldf Ameríka, Vesturálfa. -a 1 amerískur, ameríkanskur. 2 bandarískur (= usona).
-ano Ameríkumaður. -anismo, -ismo orð eða málnotkun sérkennandi fyrir amerísku; líf eða hugsun
sérkennandi fyrir Ameríkumenn.
ametist/o ste ametyst, blákvars. -a ametystblár.
Hugh Martin
ametrop/a læk ljósbrotsskakkur. -eco ljósbrotsskekkja.
amfibi/o dýr láðs- og lagardýr. -oj froskdýr. -a
tæk sjó- og land-, láðs- og lagar-.
amfibol/o ste hornblendi.
amfibologi/o mál tvíræðni, tvíræð orð eða orðasambönd.
amfibrak/o ská þríkvætt orð eða bragliður með
áherslu á miðatkvæðinu, miðhverfur þríliður.
amfineŭr/oj dýr (sæ)nökkvar.
amfioks/o = brankiostomo.
amfipod/oj dýr marflær.
amfiteatr/o hús 1 hringleikhús (einkum með
hækkandi pöllum eða sætum). 2 kringlóttur áheyrendasalur.
Amfitrion/o goð 1 Amfitrýon. 2 gestgjafi.
Amfitrit/o goð Amfitríta (kona Póseidons).
amfor/o 1 fornt tveggja handfanga ker (eggmyndað). 2 A-o stj Vatnsberinn (stjörnumerki)
(Aquarius).
amfoter/a efn amfóter, (um oxíð) sem hefur
bæði súra og basíska eiginleika.
amhar/o amarska.
ami/o dýr boguggi (Amia).
amiant/o = asbesto.
amid/o efn amíð.
amidol/o efn amidól.
amigdalin/o efn amygdalín.
amik/o vinur. -a vingjarnlegur, vinsamlegur; vinveittur. -i áhl vera vinveittur. -e vingjarnlega. -aĵo vináttumerki; greiði. -eco vinátta, vinsemd. -igi vinga, gera að vini. -iĝi vingast. -iĝema
samkvæmis-. -ino vina, vinkona, vinstúlka. mal-o
óvinur, fjandmaður. mal-a fjandsamlegur, óvinveittur, óvina-. mal-eco fjandskapur, óvinátta.
mal-igi spilla á milli. mal-iĝi óvingast. re-igi
sætta. re-iĝi sættast. sen-a án vina, vinalaus,
einmana. fianĉ-o svaramaður (brúðgumans). kor-o
tryggðavinur. pseŭdo-o falskur vinur.
amil/o efn amýl.
amilaz/o = amelazo.
amin/o efn hvíta. -acido amínósýra; hvítusýra
(einnig amina acido).
Amitab/o trú Amitabha (íhugunarbúdda sem
núverandi tilveruskeið lýtur).
amitoz/o líf einföld frumuskipting.
amnesti/o lög náðun, sakaruppgjöf. -i áhr náða,
gefa upp sök.
amnezi/o læk óminni, minnisleysi, gleymni.
amni/o lfæ líknarbelgur.
amodit/o dýr sandsíli (Amnodytes lancea
lancea).
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
amofil/o gra sandreyr (Ammophila).
amok/o sál berserksgangur hjá Malajum. -e
kuri ganga berserksgang.
amom/o gra balsam.
Amon/o trú bib 1 Ammón (ættarfaðir Ammóníta). 2 Amon (mestur guðdómur Þebuborgar í
Egyptalandi). -idoj Ammónítar.
amoni/o efn ammóníum. -aj saltoj ammóníumsölt.
amoniak/o efn 1 ammoníak. 2 ammoníakvatn.
-ecigi búa til ammoníakvatn. heks-o kóbaltklóríð.
sal-o salmíak, ammóníumklóríð.
amonit/oj stg ammonítar, ammonshorn.
amor/o 1 holdleg ást, munaður. 2 A-o goð
fag Amor (ástarguð Rómverja, sbr. Kupidono).
-a ástleitinn, ástar-. -i áhr hafa kynmök við. -istino
vændiskona. -veka kynhrífandi.
amorc/o hvellhetta.
amorf/a efn ste 1 amorf, myndlaus, ómótaður.
2 ólögulegur.
amortiz/i áhr 1 hag greiða niður, greiða afborganir af. 2 lækka (e-ð) í verði. 3 eðl draga úr; sjúga
í sig. -o 1 niðurgreiðsla, afborgun. 2 verðlækkun. 3 úrdráttur; ísog. faktoro de -o ísogsstuðull.
indico de -o vísihluti lækkunar. koeficiento de -o
ísogstala. -a niðurgreiðslu-, afborgunar-; ísogs-.
-a plano greiðsluáætlun láns með afborgunum. -a
rezistanco ísogsviðnám. -ebla sem má vera leystur
inn. -ilo dempari; dvalvefja.
Amos/o bib Amos.
ampelopraz/o gra villilaukur (Allium ampeloprasum).
ampelops/o gra silfurvínviður (Ampelopsis).
amper/o eðl amper. -horo amperstund. -metro
ampermælir, straummælir. -sekundo ampersekúnda. -volvo ampervafningur.
ampleks/o hei töl tón ummál, yfirgrip, víðátta.
interna -o innri stærð, afkastageta. surfac-o flatarmál. -o (de voĉo, instrumento, ktp.) umtak.
-a víðtækur, umfangsmikill, stór, yfirgripsmikill.
-i áhr taka; ná, taka yfir. sam-a, egal-a jafnstór,
jafnvíðtækur. grand-a, mult-a, vast-a umfangsmikill, mjög víðtækur.
amplif/i áhr eðl magna. -a mögnunar-. -o
mögnun. indico de -o mögnunarvísihluti. -ilo
magnari; (í ljósmyndun) stækkari. koeficiento de
-o mögnunarstuðull.
amplifikator/o magnari (= amplifilo).
amplitud/o vís ölduhæð, sveifluvídd, útslag,
þensluvídd.
ampol/o 1 efn 1 smáflaska, ampúla. 2 læk lítil oplaus lyfjaflaska (stúturinn bræddur saman). 3
15
bumbulöguð útvíkkun líffæris. 4 ljósapera; kúla (á
hitamæli). -forma ampúlumyndaður. -tubo lyftipípa. dreypipípa, pípetta (= pipeto).
amput/i áhr sku taka af (lim), aflima. -ado
aflimun. -ito læk sá sem misst hefur limi, aflimaður maður.
Amsterdam/o ldf Amsterdam (borg í Hollandi).
amulet/o trú verndargripur.
Amur/o ldf Amúrfljót.
amuz/i áhr skemmta. sin -i, -iĝi skemmta sér,
hafa gaman; láta vel að (sbr. I. Mós. 26:8). -a
skemmtilegur, skoplegur. -o skemmtun, dægrastytting. -aĵo dægrastytting, dægradvöl; leiksoppur. -iĝo gaman, skemmtun. -ilo leikfang; leiksoppur. -isto skemmtikraftur. kortega -isto hirðfífl.
mal-i láta leiðast, drepa úr leiðindum.
-an/ mfr viðskeyti sem táknar áhanganda, fylgismann, t.d samideano skoðanabróðir, ŝipano
skipverji, islandano Íslendingur. -o félagi, félagsmaður, aðili, meðlimur. -aro hópur, flokkur, félag.
-iĝi ganga í (flokk eða félag). -kotizo félagsgjald.
-an/o efn viðskeyti í efnafræði, táknar mettað
kolvetni, t.d. metano metan.
ana/o hag anna, 1/16 af rúpíu.
anabaptist/o endurskírari, endurskírandi.
anabas/o austurför.
anabat/a, -a vento veð uppstreymi.
anabol/o læk aðlífun.
anaerobi/a líf loftfirrður, loftfælinn. -aĵo loftfæla, loftfirrð/loftfælin lífvera.
anafilaksi/o læk ofnæmi, ofnæmislost.
anafor/o mfr klifun, endurtekning sömu orða í
upphafi hverrar setningar.
anagal/o gra nónblóm (Anagallis). kamp-o
nónblóm (Anagallis arvensis). ruĝa -o rautt nónblóm.
anaglif/o fag upphleypt skraut.
anagram/o stafabrengl, stafavíxl, stafaskipti.
anakardi/o gra kasjúhneta. -ujo kasjútré
(Anacardium) (einnig -arbo).
anakinezi/o læk hreyfingarendurmenntun.
anakolut/o mfr rökleysa (í setningu).
anakond/o dýr risakyrkislanga (s-amerísk
kyrkislanga) (Eunectes).
anakoret/o einsetumaður.
Anakreon/o per Anakreon. -a Anakreons-.
anakronism/o tíma(tals)villa, tímatalsfirra,
tímaskekkja. -a utan tímatalsins, sagnfræðilega
óhugsandi.
anakruz/o ská tón forliður, áherslulaus samstafa í byrjun ljóðs, áherslulaus tónn eða tónröð í
16
Esperanto-íslensk orðabók
byrjun lags, upptaktur.
Anaksagor/o per Anaxagóras.
anal/oj bók annáll, árbók. -isto annálaritari,
annálsritari.
analeptik/o læk örvandi lyf.
analfabet/o ólæs maður. -a ólæs (og óskrifandi). -eco ólæsi.
analgezi/o læk tilfinningarleysi, sársaukaleysi.
analgezik/o læk verkeyðandi lyf.
analitik/o stæ greiningarfræði, reikningsfræði.
-a geometrio greiningarrúmfræði.
analiz/i áhr efn eðl mfr veð rekja, greina, sundurliða, skýra. -o efn eðl hei sundurliðun, gergreining, greining. spektra -o rófgreining, litrófsgreining. -a efn greiningar-. -a kemio greiningarefnafræði. -ema gagnrýninn, aðfinnslusamur. -ilo eðl
rófprisma. -isto greinir, maður sem vinnur að því
að greina (e-ð) sundur. -atoro stæ rtæ rafefnagreiningartæki. psiko-isto sálkönnuður, greiningarmaður. sin-o sjálfsathugun, sjálfskönnun, sjálfsgreining.
analog/a lfæ hliðstæður, samsvarandi, álíka.
-aĵo hliðstæður hlutur. -eco líking; samsvörun.
analogi/o hei mál 1 samræmi, samstæða. 2 líking. samsvörun.
Anam/o ldf Annam.
ananas/o gra ananas (Ananas sativus). -ujo
ananasjurt.
anapest/o ská öfugur þríliður.
Anapurn/o ldf Annapurnafjall. -a trú Annapurna, kventvífari Sjivu.
anarĥ-... sjá anark-...
anarik/o dýr steinbítur (Anarrhicas lupus).
anarki/o stjórnleysi, lagaleysi; óstjórn. -a
stjórnleysis-, stjórnleysissinnaður. -ismo stjórnleysisstefna, anarkismi. -isto stjórnleysingi, anarkisti. -ulo óstýrilátur maður.
anas/o dýr önd (Anas). brunkapa -o skutulönd (Aythya ferina). fajf-o rauðhöfða(grá)önd
(Anas penelope). glaci-o = klangulo. histriono straumönd (Histrionieu histrionieu). krik-o
urtönd (Anas crecca). kuler-o skeiðönd (Spatula
clypeata). marĉ-o = kerkedulo. merg-o gulönd
(Mergus merganser). mol-o æðarfugl (= somaterio). pintvosta -o grafönd (Anas acuta). rok-o
duggönd (Aythya marila). sovaĝa -o stokkönd (Anas platyrhynehos). -ido (ali)andarungi. -iri vaga.
vir-o andarsteggur.
anasark/o læk holdbjúgur; bjúglopi.
Anastazi/o per Anastasía.
anastigmat/a eðl ljó (um linsu) án ljósbrotsgalla; (um auga) án sjónskekkju.
Hugh Martin
anastomoz/o lfæ samop, samgangur, samgötun; samtenging (tauga). -a sem lýtur að samgangi
milli rása. -i áhr tengja.
anastrof/o = inversio.
anatem/o bib kri bannfæring, bann. -i áhr bannfæra; bölva. -aĵo bannfærður hlutur.
Anatoli/o Anatólía, Asíuhluti Tyrklands.
anatom/o læk 1 líffærafræðingur. 2 líkskurðarmaður. -io 1 líffærafræði. 2 líkamsbygging; líffærakerfi. -a líffæra-. -ia líffærafræðilegur, líffærafræði-. -iisto = -o.
-anc/ vís fagviðskeyti í rafeðlisfræði til þess að
tákna magn, oftast andstætt breytingu, t.d. indukto
span. - induktanco spanstuðull.
anĉ/o tón reyrblað, tunga (hljóðfæri).
-instrumento tréblásturshljóðfæri. -o libera frjáls
tunga. -a familio flokkur tréblásturshljóðfæra.
anĉov/o
ver
dýr
1
krydduð/söltuð
sardína/ansjósa, kryddsíli. 2 ansjósa (= engraŭlo).
And/oj ldf Andesfjöll.
andaluz/o Andalúsíubúi, Andalúsíumaður.
A-io, A-ujo ldf Andalúsía. -a andalúsískur,
Andalúsíu-.
andant/o meðalhratt lag. -e meðalhratt.
Andersen per Andersen.
andon/o inn japanskur lampi með pappírsramma.
Andor/o ldf Andorra.
Andre/o per Andrés. -a Andrea.
andren/o dýr einstæð býfluga (Andrena armata).
androgin/o 1 dýr tvíkynja dýr, viðrini. 2 gra
tvíkynja jurt.
Andromaĥ/o bók Andrómakka (kona Hektors).
Andromed/o 1 goð Andrómeda (kona Perseifs). 2 stj Andrómeda (stjörnumerki). nebulozo de Andromedo Andrómeduþoka. -a galaksio
Andrómeduþoka.
andromed/o gra (Andromeda). marĉa -o ljósalyng (Andromeda polifolia).
anduj/o mat svínabjúga (andouille).
anekdot/o smásaga, skrýtla. -a skrýtlu-, fullur
af skrýtlum. -ema málgefinn. -isto sá sem segir
skrýtlur.
aneks/i áhr fél 1 innlima. 2 láta (e-ð) fylgja
(e-u), leggja (e-ð) með (e-u). -ado innlimun. -aĵo 1
innlimað land. 2 viðauki. 3 viðbygging, útbygging.
-ismo innlimunarstefna. -ito læk legsfylgilíffærabólga, bólga líffæra legs.
anelid/oj dýr liðormar (Annelida).
anemi/o læk blóðskortur, blóðleysi. -a blóðlaus; blóðleysis-. -i áhr gera (e-n) blóðlausan.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
anemogram/o veð vindskeyti.
anemometr/o veð vindmælir. -io vindmælingar.
anemon/o gra skógarsóley, anemóna (Anemone). paska -o geitabjalla (Anemone pulsatilla).
mar-oj = aktiniuloj.
anerojd/a, -a barometro málmloftvog.
anestez/i áhr læk deyfa, svæfa. -o deyfing,
svæfing. -a deyfingar-. -aĵo, -ilo deyfilyf. -isto
svæfingalæknir.
anet/o gra sólselja, dill (Anethum graveolens).
aneŭrin/o efn tegund af B-vítamíni, aneurín.
aneŭrism/o læk slagæðargúlpur.
anfrakt/o ste lfæ lítil hola.
Angel/a Angela.
Angelin/o Angela.
angelik/o gra hvönn, hvannrót (Angelica archangelica).
angi/o lfæ gra æð. -a æða-. -ito læk æðabólga. -ologio æðafræði. -omo ofvöxtur í æðum,
æðaræxli. kole-ito ristilsæðarbólga. limf-omo úræðahnútur, úræðaæxli.
angil/o dýr áll, vatnaáll (Anguilla). -ejo álavatn. -oformaj (Anguilliformes). mar-o hafáll (=
kongro). sabla -o sandsíli (= amodito).
Angil/o ldf Angvilla (= Angvilo).
angin/o læk hálsbólga. brust-o = brustangoro.
angiosperm/oj gra dulfrævingar.
angl/o per 1 Englendingur. 2 Engill. -a enskur. -aĵo 1 ensk vara; enskur siður; eitthvað enskt.
2 enskur texti. A-io, A-ujo ldf England. -ismo
enskusletta. -omanio Bretadálæti, Bretadekur.
-onormanda 1 ensk-normannskur. 2 sem heyrir
til Ermasundseyja. -osaksa engilsaxneskur.
anglez/o 1 Bretadans. 2 hægrihallandi skrift.
anglicism/o = anglismo.
anglikan/o meðlimur ensku kirkjunnar. -a
sem tilheyrir ensku kirkjunni. -ismo kenning og
helgisiðir ensku kirkjunnar.
Angol/o ldf Angóla. -a angólskur. -ano Angóli,
Angólabúi.
angor/o læk hei hugraun, kvíði; sálarkvöl, angist. -i áhl vera angistarfullur. -a angistarfullur.
brust-o læk hjartakveisa. mort-o dauðaangist, ótti
við dauðann.
angostur/o lyf angústúra.
angstrom/o = anstromo.
angul/o 1 stæ horn. akuta -o krappt horn,
hvasst horn. obtuza -o gleitt horn. orta -o rétt
horn. streĉita -o beint horn. alternaj -oj einslæg
horn. apudaj -oj grannhorn. komplementaj -oj
lagshorn, frændhorn. suplementaj -oj grannhorn.
17
2 alm skot, afkimi, krókur. -a horn-; sem myndar
horn; hyrndur; strendur; ójafn; beinaber. -en fyrir
hornið. turni -en snúast við; beygja fyrir hornið. -aĵo = -fero. -eca ójafn; beinaber; hornóttur.
-eco hornlögun; gráðufjöldi. -eto hyrning; krókur,
skot. -ilo T-stika; þríhyrningsstika. -fero kverkjárn;
vinkiljárn; krappi. -mezurilo hornamælir. -ŝtono
hornsteinn, hyrningarsteinn. en-igi króa af í horni,
reka út í horn; setja í vanda, þröngva upp að vegg.
egal-a jafnhyrndur. kvar-a ferhyrndur. kvar-o stæ
eðl ferhyrningur (= kvarlatero). mult-a marghyrndur. plur-o stæ marghyrningur (= plurlatero). tri-o stæ þríhyrningur. tri-a þríhyrndur. tri-i
áhr mæla í þríhyrningum. tri-ado þríhyrningamæling. tri-ada punkto þríhyrningamælistaður.
kvin-o fimmhyrningur. kvin-a fimmhyrndur. seso sexhyrningur. ses-a sexhyrndur. sep-o sjöhyrningur. sep-a sjöhyrndur. ok-o átthyrningur. ok-a
átthyrndur o.s.frv. alt-o ldm stj hæð yfir sjóndeildarhring. baz-a ŝtono hús hyrningarsteinn. kaŝ-o
kimi. klin-o eðl segulskekkja, misvísun. ort-o stæ
rétthyrningur. ort-a rétthyrndur (= rektangula).
ort-ilo hornmát. perd-o rtæ hornvik. rekt-o stæ
= ortangulo. strat-o götuhorn. ĉirkaŭiri/rondiri
strat-on: fara/komast fyrir hornið. trak-o flu ferilshorn.
angur/a angóra- -a kapro angórageit. -a kato
angóraköttur. -lano angóraull. A-o inn = Ankaro.
angustur/o = angosturo.
Angvil/o ldf Angvilla (= Angvilo).
angvis/o dýr stálormur (Anguis) (= vitroserpento).
Anĝel/a per Angela.
anĝel/o 1 bib trú kaþ engill. 2 indæll maður.
-a kaþ engla-; eins og engill, engillegur, engilfagur. la -a saluto engilskveðja. -aro englaher. -eto
barnengill. ĉef-o höfuðengill, erkiengill. gard-o
verndarengill.
anĝelus/o 1 angelus, engilskveðja. 2 angelushringing.
anhel/i áhl nýy mása.
anhidr/a efn vatnslaus.
anhidrid/o efn anhýdríð. -i áhr draga vatn úr
(sýru).
anhidrit/o ste vatnslaust gips.
anhidro/ efn forskeyti sem táknar að efni hefur
orðið vatnslaust.
Anĥiz/o bók Ankíses (faðir Eneasar).
anil/o gra indígó (Indigofera anil).
anilid/o efn anilíð.
anilin/o efn anilín. -a anilín-. -a farbo anilínlitur.
18
Esperanto-íslensk orðabók
anim/o trú hei bib tæk 1 sál. 2 andi; önd. 3 aðalmaður. 4 líf. 5 (í fiðlu) sál. 6 hol (í byssuhlaupi).
7 kjarnaþráður (kaðals). 8 kjarni (styttu). -a sálar-.
-i áhr 1 gagntaka, hvetja. 2 örva, lífga, fjörga;
uppörva, hressa. 3 valda, blása í brjóst, innblása.
-eco fjör, líf. -ismo trú andahyggja. re-i áhr læk
lífga við. sen-a án sálar; andlaus. egal-a rólegur,
jafnlyndur. egal-eco jafnaðargeð. facil-a léttúðugur. facil-aĵo léttúðugt framferði. facil-eco léttúð.
grand-a göfuglyndur, veglyndur. grand-eco veglyndi, göfuglyndi. larĝ-a frjálslyndur. malgranda smámunasamur; smásálarlegur. simpl-a einfaldur, barnalegur, grandalaus; hrekklaus. sobr-a
(geð)stilltur, gætinn, hæglátur. trankvil-a rólegur,
hægur, blíður. unu-a einróma, samróma. unu-e í
einu hljóði, samhljóða. vent-a hugsunarlaus; ruglaður; léttúðugur.
animal/o dýr skepna, kvikindi. -a úr dýraríkinu; dýrslegur. -ismo dýrseðli.
animalkul/o örsmátt kvikindi.
aniz/o gra anís. -a likoro aníslíkjör. -ujo anísjurt (Pimpinella anisum). -oleo anísolía. stel-o
stjörnuanís (= ilicio).
anizidin/o efn anísidín, amínótólúen (= aminotolueno).
anizokori/o læk ljósopamunur (augna sama
manns).
anizometropi/o læk sjónlagsmunur, ljósbrotsmunur (augna sama manns).
anizosfigmi/o læk æðarslagsmunur.
anizotropi/o misáttun, stefnuhneigð (= neizotropio).
anjon/o eðl forjón.
Anĵu/o ldf Anjov (hérað í Frakklandi).
Ankar/o ldf Ankara (höfuðborg Tyrklands).
ankaŭ mfr einnig, líka. ne sole/nur ... sed ankaŭ
... ekki aðeins ... heldur einnig ...
ankilostom/o dýr krókormur. -ozo læk krókormasýki.
ankiloz/o staurliður. -iĝi verða stirður.
ankone/o lfæ olnbogavöðvi.
ankoraŭ/ mfr ennþá; aftur, enn einu sinni. - ne
ekki ennþá.
ankr/o sig 1 akkeri, stjóri. 2 (í rafala) snúður. 3
(í byggingum) sinkill; múrbolti. -i áhr 1 leggja við
akkeri. 2 festa. -ita við akkeri. -ado akkerisfesti.
-ejo akkerislægi, skipalægi. -iĝi varpa/kasta akkerum, leggjast við akkeri; setjast við. -umi áhl liggja
við akkeri. de-iĝi reka og draga akkerin. mal-i
áhr létta akkerum. -opinto akkerisfleinn. flos-o
dragald, rekakkeri. sav-o framakkeri, stafnakkeri,
lífakkeri.
Hugh Martin
anksi/a læk kvíðafullur, angistarfullur. -eco
kvíði, skelkur.
ankuz/o gra uxajurt (Anchusa arvensis), tarfatunga (A. officinalis), búkollublóm (A. hyosotidiflora).
ann/o mat e.k. japönsk sætindi.
Ann/o per Anna.
anobi/o dýr veggjatítla (Anobium punetatum).
anod/o eðl forskaut, anóða.
anofel/o dýr mýraköldumý. (einnig malaria
moskito).
anoksemi/o læk súrefnisskortur í blóði.
anoksi/o læk súrefnisskortur í vefjum.
anomali/o læk afbrigði, frávik; óeðli. -a óreglulegur; afbrigðilegur; vanskapaður; óeðlilegur.
anomur/o dýr kuðungakrabbi.
anonc/i áhr bib auglýsa, tilkynna, boða. -o 1
auglýsing; tilkynning; boðun. 2 tón stefjasmíð,
framsaga (í tónverki). -ado það að auglýsa, auglýsing. -igi láta tilkynna, láta auglýsa. -ilo kynningarbæklingur. -isto þulur; þáttarstjórnandi; kallari.
publika -isto opinber kallari. bon-i áhl flytja gleðilegan boðskap. edziĝ-o lýsing með hjónaefnum.
anonim/a nafnlaus; ónefndur, ónafngreindur; án höfundarnafns. -a societo hlutafélag (=
akcia kompanio). -eco nafnleynd; nafnleysi. -ulo
ónefndur maður.
anopsi/o læk blinda. hemi-o helftarblinda.
anorak/o hettuúlpa, stormjakki, anórakkur.
anoreksi/o = senapetiteco.
anormal/a afbrigðilegur.
anosmi/o læk þefstol, vöntun þefskynjunar,
lyktarleysi.
ans/o 1 húnn. 2 hanki. 3 hlykkur. 4 handarhald;
handfang. 5 lykkja. -a með hanka; með höldu.
korb-a hús líkur körfuhandfangi.
Anselm/o per Anselm.
anser/o 1 dýr gæs (Anser). 2 bjáni, kjáni.
-o blankfrunta stóra blesgæs (Anser albifrons). -o blankvanga helsingi (Branta leveopsis). -o faba akurgæs (Anser fabalis). -o griza
stóra grágæs (Anser anser). -o kanada kanadagæs (Branta canadensis). -o kolringa margæs
(Branta bernicla). -o neĝa snjógæs (Anser cærulescens). -o ruĝkola fagurgæs (Anser ruficallis).
-a gæsar-; líkur gæs; heimskur. -a haŭto gæsahúð. -ido gæsarungi. -bleki garga. -oformaj dýr =
naĝbirdoj (Anseriformes). -grifo = gipo. -hepato
mat gæsalifur. -paŝo her gæsagangur, viðhafnarganga hermanna. -vice í einfaldri röð, í halarófu.
vir-o gæsarsteggur.
anstataŭ mfr í staðinn fyrir. -i áhr vera full-
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
trúi (e-s = -on), koma fram fyrir hönd (e-s = -on);
gegna starfi (fyrir e-n = -on). -o staðganga, afleysing. -a vara-. -aĵo, -ilo efn = surogato. -anto, -ulo
staðgengill. -igi, igi -on per -o: nota e-ð í stað e-s.
-igo setning e-s í stað annars. ne-igebla óbætanlegur.
anstrom/o eðl ångström.
-ant/ mfr viðskeyti notað til þess að mynda lýsingarhátt nútíðar í germynd, t.d. leganto lesandi,
sá sem er að lesa. vi lernas legante. þú lærir á því
að lesa. mi estas leganta. ég er að lesa. enirante
li salutis hann heilsaði um leið og hann kom inn.
okazantaĵo atburður sem er að gerast. falantaĵo
e-ð sem er að falla. estanteco nútíð.
antagonism/o 1 óvild. 2 andstaða. -a fjandsamlegur.
antagonist/o andstæðingur, mótstöðumaður.
antanaklaz/o það að nota sama orð oftar en
einu sinni í setningu en með mismunandi merkingum.
Antares/o stj Antares (stjarnan α í Sporðdreka).
antarkt/a ldf suðurheimskauts-, suðurpóls-.
la A-a Oceano Suður-Íshaf. A-a regiono Suðurskautsland. A-io Suðurskautsland, Suðurheimskautsland.
Antarktik/o ldf = Antarktio.
antaŭ mfr 1 (um tíma) fyrir, á undan 2 (um stað)
fyrir, fyrir framan, fram undan, frammi fyrir. - ol
áður en, fyrr en. -a 1 fram-. 2 fyrri, fyrrverandi. -a
vokalo hlj frammælt sérhljóð. -e 1 á undan. 2 áður,
fyrr. 3 fyrir fram (einkum: jam antaŭe). -en áfram.
-i áhl 1 standa andspænis; snúa að (-i al). 2 (um
klukku) flýta sér. 3 vera fyrir framan; vera á undan.
-(aĵ)o 1 framhlið; (um skip) stafn; (um skó) yfirleður. 2 liðið mál. -eco forgangur; forgangsréttur.
-enigi efla, styðja. -enema framsóknar-, framfara-;
áleitinn. -iĝi fara á undan; ganga á undan. -ulo fyrirrennari. mal- bak við, á eftir. mal-a 1 aftur-, bak-;
aftari. 2 mal-a vokalo hlj uppmælt sérhljóð. mal-e
1 fyrir aftan; að aftan. 2 mal-e de bak við. mal-en
aftur á bak. mal-(aĵ)o bakhlið. dors-a öfugur. kape á höfuðið. kur-iĝi koma hlaupandi. - for-, fyrir-,
fyrirfram-. -brako framhandleggur. -ĉambro forstofa; biðstofa. -dati dagsetja/tímasetja (e-ð) fyrir réttan tíma. -diri spá, segja (e-ð) fyrir. -juĝo
fordómur, hleypidómur. -historia forsögulegur.
-klarigo inngangsorð. -hieraŭ í fyrradag. -masto
framsigla. -pagi greiða fyrir fram. -pago fyrirframgreiðsla. -parolo formáli. -signo forboði. -tuko
svunta. -urbo útborg, úthverfi. -vidi búast við,
gera ráð fyrir; vita fyrir fram, sjá fyrir. -zorgi gera
varúðarráðstafanir. -eniri 1 fara áfram. 2 fara á
19
undan. -rajdanto póstekill.
antecedent/oj lög læk 1 fyrri afrek. 2 undanfarar. 3 ferill.
antedon/o dýr hárstjarna (Antedon).
antem/o tón mótetta með biblíutexta.
antemid/o gra gæsajurt (Anthemis). farbo-o
gra gullgæsajurt (Anthemis tinctoria).
anten/o 1 lfæ fálmari, gripla. 2 sig rá þríhyrnds
segls. 3 útv loftnet. direkta -o miðunarloftnet. -a
loftnets-; fálmara-. -a reto loftnetakerfi; loftnetsskipun. -a rezistanco loftnetsviðnám.
antenari/o gra lójurt (Antennaria).
anter/o gra frjóknappur.
antheli/o veð gagnsól.
anti/ vís alþjóðlegt forskeyti sem táknar and-,
gagn-, mót-, gegn-, t.d. antisemito, antitoksino
o.s.frv. Sjá nánar hér á eftir eða við viðeigandi
stofna.
antiar/o gra -o toksa = upasarbo.
antibiotik/o læk fúkkalyf.
anticiklon/o veð andsveipur, hæð, hæðarsvæði.
anticip/i áhr 1 taka fyrir fram, grípa fyrir fram.
2 gera fyrir fram. 3 ímynda sér fyrir fram; uppgötva
á undan (e-m). plezure -i hlakka til. -o forsmekkur; von. -a fyrir fram. -e fyrir fram.
antidork/o = saltantilopo.
antidot/o = kontraŭveneno.
antifon/o tón messusvar, antífóna. -a víxlsöngs-. -a kantado víxlsöngur. -aro antífónaríum.
antifraz/o mfr háð.
antigen/o læk efn mótefnavaki.
Antigon/o bók Antígóna.
Antigvo-Barbud/o ldf Antígva og Barbúda,
Antígúa og Barbúda.
antiklinal/o jar andhverfa.
antikorp/o læk efn mótefni, andófsefni.
Antikrist/o 1 Andkristur. 2 a-o andstæðingur
kristindóms.
antikv/a 1 forn. 2 gamaldags. -aĵo forngripur.
-aĵisto forn(gripa)sali, fornmenjasali. -eco fornleiki; fornöld. -isto fornminjavörður. -ulo fornaldarmaður.
Antil/oj ldf Antillaeyjar. la Grandaj -oj StóruAntillaeyjar. la Malgrandaj -oj Litlu-Antillaeyjar.
-ano Antillaeyingur.
Antilebanon/o ldf Antílíbanon.
antilid/o gra gullkollur (Anthyllis (vulneraria)).
antilokapr/o dýr gaffalhjörtur (Antilocapra
americana).
antilop/o dýr antilópa (Antilope). salt-o stökkhjörtur (Antidorcas).
20
Esperanto-íslensk orðabók
antimon/o efn antímon (Sb).
Antino/o sag Antinóus.
antinomi/o hei alm andstæða, mótsögn, ósamræmi (milli tveggja laga- eða grundvallarstefna).
-a andstæður.
Antioĥi/o sag Antíokkía.
antipati/o andúð, óbeit; viðbjóður. -a fjandsamlegur, óvinveittur; ógeðfelldur. -i áhr hafa
óbeit/andstyggð á.
antipirin/o lyf kælandi lyf.
antipod/o 1 staður hinum megin á jörðinni. 2
algjör andstæða. -a 1 hinum megin hnattarins. 2
andstæður; gagnstæður. -ulo andfætlingur.
antirin/o gra ljónsmunnur (Antirrhinum majus).
antisemit/o gyðingahatari. -ismo gyðingahatur.
antiseps/a gerilsneyðandi; rotverjandi. -o gerilsneyðing; sóttvörn.
antitartrat/a, -a acido efn óvirk vínsýra.
antitez/o mfr hei mótsetning; andstæða, gagnstæða.
antitoksin/o læk móteitur.
antoksant/o gra reyr (Anthoxanthum). -o
odora ununarreyr (A. odoratum).
antologi/o úrvalsrit, sýnisbók.
Anton/o per Anton. -ineto Antonía. Maria -ata
María Antoinette.
Antonen/o per Antonínus. -oj ættarnafn rómverskra keisara frá Nervu til Commodusar.
Antoni/o per Antoníus.
antonim/o mfr andheiti.
antonomazi/o mfr notkun lýsingar í stað sérnafns.
antozo/oj dýr kóraldýr.
antr/o ská lfæ hellir.
antracen/o efn antrasen (litlaust efni unnið úr
koltjöru).
antracit/o antrasít, gljákol.
antrakinon/o efn antrakínón, flokkur lyfja sem
hafa laxerandi verkun.
antrakonit/o ste þefkalk.
antrakoz/o læk kolaryksýki.
antraks/o læk miltisbrandur, miltisbrandsdrep.
antrop/o vís alþjóðlegur stofn í vísindamáli:
maður. -ocentra mannhverfur. -oida dýr stg líkur
manni. -oidoj dýr apar og menn. -ologo mannfræðingur. -ologio mannfræði. -ometrio lög mannmæling.
antropofag/o mannæta. -ismo mannát.
antropomorfism/o 1 hei manngervingarstefna,
það að veita guði mannleg einkenni. 2 læk manngerving, það að veita dýrum eða plöntum mannleg
Hugh Martin
einkenni.
antropopitek/o = ĉimpanzo.
anturi/o gra flamingóblóm (Anthurium (scherzerianum).
antus/o = pipio.
Antverpen/o ldf Antverpen (hafnarborg í Belgíu).
Anub/o goð Anúbis (guð dauðans hjá Egyptum).
anuitat/o hag ársgreiðsla með vöxtum. -a
asekuro lífeyristrygging.
Anunciaci/o kri fag 1 boðunardagur Maríu. 2
málverk af boðun Maríu.
anuri/o læk þvagleysi, stöðnun þvagmyndunar.
anus/o lfæ bakrauf, endaþarmsop.
aorist/o mfr lokin þátíð.
aort/o lfæ meginæð. -a meginæðar-. -ito læk
meginæðarbólga.
Aost/o ldf Aosta.
apaĉ/o 1 Apache-indíáni. 2 róni, ribbaldi.
apanaĝ/o 1 framfærslufé (til ættingja konungs
o.s.frv.). 2 jarðir sem ættingjar konungsins fá lífeyri af. -i áhr veita (e-m) framfærslufé.
aparat/o alm lfæ hag lög mál rtæ tól; tæki,
áhald, tilfæring, verkfæri; (út)búnaður; færi.
kritika -o skýringar og athugasemdir við texta
(tilvísun til handrita, o.s.frv.), tilvitnun neðanmáls.
apart/a 1 sérstakur. 2 aðskilinn. 3 einstakur.
-aj literoj lausaletur. -e út af fyrir sig, sérstaklega.
-aĵo 1 smáhýsi; deild. 2 einkenni. -eco einkenni;
aðskilnaður; sérstakleiki. -igi aðskilja, greina í
sundur; áskilja. -igo munur. -iĝi leysast upp; skiljast. -ismo lög aðskilnaðarstefna; kynþáttaaðskilnaðarstefna. -iĝema ófélagslegur, ómannblendinn.
ne-igebla óuppleysanlegur; óaðskiljanlegur. de-iĝi
losna.
apartament/o íbúð í fjölbýlishúsi.
aparten/i áhl 1 heyra til. 2 fylgja. io apartenas
al iu: e-r á e-ð. -ado aðild. -aĵo eign; prýði; fylgifé.
apati/o sinnuleysi, deyfð. -a sinnulaus, daufur,
sljór.
apatit/o ste apatít.
apeks/o 1 lfæ tindur, toppur. 2 stj sóknarpunktur.
apel/o her nafnakall (hermanna, fanga o.þ.u.l.).
Apel/o per Apelles (grískur málari sem var uppi
á 4. öld f.Kr.).
apelaci/i áhl lög áfrýja; skjóta máli sínu (til). -o
áfrýjun, málskot. -a kortumo æðri dómur, áfrýjunardómstóll.
apenaŭ mfr 1 varla; tæplega. 2 varla ... fyrr en.
-a tæplega/varla eftirtektarverður.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
apendic/o 1 viðbætir; fylgiskjal. 2 lfæ botnlangatota. -ito læk botnlangabólga. -ektomio botnlangaskurður. botnlanganám.
Apenin/oj ldf Apennínafjöll.
apepsi/o læk pepsínleysi.
aper/i áhl 1 birtast; koma í ljós. 2 koma út.
3 sjást. -o koma; birting. -anto vofa, svipur. -aĵo
vofa. -igi birta, koma (e-u) í ljós; afhjúpa; gefa
út. mal-i áhl hverfa. mal-o hvarf, brotthvarf. malema skammlífur. mal-igi afmá, eyða; láta hverfa.
mal-inta horfinn. re-anto afturganga.
apercept/o sál huggrip.
aperitiv/o lystauki, fordrykkur, drykkur á undan mat.
apert/a nýy læk 1 úti-, utandyra, undir beru
lofti. 2 opinn.
apertur/o alm tæk ljó byg op, rauf, gat, hola,
mynni. kloak-o inngangsop í skolpræsi.
apetenc/o sál fíkn, ástríða.
apetit/o 1 matarlyst. 2 lyst. perdi -on missa
matarlystina. senti -on hafa góða matarlyst. -a,
-odona, -veka lystugur; lokkandi. sen-eco lystarleysi, lystarstol (= anoreksio).
api/o gra villt seljurót (Apium).
apik/a lóðréttur, þverhníptur.
apios/o gra jarðhneta (Apios).
Apis/o trú Apis, heilaga nautið hjá Egyptum.
aplanat/a eðl ljó sporréttur.
aplaŭd/i áhr 1 klappa (e-m) lof í lófa. 2 gera
góðan róm að. -o, -ado lófatak, klapp. -istaro
klapparar, klapplið. -egi fagna ákaflega. -ego dynjandi lófatak.
aplik/i áhr eðl nota (í framkvæmd); beita; hagnýta; leggja (við). -o hagnýting, notkun, beiting;
aðfelling. -ataj sciencoj raungreinar. -ebla nýtilegur; nothæfur.
aplomb/o sjálfstraust, sjálfbirgingsháttur. -a
ósvífinn. sen-a hikandi.
apne/o læk andardráttarhlé, andardráttarleysi.
apocin/o gra kanaba -o hampur (A. cannabinum). -acoj neríuætt.
apod/oj dýr vanfætlur (= senpieduloj).
apofiz/o lfæ aukakast.
apog/i áhr styðja. sin -i styðjast. -o stuðningur. -ilo stytta, stoð; stuðull; handrið; bak (á stól).
brak-ilo armbrík. dors-ilo stuðningur fyrir bakið. kap-ilo höfuðpúði. libr-ilo bókastoð. man-ilo
handrið. mur-ilo = abutmento. trus-ilo stoð, stag.
-iĝilo stafur (sbr. Sl. 23:4). -punkto hvílipunktur,
þungamiðja. -seĝo hægindastóll. kontraŭ-ilo tæk
stoð. sub-i áhr styðja neðan frá.
apoge/o 1 stj jarðfirð. 2 hæsta stig. -i áhl vera í
21
jarðfirð; vera á besta æviskeiði.
apoĝatur/o tón komutónn (í hljómi).
apokalips/o Opinberunarbók (Jóhannesar). -a
1 opinberunar-. 2 dómsdags-. 3 dularfullur, óskýr.
apokop/o mfr bakstöðubrottfall, stytting orðs
með því að fella burtu síðari hluta þess, t.d. aŭto í
staðinn fyrir aŭtomobilo.
apokrif/a kri 1 apokrýfur. 2 vafasamur, óviðurkenndur, staðlaus, dularfullur.
apolog/o dæmisaga, líking.
apologetik/o trú málsvörn kristninnar.
apologi/o varnarræða, varnarrit. -i áhl flytja
varnarræðu, semja varnarrit. -isto málsvari.
Apolon/o goð Apollon.
Apoloni/o per Apolloníus.
aponeŭrozo læk sinafell.
apopleksi/o læk slag, heilaslag, heilablóðfall.
-a slag-.
aposiopez/o mfr skyndiþögn (í miðri setningu).
apostat/o 1 frávillingur, trúníðingur. 2 liðhlaupi. -i áhl verða frávillingur, ganga af trú; skipta
um flokk. -iĝo, -eco fráhvarf; liðhlaup.
aposterior/a hei mál byggður á reynslu.
apostol/o 1 kri postuli. 2 brautryðjandi. -a
frá postulunum, úr frumkristni, postullegur. -a
kredkonfeso postullega trúarjátningin. -ado, -eco
postullegt vald; postullegt embætti.
apostrof/o 1 úrfellingarmerki. 2 ávarp. -i áhr 1
setja úrfellingarmerki í. 2 ávarpa, ákalla.
apoteci/o gra askhirsla.
apotek/o apótek, lyfsala, lyfjabúð. -a apóteks-,
lyfsölu-. -aĵo lyf, meðul. -isto lyfsali, apótekari.
apotem/o inngeisli, innri geisli, skammgeisli,
innri radíus, radíus reglulegs marghyrnings (= interna radiuso).
apoteoz/o 1 trú upptaka í guðatölu. 2 lofgerð. 3
lei hápunktur sýningar. -i áhr 1 taka í guðatölu. 2
lofa mjög.
apozici/o mfr viðurlag.
apr/o dýr villisvín (Sus scrofa, Sus aper).
aprec/i áhr nýy dæma um, meta (listaverk).
apret/i áhr tæk ganga frá; sterkja (lín). -ado,
-aĵo frágangur; steining. -isto maður sem gengur
frá vöru.
apretur/o frágangsefni, gljái, slikja, steining.
aprez/i = apreci.
april/o apríl, aprílmánuður. -a trompo aprílgabb. -a vetero umhleypingar.
aprior/a hei að óreyndu, fyrir fram. -e að
óreyndu, fyrir fram.
aprob/i áhr fallast á, viðurkenna, samþykkja.
-o samþykki, staðfesting. -inda viðurkenningar-
22
Esperanto-íslensk orðabók
verður. mal-i áhr fallast ekki á, mislíka; ámæla,
fordæma. mal-o misþóknun, vanþóknun; ámæli;
fordæming. mal-inda lastverður, vítaverður.
aproksim/i áhr stæ nálgast, færa nær. -a (sem
er) um það bil. -anto nálgunargildi. -ato nándarfjöldi.
apsid/o stj ásendar.
apterig/o dýr snoðstrútur (Apteryx) (kivio).
-oformaj snoðstrútaættbálkur (Apterygiformes).
apud mfr hjá, við, við hliðina á, nálægt. -a
aðliggjandi, nálægur. -e til hliðar, hjá; í nágrenninu. -(est)i vera hjá. -eco nágrenni; nálægð.
Apuli/o ldf Apúlía (hérað á Suðaustur-Ítalíu).
apunt/o ver skiptimynt.
apus/o dýr svölungur (Apus); múrsvölungur
(Apus apus).
-ar/ mfr viðskeyti sem táknar samsafn, t.d.
homaro mannkyn; ŝtuparo stigi, tröppur; vortaro orðasafn, orðabók. -o stæ fjöldi, hópur; safn.
-eto smáhópur. -igi safna saman. -iĝema félagslyndur.
ar/o ari (flatarmál).
ara/o dýr e.k. stór suðuramerískur páfagaukur
(Ara).
arab/o Arabi. -a ldf arabískur. A-a Maro Arabíuflói. A-io, A-ujo ldf Arabía. -ismo 1 arabískusletta. 2 sameiningarstefna Araba.
arabesk/o 1 fag serkneskur útskurður, laufaskurður, skreytimynstur. 2 tón skrúðfært stefjaefni,
arabesque.
arabid/o gra skriðnablóm (Arabis).
arabinoz/o efn arabínósi.
Aragon/o ldf Aragónía. -ano Aragóníubúi.
aragonit/o ste aragónít.
arak/o hrísgrjónabrennivín, arrak.
arakid/o gra jarðhneta (Arachis) (= ternukso).
-a oleo jarðhnetuolía. -a/-ata acido jarðhnetusýra.
Arakn/a goð Arakne (indversk konungsdóttir
sem Hera breytti í kónguló).
araknoid/o lfæ skúm. -ito læk skúmbólga,
heilareifabólga.
Aral/o ldf Aralvatn.
arame/o per Aramei. -a arameískur. -a lingvo
arameíska.
arane/o dýr kónguló. akva -o = argironeto.
birdomanĝa -o = avikulario. -o diadema fjallakónguló (Aranea diademata). -a kóngulóar-. -aĵo
kóngulóarvefur. -oidoj áttfætlur (Arachnoidea).
-uloj kóngulóarætt. dom-o = tegenario.
aranĝ/i áhr tón lei raða, skipa niður; búa, búa
um; sjá um; setja út, raddsetja. -o niðurröðun, fyrirkomulag. -aĵo 1 stæ töluröð 2 tæk útv rtæ við-
Hugh Martin
búnaður, tilbúnaður. -ema hugvitsamur. -iĝi reynast. al-i áhr stilla, samræma. ali-i áhr endurskipa,
koma öðruvísi fyrir. antaŭ-i áhr ákveða fyrir fram,
skipuleggja fyrir fram. en-i greypa (gimsteina) í,
setja í umgerð. mal-i áhr aflaga; færa úr lagi, rugla.
bon-o framkvæmdarsemi. flor-o blómaskreyting.
har-o hárgreiðsla. fin-i semja; ákveða. sulk-i rista
upp. teks-o vefnaður. viv-o lífernisháttur. vort-o
orðaröð.
Ararat/o ldf Ararat, Araratsfjöll.
Aras/o ldf Arras (bær í Frakklandi).
araŭkari/o gra stofugreni (Araucaria excelsa).
arb/o gra tré. -a trjá-, trjálegur. -aĵo trjáviður. -aro skógur. -arigi, -arizi, -arumi áhr
klæða (land) skógi, breyta í skóglendi. -arismo,
-arkulturo skógrækt. -eto lágvaxið tré. -etaĵo afhöggnir kvistir, hrís, hrísbindi. -etaro kjarr, kjarrskógur. -ido ungviði, ungt tré. -(ar)isto skógræktarmaður, skógarvörður. -ohakisto skógarhöggsmaður. -okulturo trjárækt. ĉef-isto yfirskógarvörður, yfirskógræktarmaður. pra-aro frumskógur. sen-igi fella öll tré á (landsvæði). frukt-o
ávaxtatré. krist-o jólatré. nuks-o hnottré. pano = artokarpo. tulip-o = liliodendro. vaks-o =
miriko.
arbalest/o lásbogi.
arbed/o gra runnur, kjarr.
arbitr/a 1 ráðríkur. 2 eftir geðþótta; mislyndur.
-o, -eco duttlungur, dyntur; geðþótti. -e eftir geðþótta. -i áhr kúga. -aĵo kenjótt verk.
arbitraci/o lög gerðardómur. -i áhr miðla máli.
-anto 1 sáttasemjari, gerðarmaður. 2 dómari (í
íþróttum).
arbitraĝ/o hag gengisbrask. -isto gengisbraskari.
arbust/o gra smákjarr (t.d. lyng).
arbut/o gra ber jarðarberjatrés. -ujo jarðarberjatré (Arbutus unedo).
arĉ/o tón bogi (hljóðfæris).
ard/i áhl vera glóandi heitur, glóa. -a glóandi,
brennandi; (um hita) hár; ákafur, heitur. -o ákafi;
eldfjör. -aĵo glóandi hlutur. -anta brennandi. -ego
ofurákafi. -igi gera glóandi. -ilo glóðarnet. blanka hvítglóandi. ruĝ-a rauðglóandi. seks-o kynhvöt
(einkum á fengitíma).
arde/o dýr hegri (Ardea). -edoj hegraætt
(Ardeidæ). nokt-o nátthegri (Nycticorax nycticorax). purpura -o rauðhegri (Ardea purpurea).
Arden/oj ldf Ardennafjöll. -a arbaro Ardennaskógur.
ardez/o 1 ste flögusteinn; flöguberg. 2 (reiknings)spjald. -ejo flögubergsnáma.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
are/o 1 flötur; flatarmál. 2 svæði. 3 hús lóð,
port. stæ eðl 4 pre leturflötur, prentflötur. 5 svið.
serv-o 1 fja símstöðvarsvæði, símasvæði. 2 útv
hlustunarsvæði (útvarpsstöðvar), móttökusvæði.
traf-o eðl skotfæri.
arek/o gra -nukso betelhneta. kateĉu-o gra
betelpálmi (Areca catechu).
aren/o 1 leiksvið, leikvangur 2 vígsvið. 3 svið.
eniri la -on fara út í baráttu.
arenari/o 1 gra sandi (Arenaria). 2 dýr tildra
(Arenaria interpres) (= ŝtonturnulo).
arenikol/o dýr sandmaðkur, fjörumaðkur (Arenicola marina).
areol/o lfæ læk veð smáblettur; baugur, reitur.
-o de mamo vörtureitur. -o de luno rosabaugur
tunglsins.
areometr/o eðl flotvog.
areopag/o 1 areópagos. 2 hár dómstóll.
Ares/o goð Ares (guð hins tryllta vígamóðs hjá
Forngrikkjum).
arest/i áhr taka fastan, handtaka; setja í varðhald. -(ad)o handtaka. sub -o handtekinn, í varðhaldi. -ejo fangaklefi. -igi láta handtaka; framselja,
afhenda. -ito fangi. -isto maður sem heimilt er að
taka fastan. -ordono handtökuskipun.
Arg/o sag Argos á Peleifsskaga. -olando
Argólís.
argan/o 1 borturn. 2 = gruo 2.
argentan/o = arĝentano.
Argentin/o ldf Argentína. -a argentínskur. -ano
Argentínubúi.
argil/o ste leir. -a úr leir, leir-. -aĵo leirvara.
-eca, -oza leirkenndur; leirugur. kalk-o = marno.
pot-o, potista -o pottaraleir. modla -o mótunarleir.
argironet/o dýr vatnskónguló (= akva araneo)
(Argyroneta).
argon/o efn argon (A).
argonaŭt/o dýr pappírssnekkja (Argonauta).
Argonaŭt/oj goð Argóarfarar.
argument/i 1 áhr rökstyðja. 2 áhl færa röksemdir. -o 1 röksemd, rök. 2 sönnur. 3 stæ
frumbreyta. 4 stæ stefnuhorn. -ado röksemdafærsla; umræða, rökræða. -ema þrætugjarn, kífinn. for-i áhr bera gegn (e-u). kontraŭ-o andmæli,
gagnrýni.
Argus/o goð (hinn hundraðeygði) Argos.
arĝent/o efn silfur (Ag). -a silfur-, úr silfri;
silfurlitur; silfurskær. -i(zi) áhr silfra, silfurhúða.
-ero silfurpeningur. -ismo læk silfursverting, silfureitrun.
arĝentan/o efn nýsilfur.
arĝirol/o læk silfurlyf.
23
arĥ... sjá ark.
ari/a = arja.
ari/o 1 aría. 2 söngvísa. 3 sönglag.
Ari/o inn Aríus. -anismo aríusartrú.
Ariadn/o goð Aríadne (konungsdóttir á Krít).
arid/a jar þurr, sviðinn.
arier/o nýy bak (hers). -ulo íþr bakvörður.
-gardo bakvarðarsveit.
Aries/o stj Hrúturinn (stjörnumerki). unua
punkto de -o = ekvinoksa punkto.
aril/o gra frækápa.
Ariman/o trú Ahriman (andi alls ills í saraþústratrú).
Arion/o per Aríon (grískt ljóðskáld).
Ariost/o per Ariosto (frægt ítalskt skáld frá
15.–16. öld).
arist/o lfæ dýr gra burst (á ýmsum skordýrum
og grösum), týta.
Aristark/o per Aristarkos (grískur stjörnufræðingur frá Samos).
Aristid/o per Aristídes.
Aristofan/o per Aristófanes (grískt gamanleikskáld).
aristokrat/o höfðingi, aðalsmaður; stórmenni.
-a 1 af háaðlinum. 2 fyrirmannlegur, fágaður. -aro
1 háaðall; yfirstétt. 2 úrval. -eco stórmennska.
aristokrati/o fél 1 aðalsveldi. 2 = aristokrataro.
aristoloki/o gra tóbakspípa (Aristolochia).
-acoj tóbakspípuætt (Aristolochicreas).
Aristotel/o per Aristóteles (forngrískur heimspekingur). -ismo kenningar Aristótelesar.
aritenoid/o lfæ könnubrjóst (cartilago arytenoidea).
aritm/o töl meðaltal.
aritmetik/o vís reikningur, talnafræði. -a
reiknings-. -isto talnafræðingur, reikningsmaður.
-a progresio, jafnmunaruna, talnaruna þar sem
mismunur hverra tveggja talna sem standa saman
er jafnstór.
Arizon/o ldf Arizona (fylki í Bandaríkjunum).
arj/a arískur, indó-evrópskur. -anismo fél kynþáttastefna nasista. -ano aríi.
ark/o 1 rúm bogi, bog(a)lína. alm 2 eðl ljósbogi. 3 hús bogi, hvelfing. 4 her = paf-o. -a
bogmyndaður. -aĵo hús bogi, hvelfing. -aĵaro =
arkado. -eco bugða. -igi beygja. -isto bogmaður,
bogaskytta. apog-o hús þakspyrnubogi. balanc-o
sveigur ruggustóls. ĉiel-o, pluv-o regnbogi. paf-o
bogi (vopn). pied-o rist. pint-o oddbogi (= ogivo).
rond-o hús hringbogi. sel-o hnakkbogi, söðulbogi.
sinus-o stæ arkarsínus. triumf-o hús sigurbogi.
24
Esperanto-íslensk orðabók
vest-o herðatré.
arkad/o hús súlnabogi, súlnagöng, bogagöng.
blinda -o platbogagöng.
Arkadi/o 1 Arkadaland. 2 hugsjónalegur unaðsríkur staður.
arkaik/a (-rĥ-) forn, úreltur. -a epoko upphafsöld.
arkaism/o (-rĥ-) bók fornstíll; fornyrði.
arkan/o goð ská leyndarmál; leyndardómur.
Arkansas/o ldf Arkansas (fylki í Bandaríkjunum).
arke/o bib örk (Nóa).
arkebuz/o krókbyssa.
arkeolog/o (-rĥ-) fornleifafræðingur. -a
fornleifa-, fornleifafræði-. -io fornleifafræði.
arkeopterig/o (-rĥ-) stg eðlufugl (Archæopteryx), öglir.
arketip/o (-rĥ-) hei mál 1 frumgerð. 2 fornmynd.
arki/ (-rĥ-) mfr forskeyti = ĉef-, t.d. -episkopo.
arkidiakon/o (-rĥ-) kri erkidjákni.
Arkilok/o per Arkílokos.
arkimandrit/o (-rĥ-) kri arkimandrít (ábóti í
grísk-kaþólsku kirkjunni).
Arkimed/o (-rĥ-) per Arkímedes (forngrískur
eðlisfræðingur og stærðfræðingur). la principo de
-o lögmál Arkímedesar. -a ŝraŭbo skrúfdæla, snigildæla.
arkipelag/o (-rĥ-) eyjahaf, eyjar. A-o sag =
Egea Maro.
arkitekt/o (-rĥ-) 1 arkitekt, húsameistari. 2
teiknari, skapari. ĝarden-o skrúðgarðaarkitekt.
arkitektur/o (-rĥ-) vís 1 byggingarlist, húsagerðarlist. 2 byggingarstíll. 3 fyrirkomulag. -a
byggingarlistar-, húsagerðarlistar-, um byggingarlist, sem varðar byggingarlist.
arkiteŭt/o (-rĥ-) dýr risakolkrabbi (Architeuthis).
arkitrav/o (-rĥ-) hús 1 súlnaás, súlnabiti. 2
faldur, listi, dyrafaldur, gluggafaldur.
arkiv/o (-rĥ-) skjalasafn. -isto skjalavörður.
arkivolt/o (-rĥ-) hús burðarbogi (í byggingu).
arkont/o (-rĥ-) sag arkon (einhver af níu mönnum sem stjórnuðu Aþenu).
arkt/a ldf norðurheimskauts-; heimskauta-. la
Arkta Maro Norður-Íshaf. -o norðurheimskautssvæði.
arkti/o 1 gra lappa (Arctium). 2 dýr bjarnarfiðrildi (einkum bruna -o) (Arctia caja).
Arktur/o stj Arktúrus (stjarnan α í Hjarðmanni).
arkus/o stæ snúningur.
Hugh Martin
arleken/o trúður, loddari. Upprunalega grímuklædd persóna í ítölskum gamanleikum. -i áhl vera
með skrípalæti; galsast. -aĵo fíflalæti, skrípalæti.
Arlez/o ldf Arles (borg í Frakklandi).
arm/i áhr tæk 1 vopna. 2 hervæða. sin -i hervæðast, vopnast, grípa til vopna. 3 styrkja; brynja.
betono -ita járnbent steinsteypa. kablo -ita brynvarinn strengur. ne-ita okulo bert auga. -o vopn.
-ado hervæðing; styrkt. -aĵo tæk 1 brynja. 2 =
-ilaro. -iĝi hervæðast, vopnast, grípa til vopna. -ilo
vopn. -ilaro vopn, vopnabúnaður. -ilejo vopnabúr;
vopnageymsla. -ilpaĝio, -ilportisto skjaldsveinn.
-ito vopnaður maður. mal-i áhr afvopna. malado afvopnun. re-ado hervæðing að nýju. sen-a
vopnlaus, óvopnaður. sen-igi afvopna, svipta (e-n)
vopnum. ĵet-ilo kastvopn. man-ilo handvopn. pafilo skotvopn. ŝnur-i áhr = rigi.
armadel/o dýr 1 beltisdýr (Dasypodidæ). 2
grápadda, grálodda (einnig = onisko).
armatur/o eðl rtæ 1 rafbúnaður; snúður. 2 járnbending; styrkt. 3 mót (við byggingu). 4 styttur. 5
brynja (strengs o.þ.u.l.). -i áhr búa að snúði; búa
að járni; brynja.
arme/o 1 her, herflokkur; deild landhers. 2 sægur. -estro yfirmaður hers. aer-o flugher. mar-o herfloti, sjóher. Sav-o kri Hjálpræðisher. ter-o landher.
armen/o per Armeni, Armeníumaður. -a
armenskur. A-io, A-ujo ldf Armenía. -oida líkur
Armena í framan.
armeri/o gra gullintoppa (Armeria). -o mara
geldingahnappur (A. maritima).
armistic/o lög vopnahlé.
armoraci/o = kreno.
armori/o = blazono.
Armorik/o Armóríka, Bretaníuskagi.
Arn/o ldf Arnófljót (á Ítalíu).
arnik/o gra arnika. -aĵo lyf sólarblómssafi.
mont-o gra sólarblóm (Arnica montana).
arog/i áhr 1 svæla undir sig, hrifsa undir sig. 2
leyfa sér. mi ne -as al mi: ég ætla mér ekki þá dul.
-o heimta.
arogant/a stoltur, rembilátur, frekjulegur,
ágengur. -aĵo ósvífni, óskammfeilni. -eco hroki,
frekja, ágangur. -ulo frekja, ágeng manneskja.
arok/i áhr (í tafli) hróka. -o hrókun.
arom/o ilmur, angan. -a ilmandi, angandi. -i áhl
ilma, anga. -aĵo ilmsmyrsl. -igi gera ilmandi.
aromat/a efn arómatískur.
arondisment/o lögsagnarumdæmi í Frakklandi.
arorut/o salepmjöl.
arpeĝ/o tón arpeggio, brotinn hljómur. -i áhl
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
slá, strjúka eða gripla tóna í hljómi ört hvern á eftir
öðrum, brjóta hljóminn.
arpent/o (frönsk eining landmælingar) e.k.
dagslátta (= 34–51 ari).
arsen/o efn arsen (As). -a arsen-. -ato arsenat.
-ido arseníð . -a acido arsensýra. -ata acido arsensýra. -ita acido arsensýrlingur.
arsenal/o 1 vopnaverksmiðja. 2 vopnabúr, hergagnabúr. 3 vopnafjöldi.
arsenik/o efn rottueitur, arsenik.
arsin/o efn arsín.
arŝin/o arsjin (rússnesk mælieining = u.þ.b.
0,71 metrar).
art/o list. nigra -o svartagaldur. -(ec)a, -oplena
listfengur; listrænn. -(efarit)a gerður af mönnum,
gervi-. -aĉo óeðlileg list, léleg list. -aĵo 1 listaverk.
2 gervihlutur. -ismo, -osento listamannshæfileikar;
hið listræna. -isto listamaður. -amanto listvinur, listunnandi. -laborejo vinnustofa listamanns.
kontraŭ-a ólistilegur, sem skortir listasmekk og
menningu. sen-a eðlilegur, náttúrulegur; barnalegur, hreinskilinn. bel-o fagurlist. bel-oj hinar fögru
listir.
Artakserks/o sag Artaxerxes.
Artemis/o goð Artemis (veiðigyðja hjá Forngrikkjum).
artemizi/o gra malurt; búrót (Artemisia).
arteri/o lfæ 1 slagæð. 2 lífæð. -a slagæðar-,
slagæða-. -a sango slagæðablóð. -eto slagæðlingur. -ito læk slagæðarbólga. -ektomio læk slagæðarnám, úrnám slagæðar. -osklerozo (slag)æðasigg,
(slag)æðakölkun. gas-o gasleiðsla (einkum utanhúss). kol-o = karotido.
Artez/o ldf Artois (hérað í Frakklandi). -a 1 frá
Artois. 2 -a puto borbrunnur, gosbrunnur.
artifik/o brögð, flækjur. -a slægur, undirförull,
bragðvís. -i áhr 1 gera með bragði. 2 skálda, gera
tilgerðarlega. -eco bragðvísi. -ulo svikari, hrappur.
sen-a einlægur; eðlilegur.
artik/o 1 lfæ liður, liðamót. 2 vél samskeyti,
tengsl. 3 hnúður. universala -o fjöltengiliður.
-ado = artikulacio. -(ig)i áhr 1 tengja saman (með liðum). 2 = artikulacii. -uloj dýr =
artropodoj. de/el-igo aðskilnaður. de/el-iĝo liðhlaup (= luksacio). dis-igo aflimun við lið. re-igi
læk kippa í lið. re-igisto hnykklæknir.
artikl/o vörutegund, varningstegund.
artikol/o 1 mfr greinir. 2 grein (í blaði). 3 lagagrein. ĉef-o ritstjórnargrein, forystugrein, leiðari.
kred-o trúarsetning.
artikulaci/o hlj hljóðmyndun. -i áhr 1 mynda
(hljóð). 2 bera skýrt fram. -a punkto hlj hljóð-
25
myndunarstaður.
artileri/o 1 fallbyssur. 2 stórskotalið. 3 stórskotafræði. -ano, -isto stórskotaliði, stórskotaliðsmaður.
artiŝok/o gra ætiþistill (Cynara). hispana -o
gra = kardono.
artokarp/o brauðaldintré (Artocarpus). = panarbo.
artr/o læk orðstofn í læknisfræði sem táknar lið. -ito liðbólga, liðagigt. -itismo liðagigtarhneigð. -ozo liðkölkun, slitgigt. -algio liðaverkur.
-ologio bandafræði. pseŭd-o aukaliður, brotliður.
artropod/oj dýr liðfætlur (Arthropoda) (=
arikuloj).
Artur/o per Artúr.
Arub/o ldf Arúba (eyja í Karíbahafi).
arum/o gra hulsturblaðka (Arum maculatium).
arvikol/o dýr sundvalska (Arvicola).
-as/ mfr ending sagna í nútíð. = estas. - -tempo
= prezenco. - -modo = indikativo.
as/o 1 ás (í spilum o.þ.u.l.). 2 sag as (rómversk
mynt).
asafetid/o læk gúmmíharpix, krampadropar.
asbest/o ste asbest. -a asbest-, úr asbesti.
ascend/i áhl nýy fara upp; klífa, stíga. -a uppstígandi. -ometro klifmælir.
ascensi/o stj uppkoma (stjörnu). rekta -o
stjörnulengd, miðbaugslengd.
ascidi/oj dýr möttuldýr.
ascit/o læk vatnssýki (vatn í kviðarholi).
asdik/o sig asdik, bergmálsdýptarmælir til þess
að finna kafbát í kafi.
asekur/i áhr 1 tryggja. 2 vátryggja. -a tryggingar-. -o trygging, vátrygging. -aĵo tryggingarefni,
það sem tryggt er. -ato tryggingartaki. -isto tryggingarsali. kontraŭ-i áhr dreifa vátryggingaráhættu
hjá öðrum tryggingarstofnunum. re-i áhr endurtryggja. fajr-o brunatrygging. viv-o líftrygging.
asemble/o lög þing. Ĝenerala A-o allsherjarþing.
asembler/o klæ grunnmálsþýðandi, smali.
aseps/o læk sýklavörn. -a 1 sýklavarnar-, sóttverjandi. 2 dauðhreinsaður, sýklalaus. -i áhr gera
sýklalausan, sóttverja.
asert/i áhr fullyrða, staðhæfa. -o fullyrðing,
staðhæfing, staðfesting, yfirlýsing. -(em)a óhagganlegur; ákveðinn; jákvæður.
asesor/o lög meðdómari, aðstoðardómari.
asfalt/o ste malbik; jarðbik. -i áhr malbika.
asfiksi/o læk dauðadá, öndunarleysi, köfnun. -i
áhr kæfa.
asfodel/o gra goð gullrót (Asphodelus).
26
Esperanto-íslensk orðabók
asidu/a nýy iðinn, kostgæfinn. -eco kostgæfni.
mal-a trassafenginn, hirðulaus. mal-eco hirðuleysi, trassaskapur. mal-ismo vinnusvik, slór.
asign/i áhr lög 1 veita, úthluta, ávísa. 2 stefna
fyrir rétt, kalla fyrir rétt. -o 1 ávísun, fjárveiting. 2
stefna (fyrir rétt). -anto útgefandi (t.d. víxils). -ato
samþykkjandi. -isto stefnandi. bank-o ver bankaávísun.
asignat/o sag bréfpeningar á dögum fyrstu byltingarinnar í Frakklandi.
asimetri/a = nesimetria.
asimil/i áhr hlj tillíkja, samlaga; gleypa í sig;
sameina. -o, -ado samlögun; tillífun; samruni. -iĝi
samlagast. mal-i áhr læk hlj sundra. mal-o frálífun; hljóðfirring.
asimptot/o stæ aðfella, ósnertill.
asindet/o mfr niðurfelling samtenginga.
Asir/o ldf goð Assúr (borg og guð). -io Assýría.
-iano Assýringur, Assýríumaður. -iologo Assýríufræðingur. -iologio Assýríufræði.
asist/i áhl aðstoða; vera viðstaddur til aðstoðar.
-o, -ado aðstoð, umönnun, líkn. -anto aðstoðarmaður; félagsráðgjafi; varamaður. -antino aðstoðarkona.
asistoli/o læk sláttarleysi, samdráttarleysi í
hjarta. -a dispneo andþrengsli vegna sláttarstöðvunar.
asiz/o lög yfirheyrsla; dómstólsfundur. -a
réttar-.
Asiz/o ldf Assísí (bær á Ítalíu). Francisko el -o:
Frans frá Assísí.
ask/o gra grósekkur, askur. -ofungo = askomiceto.
askalon/o gra skalotlaukur (Allium ascalonicum).
askarid/o dýr spóluormur (Ascaris). -ozo læk
iðraþráðormaveiki.
asket/o per meinlætamaður. -ismo meinlætalifnaður.
Asklepi/o goð Asklepíos, lækningaguð hjá
Grikkjum og Rómverjum.
asklepiad/o gra 1 ská bragur Asklepíadesar.
askomicet/o gra sekksveppur, eskisveppur
(Ascomycetes) (= askofungo).
askorbat/a acido efn askorbínsýra.
asoci/o félag, samband, samtök. -a sambands-,
með-, félags-. -i áhr setja í samband, tengja; sameina. sin -i = -iĝi. -ado samlag, félagsskapur. -iĝi
ganga í félag. -ito hluthafi; félagi.
Asok/o = Aŝoko.
asonanc/o mfr 1 sérhljóðsendurtekning. 2
hálfrím, hljóðlíking. -i áhr nota hálfrím í, end-
Hugh Martin
urtaka sama sérhljóðið oft í (t.d. kvæði).
asparag/o gra spergill, aspas, ásparga (Asparagus officinalis).
Aspazi/o per Aspasía (vinkona Períklesar).
aspekt/o 1 útlit. 2 mfr horf; viðhorf. 3 stj hlið,
afstaða. -i áhl líta út, sýnast. -e eftir útliti. al-a sem
lítur út, sem sýnist. bel-a laglegur, myndarlegur
(einnig bon-a). ve-a dapur.
asperg/i áhr trú 1 stökkva (vökva) á. 2 úða. -ilo
stökkull.
aspergil/o gra ýrumyglusveppur. -ozo læk
ýrumyglusýki.
asperul/o gra odora -o möðrubróðir (Asperula
odorata).
aspid/o dýr eiturnaðra.
aspidistr/o gra maríulauf (Aspidistra elatior).
aspik/o mat soðhlaup, kjötstykki í hlaupi.
aspir/i áhr sækjast eftir, þrá. -o, -ado þrá, mikil
löngun. -anto -efni, umsækjandi. -ema metnaðargjarn.
aspiraci/o hlj fráblástur. -a fráblásinn. -i áhr
bera fram fráblásið.
aspirator/o tæk læk stj suga, sogdæla.
aspirin/o lyf aspirín.
aspleni/o gra klettaburkni (Asplenium). nestoo hreiðurburkni (A. nidus). ruta -o = muroruto.
aspr/a ská grófur, hrjúfur, ósléttur.
astak/o dýr vatnakrabbi (Potamobius astacus)
(= kankro).
Astart/o goð Astarte (frjósemisgyðja VesturSemíta) (= Aŝtar).
astat/a eðl sviðvarinn.
astaten/o efn astat (At).
asteni/o læk tápleysi, pastursleysi, slen, síþreyta. trakeobronka -o barka- og lungnaslen.
neŭr-o taugabilun, taugaveiklun, taugaslen.
aster/o gra 1 haustfífill (Aster amellus). 2
marstjarna (Aster tripolium).
asteri/o dýr krossfiskur (Asterias). -edoj sæstjörnur (Asteroidea) (= marsteloj), krossfiskar.
asterisk/o pre stjarna (prenttákn).
asteroid/o stj smá reikistjarna, smástirni.
Astianaks/o bók Astýanax (sonur Hektors).
astigmat/a með sjónskekkju. -eco ljó glámskyggni. -ismo læk sjónskekkja.
astilb/o gra austurlandablóm (Astilbe).
astm/o læk andþrengsli, andarteppa, astma.
somera -o = fojnofebro. -ulo astmasjúklingur.
astr/o stj himintungl, himinhnöttur; stjarna. la
fiksaj -oj fastastjörnurnar. -a 1 stjörnu-. 2 astral-.
-ofiziko stjarneðlisfræði.
astragal/o 1 gra mjólkurkollur (Astragalus
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
glycyphyllos); seljakollur (A. alpinus). 2 lfæ ökklabein.
Astraĥan/o ldf Astrakhan (borg við ósa Volgufljóts).
astrakan/o astrakan, hrokkinhært lambskinn
frá Asíu.
astrolab/o inn stjörnuhæðarmælir, miðaldasextant.
astrolog/o stjörnuspekingur, stjörnuspámaður.
-io stjörnuspeki, stjörnuspáfræði.
astronaŭt/o geimfari. -iko geimsiglingafræði,
geimsiglingatækni.
astronom/o stjörnufræðingur, stjarnfræðingur.
-io stjörnufræði. sfera -o stjarnmælingafræði.-ia
stjarnfræði-, stjörnufræðilegur; svimandi hár. -ia
unuo stjarnfræðieining.
astroskop/o stjörnukíkir.
Asturi/o ldf Astúría.
Asuncion/o ldf Asunción (höfuðborg Paragvæ).
aŝkenaz/o per gyðingur frá Póllandi eða Þýskalandi.
Aŝmode/o bib Asmodeus (illur andi í Tóbitsbók).
Aŝok/o sag Asóka (konungur á Indlandi á 3.
öld f.Kr.).
Aŝtar goð Astarte, ft. Aŝtarot Astörtur.
Aŝur/o goð Assúr, aðalgoð Assýríumanna.
-at/ mfr viðskeyti sem táknar lýsingarhátt nútíðar í þolmynd, t.d. am-a elskaður; send-o sendimaður (sem verið er að senda).
-at/ efn viðskeyti í efnafræði sem táknar salt af
sýru, t.d. klor-o klórat.
atak/i áhr 1 ráðast á. 2 skaða, skemma. 3 hefjast
handa við; taka í gegn. -o 1 áhlaup, árás; aðsókn.
2 hviða. -anto árásarmaður; árásaraðili. -ato sá
sem ráðist er á. -ema herskár, áreitinn; þrætugjarn. el-i áhr gera áhlaup á. kontraŭ-i áhr gera
gagnáhlaup gegn. ne-ebla óvinnandi. aer-o loftárás. flank-o hliðarárás. kur-i áhr gera áhlaup á;
ríða að. surpriz-o árás að óvörum.
ataksi/o læk slettigangur, slingur.
Atalant/o goð Atalanta (konungsdóttir sem
vildi ekki giftast neinum sem ekki gat unnið hana í
kapphlaupi).
atalant/o dýr aðmírálsfiðrildi (Pyrameis atalanta).
Atalja bib Atalía (drottning í Júda).
Atanazi/o per Aþanasíus (kirkjufaðir).
ataraksi/o 1 hei sálarró, stilling, andlegt jafnvægi. 2 læk algjört áhugaleysi.
ataŝe/o sendiráðsfulltrúi. armea -o hermálafulltrúi sendiráðs. gazetara -o blaðafulltrúi, frétta-
27
fulltrúi. komerca -o verslunarfulltrúi sendiráðs.
kultura -o menningarfulltrúi.
atavism/o læk áalíking. -a áalíkingar-; frumstæður.
ateism/o hei guðleysi, trúleysi, guðsafneitun.
ateist/o per guðleysingi, trúleysingi, guðsafneitari.
atel/o dýr kóngulóarapi (Ateles).
atelier/o 1 verkstæði, vinnustofa (myndlistarmanns, o.þ.u.l.). 2 listaskóli.
Atena goð Aþena (dóttir Seifs, gyðja skipulegs
hernaðar, handíða og annarra lista hjá Forngrikkjum). -o, -oj ldf Aþenuborg. -ano Aþenubúi, Aþeningur.
atenc/i áhr hyggja að afmá, sýna banatilræði.
-o (bana)tilræði, ill ráð. -a tilræðis-. seks-o nauðgun (= perforto). majest-o hátignarbrot.
atend/i áhr 1 bíða. 2 vænta. 3 gera ráð fyrir,
eiga von. -o 1 bið. 2 von. -a vænn, eftirvæntingarfullur. -e í eftirvæntingu. -ebla væntanlegur. -ejo
biðstofa. -igi láta bíða; tefja, seinka. ĝis-i áhr bíða
eftir. ne-ita óvænn. sen-a 1 óvænn. 2 vonlaus. sene tafarlaust.
atene/o sag 1 hof Aþenu. 2 bókmenntaklúbbur.
3 (í Belgíu) menntaskóli.
atent/a gaumgæfinn, eftirtektarsamur. -i áhr 1
taka eftir, gefa gaum. 2 passa, gæta. -o gaumur,
eftirtekt, athygli. -ema athugull, vandvirkur, nákvæmur. -igi vekja athygli á. -inda athyglisverður.
mal-i áhr hundsa, gefa engan gaum að. mal-a eftirtektarlaus. ne-inda lítilsverður. preter-i áhr taka
ekki eftir, sjást yfir. pri-i áhr gæta. sen-a áhyggjulaus.
atenu/i áhr eðl rtæ fja veikja, draga úr, deyfa.
-o, -iĝo deyfing, dofnun. -ilo fja dvalvefja. indico
de -o bælitala. koeficiento de -o svafstuðull.
aterom/o læk fitugrautaræxli, mörkýli.
atest/i áhr votta, staðfesta; vitna, bera vitni um.
-o, -ilo vottorð, skírteini. -o vitni, vitnisburður.
-aĵoj sönnunargögn. -anto sá sem ber vitni, vottur, vitni. -igi kveðja til vitnis. dank-o þakklætisvottur. depon-o innleggskvittun. karg-o = (ordon)konosamento, ŝarĝ-o. konfid-o meðmælabréf. naskiĝ-o fæðingarvottorð. pag-o greiðslukvittun. ricev-o kvittun, móttökukvittun. san-o
heilbrigðisvottorð. ŝarĝ-o farmskírteini. ŝuld-o
skuldaviðurkenning.
atik/o 1 hús ris, háaloft.
Atik/o ldf Attíka. -a 1 attneskur. 2 skarpskyggn,
hárfínn, hvass. -eco, -ismo attneskusletta, orð eða
málnotkun sérkennandi fyrir attnesku.
Atil/o per Atli Húnakonungur.
28
Esperanto-íslensk orðabók
ating/i áhr ná, ná til, ná í, öðlast, komast, komast til; takast. -o 1 seiling. 2 afrek. -aĵo afreksverk.
-ebla aðgengilegur, sem hægt er að ná. -ebleco
aðgengileiki. -eco, -odistanco, -opovo útv færi.
ne-ebla sem ekki verður náð, sem ekki næst/fæst;
utan seilingar; úr færi. kur-i áhr ná, elta uppi.
atiri/o gra fjöllaufungur (Athyrium).
atlant/o -a = Atlantika.
Atlantid/o inn Atlantis.
Atlantik/o ldf Atlantshaf. -a Atlantshafs-.
trans-a 1 yfir Atlantshaf. 2 vestanhafs, handan
Atlantshafs.
atlas/o 1 = sateno. 2 kortabók, landabréfabók.
3 lfæ leikandi, banakringla.
Atlas/o 1 goð Atlas (sonur Íspetosar, en hann
var talinn bera einn uppi himininn). 2 ldf Atlasfjöll.
atlet/o 1 (frjáls)íþróttamaður. 2 aflraunamaður; kraftajötunn, kraftamaður. -a 1 kraftalegur,
sterklegur. 2 íþróttalegur. -ika íþrótta-. -iko, -ismo
frjálsíþróttir.
atm/o trú (í sálnahugmyndum Indverja) atma,
verukjarni manns, önd.
atman/o trú atman, alheimssál.
atmometr/o eðl gufumælir.
atmosfer/o eðl 1 andrúmsloft. 2 gufuloft,
gufuhvolf, lofthjúpur. 3 loftþyngd. -a lofthjúps-,
gufuhvolfs-, í gufuhvolfinu, úr gufuhvolfinu. -a
premo loftþrýstingur, þrýstingur andrúmsloftsins.
-aĵoj útv rafsegultruflanir í lofthjúp, útvarpstruflanir. -ografio veð gufuhvolfslýsing. -ologio loftfræði.
ato/ vís attó- (forskeyti eininga 10 18 ).
atoksil/o lyf atoxýl, lyf gegn svefnsýki.
atol/o ldf kóraleyja, hringrif.
atom/o sag efn eðl frumeind, atóm. -a her
atóm-, kjarn-, kjarnorku-. -ismo hei atómfræði.
-isto eðl kjarneðlisfræðingur. -a milito kjarnorkustyrjöld. -bombo atómsprengja, kjarnorkusprengja. -fiziko kjarneðlisfræði. -kerna energio
kjarnorka. -pezo atómmassi. dis-i áhr kljúfa atóm.
unu-a efn eins atóms.
atonal/a tón atónal, tóntegundalaus, án tóntegunda.
atoni/o læk slekja; magnleysi, fjörleysi, deyfð.
atrabil/o læk þunglyndi. -a þunglyndur.
Atre/o goð Atreifur (Pelópsson, faðir Agamemnons og Menelásar). -idoj Atreifsniðjar.
atrezi/o lfæ opleysi, lokun.
atri/o 1 hús súlnagarður. 2 lfæ gátt, höll, forhólf
3 lfæ tálknahol. sinu-a lfæ gúlps- og hallar-.
atribu/i áhr 1 veita, ákveða (til eignar). 2 eigna,
tileinka. 3 telja. -o, -ado mfr 1 tileinkun, eignun. 2
Hugh Martin
viðurlag, einkunn.
atribut/o bók fag hei 1 eiginleiki, einkenni. 2
einkennismerki; tákn.
atrici/o 1 kaþ iðrun vegna hræðslu við refsingu
í helvíti. 2 læk sverfing; afrifur; slit.
atripl/o gra strandblaðka (Atriplex litoralis),
gráblaðka (A. hastata), hrímblaðka (A. patula).
atrofi/o líf vanþrif; visnun. -i áhr valda visnun.
-iĝi visna.
Atrop/o goð Atrópas (sú örlagagyðja sem sleit
lífsþráð í sundur).
atropin/o efn atrópín.
atropism/o læk atrópínseitrun.
atropos/o = aĥerontio.
atut/o tromp. -i áhl trompa, slá út trompi.
super-i áhr trompa hærra, trompa betur.
AU stj stjarnfræðieining (= astronomia unuo).
aŭ mfr 1 eða. aŭ ... aŭ ... , annaðhvort ... eða ... .
2 æ! 3 kra, krunk (rödd hrafns).
aŭbad/o tón morgunsöngur, árdegislag.
aŭbrieti/o gra breiðublóm (Aubrietia).
aŭd/i áhr 1 heyra. 2 hlýða á. 3 frétta. -o heyrn.
-a heyrnar-. -ado heyrn. -anto sá sem heyrir. -igi
láta heyra. -iĝi heyrast. -ilo heyrnartól. dis-igi útvarpa. ek-i áhr heyra skyndilega; heyrast. el-i áhr
bænheyra. mis-i áhr misheyra, rangheyra. ne-ita
dæmalaus. -ometro læk heyrnarmælir. -ometrio
heyrnarmæling. -ovida fyrir sjón og heyrn, nýsi-.
-ovidaj rimedoj nýsitæki, myndsýningar- og
hljómflutningstæki (til kennslu). (klar)-ebla heyranlegur. malbon-a illa heyrandi.
aŭdac/i áhr þora, voga, dirfast, áræða. -o
dirfska; ósvífni. -a djarfur, bíræfinn.
aŭdienc/o áheyrn, móttaka. -ejo móttökusalur,
áheyrnarsalur.
aŭditor/o per herdómari, aðstoðardómari í herrétti (á Norðurlöndum; í öðrum löndum má vera
um annars konar dómara að ræða).
aŭditori/o áheyrendasalur, fyrirlestrasalur.
Aŭgi/o goð Ágeas (sem lét Herakles moka út
fjós sín).
aŭgit/o ste ágít.
aŭgment/o mfr þátíðarforskeyti (t.d. í grísku).
aŭgur/i áhr trú spá, boða. -o spá, fyrirboði.
-ado spádómur, jarteiknatúlkun. -isto spámaður.
aŭgust/o ágúst, ágústmánuður.
Aŭgust/o per Ágústus.
Aŭgusten/o per Ágústínus (kirkjufaðir). -a Ágústa. -ano Ágústínusarmunkur. -ismo guðfræðikenningar Ágústínusar.
aŭk/o dýr álka (Alca torda). -edoj svartfuglaætt
(Alcidæ).
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
aŭkci/o uppboð. -i áhr selja á uppboði. -e á
uppboði. -a uppboðs-, á uppboði. -ejo uppboðssalur. -isto uppboðshaldari.
Aŭkland/o ldf Auckland. -aj Insuloj
Aucklandseyjar.
aŭksin/o gra áxín, vaxtarhormón plantna.
aŭksokrom/a efn litstyrkjandi.
aŭkub/o gra rökkurlauf (Aucuba japonica).
aŭl/o hátíðasalur, samkomusalur (skóla).
Aŭlid/o ldf Ális (hafnarbær í Grikklandi sem
nú heitir Vathy).
Aŭreli/o per Árelíus. -a Árelía.
Aŭrelian/o per Árelíanus (rómverskur keisari).
aŭreol/o 1 kri geislabaugur. 2 stj rosabaugur,
ljóshringur. 3 dýrðarljómi. -i áhr mynda geislabaug
í kringum höfuð (e-s).
aŭreomicin/o læk árómýsín.
aŭrignaci/o fru Árinjak-öld (fyrir u.þ.b. 30.000
árum).
aŭrik/o sig skásegl.
aŭrikl/o lfæ 1 ullinseyra. 2 ytra eyra, eyra.
aŭrikul/o 1 gra mörtulykill (Primula auricula).
ĝardena -o gra maríulykill.
aŭrikulari/o dýr sæbjúgnalirfa.
aŭripigment/o efn ste brennisteinsarsen.
Aŭror/o goð per Morgungyðja. la rozafingra
-o rósfingraða Morgungyðja.
aŭror/o 1 morgunroði. 2 upphaf, byrjun.
3 stj segulljós. arkta/boreala -o norðurljós.
aŭstrala/antarkta -o suðurljós. -i áhl 1 daga,
morgna. 2 brjótast fram. -a morgun-.
aŭskult/i áhr 1 hlusta á, hlýða á. 2 svara (bæn),
bænheyra. -o , -ado 1 hlustun. 2 lög yfirheyrsla.
-anto hlustandi. -antaro áheyrendur. -ilo 1 heyrnartól. 2 hlustunarpípa. -umi áhr læk rannsaka með
sondu. -ejo áheyrendasalur. el-i áhr heyra allt til
enda. sub-i áhr hlera.
aŭspici/o 1 fyrirboði, horfur. 2 vernd (einkum
-oj).
aŭster/a ská strangur.
aŭstr/o per = aŭstriano. -ujo = Aŭstrio.
aŭstral/a ldf stj suðrænn, suðurhvels-.
Aŭstralazi/o ldf Eyjaálfa.
Aŭstrali/o ldf Ástralía. a-a ástralskur. -ano
Ástralíubúi, frumbyggi Ástralíu.
aŭstraloid/a suður-. -aj tipoj: suðurapar.
Aŭstri/o ldf Austurríki. a-a austurrískur. aano Austurríkismaður. -o-Hungarujo AusturríkiUngverjaland.
Aŭstronezi/a ldf austurnesískur.
aŭt/o bíll. -adi áhl ferðast í bíl. -ejo bílaverkstæði. -isto bílstjóri. ŝarĝ-o = kamiono.
29
aŭtarci/o hag það að vera sjálfum sér nægur,
sjálfsþurftarbúskapur.
aŭtarki/o fél sjálfstjórn.
aŭtent/a = aŭtentika.
aŭtentik/a 1 áreiðanlegur, staðfestur, traustur.
2 ósvikinn, ófalsaður, upprunalegur. -eco ósvikni,
áreiðanleiki; (rit)vissa. -igi staðfesta. mal-a svikinn, falsaður, óekta.
aŭtism/o hei sjúkleg sjálfshyggja, sjálfhverfa.
aŭto-/ tæk forskeyti sem samsvarar sjálf(s)-,
eigin-, t.d. aŭtogiro sjálfsveifluvél o.s.frv.
aŭtobiografi/o sjálfsævisaga. -a sjálfsævisögulegur.
aŭtobus/o strætisvagn, almenningsvagn.
aŭtodafe/o kri trúvillingabrenna.
aŭtodidakt/o sjálfmenntaður maður (= memlerninto).
aŭtogen/a efn tæk sjálfskapaður, sjálfmyndaður, myndaður/framleiddur í eigin líkama.
aŭtogir/o flu sjálfsveifluvél.
aŭtograf/o eiginhönd, eiginhandaráritun nafns;
eiginhandarrit. -i áhr árita (t.d. mynd, bók).
-kolektanto rithandasafnari.
aŭtografi/o tæk fjölritun. -a fjölritaður.
aŭtokataliz/o = memkatalizo.
aŭtoklav/o 1 tæk þrýstiofn. 2 læk gufugrýta,
þrýstingsketill, gufusæfir. -i áhr gufusæfa.
aŭtokrat/o einvaldur, einvaldsherra; einræðisherra. -a einvaldur. -eco, -ismo einræði.
aŭtokrati/o einræðisstjórn.
aŭtokton/o frumbyggi.
aŭtoliz/o læk sjálfsmelting.
aŭtomaci/o sjálfvirkni.
aŭtomat/o tæk 1 sjálfsali. 2 sjálfvirk verksmiðjuvél, þjarki. -a ósjálfráður; sjálfvirkur; vélrænn. -e sjálfkrafa, af sjálfu sér, sjálfvirkt. -eco,
-ismo sjálfvirkni, vélgengi. pes-o sjálfvirk vog.
aŭtomobil/o bifreið, bíll (= aŭto). -a bifreiða-.
-isto bifreiðastjóri; bifreiðareigandi.
aŭtonom/a sjálfstæður, óháður, með sjálfsákvörðunarrétt, sjálfstjórnar-. -eco sjálfsákvörðunarréttur; sjálfstjórn. -isto forvígismaður sjálfstjórnar.
aŭtonomi/o tæk 1 óháð samfélagsþróun; sjálfstjórn. 2 = aŭtonomeco. 3 drægi. -a óháður.
aŭtor/o (rit)höfundur. -a höfundar-. -eco höfundskapur. kun-o meðhöfundur.
aŭtoritat/o 1 myndugleiki, vald, stjórnvald,
drottinvald. 2 heimild. -oj yfirvöld. -a 1 valdbær. 2
opinber. 3 heimildar-. -e með umboði. -eco heimild. -ulo 1 heimildarmaður. 2 háttsettur maður.
sen-a ótilhlýðilegur; ekki bær.
30
Esperanto-íslensk orðabók
aŭtostrad/o = aŭtovojo.
aŭtotipi/o prentmyndaæting.
aŭtotrof/a gra frumbjarga, sjálfbirgur.
aŭtun/o haust. -a haust-, haustlegur. -a ekvinokso haustjafndægur.
Aŭvernj/o ldf Auvergne (fjallahérað í Frakklandi).
av/o afi. -ino amma. -ineto amma litla. pra-o
langafi. pra-ino langamma.
aval/o ver ábyrgðarskuldbinding (víxils). -i áhr
ábyrgjast (víxil).
avan/o nýy fylkingarbrjóst, fylkingarbroddur;
fremsta röð hers. -ulo íþr framherji. -gardo her
1 framvarðarsveit 2 brautryðjendur, framúrstefnumenn. -garda framúrstefnu-.
avanc/i áhl 1 her sækja fram. 2 alm hækka (í
stöðu). -o, -ado 1 framsókn. 2 stöðuhækkun.
avantaĝ/o yfirburður, hlunnindi. -a hagstæður.
-e til ágóða.
avar/a ágjarn, nískur. -i áhr skera við nögl,
skammta naumt. -e naumt. -eco ágirnd, ágirni,
níska, svíðingsháttur. -ulo nirfill. mal-a örlátur,
höfðinglegur, göfugur. mal-eco göfuglyndi, örlæti.
mal-ulo örlátur maður, göfugmenni.
avatar/o trú 1 avatar, (hjá hindúum) guð í
mennsku gervi, holdgun. 2 opinberun, þróunarstig.
3 upp ofurpaur. 4 upp gengill.
avel/o gra heslihnot. -ujo hesliviður (Corylus
avellana).
aven/o gra mat hafrar, (akur)hafri (Avena
eink. sativa). -(ec)a úr haframjöli, hafra-. -faruno
haframjöl. -flokoj hafraflögur. -kaĉo hafragrautur.
Aventin/o ldf retiriĝi sur la Aventinon (um
stjórnmálaflokk) hafna samvinnu við aðra flokka.
aventur/o 1 ævintýri. 2 brask; hætta. -ema ævintýragjarn, sem þráir ævintýri, fullur af ævintýraþrá. -isto ævintýramaður; braskari. -ulo ævintýramaður. mis-o óheppni; slys.
aventurin/o ste aventúrín, e.k. kvars.
avenu/o breiðgata með trjám; trjágöng.
averaĝ/o töl meðaltal. -a devio frávik frá meðaltali.
averi/o sig ver sjótjón; tjón. -i áhl skemmast;
farast; stranda. -isto, -regulisto tjónamatsmaður.
-raporto skipting sjótjóns.
Averoes/o per Averoes (Abu ibn Rushd, arabískur heimspekingur sem var uppi á Spáni á 12.
öld).
avers/o tæk framhlið.
avert/i áhr aðvara, vara við. -o viðvörun, aðvörun; varúð. -a viðvörunar-, til varnaðar. -ilo viðvörunartæki, viðvörunarmerki. antaŭ-a viðvörunar-,
Hugh Martin
fyrirboðunar-. antaŭ-i áhr tilkynna með fyrirvara.
sen-e óvænt.
Avest/o trú Avesta (trúarbók Saraþústramanna).
avi/o nýy = aviadilo.
aviad/o fluglist, loftfarir; flug. -a flug-,
flugmála-. -a malsano loftveiki. -i áhl fara með
flugvél. -ilo flugvél. -isto flugmaður. bomb-ilo
sprengju(flug)vél. ĉas-ilo orrustu(flug)vél. kurierilo póstflugvél. reakci-ilo eldkólfs- eða þrýstiloftsflugvél, þota. skolt-ilo könnunar(flug)vél. ŝarĝ-ilo
vöruflutningaflugvél. veter-ilo veðurflugvél. -ila
ŝipo flugvélamóðurskip.
Avicen/o per Avicenna (Abu ibn Sina, íranskur
heimspekingur og læknisfræðingur sem uppi var á
10. og 11. öld).
Aviĉ/o trú Avitju (víti samkvæmt japönskum
trúarbrögðum).
avid/a fíkinn, gráðugur, ágjarn. -e ákaflega. -i
áhr ágirnast, óska ákaflega eftir, þrá. -eco ágirnd,
græðgi. -ega óseðjandi. -ulo ágjarn maður. glora heiðursgjarn. mon-a fégjarn. rang-a metorðagjarn. sang-a blóðþyrstur.
avikulari/o dýr fuglakónguló (Avicularia).
-edoj fuglakóngulær.
Avinjon/o ldf Avignon (bær í Frakklandi).
avis/o sig eftirlitsskip, sendiskip.
avitaminoz/o læk hörgulsjúkdómur, fjörefnaskortur, fjörvisskortur.
aviz/o ver tilkynning; móttökutilkynning. -i áhr
tilkynna. antaŭ-o tilkynning með fyrirvara. -letero
tilkynningarbréf.
avocet/o dýr bjúgnefja (Recurvirostra avosetta).
avokad/o gra lárpera. -ujo lárperutré (Persea
americana).
-az/ efn alþjóðlegt viðskeyti til að mynda
ensímaheiti, t.d. amelazo amýlasi.
azale/o gra alparós (Azalea).
azar/o gra heslijurt (Asarum).
azen/o dýr asni (Asinus). sovaĝa -o villiasni
(= onagro). -i áhl hegða sér asnalega. -a asna-,
asnalegur. -aĉo lélegur asni. -aĵo asnaskapur. -ido
asnafyl, ösnufoli. -igi narra, gabba. -ino asna. -isto
asnareki. -bleki áhl (um asna) hrína. vir-o asni
(karldýr).
Azerbajĝan/o ldf Aserbaídsjan. -ano, -ulo
Aseri, íbúi Aserbaídsjan.
Azi/o ldf Asía, Austurálfa, Austurheimur. -a
Asíu-, asískur. -ano Asíubúi. Malgrand- -o LitlaAsía.
azid/o efn asíð, niturvetnissalt.
azil/o sag hæli.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
azimut/o stj ldm áttarhorn, hvirfilhorn; hádegissjónbaugur.
azo/ efn azó-, sem inniheldur köfnunarefni.
azo/a stg (um öld) upphafs-, frum-.
azoik/o jar upphafsöld.
Azor/oj = Acoroj.
31
azot/o efn = nitrogeno. -emio læk blóðhyldisaukning. -urio læk þvaghyldisaukning.
Azov/o ldf Asov. -a Maro Asovshaf.
aztek/o per Asteki -a Asteka-, asteskur.
azuleĥ/o fag myndskreytt emaleruð hella.
32
Esperanto-íslensk orðabók
1 B,
b mfr 2. bókstafur esperanto-stafrófsins.
1 tón B bemola B. B diesa His. 2 B = boro.
b/o mfr bé (heiti bókstafsins b).
ba!/ mfr æ, uss.
Baal/o Baal. bib - -Zebul Baal-Sebúl. - -Zebub
Baal-Sebúb.
baba/o mat svampkökuhringur bleyttur rommi.
Babel/o bib alm kri 1 Babel. 2 Babýlon. -ismo
tungumálaruglingur.
babil/i áhl áhr blaðra; masa, skrafa. -o blaður.
-aĉi áhl babla, þvæla. -ado mas, skraf, umtal. -aĵo
blaður, þvættingur, bull. -ema skröfugur, málgefinn. dis-i, el-i áhr fleipra út úr sér. tra-i áhr eyða
(tímanum) með því að masa. kafo-a þar sem (þá
er) menn drekka kaffi og rabba saman.
Babilon/o sag Babýlon. -a babýlónskur. -io
Babýlónía. -iano Babýlóníumaður.
babirus/o dýr villisvín (Babirussa).
babord/o sig bakborði. -e á bakborða. -a
bakborða-. -anoj bakborðaáhöfn, bakborðavakt.
babuŝ/o (tyrkneskur) ilskór.
bac/o inn bats (fyrrv. þýsk mynt).
bacil/o gra stafgerill. kojlo-o læk ristilgerill.
lakto-o mjólkurgerill.
Baden/o ldf Baden (bær í Þýskalandi).
-io, -lando Baden (hérað í Þýskalandi). -ioVurtembergo, -lando-Vurtembergo BadenWürttemberg (sambandsland í Þýskalandi).
badmintono íþr badminton, hnit.
Bafin/a ldf Baffins-. -a Golfo Baffinsflói.
-lando Baffinsland.
bagatel/o 1 smámunir, lítilræði; aĉeti por -o
kaupa fyrir sáralítið. 2 bagatelle. -a smávægilegur. -ema smámunalegur, smásmugulegur. -igi gera
(of) lítið úr.
Bagavadgit/o bók Bhagavad-gita (ljóð Bhagavats), indversk fræðsluljóð frá 3. öld f.Kr.
Bagdad/o ldf Bagdad (höfuðborg Íraks).
bagn/o nýy tukthús. -o flotanta fangaskip.
Baham/oj ldf Bahamaeyjar.
Bahi/o ldf 1 Bahia. 2 Salvador (einnig
Salvador-urbo).
baj...baj... mfr sussubía, suss (ekki = bæ-bæ).
bajader/o dansmær (einkum í indverskum hofum).
Bajkal/o ldf Bajkalvatn.
bajonet/o her byssustingur. -a tæk byssustings-.
-a junto lástengi, stungin fatning. -i áhr stinga með
byssustingi.
Bajram/o trú Bairam, íslömsk hátíð (eða
reyndar önnur tveggja hátíða).
Bajron/o bók Byron lávarður (enskt skáld).
2b
Hugh Martin
bak/i áhr baka. -ado bakstur, það að baka.
-(it)aĵo bakstur, bökunarvara (brauð, kaka o.fl.).
-ejo bakarí, brauðgerðarhús, brauðbúð. -isto bakari. -istestro yfirbakari. -ujo, -forno bakaraofn.
re-i áhr 1 endurbaka, baka aftur. 2 byrja aftur.
duon-ita hálfunninn. nove-ita nýbakaður.
bakalaŭr/o per kandídat (í háskóla). -eco 1
kandídatspróf. 2 (í Frakklandi) stúdentspróf.
bakanal/o = Bakĥanalio.
bakarat/o bakkarat, e.k. fjárhættuspil.
bakelit/o efn bakelít.
Bakĥ/o, Bakk/o goð Bakkus. -a Bakkusar-.
-ano, -anino Bakkusardýrkandi. -ofesto Bakkusarblót, Bakkusardýrkun.
Bakĥanali/o sag 1 Bakkusarblót. 2 svall, fyllirí.
bakĥant/o trú Bakkusarprestur. -ino Bakkynja.
bakŝiŝ/o þjórfé, ölmusa (einkum í arabalöndum).
bakteri/o gra gerill, baktería. -oj stafaætt. -a
gerla-, af völdum gerla. -ologo gerlafræðingur.
-ologio gerlafræði.
baktericid/o vís sýklabani, gerlabani. -a sótthreinsandi, gerilskæður.
bakteriofag/o læk sýklaæta.
Baktr/o sag = Balĥo. -io Baktría.
bal/o ball, dansleikur. kostum-o grímudansleikur (einkum masko-o). -ejo, -ĉambro, -salono
danssalur. -robo, -vesto danskjóll. -ŝuoj dansskór.
bala/i áhr 1 sópa. 2 strjúkast. -ado sóp. -aĵo
sorp, rusl. -aĵujo sorpfata. -ilo sófl, kústur, sópur.
-isto sópari, götusópari. -maŝino götusópunarvél.
el-i áhr, for-i áhr sópa í burtu. branĉ-ilo vöndur,
kústur. franĝ-ilo gólfþurrka, rykþurrka (á skafti).
kaŭĉuka -ilo skafa (með gúmmíkanti). mekanika
-ilo teppasópur. min-i áhr hreinsa (e-ð) af tundurduflum. plum-ilo fjaðrabursti.
balad/o bók 1 sögukvæði, danskvæði, ballaða.
2 söngur (oft í þjóðkvæðastíl. 3 kvæði (oftast úr
8-lína erindum með viðlagi).
balalajk/o tón balalæka (rússneskt alþýðuhljóðfæri).
balan/o 1 dýr hrúðurkarl (Balanus). 2 lfæ reðurhúfa. -ito læk reðurhúfubólga.
balanc/i áhr 1 vega salt, rugga. 2 veifa; sveifla.
3 -i la kapon kinka kolli. -i la piedon dingla fætinum. -iĝi sveiflast, velta, rugga. -(iĝ)ado, -oj tæk
sveiflun, velta. -ilo íþr 1 saltvog, rambelta. 2 róla. 3
kasthjól; órói. -arko valtari (t.d. undir ruggustól).
-ĉevalo rugguhestur.
balancier/o 1 tæk órói, dingull. 2 vogarás, vogarstöng. 3 sig veltiuggi. 4 vél kasthjól.
balast/o 1 kjölfesta, seglfesta. 2 púkk, undirlag.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
3 óþarfi, ofgnægð. kun -o með kjölfestu. -i áhr láta
kjölfestu í. -a ŝarĝo tómgjald. sen-igi létta á (e-u);
losna við.
Balaton/o ldf Balaton.
balbut/i áhl 1 babla 2 læk stama. -o babl. -ado
stam; óstöðugleiki. -igi valda stami hjá, láta stama.
-ulo stamari.
baldaken/o tjaldhiminn; sængurhiminn; öndvegishiminn.
baldaŭ mfr fljótt, brátt, bráðum, fljótlega. kiel
eble plej - sem fyrst. -a fljótlegur, innan skamms.
-igi hraða, flýta. -eco náin framtíð.
Balduen/o per Baldvin.
Baldur/o goð Baldur.
Balear/oj ldf Baleareyjar.
balen/o alm dýr hvalur (Balæna). ĝibdorsa
-o hnúðhvalur. spermaceta -o = kaĉaloto. -aĵo
hvalkjöt. -edoj skíðishvalaætt. -ido hvalkálfur,
hvalsungi. -ino hvalkýr. -isto hvalveiðimaður.
-blanko, -vakso = spermaceto. -boato, -ŝipo
hvalveiðiskip. -kaptado hvalveiðar. -oleo hvallýsi.
-osto = barto.
Balen/o stj Hvalurinn (stjörnumerki).
balenopter/o dýr reyðarhvalur (Balænoptera)
(= rorkvalo). -edoj reyðarhvalaætt (Balænopteridæ).
balet/o ballett, listdans, leikdans; balletttónlist.
-ist(in)o ballettdansari. -istino ballettmær. -jupo
ballettpils. -mastro ballettmeistari.
balg/o tæk belgur (á harmoníku, myndavél, físibelg o.fl.).
Balĥ/o ldf Balkh (borg í Afganistan).
balist/o inn valslöngva. -a eðl þrýsti-, knúinn,
loftknúinn.
balistik/o eðl fluglínureikningar.
Balkan/oj ldf 1 Balkanskagi. 2 Balkanfjöll. -io
Balkanlöndin. -igi skipta (svæði) í smáríki sem
deila sín á milli.
Balkaŝ/o ldf Balkasjvatn.
balkon/o svalir; veggsvalir, efri áheyrendapallur. -aĵo = korbelfenestro. pul-o (niðrandi) efstu
svalir, efsti áheyrendapallur.
balon/o efn 1 loftbelgur, loftfar; blaðra. 2
suðuflaska. -eto 1 lofthólf innan loftbelgs. 2
blaðra (handa börnum). -isto loftfari. -barilo loftbelgjagirðing. katen-o loftvarnabelgur, hindrunarloftbelgur. pilot-o rannsóknarbelgur. prov-o könnun, umleitun. sondo-o veðurloftbelgur.
balot/i áhl kjósa, greiða atkvæði. -o atkvæði.
-ado atkvæðagreiðsla. -ilo atkvæðaseðill; atkvæðakúla. -ujo kjörskrína, atkvæðakassi. -globo
atkvæðakúla. -papero atkvæðaseðill. -rajta sem
33
á kosningarétt. -rajto kosningaréttur. re-o önnur
atkvæðagreiðsla.
balote/o gra hundarót (Ballota nigra).
balt/o sag Eystrasaltsmaður. -a Eystrasalts-. Ba Maro ldf Eystrasalt. -aj ŝtatoj Eystrasaltsríkin,
Baltnesku ríkin.
Baltazar/o per Baltasar.
balte/o 1 fetill. 2 fatli. kartoĉa -o skotfærabelti.
Baltimor/o ldf Baltimore (borg í Bandaríkjunum).
balustr/o hús pílári. -aro = balustrado.
balustrad/o hús handrið; brjóstrið.
balz/o gra balsatré (Ochroma lagopus). -a ligno
balsi, balsaviður.
balzam/o efn lyf 1 balsam, ilmsmyrsl. 2 huggun. -a ilmandi. -i áhr smyrja (lík); fylla ilmi. en-igi
áhr smyrja (lík).
balzamin/o gra aldinskellir, fræþeytir (Impatiens balsamina). -acoj aldinskellisætt, balsamínuætt (Balsaminaceæ).
bambu/o gra 1 bambusreyr. 2 bambusplöntur.
bambus/o gra bambus (Bambusa).
ban/i áhr tæk 1 baða, lauga. 2 esti -ata de
ŝvito vera löðrandi í svita. vangoj -ataj de larmoj
kinnar flóandi í tárum. grenkampo -ata de suno
akur sem sólin skín yfir. 3 gagndreypa. -o tæk
bað. preni -on fá bað. fiks-o fixerbað. mar-o sjóbað. oleo-o olíubað. pied-o fótabað. pluv-o, duŝ-o
sturta, steypibað. sid-o setbað. spongo-o kerlaug.
sun-o sólbað. ŝlim-o leirbað. ŝvit-o tyrkneskt bað.
tonad-o blæbað. vapor-o gufubað. -ado bað, það
að baða, það að baða sig; sund, laug. -ejo baðhús;
sundlaug. -iĝi baða sig, fá bað; fara í sund. -ujo
baðker. -ĉambro baðherbergi. -gasto sjúklingur
sem kemur til að baða sig. -kalsono sundbuxur. -kostumo sundbolur, baðföt. -loko baðstaður.
okul-ilo augnbað.
Ban/o, Banorde/o Bath-orðan.
banal/a hversdagslegur, innantómur, ófrumlegur, ómerkilegur, lágkúrulegur. -a vero innantóm orð. -aĵo lágkúra, andlaus athugasemd, gömul
lumma. -eco hversdagsleiki, markleysa. -igi gera
(e-n) lágkúrulegan.
banan/o gra banani. -arbo, -ujo bananatré
(Musa). -muŝo dýr bananafluga, (= drozofilo).
Banaras/o ldf Benares (heilög borg á Indlandi).
band/o 1 hópur, flokkur; sveit. 2 (lítil) hljómsveit. -estro flokksforingi, forustumaður hóps;
(hljóm)sveitarstjóri. -iĝi safnast saman í hóp.
bandaĝ/o umbúðir. hernia -o haulband. gipsa
-o gipsumbúðir. -i áhr 1 binda um (e-ð). 2 = pansi.
-isto umbúðasali.
34
Esperanto-íslensk orðabók
banderil/o skreytt kastspjót sem nautabani
stingur í bak nauts.
banderol/o 1 krossband; borði. 2 = bendo. -eto
vindilsband.
bandit/o stigamaður.
bandolier/o = balteo.
Bandung/o ldf Bandung (borg á Jövu).
bangal/o hús einlyft hús (oft með verönd).
Bangladeŝ/o ldf Bangladess. -a bangladesskur.
-ano Bangladessi, Bangladessbúi.
banĝ/o tón banjó.
banjan/o gra indverskt fíkjutré (Ficus indica).
bank/o læk íþr banki. -a banka-. -a bileto
peningaseðill. -bileto = banka bileto. -estro
bankastjóri. -ismo bankamál. -isto bankamaður.
-o de l’sango blóðbanki. -o de l’okuloj augnabanki. rompi la -on sprengja bankann. depon-o
innleggsbanki. diskonto-o víxlabanki. akcia -o
hlutabanki. eldona/emisia -o seðlabanki, útgáfubanki. hipoteka -o veðbanki, veðdeild (banka).
ŝpar-o sparisjóður. -konto innistæða, bankareikningur. -libro sparisjóðsbók. en-igi leggja inn á
(banka)reikning.
banked/o hóf, veisla (einkum opinberra aðilja).
-i áhl taka þátt í veislu, sitja veislu.
bankier/o 1 víxlari. 2 bankaeigandi. 3 = bankestro.
bankiz/o ldf hafíshella.
Bankok/o ldf Bangkok (höfuðborg Tælands).
bankrot/i áhl 1 verða gjaldþrota, fara á hausinn. 2 þrjóta. -o lög gjaldþrot. -a gjaldþrota. -ulo
gjaldþroti, gjaldþrotamaður. -aranĝo nauðasamningar, samkomulag (við lánardrottna).
bant/o (borða)lykkja. -igi hnýta. -rozo slaufa.
am-o ástarhnútur. kap-o hárborði, hárband.
bantam/o dýr dverghænsni.
bantu/o per Bantúmaður. -a Bantú-.
banus/o sag undirkonungur (í Ungverjalandi,
Króatíu o.fl.). -ejo, -lando undirkonungsríki.
baobab/o gra apabrauðstré (Adansonia digitata).
bapt/i áhr trú kri 1 skíra. 2 blanda með vatni. -o
skírn. -a skírnar-. -a nomo skírnarnafn. -an(in)o
skírnarvottur. -ejo skírnarkapella, skírnarkirkja.
-isto 1 skírari. 2 baptisti. -ujo skírnarfontur (einnig
-pelvo, -a baseno). -ofilo guðsonur. -ofilino guðdóttir. -opatro guðfaðir. -opatrino guðmóðir. re-i
áhr endurskíra. trans-i áhr skíra upp og kalla (e-n
nýju nafni). kristo-o = Epifanio.
baptisteri/o hús skírnarkirkja.
bar/i áhr loka, læsa, stífla, girða, tálma, stöðva.
-o stæ 1 hlið, girðing, tálmi, grind. 2 hindrun.
Hugh Martin
3 bar. 4 rimlar. 5 stæ supera -o hágildi (falls).
suba -o lággildi (falls). -ado lokun, tálmun, hindrun. -aĵo sandrif, sandeyri. -ilo veggur, girðing,
grind, múr; hindrun. ĉirkaŭ-i áhr 1 umgirða, umkringja, loka inni. 2 takmarka, girða fyrir. de-i,
dis-i, mal-i áhr opna, fjarlægja girðingu eða hindrun, ljúka upp. akvo-aĵo byg stíflugarður. balonilo loftbelgjagirðing. dorn-ilo, drat-ilo gaddavírsgirðing. eĥo-ilo fja bergmálshindrun. flotanta -ilo
þvergirðing hafnar. inter-ilo skilrúm. plekto-ilo 1
girðing úr tágafléttum. 2 = heĝo. ŝtup-ilo tröppur
yfir girðingu, girðingarþrep.
bar/o eðl bar (þrýstieining).
Barabas/o bib Barrabas, Barabbas.
barak/o braggi, skýli. -aro braggar.
barakt/i áhl 1 sprikla. 2 glíma, berjast. -a
krampakenndur. -ado sprikl; þraut, strit. -eti áhl
iða.
Barat/o goð Bharata, 1 eitt af nöfnum Agnis.
2 ættfaðir Bharata-þjóðar. -io ldf indverskt heiti
Indverska lýðveldisins.
barateri/o lög fjárdráttur eða brot á skylduverki
hjá skipstjóra og/eða áhöfn sem stofnar hagsmunum eiganda eða tryggingarfélags í hættu.
barb/o 1 skegg. pinta -o hökutoppur. ridi en
sia -o hlæja í barm sér. 2 = aristo. 3 kapra -o
a) geitarskegg. b) = tragopogo. -a skeggjaður.
-eto stutt skegg. -isto = barbiro. -ulo skeggjaður maður. -umo agnhald, agnúi. -lano = lanugo.
plen-o alskegg. sen-a skegglaus. Blu-o Bláskeggur. kapro-o hökutoppur. blank-ulo, griz-ulo
gráskeggur, gamall maður. ruĝ-ulo rauðskeggur.
Barbad/o, Barbados/o ldf Barbados.
barbakan/o hús varðturn, virki.
barbar/o 1 sag útlendingur, maður sem ekki er
Grikki eða Rómverji. 2 barbari, skrælingi, siðleysingi, villimaður. -a siðlaus, menningarlaus, tuddalegur. -aĵo grimmdarverk. -eco siðleysi, menningarleysi. -ismo mfr (ljót) málvilla, málleysa.
Barbara per Barbara.
barbare/o gra garðableikja (Barbarea vulgaris).
Barbaros/o per Barbarossa, Rauðskeggur (=
ruĝbarbulo).
barbastel/o dýr stóreyrð leðurblaka (Barbastella).
barbed/o her skotpallur undir fallbyssu.
barbi/o = barbfiŝo.
barbir/o rakari, hárskeri. -a rakara-. -i áhr
snyrta hár, klippa hár. -ejo rakarastofa.
barbiton/o tón barbiton, forngrískt strengjahljóðfæri.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
barbitur/a efn barbítúr-. -ato barbítúrat.
Barcelon/o ldf Barcelona (borg á Spáni).
barĉ/o (rússnesk) rauðrófusúpa.
bard/o (keltneskt) skáld, barði; þjóðskáld.
Barejn/o ldf Barein.
barel/o tunna. -ejo beykisvinnustofa. -ego stór
víntunna. -eto 1 lítil tunna, kvartil, smákaggi. 2
valtari, valti. -ero tunnustafur. -iĝi gildna, þykkna
undir belti. -isto beykir. -bendo, -ringego bandajárn, gjörð á tunnu. -tabulo = barelero, daŭbo.
el-igi renna (e-u) úr tunnu. naĝ(o)-o = buo.
barelief/o fag lágmynd.
barem/o reikningstafla.
Barenc/a Maro ldf Barentshaf.
barĝ/o sig prammi. -isto prammastjóri.
bari/o efn baríum, barín (Ba). -a spato, peza
spato baríumsúlfat (notað sem skyggniefni í röntgenskoðun maga og þarma).
barier/o 1 slagbrandur, slá. 2 grindur, einkum
dómgrindur. 3 tollhlið. -isto, -gardisto hliðvörður.
turn-o hverfigrind. Granda Bariera Rifo Kóralrifið mikla (við Ástralíu).
barikad/o þvergirðing, strætisvirki. -i áhr þvergirða, verja með þvergirðingu; loka, reka slagbrand
fyrir.
barit/o efn baríumoxíð. -a akvo baríumhýdroxíð í vatni. -a papero listaprentspappír.
bariton/o baríton (rödd). -ulo baríton (söngvari).
bark/o sig 1 stór bátur, smáskip (opið). 2 barkur. -eto seglbátur. -o de Karono bátur Karons.
barkarol/o bátssöngur.
Barnab/o per Barnabas. -anoj Barnabítar.
Barnabas per = Barnabo.
barograf/o veð síritandi loftvog, loftþrýstiriti.
barok/o hús barokk, barokkstíll. -a 1 í
barokkstíl. 2 fáránlegur, kynlegur.
barometr/o eðl loftvog. aneroida -o eðl veð
vökvalaus loftvog, málmloftvog, stofuloftvog.
baron/o sag barón, fríherra. -eco barónstign, barónastéttin. -eto barónett. -ino barónessa,
barónsfrú.
bart/o dýr hvalskíði.
Bartolome/o per Bartólómeus. -a nokto Bartólómeusmessuvígin.
Baruĥ/o per Barúk.
barzoj/o dýr rússneskur mjóhundur.
bas/o tón 1 bassi. 2 bassalag. burda -o
tón orgelpunktur. ripeta -o, obstina -o bassastef, stutt stef í bassa sem í sífellu er endurtekið. generala -o generalbassi, tölusettur bassi.
-ulo bassi, bassasöngvari. -a bassa-. -(violin)o
35
kontrabassi. -klarneto bassa-klarínetta. -tamburo
bassatrumba. -trombono bassabásúna. -trumpeto
trompet í B.
bas/a nýy lágur. la -a germana lingvo plattþýska, lágþýska.
basbal/o = bazopilko.
basen/o sjó ldf 1 trog, þró. 2 skipakví, bás, kví
(í höfn). 3 jar dæld; árdalur.
baset/o dýr basset-hundur.
basetkorn/o altklarínetta (í f).
basi/o gra smjörtré (Bassia).
basier/o ver verðhrunsbraskari. -a pozicio
staða verðhrunsbraskara.
bask/o 1 laf (á flík). 2 slóði, hældrag.
baskul/o 1 tæk brúarvængur (á vængjabrú).
2 íþr rambelta, salt. -ponto vængjabrú. -vagono
vippuvagn. -i áhl vega salt; vippa.
bast/o gra bast. -aĵo hlutur úr basti. -a bast-, úr
basti.
bastard/o líf bastarður 1 lausaleiksbarn, frillusonur. 2 kynblendingur (= krucaĵo, hibrido). -eco
óskilgetnaður. -a 1 óskilgetinn. 2 kynblandaður.
-iĝi 1 blandast kyni. 2 úrkynjast.
Bastian/o per Bastían.
Bastil/o inn 1 Bastilla. 2 dýflissa.
bastion/o her 1 hornvígi, útskot á virkisvegg. 2
vígi.
baston/o 1 stafur, prik. 2 kylfa. 3 tónsproti.
-i áhr berja, lemja. -ado hýðing. -ego kylfa.
-eto 1 reyr. kolbasa -eto matarspýta, kokkteilspýta. manĝ-etoj matarpinnar. -etoj de tamburo
trommukjuðar. ung-eto naglasnyrtingarspýta. -eto
el lipruĝigilo varalitsstykki. 2 lfæ keila (í auga).
-bato vandarhögg. apog-o hækja. bilard-o kjuði.
hok-o fjárhirðisstafur með krók á enda; bagall.
ir-o stikla, gangstöng. kalkul-o reiknistokkur.
lam-o hækja. mont-o fjallgöngustafur. montro-o
bendiprik, kennaraprik. noĉ-o spýta með þverskorum til þess að tákna tölur eða skuldarhæð. ordon-o
stafur (foringja). pik-o ísöxi. promen-o göngustafur. reg-o, reĝ-o = sceptro. rul-o kökukefli. spad-o
lag með sverði. ŝpin-o snælda. takto-o tónsproti.
tuĉ-eto blekstykki.
bat/i áhr áhl tæk 1 berja, slá, lemja. 2 þeyta. sin
-i, -iĝi berjast. -o högg; slag; áfall. -adi slá, hamra,
lumbra á, banka. -ado 1 barsmíð. 2 hýðing, flenging. 3 þrýstingur. 4 slag. -aĵo rák (eftir flengingu
o.fl.). -egi hýða, flengja. -iĝo áflog. -ilo 1 bankari.
2 íþr spaði; knatttré; kylfa. al-i áhr 1 skella (t.d.
hurðinni). 2 festa með höggum. al-iĝi rekast á. de-i
áhr slá (e-ð) af; víkja frá. dis-i áhr eyða, mölva,
brjóta í sundur. ek-i áhr hnippa í. el-i áhr slá (e-ð)
36
Esperanto-íslensk orðabók
út, ljósta; slá úr. en-i áhr hamra inn; fella í. for-i
áhr eyðileggja. inter-iĝo áflog, ryskingar. kun-i
áhr klappa saman (lófunum), gnísta (tönnum). rei áhr 1 slá aftur. 2 hrinda (áhlaupi). 3 andsvara.
re-o afturkast (höggs); andsvar. tra-i áhr brjótast
í gegnum; sin tra-i ryðjast fram. akvo-o skellur
í vatnslögn. bru-i áhr skella saman. eben-i áhr
fletja út. fulmo-ita sem eldingu hefur slegið niður
í. glavo-i áhr höggva með sverði. hufo-i áhr (um
hest o.þ.u.l.) sparka með öðrum hófi. korno-i áhr
stanga, reka horn í. ov-ilo eggjaþeytari. pavim-ilo
fallhamar, þjappi. pied-i áhr sparka. pugno-i áhr
greiða (e-m) hnefahögg. rem-o áratog, árartog,
áratak. ŝtip-ilo trékylfa, hnyðja. vango-i áhr löðrunga. venko-i áhr sigra.
bat’/o bib bat (hebresk lagarmálseining, um
36,4 l).
batal/i áhl berjast, leggja til orrustu. -o bardagi, orrusta, barátta. -ado bardagi, stríð. -adi áhl
berjast áfram. -anto bardagamaður, baráttumaður,
stríðsmaður. -ejo, -kampo vígvöllur. -ema bardagagjarn, herskár, ófriðsamur. -eto minni háttar
bardagi, skæra. -ilo vopn. -isto hermaður. ek-i áhl
leggja til orrustu. inter-i áhl berjast sín á milli,
berjast við sig. kontraŭ-i áhr berjast við; andmæla; veita viðnám. kun-anto vopnabróðir. proanto forvígismaður; sá sem ver. aer-o loftorrusta,
flugbardagi. fin-o = agonio. klas-o s. klas/. koko hanaat. lud-o = matĉo. miks-o 1 her návígi,
höggorrusta. 2 ryskingar. 3 íþr (í rugby) fylking,
þyrping. vet-i áhl boxa fyrir veðmál.
batalion/o her herfylki. -estro = majoro.
batat/o gra sæt kartafla (Ipomæa batata).
Batav/o sag Bati (maður af germanskri þjóð
sem bjó við mynni Rínarfljóts). -a respubliko Niðurlenska lýðveldið (1745–1806).
Batavi/o = Ĝakarto.
bateri/o 1 her stórskotaliðsflokkur; fallbyssusamstæða. 2 rtæ rafhlaða. akumulatora -o rafgeymir.
batik/o klæ batík.
batisfer/o köfunarbátur.
batiskaf/o köfunarbátur.
batist/o klæ traf, ullartraf.
batokrom/a eðl litrófslækkandi.
batologi/o fánýt mælgi.
batometr/o sjó dýptarmælir. -io dýptarmæling.
batos/o koðnun (sögu o.þ.h.).
batrak/o dýr froskdýr. -oj froskar (Anura).
Bat-Ŝeba bib Batseba.
batu/o nýy veiði þegar veiðidýr eru flæmd til
veiðimanna. -i áhl flæma veiðidýr til veiðimanna.
Hugh Martin
-isto rekstrarmaður veiðidýra.
baŭ/o sig þilfarsbjálki. ĉef-o aðalbjálki (skips).
Baŭcis bók Bákis (eiginkona Fílemons).
baŭd/o fja bot.
baŭdruĉ/o tæk gullhamrarahimna.
baŭksit/o ste báxít, álhýdrat.
baŭm/i áhl (um hest) prjóna.
bav/i áhl dýr slefa; freyða. -o slím; slefa.
bavar/o per Bæjari. B-io, B-ujo ldf Bæjaraland.
baz/o lfæ gra rúm stæ tæk hús her efn fél íþr
1 undirstaða, grundvöllur. 2 lútur, basi. 3 grunnur,
botn. 4 rót (fjalls). 5 (í sláknattleikum) sláttustöð.
6 grunnlína. 7 fótur (súlu). 8 herstöð, bækistöð. -a
undirstöðu-, grundvallar-; basískur; bækistöðvar-,
herstöðvar-. -i áhr styðja, grundvalla. -ado það
að grundvalla. -eco efn basaeðli. -iĝi byggjast.
-angula ŝtono hyrningarsteinn. sen-a ástæðulaus.
grefto-o, -trunko móðurplanta. ŝminko-o lei krem
undir púður. teks-o klæ = varpo. trak-o jár járnbrautarundirlag.
bazalt/o ste basalt, blágrýti, grágrýti. -a basalt-,
blágrýtis-, grágrýtis-.
bazament/o hús sökkull.
bazar/o basar; sölutorg. -isto sölumaður í basar. -ulo götusali, farandsali. -urbeto kaupstaður.
-a tago markaðsdagur. super-o stór kjörbúð, stór
markaður. pul-o flóamarkaður.
bazedov/a = morbo -a læk Basedows sjúkdómur.
Bazel/o ldf Basel (borg í Sviss), Buslaraborg.
bazidi/o gra grókylfa, basíða, (gró)kólfur
(einnig sporklabo). -ofungo = bazidiomiceto.
-osporo basíðuhirsla, sveppaldin. -osporeo =
bazidiomiceto.
bazidiomicet/oj gra kylfusveppir, basíðusveppir, kólfsveppir, stilksveppir (Basidiomycetes).
Bazil/o per Basil.
bazili/o gra basilíka, basilíkum (Ocymum
basilicum).
bazilik/o hús kaþ basilíka.
bazilisk/o dýr inn 1 (í goðafræði) lyngormur. 2
kynjaskriðdýr (Basiliscus).
bazoĉ/o lögmannastétt í París.
bazuk/o her eldflaugabyssa.
be! mfr 1 ja! svei! 2 me. -i áhl jarma (=
ŝafbleki).
Bearn/o ldf Béarn (hérað í Frakklandi með höfuðstaðinn Pau).
beat/a kaþ blessaður, sæll. via Beata Moŝto
yðar sæla (við grísk-kaþólskan patríarka). -(ec)o
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
sæla, alsæla. la -eca vizio sýn sem vekur sælu.
-ulo 1 maður sem lýst er yfir því, að sé kominn í
hóp hinna blessuðu. 2 la B-ulo hinn Alsæli, titill
Búdda.
Beatric/o per Beatrice.
beb/o ungbarn; kornabarn; hvítvoðungur.
-zorganto barnfóstra (um standarsakir). -ĉareto
barnavagn. -vestaro barnaföt.
bed/o gar beð, reitur. brasika -o kálgarður. flor-o blómabeð. sem-o sáðreitur. framo vermireitur. herbo-o jurtagarður, grasgarður.
sterko-o rothaugur, garðmold úr rothaug. varmo-o
vermireitur. en-igi gróðursetja.
bedaŭr/i áhr harma, sjá eftir; aumka. -o eftirsjá, harmur. -e sorglega. -inda hörmulegur. -inde
því miður. -egi harma mjög, syrgja. -esprimo afsökun. sen-e rólega.
bedeli/o bib ilmkvoða.
beduen/o per bedúíni.
begam/o indversk drottning (begum).
begin/o kri flæmsk leiknunna. -ejo leiknunnuhús í Flæmingjalandi.
begoni/o gra begónía, skáblaðka (Begonia).
behaviorism/o hei atferlisstefna.
Behemot/o bib Behemot (nafn á flóðhesti).
bej/o tyrkneskur landsstjóri.
bej/a jarpur.
Bejrut/o ldf Beirút (höfuðborg Líbanons).
bek/o 1 dýr nef (á fugli), goggur. 2 stútur. 3
munnstykki. 4 tæk oddur (t.d. á penna). 5 hamarsmunnur. 6 hnakknef. 7 framstafn. 8 gra fræni. -i,
-piki 1 áhr gogga í, kroppa. 2 áhl kvaka. -eti kyssa
létt. -nutri áhr gefa (fugli) í gogginn. kun-iĝi 1
goggast í. 2 kyssast. ambos-o steðjanef. ĉapo-o
skyggni (á húfu). flav-ulo græningi, grænjaxl. gaso gasbrennari. kruc-o dýr = loksio. ŝip-o framstafn
(= pruo).
bek’/o bib hálfur sikill, hálfsikill.
bekabung/o gra safadepla (Veronica beccabunga).
bekerel/o eðl bekerel (geislavirknieining).
bekeŝ/o vetraryfirfrakki (í Ungverjalandi,
Póllandi og Úkraínu).
bekvadrat/o tón endurköllunarmerki.
bel/a fallegur, fríður, fagur, laglegur; dýrlegur. -e fallega. -i áhl vera fallegur. -o fegurð. -aĉa
glingurlegur. -aĵo skraut, skartgripur. -eco fegurð, fríðleikur. -ega dýrlegur, stórkostlegur. -ego
stórkostlegur hlutur. -egeco vegsemd, dýrð, ljómi.
-ejo útsýnisturn; útsýnispallur. -eta snotur, dáfríður, laglegur; yndislegur. -igi fegra. -igado fegrun.
-igaĵo fegrunarmeðal, snyrtivara. -igejo snyrti-
37
stofa. -igisto, -igistino snyrtidama, fegrunarsérfræðingur. -ulo laglegur og myndarlegur maður.
-ulino fegurðardís. La dormanta -ulino Þyrnirósarsvefn. mal-a ljótur, ófríður. mal-eco ljótleiki.
mal-ega voðaljótur. mal-igi gera ljótan. mal-ulino
ljót kerling; hrokkinskinna. pli-igi fegra. supera ágætur, glæsilegur. -artoj hinar fögru listir.
-aspekta þokkafullur, fallegur, laglegur. -figura
velskapaður, vel vaxinn, fallegur. -forma velskapaður, vellagaður. -kolora litríkur, litskrúðugur.
-kreska vel vaxinn. -ritma taktfagur. -skribado
skrautritun, skrautskrift. -sona hljómfagur. -spirita
andríkur.
bel/o fja lfe bel. deci-o desíbel.
Bel/o trú Bel, babýlónskt goð.
beladon/o gra belladonna (Atropa belladonna).
Belatriks/o stj Bellatrix (stjarnan γ í Óríon).
Belaû/o ldf Palá, Paláeyjar (= Palaûo).
belemnit/oj stg belemnítar (e.k. steinrunninn
kolkrabbi frá miðlífsöld).
Belerofon/o goð Bellerófon (grísk hetja sem
tókst að bana Kímeru, ófreskju).
beletr/o bókmenntir, fagrar bókmenntir, skáldrit. -isto bókmenntamaður. -istiko 1 bókmenntafræði. 2 = beletro.
Belfast/o ldf Belfast (höfuðborg NorðurÍrlands).
belfrid/o hús klukkuturn, klukknastöpull
(einkum til varnar) í flæmskum bæjum).
belg/o Belgi 1 sag maður keltneskrar þjóðar
sem bjó í Gallíu. 2 Belgíumaður. -a belgískur. Bio, B-ujo ldf Belgía. -ismo belgískusletta í frönsku.
Belgrad/o = Beogrado.
Belial/o bib Belíar (í Gamla testamentinu er
þetta orð ekki sérnafn).
Beliz/o ldf Belís.
Belizar/o sag Belisaríus (hershöfðingi Miklagarðsmanna á 6. öld).
belon/o dýr horngæla (Belone).
Belon/a goð Bellóna (rómversk hergyðja).
belorus/o per Hvítrússi. -a hvítrússneskur. Bio, B-ujo ldf Hvíta-Rússland.
Belŝacar/o bib Belsasar.
Belt/o ldf: Malgranda -o Litlabelti. Granda -o
Stórabelti.
belveder/o hús útsýnisturn, útsýnispallur, útsýnishóll. (= belvidejo).
Belzebut/o = Baal-Zebub.
bemol/o tón lækkunarmerki; bé. du-o tvíbé.
ben/i áhr trú blessa, signa; blessa yfir, vígja;
vegsama. -o blessun, blessunarorð. -(plen)a blessunarríkur. -aĵo náðargjöf, guðsgjöf. -iĝi hljóta
38
Esperanto-íslensk orðabók
blessun. -peti áhr blessa, biðja blessunar. for-i
áhr taka burt með blessun. mal-i áhr trú bölva;
formæla. mal-o bölvun; formæling.
Benares/o = Banaraso.
bend/o hús tæk útv 1 bindi. 2 band. 3
(dúk)ræma. 4 hjólbarði. -i áhr binda fyrir; binda
um. -ado binding. sur-igi taka upp á segulband,
hljóðrita. sur-igo hljóðritun. -levilo bif hjólbarðastöng, dekkjárn. brak-o armbindi, ermaborði.
flank-o útv hliðarband. glu-o límband. har-o hárband, hárborði. lad-o tæk girði. mentona -o kverkband, hökuband, ól undir höku/kverk. mezur-o
tæk mæliband (einnig mezurrubando). munt-o =
muntoĉeno, ĉenstablo. panso-o = bandaĝo. rado hjólbarði. masiva/solida rad-o þéttur hjólbarði.
son-o rtæ fja segulband, hljómband. spektra -o
litróf, litband. ŝtal-o mæliband úr stáli. tapiŝa -o
tepparæma. vic-o varadekk. kuranta/transporta
-o færiband.
Benedikt/o per Benedikt. -ano kaþ Benediktsmunkur.
benefic/o lög sag 1 prestakall, brauð. 2 gagn. 3
leikur leikinn í ágóðaskyni fyrir leikmann/leikara
eða líknarstofnun. -ulo 1 sóknarprestur. 2 greiðsluþegi í benefico 3.
Beneluks/o ldf Benelúxlöndin (Belgía, Holland
og Lúxemborg).
Bengal/o ldf Bengal. -a bengalskur. -a lingvo
bengalska. -a fajro Bengalblys. -a Golfo Bengalflói. -ano Bengali, Bengalbúi.
benign/a læk góðkynjaður, meinlaus.
Benin/o ldf Benín. -a benískur. -ano Beníni,
Benínbúi.
Benjamen/o bib Benjamín.
benjet/o mat (epla)kaka steikt í feiti, lítil
pönnukaka með ávexti í.
benk/o 1 bekkur. 2 bif setbekkur. 3 tæk vinnuborð, hefilbekkur. 4 jar stallur, eyri, sylla. 5 sjó
torfa, vaða. -eto skemill, lágur stóll. -ĉaro hópferðabíll. glaci-o = bankizo. kuŝ-o, lit-o legubekkur. labor- tæk vinnuborð, hefilbekkur. pied-eto
fótskör. preĝ-o kirkjubekkur. rand-o umf kantgirðing. rem-o sig þófta. sablo-o sjó sandeyri, sandrif.
ŝtup-oj þrepbekkir. tortur-o pyntingabekkur.
benzedrin/o efn amfetamín.
benzen/o efn bensól (= feno).
benzidin/o efn bensidín.
benzil/o efn bensýl.
benzin/o efn bensín. rafinita -o hreinsað
bensín. -ujo bensíngeymir. -kruĉo bensínbrúsi.
-pumpilo bensíndæla. -stacio bensínstöð.
benzo/ efn forskeyti sem táknar bensólsam-
Hugh Martin
band, bensó-.
benzo/o 1 bensó. 2 bensótrjákvoða. -(at)a acido
efn bensósýra. -arbo bensótré (Styrax benzoin).
benzoil/o efn bensóýl. -aj kombinaĵoj bensóýlsambönd.
benzol/o efn 1 = benzeno. 2 hrábensín, óhreinsað bensín.
Beograd/o ldf Belgrad (höfuðborg Serbíu).
beot/o per 1 Böótíubúi. 2 auli, asni. B-io, B-ujo
ldf Böótía.
ber/o gra alm ber. -aro hrísla. sen-igi tína
ber af. vin-o vínber. sekvin-o rúsína (= rosino).
sekvin-eto kúrenna (= korinto).
berber/o per Berbi. -a lingvo berbamál.
berberis/o gra roðaberjarunni (Berberis
vulgaris). -a bero roðaber.
Berenic/o per Bereníka, Bernikka. -a hararo stj Bereníkuhaddur, Bernikkuhaddur (stjörnumerki).
beret/o baskahúfa, alpahúfa.
bergamot/o gra bergamot. -ujo, -arbo bergamottré (Citrus bergamia). -oleo bergamotolía. -piro
bergamotpera.
beriber/o læk beriberi, taugakröm.
beril/o ste beryll.
berili/o efn beryllíum, beryllín (Be).
Bering/a ldf -a Markolo Beringssund. -a Maro
Beringshaf.
berkeli/o efn berkelíum, berkelín (Bk).
Berlin/o ldf Berlín (höfuðborg Þýskalands).
-ano Berlínarbúi.
berm/o tæk skurðarstígur; stígur við járnbraut;
stígur milli skjólgarðs og skurðar.
Bermud/o ldf Bermúdaeyjar.
Bermud/oj ldf Bermúdaeyjar.
Bern/o ldf Bern (höfuðborg Sviss).
Bernard/o per Bernharð(ur). -anoj Bernharðsmunkar.
Bernike bib = Berenico.
bernikl/o dýr margæs (Branta bernicla).
berserk/o berserkur. -i áhl ganga berserksgang.
Bert/o per Berta, Bertha.
Bertrand/o per Bertram.
Besarabi/o ldf Bessarabía.
best/o 1 dýr, skepna. 2 kvikindi, óþokki. -a 1
dýrslegur, dýra-. 2 viðbjóðslegur. -aĵo skepnuskapur; dýrseðli. -aĉo kvikindi, skepna. -aĉa skepnulegur. -aro 1 fjöldi dýra. 2 dýraríki. -eco dýrseðli;
grimmd. -ego risastórt dýr. -ejo 1 dýrasafn. 2 dýragarður. 3 nautgripagirðing. -eto ofurlítið dýr. -igi
gera dýrslegan. -kuracisto dýralæknir. fin-etoj
háskakvikindi. poŝ-o = marsupialo. pra-o forn-
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
aldardýr. vir-o karldýr. Maria-o = kokcinelo.
rabo-o dýr rándýr. sovaĝ-o villidýr. sovaĝ-eco
villidýrseðli. ŝarĝo-o burðardýr. tir-o dráttardýr.
besti/o nýy 1 villidýr. 2 ofsamenni, kvikindi. -a
hrottalegur; ómannúðlegur.
beŝamel/o mat hvít sósa með rjóma.
bet/o gra rófa (Beta). furaĝa -o fóðurrófa.
mara -o strandrófa (Beta maritima). ruĝa -o rauðrófa (Beta vulgaris rapacea). suker-o sykurrófa
(Beta vulgaris esculenta).
beta mfr beta, 2. bókstafur gríska stafrófsins
(B, β). -radioj eðl betageislar.
Betani/o bib Betanía.
betatron/o eðl betahraðall, rafeindahraðall.
betel/o gra betel. -onukso = kateĉunukso.
-opalmo = kateĉupalmo.
Betelĝuz/o stj Betelgás (stjarnan α í Óríon).
Bet-Leĥem/o bib Betlehem.
beton/o byg steypa, steinsteypa. fer-o, ŝtal-o,
armita -o járnbent steinsteypa. ĉel-o frauðsteypa.
-miksilo steypuhrærivél. en-igi setja í steinsteypu.
antaŭpremita armita -o strengjasteypa.
betonik/o gra álfakollur (Betonica).
Betoven/o per Beethoven.
betul/o gra birki, björk (Betula). -o nana
fjalldrapi. -aro, -ejo birkikjarr, birkiskógur. -acoj
bjarkætt (Betulaceæ).
bevel/o tæk skái, sniðskeyti. -i áhr skáskera,
skásneiða, sniðskera, sniðslípa. -ita skáskorinn,
sniðskorinn, sniðslípaður. -ilo sniðmát.
bezoar/oj læk gorhnykill, mýll.
bezon/i áhr 1 þurfa. 2 þarfnast. 3 vanta, skorta.
-a nauðsynlegur, ómissandi. -o þörf, nauðsyn;
neyð, nauðir; skortur. -aĵo þörf. -aĵoj nauðsynjar. -egi þurfa nauðsynlega. laŭ-e eftir þörfum; ef
þörf gerist. mon-a nauðstaddur, fátækur. ne-a, sena ónauðsynlegur, óþarfur. neces-o brýn nauðsyn.
bi-/ efn læk tæk 1 tví-. 2 = hidro-.
Bibli/o biblía. Hebrea -o Gamla testamentið.
-a biblíu-. -a societo biblíufélag. -aj studoj biblíunám. -a ekzegezo biblíuskýring.
biblio/- = libro- bók-, bóka-.
bibliofil/o bókasafnari; bókamaður. -io bókasöfnun.
bibliograf/o bókfræðingur. -io 1 bókfræði. 2
bókaskrá; heimildaskrá.
bibliomani/o = libromanio bókafíkn, bókagræðgi.
bibliotek/o 1 bókasafn. 2 bókaskápur. -isto
bókavörður.
biceps/o lfæ tvíhöfði.
bicikl/o (reið)hjól. -i áhl hjóla. -eto barnahjól.
39
-isto hjólreiðamaður. motor-o reiðhjól með hjálparvél. pra-o hjólhestur með stórt framhjól.
bid/o nýy íþr smákúla.
bide/o nýy setubaðskál.
bident/o gra gullgeislahnappur (Bidens cernuus); brúnihnappur (Bidens triparticus).
biel/o vél 1 hlaupastelpa. 2 stimpilstöng, bullustöng. -piedo bulluvölur. -kapo bulluhaus.
bien/o jörð, landeign. -aro herragarður; stórbýli. (farm)-eto lítill sveitabær. -etulo kotbóndi. -ulo, -mastro jarðeigandi, landsdrottinn.
-etato = katastro. et-o = -eto. grand-o stórjörð.
-administranto ráðsmaður. -domo höfðingjasetur,
herragarður. alod-o óðaljörð. feŭd-o lén, eign að
léni. farm-o (sveita)bær, bóndabær.
bier/o öl, bjór. malforta -o hvítöl (einnig
magra -o). nigra -o dökkur bjór (einnig malhela -o). pala -o ljós bjór. zingibra -o engiferöl. -(vend)ejo bjórkrá, ölkrá. -fari áhl brugga öl.
-farejo ölgerð. -faristo bruggari.
bifaden/a = dufadena.
bifid/a 1 gra lfæ tvískiptur. 2 læk -a spino
mænuhaull, hryggrauf.
bifilar/a rtæ tvívíra-.
bifstek/o nautasteik, nautabuff.
bigami/o lög tvíkvæni; tvíveri. -ulo tvíkvænismaður. -ulino tvíveriskona.
bigarad/o gra pómerans (Citrus aurantium).
bigarel/o gra e.k. kirsuber.
bigl/o dýr beagle-hundur, lítill hérahundur.
bignoni/o gra klifurrót (Bignonia).
bigot/o ofstækismaður; kreddumaður. -a
kreddufastur, siðastrangur. -ulo = bigoto. -eco
(öfgafull) siðavendni, kreddufesta.
bikin/o bikini, tvískipt baðföt.
bikonkav/a eðl tvííhvolfur.
bikonveks/a eðl tvíkúptur.
biks/o gra (Bixa). -acoj roðatrésætt (Bixeceæ).
bikŝu/o búddamunkur.
bikvadrat/a stæ 1 = kvaragrada. 2 = kvaragrada kaj parapotenca.
bil/o hag 1 verðbréf, víxill. 2 fél (í breska þinginu) lagafrumvarp, frumvarp til laga.
bilabial/o hlj tvívarahljóð.
bilanc/o efnahagsreikningur. -i áhr jafna
(reikning). prov-o prófjöfnuður.
bilard/o 1 biljarður, knattborðsleikur. 2 knattborð. -ejo, -salono knattborðsstofa, biljarður. -i áhl
spila biljarð/knattborðsleik. -a tablo knattborð. -a
globo biljarðbolti. -a bastono kjuði. -eto kúluspil.
Bilba/o ldf Bilbao (borg á Spáni).
bilbok/o e.k. leikfang, brúða úr yllimerg.
40
Esperanto-íslensk orðabók
bild/o eðl mynd. -aro, -libro ljósmyndabók.
-igi gera mynd af; ímynda. tele-igi fja símsenda
mynd. tele-igilo fja myndsendingarvél. -flanke
myndarmegin. gips-o gifsmynd. klar-e á skýran
hátt. lum-o skuggamynd. mov-oj = filmo. sankta
-o = ikono. titol-o myndskreytt titilsíða. transigebla -o færimynd. vitr-o litgler. vort-o lýsing.
Bileam/o bib Bíleam.
bilet/o 1 miði; aðgöngumiði. 2 seðill; bankaseðill. -(vend)ejo miðasala, miðasöluskrifstofa.
-eja giĉeto miðasöluop. -isto, -kontrolisto hliðvörður (við járnbrautarstöð); umsjónarmaður (t.d.
í lest); miðamóttakari (t.d. í bíói). -ujo miðahylki,
spjaldahylki. bank-o peningaseðill, bankaseðill.
kontrol-o eftirlitsmiði. pas-o umgangsskírteini.
reven-o (= bileto por iro kaj reveno), miði fram
og til baka, tvímiði. ŝanĝ-o skiptimiði. enir-o aðgöngumiði. loteri-o happdrættismiði. sezon-o fastur miði, fastamiði. ama -o ástarbréf.
bilĝ/o sig húfur (flatbotn á skipi). -akvo
kjölvatn.
bilharzi/o læk sogormur (Schistosoma hæmatobia). -ozo sogormaveiki.
biliard/o 1 billjarður (1015 ). -ono billjarðasti
hluti.
bilion/o 1 billjón (1012 ) (= duiliono). 2 (í Bretlandi og Bandaríkjunum) = miliardo (109 ). -ono
billjónasti hluti.
bimetal/a efn tvímálma-. -ismo hag tvöfaldur
myntfótur.
binar/a eðl efn líf stæ tví-, tvennur; tvöfaldur (= duaria). -a nomenklaturo tvínafnakerfi. -a
kombinaĵo tvíefni. -a stelo stj tvístirni.
bind/i áhr binda (bók). -ado, -arto binding, bókbandsiðn. -aĵo band, bókband. -ejo bókbands(vinnu)stofa. -ilo bókbandsverkfæri. -isto
bókbindari. duon-aĵo skinnband aðeins á bókarkili. ne-ita óinnbundinn. marokene -ita skinnbundinn, saffíanbundinn.
binokl/o kíkir. -eto leikhúskíkir.
binom/o = dutermo tvíliða. -a töl tví-. (einnig
dunomiala) tvíliða-.
bio-/ vís forskeyti sem táknar líf-.
biogenez/o vís lífsþróunarfræði.
biograf/o ævisöguritari, ævisöguhöfundur. -io
ævisaga. mem-io sjálfsævisaga.
bioĥemi/o, biokemi/o vís lífefnafræði. -isto lífefnafræðingur.
biolog/o líffræðingur. -io líffræði. -ia líffræði-.
kosmo-io geimgeislalíffræði.
biomikroskop/o læk augnsmásjá.
biontologi/o vís lífverufræði.
Hugh Martin
biopsi/o læk vefsýnataka.
biotit/o ste bíótít.
biplan/o tvíþekja.
bir/i áhr ldm útv miða út. -o miðun. -ado
miðun. -ilo miðunartæki. radio-ilo = radiogoniometro. preni siajn -ojn átta sig.
bird/o dýr fugl. bela -o spjátrungur. -aĵo fuglakjöt. -aro fuglahópur. -ejo fuglahús, stórt fuglabúr. -eto smáfugl. -ido fuglsungi. -ino kvenfugl. -araneoj = avikulariedoj. -bano fuglabað.
-kaptisto fuglari. -nesto fuglshreiður. -odivenisto
= aŭguristo. -reĝo = troglodito. -timigilo fuglahræða. akvo-o vatnafugl, sjávarfugl. fajro-o =
fenikso. kan-o = akrocefalo. kat-oj kattfuglar. kort(o)-oj alifuglar. kur-o dýr sandtrítill
(Cursorius cursor). lir-o = menuro. log-o tálfugl. mar-o sjávarfugl. mok-o dýr háðfugl (Mimus polyglottus). muŝ-o = kolibro. naĝ-oj sundfuglar. ombrela -o = cefaloptero. rabo-o ránfugl. stilz-oj = vadbirdoj. ŝtormo-o = procelario. tropik-o = faetono. vad-oj vaðfuglar (einnig
ĥaradrioformaj birdoj). vir-o karlfugl. zum-o =
kolibro.
biret/o bíretta.
birg/o dýr pálmaþjófur (Birgus).
Birm/o ldf Búrma. -a búrmanskur. -ano Búrmabúi.
Birmingam/o ldf Birmingham (iðnaðarborg í
Englandi).
bis! mfr einu sinni enn; aftur. -i áhr 1 biðja
söngvara o.s.frv. að endurtaka. 2 biðja að endurtaka lag. -aĵo endurtekinn hluti.
bisekc/i áhr stæ helminga (horn).
bisin/o klæ dýrt lín. -aj vestoj dýrindis línklæði.
Biskaj/o ldf Baskahéruðin (á Spáni). -a Golfo
Biskajaflói, Biskayaflói, Biscayaflói.
biskot/o mat tvíbaka.
biskvit/o 1 kexkaka, kex. 2 tvíbaka, skonrok.
3 ógljábrennt postulín. buter-o smjörkex. mar-o
beinakex, skonrok.
bismut/o bismút, vismút (Bi). -ato bismútat.
-ismo læk bismúteitrun.
bistort/o gra slöngusúra (Polygonum bistorta).
bistr/o svarbrúnn litur. -a svarbrúnn, sótrauður.
bisturi/o skurðhnífur.
bisus/o = bisino.
bit/o sig polli. -eto sig festill.
bitum/o efn jarðbik. -i, -izi áhr maka í jarðbiki. -a jarðbikskenndur, úr jarðbiki. -eca jarðbikskenndur. -oza úr jarðbiki, jarðbiks-.
biuret/o efn bíúret.
biv/o tón biva, e.k. japönsk A-strengja lúta.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
bivak/o her náttstaður (úti); náttstöðvun. -i áhl
liggja úti.
bivalv/o dýr blaðtálknadýr. -oj samlokur.
biz/o veð svöl norðaustanátt við Miðjarðarhaf.
Bizanc/o Býsans, Mikligarður. -a monero hag
býsanskur peningur. -a stilo hús býsanskur byggingarstíll. -a Imperio Austrómverska ríkið. -io =
-a Imperio. -ismo sífelld umræða um smámuni.
bizant/o = Bizanca monero.
Bizanti/o = Bizanco.
bizar/a ská skringilegur, kynlegur, skrýtinn.
bizon/o dýr vísundur (Bison). eŭropa -o Evrópuvísundur (B. bonasus). amerika -o Ameríkuvísundur (B. americanus).
Bjalistok/o ldf Bialystok (borg í Póllandi, fæðingarstaður Zamenhofs).
Bjelostok/o ldf = Bjalistoko.
blag/o gabb, svindl. -i áhl gabba, svindla, plata.
-ulo æringi, galgopi. sen-e í alvöru, sannarlega.
blamanĝ/o mjólkurbúðingur.
blank/a ver 1 hvítur. 2 auður, óútfylltur; óflekkaður. 3 án tryggingar, t.d. -a kredito lán án tryggingar. 4 tómur. -a kartoĉo tómt skothylki. -a magio
hvítagaldur, hvíturúnir. -aj versoj órímuð ljóð. la
Maro B-a Hvítahaf. la Kabo B-a Hvíthöfði (í Túnis). la Monto B-a Mont Blanc. la Nilo B-a Hvíta
Níl. -o hvíta, hið hvíta; hvítur litur; eyða. -aĵo hvítur hlutur; eyða. -eco hvítleiki, fölleiki. -eta hvítleitur. -igi gera hvítan, hvítta; bleikja. -igejo þvottahús. -ulo 1 hvítur maður. 2 gagnbyltingarmaður.
-arda, -e varma hvítglóandi. -barba, -hara hvíthærður. -fikso útfall baríumsúlfats. -fiŝo efn = alburno 2. -linio pre línubil. -ruso Hvítrússi. baleno = spermaceto. Neĝ-ulino Mjallhvít. okul-o læk
augnhvíta. ov-o eggjahvíta. plumbo-o = ceruzo.
ŝminko-o hvítur andlitsfarði. zinko-o sinkhvítt.
blanked/o, blanket/o mat 1 blankó-umboð. 2
eyðublað. 3 (nauta)kjöt í hvítri sósu.
blapt/o dýr svertingi (Blaps); stóri svertingi
(Blaps gigas); litli svertingi (B. mortisega).
blasfem/i áhl guðlasta; bölva. -a guðlastandi,
sem er guðlast. -o guðlast. -ano, -isto, -ulo guðlastari, guðníðingur.
blastem/o gra líf frumustofn.
blastoderm/o líf kímblöðrudiskur.
blastomicet/oj gra gerðarsveppir, gerlar. -ozo
læk húðsjúkdómur er gerðarsveppur veldur, sprotamygla.
blastul/o líf kímblaðra, blöðrustig fósturs.
blat/o dýr kakalaki, blatta (Blatta).
blaz/o læk blaðra. -iga sem veldur blöðrum.
-iga plasto sinnepsplástur. -iga gaso sinnepsgas.
41
blazon/o 1 skjaldarmerki. 2 skjaldarmerkjafræði (= blazonscienco). -i áhr veita skjaldarmerki, búa skjaldarmerki til. -libro skjaldarmerkjaskrá. -ŝildo skjaldarmerkisskjöldur.
blefarit/o læk hvarmaþroti, hvarmabólga.
blek/i áhl öskra o.fl.þ.h. (um dýr). bov-i baula.
ĉeval-i hneggja; kumra. hund-i ýlfra. kat-i (um
kött) gaula, reka upp óp. kapro-i, ŝaf-i jarma.
korv-i krunka. -o óp, hljóð, ýla, o.s.frv. -egi áhl
öskra, grenja.
blend/o her 1 brynplata. 2 zinko-o (s. zink). -i
áhr brynja, verja með brynplötum.
bleni/o dýr skerjasteinbítur (Blennius pholis
o.fl.).
blenoragi/o læk slím- og graftarsprengur.
blenore/o læk slím- og graftarútferð, lekandaútferð (einnig vezika kataro).
Blez/o ldf Blois (bær í Frakklandi). -io Bloishéraðið.
blin/o mat rússnesk pönnukökutegund.
blind/a blindur, sjónlaus. -e í blindni; blint.
-e palpi vera algerlega áttavilltur. -eco blindni,
blinda; sjónleysi. -igi blinda. -iga blindandi. -ulo
blindur maður, blindingi. -ularo blint fólk. -ulejo
blindrafélag, blindrastofnun. -umo lfe 1 bráðabirgðameðvitundarleysi. 2 glýja. -ludo blindingsleikur. -okaze af tilviljun. mal-igi opna augu blindingja. kolor-a lfe litblindur. kolor-o = daltonismo.
tuk-igi binda fyrir augun á.
blizard/o veð stórhríð, bylur.
blok/o pre ver tæk 1 blökk, blokk; drumbur.
2 hella; stykki. 3 stokkur; höggstokkur. 4 heild. 5
skrifblokk; hefti. 6 fél hag samstæða; samfylking. 7
klæ (efnis)strangi. -a þéttur; samþjappaður. -e allir
saman, allir jafnt. -i áhr her jár 1 loka, girða fyrir,
stífla. 2 stöðva algerlega. 3 hag koma í veg fyrir. 4
pre snúa (letri). -ado hag 1 lokun, það að loka. 2
læk stíflun. 3 her hafnbann, herkví. -aĵo letur sem
snúið er og sett í staðinn fyrir letur sem vantar. -ilo
tæk rtæ klemma. -litero prentstafur. -sekcio jár
= kantono. -sistemo jár járnbrautarblokkakerfi.
mal-i áhr sleppa; leysa. beton-o byg steypusteinn.
cilindro-o vél strokkur. ĉeval-o pallur notaður til
að fara á hestbak. dom-o húsablokk, íbúðablokk.
glit-o renniblokk. kalendara -o blokkalmanak.
ligna -o = ŝtipo. motor-o bif hreyfill. not-o minnisblokk. rul-o 1 trissa. 2 kefli. skiz-o skissublokk.
blokad/o = blok-ado 3. -i loka höfn með
skipaliði, setja bann á.
blokhaŭs/o her 1 skotbyrgi. 2 steinsteypt vígi.
3 bjálkahús, stokkahús.
blond/a 1 ljóshærður. 2 ljós, gulur. -ulino
42
Esperanto-íslensk orðabók
ljóska, ljóshærð kona.
blov/i áhl 1 blása; mása. 2 áhr tæk blása upp.
3 íþr taka burt damm. -o blástur. -ado blástur, það
að blása. neĝa -ado bylur, kafaldsbylur. neĝa -aĵo
fönn. -ega stormasamur. -ego vindbylur. -eti áhl
gola; berast (með golu). -eto gola. -ilo físibelgur,
smiðjubelgur. dis-i áhr dreifa. ek-o gustur; kastvindur. el-i áhr blása úr; blása upp. en-i áhr blása
í. for-i áhr feykja burt. for-iĝi fjúka. kontraŭ-o
niðurfall. sen-a kyrr, rólegur. sen-a vetero logn.
tra-o súgur. tro-i áhr ofblása á. plen-i áhr blása
upp, þemba. plen-i la lipojn setja stút á munninn.
turn-o sveipur. balgo-ilo smiðjubelgur. orgen-ilo
belgur á orgeli. vapor-i áhl blása frá sér reykskýi.
blu/a blár. -a sango ættgöfgi. la -a malsano læk
blámi. -o blár litur, blámi. cejana -o kornblómsblámi. ĉiela -o himinblámi. prusa/ferocianida
-o Berlínarblámi. lesiva -o þvottablámi, blákka.
marista -o dökkblátt. -aĵo blámi; mar. -eta bláleitur. -igi bláma. -iĝi blána. la Montoj B-aj 1 Blue
Ridge (í Bandaríkjunum). 2 Bláfjöllin (í Ástralíu).
la Nilo B-a Bláa Níl. la Rivero B-a = Jangzirivero.
bluf/i áhl íþr blekkja, pretta. -o blekking. -anto,
-ulo svikahrappur, blekkjari.
blunderbuz/o sag byssuhlunkur, byssuhólkur.
blus/o tón blues-söngur; blues-lag.
blut/i áhr sálda, sigta (mjöl).
bluz/o 1 blússa; treyja. 2 vinnuskyrta.
bo-/ mfr forskeyti sem táknar tengdir, t.d.
bopatro tengdafaðir. boedziĝi kun gegna mágskyldunni við, sbr. 1. M. 38:8.
boa/o dýr 1 bóaslanga (Boa constrictor). 2 laus
loðkragi, búi.
boac/o = rangifero.
board/i áhl sig (um skip) slaga, beita upp í
vind. -o slagur (skips).
boat/o bátur. (Forðast ber að nota boat í merkingu ŝip). -ado bátsferð. -ano, -isto bátsmaður.
-ejo naust, bátaskúr. -estro bátstjóri. -eto smábátur; skipsbátur; julla. balen-o hvalveiðibátur.
faldebla -o samfellanlegur bátur. flug-o flu flugbátur. kan-o bátur úr fléttuðum reyrstönglum, reyrbátur. kanal-o bátur ætlaður til að sigla á skurðum. konkur-o keppnisbátur. korba -o = koraklo.
motor-o vélbátur, mótorbátur. plat-o flatbytna.
plezur-o skemmtibátur. rem-o róðrarbátur. sav-o
björgunarbátur. ŝlim-o leðjubátur.
Boaz/o bib Bóas.
bobel/o nýy loftbóla, blaðra. -i áhl freyða. -ado
ólga; suða.
boben/o alm rtæ ljó kvi spóla, kefli. indukta
Hugh Martin
-o spanspóla. -i áhr spóla; vefja. -ego valti,
kefli. -(vind)ilo spólurokkur. -istino spóluvefjari.
-stango = spindelo. mal-i áhr rekja upp, rekja
af, spóla af. bar-o rtæ deyfispóla, deyfispanald, skammhlaupsspóla. glit-o = naveto. paper-o
pappírskefli. spark-o bif kveikjuspóla.
bobolink/o dýr norður-amerískur hrísgrjónafugl (Dolichonyx oryzioorus).
Bocvan/o ldf Botsvana, Botsúana.
bodi/o trú bodhi, í búddatrú alsæla.
bodisatv/o trú Bodhisattva (vera sem er hæf til
þess að verða búdda).
Bodler/o per Baudelaire (franskt skáld).
bodoni/o pre Bodoni-leturgerð.
Bofort/a veð -a skalo vindstigi (eftir veðurskrá
Beauforts).
Bofront/o per dulnefni Louis Chevreux, stofnanda Ido.
Bogot/o ldf Bogotá (höfuðborg Kólumbíu).
boĝi/o jár hjólagrind sem getur færst til og snúist undir vagngrind, liðtengd hjólagrind.
bohem/o per Bæheimsbúi. -a bæheimskur. Bio, B-ujo ldf Bæheimur.
bohemi/o lausingjalíf. -ano lausingi.
boj/i áhl 1 gelta. 2 gagga. -o, -ado gelt. -aĉi áhl
urra. -eti áhl gjamma (einnig jelpi). tir-i áhl ýlfra,
spangóla.
bojar/o bójar, rúmenskur eða rússneskur aðalsmaður.
bojkot/i áhr hunsa, sniðganga; snúa baki við.
-(ad)o ákveðni til að sniðganga; viðskiptabann.
bok/o nýy hafur.
bokal/o lyf stór kúlumynduð skál.
boks/i áhl íþr stunda hnefaleik, boxa. -o box.
-ado hnefaleikar. -isto hnefaleikari, hnefaleikamaður, boxari. -arto hnefaleikar. -opilko æfingabolti hnefaleikara.
boks/o dýr töskufiskur (Box).
bol/i áhl 1 sjóða. 2 freyða; ólga. 3 vera æstur.
-(ad)o suða. -egi sjóða upp úr. -eti krauma, malla.
-igi sjóða (e-ð); seyða. -ilo ketill. -ujo suðuketill.
-grado, -punkto eðl suðumark. -varma sjóðandi
heitur. ek-i fara að sjóða. ek-o uppkoma.
bolard/o sig bryggjupolli, bryggjuklakkur.
boler/o tón bóleró (spænskur dans).
bolet/o gra pípusveppur (Boletus) (einnig tubfungo).
bolid/o stj vígahnöttur; urðarmáni.
Bolivi/o ldf Bólivía. -a bólivískur. -ano Bólivíumaður.
bolometr/o eðl alrófsmælir. -a brilo alrófsbirtustig.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
bolŝevism/o bolsévismi.
bolŝevist/o per bolsévíki. -a bolsévískur.
bolt/o tæk járngaddur, bolti. ekspansia -o fleygbolti. aksinga -o róbolti. fundamenta -o aðalbolti,
stór bolti. ŝekla -o láshlekkur. ŝraŭba -o skrúfbolti. -i áhr bolta (saman). -ingo ró. mal-i áhr taka
bolta úr.
bolus/o 1 lyf stór pilla. 2 ste bolur. nutraĵ-o lfe
matarkúla.
bomb/o her eðl mat sprengja. -i áhr kasta
sprengjum á. -ado sprengjuárás, loftárás. -aviadilo
sprengjuflugvél. -okanono sprengjuvarpa. -orako
sprengnagrind. -otruo sprengjuhola. artileria -o
sprengikúla. atom-o kjarnorkusprengja. bruliga/incendia -o eldsprengja, íkveikjusprengja.
fuzea -o tímasprengja. gas-o gassprengja.
hidrogen-o vetnissprengja. kiraspika -o sprengikúla sem getur stungið gegnum brynju. submara
-o djúpsprengja. supereksploda -o sprengikúla.
urani-o úransprengja.
Bombaj/o ldf Bombay (stórborg á Indlandi).
bombak/o gra silkitrefjatré, kapoktré (Bombax). -acoj trefjaviðarætt (Bombacaceæ).
bombard/i áhr 1 her flu kasta sprengjum á;
gera stórskotahríð. 2 eðl (per atomoj) skjóta á. 3 -i
ion (per io) hella (e-u) yfir e-n. -a sekcio bombartregistur á orgeli. -ilo fallbyssa með hárri skotlínu.
-isto sprengjumiðari.
bombardon/o stór bassa-bombart.
bombast/o mærð; íburðarmikið orðalag, grobb,
gort. -a mærðarfullur; íburðarmikill. -i áhl tala með
íburðarmiklu orðalagi.
bombazen/o klæ bombasín, e.k. slétt efni úr ull
og silki.
bombicil/o dýr silkitoppa (Bombycilla garrulus).
bombiks/o dýr silkifiðrildi (Bombyx).
bombili/o dýr hunangsfluga (Bombus jonellus).
bombon/o sætindi, sælgæti, brjóstsykur, konfekt. -ujo konfektkassi.
bon/a góður. -e 1 gott; vel. 2 allt í lagi; ágætt;
einmitt. -an tagon góðan daginn. -o gott, gæfa.
-aĵo góður hlutur, góður hluti. -eco góðsemi,
gæska. -ega ágætur, stórkostlegur, frábær, fyrsta
flokks. -egulo ágætis náungi. -eta sæmilegur. -igi
bæta. -ulo góður maður. mal-a slæmur, vondur, illur, lélegur. mal-o illt. mal-eco vonska, illska. maligi eyðileggja; spilla. mal-ulo illmenni, fúlmenni,
þorpari. ne-a ófullkominn, ónægur. pli-eco yfirburðir, ágæti. pli-igi bæta. pli-igisto = reformisto.
pli-iĝi batna. pli-iĝo betrun. re-igi gera við; bæta,
endurbæta. -volu gerðu svo vel.
43
Bonapart/o sag Bonaparte, einkum Napóleon.
-isto styðjandi Napóleons.
bonazi/o dýr jarpi (Tetrastes bonasia).
boned/o sig hlésegl.
Bonesper/a ldf Kabo -a Góðrarvonarhöfði.
Bonifac/o per Bónifasíus.
bonifik/o ver íþr bónus, viðbótararður, kaupauki.
bonit/o dýr rákungur, síletúnfiskur (Euthynnus
pelamys).
Bonn/o ldf Bonn (borg í Þýskalandi).
bonz/o trú bons, japanskur eða kínverskur
búddaprestur. sub-o lærlingsprestur.
bop/o tón bebop, e.k. djassstíll.
bor/i áhr bora. -aĵo borhola. -ilo tæk nafar, bor.
ekspansiebla -ilo gleiðarbor. angul-ilo hornbor.
klik-ilo skreppubor. kork-ilo tappatogari. kubutilo nafarsveif, borsveif. najl-ilo, turn-ilo handbor; alur, sýll. -ileto alur. -konko dýr = foladedo.
-maŝino vélbor, borvél. tra-i áhr gata, stinga á;
bora í gegnum; nísta. neĝ-ulo gra vetrargosi (Galanthus nivalis). ŝraŭb-i áhr bora skrúfugangi.
verm-ita maðksmoginn.
bor/o efn bór (B). -a klorido bórtríklóríð. -aj
kombinaĵoj bórsambönd. -ano bórvetni. -ato bórhýdroxíð. -atacido bórsýra. -otartrato bórvínsýra.
tetra-ato tetrabórat.
borag/o gra hjólkróna (Borago officinalis).
-acoj munablómsætt.
boraks/o efn bórax, burís.
borborigm/o lfe garnagaul.
bord/o 1 bakki, strönd. 2 barð. 3 rönd, brún. -i
áhr liggja að, vera samfastur við. -a aðliggjandi,
næstur. -e de eftir, við. -ano bakkabúi. -ulo = bordano. al-iĝi, sur-iĝi lenda. al-iĝejo lendingarstaður. super-iĝi flæða yfir bakka. -ŝipo strandferðaskip. mar-o sjávarströnd, strönd. river-a árbakka-.
apud-a strand-. sen-a strandlaus, takmarkalaus. la
B-o Ebura Fílabeinsströndin. la B-o Ora Gullströndin.
bordel/o pútnahús, hóruhús. -isto pútnahúseigandi.
border/i áhr falda; brydda. -(aĵ)o 1 borði,
brydding. 2 snúra. 3 jaðar (á voð), faldur.
Bordoz/o ldf Bordeaux (borg í Frakklandi). -io
Bordeaux-hérað. -likvaĵo Bordeaux-blanda. -vino
Bordeauxvín.
bordun/o tón bordún.
Bore/o goð Norðanvindguðinn (hjá Forngrikkjum).
boreal/a ldf stj norður-, norðan-, norðlægur,
norðurhvels-.
44
Esperanto-íslensk orðabók
born/o = klemo.
Borne/o ldf Borneó.
borneol/o efn kamfóruspritt.
bors/o lög ver kauphöll; kauphallarmarkaður. -a kauphallar-. -isto kauphallarmiðlari. bilo-o
kauphallarmarkaður fyrir verðbréf. labor-o 1 miðstöð verkalýðsfélags. 2 ráðningarskrifstofa.
bos/o hús fag 1 kúla (undan höggi); bólga. 2
upphleypt mynd; rismynd. 3 hnúður, hnúskur. -i
áhr 1 drífa, gera upphleyptan. 2 gúlpa. -aĵo hús
drifverk.
bosk/o lundur, trjáþyrping.
boson/o eðl bósóna, bóseind.
Bospor/o ldf Bosporus.
Bosnio-Hercegovin/o ldf Bosnía og Hersegóvína.
boston/o tón boston (dans). B-o ldf Boston
(höfuðborg Massachusetts).
boŝman/o per Búskmaður; Búskmenn.
bot/o stígvél. -eto bomsa; skór, lágt stígvél.
-isto skósmiður. -tirilo stígvélshanki. elasta -o
teygjuskór. laĉ-o reimaður skór, reimað stígvél.
rajd-o reiðstígvél. sepmejlaj -oj sjömílnaskór.
vad-oj vaðstígvél.
botanik/o grasafræði. -a grasafræði-. -a
ĝardeno grasagarður, grasgarður. -i áhl safna jurtum (og flokka þær). -isto grasafræðingur.
botarg/o mat söltuð og sólþurrkuð hrogn miðjarðarhafsfiska.
botaŭr/o dýr sefþvari (Botaurus stellaris).
amerika -o reyrþvari (Botaurus lentiginosus).
botel/o flaska. -ego stór flaska. -eto peli, lítil flaska. -ujo flöskukassi. en-igi setja á flöskur.
trans-igi hella um. -kukurbo = kalabaso. akvoo vatnsflaska. gas-o gashylki. gut-eto dropaglas.
lad-o brúsi. lav-o efn gashreinsunartæki. parfumo ilmvatnsglas. sifon-o þrýstiflaska, sprautuflaska.
suĉ-o (barna)peli. ŝpruc-o úðaflaska, úðabrúsi.
varm-o = termoso.
Botni/a ldf -a Golfo Helsingjabotn.
botrit/o = griza ŝimo.
botrop/o dýr naðra (Bothrops).
botulism/o matareitrun sem sperðilsýkill veldur.
bov/o alm dýr nautgripur. -a nauta-, naut-,
nauts-, uxa-. -aĵo mat nautakjöt. -aro nautahjörð,
nautgripir. -ejo, -stalo fjós. -ido kálfur. -ida ledo
kálfskinn. -idaĵo kálfakjöt. -idino kvíga. -ino kýr.
-inejo fjós. -inisto kúahirðir, kúasmali. -isto nautahirðir, nautamaður. La B-isto stj Hjarðmaðurinn,
Boötes (stjörnumerki). -birdo = botaŭro. -bleki
baula. -oviro goð 1 bolamaður (maður með haus
Hugh Martin
nauts). 2 = virbovo. grunt-o, tibeta -o dýr jakuxi
(Bos grunniens). ĝibo-o = zebuo. mar-o = sireno.
mosko-o = ovibovo. vir-o boli, naut, tarfur (einnig
taŭro). vir-ido bolakálfur. eksvir-o geldnaut.
boviste/o gra físisveppur, kerlingareldur.
bovl/o skál. -ego stór skál. fingrolava -o mundlaug (við borð).
br!, brr! mfr úff.
Brabant/o ldf Brabant (belgískt hérað). Nordo, Norda -o Norður-Brabant (hollenskt hérað).
bracelet/o armband; ristarband.
braĉ/o sag brók.
bradikardi/o læk hægur hjartsláttur.
bradip/o dýr letidýr (Bradypus).
bradipepsi/o læk hæg melting.
brag/o e.k. heimabruggaður bjór.
braĝ/o viðarkol, kolasalli, kox. -ujo glóðarker.
Brahma/o trú hei Brahma (skaparinn í guðaþrenningu hindúasiðar) (sjá einnig Ŝivo, Viŝnuo).
braĥiur/o = krabo.
brajl/i áhr sig leggja (segl) saman á rá. -ilo ráseil. flanka -ilo lík.
brajl/o blindraletur.
Brajt/a læk -a malsano hægfara nýrnabólga.
brak/o alm lfæ handleggur; armur; grein, kvísl.
-oj armar, faðmur. -a handleggs-. -umi áhr faðma
að sér, taka í faðm. -faldo armbeygja. antaŭ-o
lfæ framhandleggur. ĉirkaŭ-i = brakumi. en-igi
= brakumi. sen-a handleggslaus. sub-o = akselo.
apog-o armur (á stól). kontakt-o, son-o tónarmur.
kruc-o rtæ þverslá. lev-o eðl lyftihné. plen-o fang
fullt. unu-a einhentur.
brakial/o lfæ upparmsvöðvi.
brakicefal/o vís stutthöfði.
brakiopod/o dýr armfætla, armfætlingur
(Brachiopoda).
brakte/o gra stoðblað. -eto forblað.
bram/o dýr leirstabbi (Abramis brama).
bram/o sig bramsegl. -masto bramseglsrá;
toppstöng. -velo bramsegl.
Bram/o = Brahmao.
braman/o indverskur hástéttarmaður, brahmani. -ismo brahmatrú.
Bramaputr/o ldf Brahmaputrafljót.
bramen/o trú brahmen.
bran/o hýði (af korni), hrat, klíð. -akvo klíðsvatn. -pano klíðsbrauð, trefjabrauð.
branĉ/o gra dýr 1 grein. 2 kvísl (ár). 3 álma.
4 deild. -aĵo e-ð sem er úr greinum. -aro, -fasko
eldiviðarknippi. -eto, -ido lítil grein, kvistur. -etaĵo
eldiviðarhrís. -oplanti = stiki. -oriĉa greinóttur.
de-igi greina, skipta í greinar. dis-iĝi greinast,
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
skiptast í greinar; breiðast út. sen-igi kvisthöggva.
tubo-o hliðarleiðsla. volvo-o = volvotigo.
brand/o brennivín. -faristo áfengisbruggari.
-farejo áfengisgerð. ĉeriz-o = kirŝo.
Brandenburg/o ldf Brandenburg (borg í Þýskalandi). -io Brandenburgríki.
brank/o dýr tálkn. -uloj skeggormar (Branchiata). lamen-uloj dýr samlokur (Lamellibranchia).
brankard/o sjúkrabörur. -isto sá sem ber
sjúkrabörur.
brankiopod/oj dýr tálknfætlur, tálknfótungar
(einnig filopodoj).
brankiostom/o dýr tálknmunni (Branchiostoma) (= amfiokso).
bras/o sig aktaumur. -i áhr aka (seglum).
brasid/a efn -a acido merkálssýra.
brasik/o gra gar kál (Brassica). sovaĝa -o arfanæpa (B. campestris). -napo gulrófa, næpa (B.
napa). -rapo = tigobrasiko. acida -o súrkál (=
saŭrkraŭto). blanka -o hvítkál (B. oleracea var.
capitata f. alba). brusel-o rósakál (B. oleracea var.
gemmifera) (= burĝonbrasiko). flor-o blómkál
(B. oleracea var. botrytis). kapo-o garðkál. krispa
-o, senkapa -o grænkál, garðkál (B. oleracea var.
acephala). ornama -o skrautkál. ruĝa -o rauðkál (B. oleracea var. capitata f. rubra). savoj-o
blöðrukál (B. oleracea var. satauda). tigo-o fóðurkál. tuber-o spergilkál, brokkál.
Bratislav/o ldf Bratislava (höfuðborg Slóvakíu).
brav/a 1 hraustur, hugrakkur. 2 virðulegur,
ágætur. -e 1 djarflega. 2 ágætt! -aĉa ófyrirleitinn.
-aĵo 1 hreystiverk. 2 = bravuro. -ega hugprúður.
-ulo hraustur maður, dugandi maður, sæmdarmaður. -ulaĉo djarfur þorpari. -ulino væn kona.
bravur/o bók glæsibragur. -a peco stykki sem
ber að flytja með dirfsku og prýði.
braz/i áhr tæk brasa (= hardluti). -ilo kveikingahamar.
Brazil/o ldf Brasilía (ríki). -a brasilískur. -ano
Brasilíumaður.
Brazilj/o ldf Brasilía (höfuðborg Brasilíu).
breĉ/o her 1 skarð (í múr). 2 brigð, brot. 3 bil.
-i áhr brjóta skarð í. -eto brotin flís, beygla, skora.
-eti áhr flísa, beygla. dento-a með skörð í tanngarðinum.
breĉi/o ste brotaberg, þursaberg.
bred/i áhr gra 1 rækta (skepnur o.þ.u.l.). 2
framleiða; kynbæta. -(ad)o (dýra)rækt; kynbætur.
-isto 1 dýraræktarmaður. 2 jurtakynbótamaður.
bregm/o lfæ ennishelft.
brelok/o dingull (skraut).
45
Bremen/o ldf Bremen (borg í Þýskalandi).
brems/o vél flu hemill, bremsa. aerodinamika
-o loftbremsa (einnig aer-o). -a eðl hemil-. -a forto
hemilhald. -i áhr hemla, bremsa. -isto bremsumaður. -ogarnaĵo hemlabúnaður. -okablo bremsuþráður. -opedalo fóthemill, hemlastig. -stango hemilstöng, bremsustöng; handbremsa. bendo-o borðahemill. danĝer-o, rezerv-o neyðarhemill. kluĉ-o
kúplingsdiskur. konusa -o keilubremsa. man-o bif
handbremsa. pied-o fóthemill. relajs-o, servo-o
bif sjálfvirkur hemill. ŝu-o klossahemill. vakua -o
soghamla.
bret/o hilla. fenestra -o gluggakista. kamen-o
arinhilla. pied-o fótskör, trappa, þrep (á bíl). -aro
hillur (á vegg o.s.frv.).
breton/o per Bretaníumaður, maður frá Bretaníuskaga. B-io, B-ujo ldf Bretaníuskagi, Bretanía.
brev/o 1 stutt páfabréf. 2 skál (á bókstafinum ŭ
eða til að tákna stutt atkvæði).
brevet/o útnefningarskjal, formlegt skjal sem
heimilar manni að hafa á hendi viss embætti eða
titil. -i áhr útnefna (e-n) til embættis.
brevier/o 1 (kaþólsk) bænabók, brevíaríum. 2
uppáhaldsbók.
brez/i áhr mat steikja í lokuðum potti.
bri/o gra e.k. mosi (Bryum).
Briare/o goð Bríarós (risi, sonur Úranusar).
brid/o beisli, taumur. -i áhr 1 beisla. 2 hemja,
stilla. -ado stilling; beislun. -eto mél í beisli. duono mélalaust beisli. mal-i áhr sku 1 taka beisli af.
2 stinga (í ígerð). ne-ebla óstjórnlegur; óviðráðanlegur. sen-a taumlaus; hamslaus. sen-igi 1 taka
beisli af. 2 láta lausan. buŝ-aĵo = mordaĵo. kol-o
múll.
brig/o briggskip. -skuno skonnortubrigg.
brigad/o her 1 stórfylki, stórdeild. 2 lið. fajr-o
slökkvilið. knaba -o sjálfviljugt drengjalið. -estro
stórfylkisforingi. -isto undirforingi. en-igi ráða í
lið. labor-o vinnusveit. liber-o sjálfboðalið.
brigantin/o = brigskuno.
Brigit/o per Birgitta.
briĝ/o íþr bridds, bridge. -i áhl spila bridds.
brik/o 1 múrsteinn, tígulsteinn. 2 stöng, klumpur. 3 stykki. -i áhr hlaða upp í. -aĵo múrverk (af tígulsteinum). -ejo tígulsteinagerð. -ero tígulsteinsbrot. -eto köggull; lítill tígulsteinn. -aranĝo bindingur (í múrsteinahleðslu). -kolora, -ruĝa ryðrauður, rauðbrúnn. -metisto hleðslumaður, múrari.
-portisto aðstoðarmúrari, tígulsteinaberi. glazura
-o gljábrenndur tígulsteinn. kojn-o, volba -o tígulsteinn sem liggur út frá miðju. tegmenta -o =
tegolo. ventola -o loftræsistígulsteinn. lig-o bindi-
46
Esperanto-íslensk orðabók
steinn.
brikabrak/o nýy glingur.
bril/i áhl 1 skína; ljóma. 2 skara fram. -a skínandi, ljómandi. -o gljái, ljómi, birta. -aĉa skjannalegur, skræpulegur. -aĵo skartgripur. -aĵeto glys,
glingur. -ega blindandi (með ofbirtu). -egi áhl vera
ljómandi bjartur. -eti áhl blika, leiftra. -igi fága,
gljáfægja. ek-i áhl leiftra, glampa. ek-o leiftur.
mal-a, ne-a, sen-a mattur; daufur; gljálaus. maligi tæk gera mattan. pli-igi gljáfægja. re-i áhl endurskína. sen-iĝi missa ljómann. super-i áhr skína
með meiri ljóma en. ŝanĝ-i áhl skipta litum. trem-i
áhl tindra, blika, sindra.
briliant/o hárfeiti.
briliant/o demantur með sérstakri slípun.
brioĉ/o mat smjörkaka.
brioni/o gra blekber (Bryonia alba).
briozo/oj dýr mosadýr (Bryozoa).
Brisban/o ldf Brisbane (borg í Ástralíu).
Bristol/o ldf Bristol (borg í Englandi). -a Golfo
Bristolflói.
brit/o per Breti. -a breskur. B-aj Insuloj Bretlandseyjar. B-io, B-ujo ldf Bretland. B-a Hindoceana Teritorio Bresku Indlandshafseyjar. B-aj
Virgulininsuloj Bresku Jómfrúaeyjar.
briton/o per Fornbreti.
briz/o 1 veð gola, kaldi, stinningskaldi. 2 gra
hjartapuntur (Briza).
broĉ/o brjóstnál, næla.
brod/i áhr 1 sauma út, bródera. 2 skreyta;
bæta við. -ado það að skrautsauma. -aĵo útsaumur.
-istino útsaumskona. tajlo-i áhl sauma út applíkeringu. tambur-i áhl sauma út á útsaumshringi.
tekso-i áhl sauma út á dúk. sen-e án þess að skreyta
og bæta við.
brodkast/i áhr útvarpa. -ilo útvarpssendir. -ejo
útvarpsstöð.
brog/i áhr tæk mat 1 alm brenna (með heitu
vatni). 2 hella heitu vatni yfir. 3 kalóna. -aĵo
kjötsúpa. -vundo brunasár (af völdum gufu eða
sjóðandi vatns).
brok/i áhr vefa með gull- eða silfurþráðum.
-ado vefnaður með gull- eða silfurþráðum. -aĵo
glitvefnaður.
brokant/i áhl manga. -(ad)o skransala. -ejo
forngripasala. -isto mangari.
brokat/o = brokaĵo.
brokatel/o byg brókatel (e.k. marmari).
brokol/o gra brokkál (Brassica oleracea, var.
italica), spergilkál.
brom/o efn bróm (Br). -a bróm-. -a acido
brómsýra. -i áhr bróma. -ato brómat. -ido brómíð.
Hugh Martin
-idpapero brómíðpappír. -ismo læk brómeitrun.
-ita acido brómsýrlingur.
brom/o gra faxgras (Bromus). mola -o mjúkfax
(B. mollis). sekala -o rúgfaxgresi (B. secalinus).
bromoform/o efn brómóform (vökvi notaður
til deyfingar eða svæfingar).
bronk/o lfæ berkja. -a berkju-. -aj vejnoj
berkjubláæðar. -eto barkakvísl. -ito læk lungnakvef, berknakvef. -oskopo kvíslaspegill, berknaspegill. -oskopio berknaspeglun, barkakvíslaspeglun.
brontosaŭr/o stg þórseðla (Brontosaurus).
bronz/o brons(i). -a úr bronsi, brons-. -i
áhr bronslita; gera sólbrenndan. -aĵo hlutur úr
bronsi. alumina -o álbrons. fosfora -o fosfórbrons.
kanona -o fallbyssubrons. sonorila -o klukkumálmur.
bros/o alm rtæ bursti. delokigo de -o rtæ
burstavik. sparkado/fajrerado de -o rtæ hrísglit.
-i áhr bursta. -ado það að bursta. -ingo rtæ burstahalda. -tiro burstadráttur. for-i áhr bursta (e-ð) af.
cir-o skóbursti. ĉapel-o hattabursti. dent-o tannbursti. drat-o vírbursti. frot-o skrúbbbursti. har-o
hárbursti. ŝu-o = cirbroso. ung-o naglabursti. vesto fatabursti.
brosm/o dýr kella (Brosmius).
broŝur/o bæklingur, flugrit, kynningarbæklingur, pési. -i áhr hefta, sauma inn (bók). drat-i áhr
hefta (með heftivír). -ilo heftari.
brov/o lfæ augabrún. kuntiri la -ojn hnykla
brýrnar, hleypa brúnum. inter-o lfæ = glabelo.
bru/i áhl 1 vera hávær, gera hávaða; öskra. 2
gera læti (út af e-u). -o læk hávaði, læti; hljóð. -a
hávær, hávaðasamur, hávaða-. -ado ólæti. -egi áhl
gera mikil læti. -ema hávær. -eti áhl þjóta, skrjáfa,
gjálfra, suða. dis-igi dreifa út. ek-i áhl bresta,
snarka; marra, braka. mal-a þögull. sen-a kyrr,
rólegur. sen-e hljóðalaust. super-i áhr yfirgnæfa.
fon-o fja útv truflun (í útvarpi, síma o.s.frv.). fona filtrilo skermur (á rafleiðslum o.fl.). eksplod-o
hvellur. ferno-o skellur. paf-o hvellur. paŝ-o fótatak. surda -o dauft hljóð, hlunk.
brucel/o líf brúsabaktería (Brucellum). -ozo læk
brúsasótt, öldusótt.
brucin/o efn brúsín.
brug/o blúnda frá Brugge.
Bruĝ/o ldf Brugge (hafnarborg í Belgíu). -a
punto = brugo.
bruk/o dýr baunamaðkur (Bruchus).
brul/i áhl 1 brenna, loga. 2 vera með hita. 3
brenna í losta. 4 liggja á. -a brennandi, brennslu-.
-(ad)o brennsla; logi, blossi. -aĵo eldsneyti.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
-aĵindikilo bensínmælir, eldsneytismælir. -ego
= incendio. -ema eldfimur. -eti áhl sviðna. -igi
brenna, eyða með eldi; svíða. -ilo alm tæk brennari. -ilo de Bunsen bunsenbrennari. -iva, -pova
brennanlegur. -umo bólga. -bombo eldsprengja.
-dezertigi, -difekti áhr brenna, svíða. -dolori áhr
brenna, granda með eldi. -mortigi brenna til bana.
-odoro brunalykt. -ofero brennifórn. -stampi áhr
brennimerkja. -vundi áhr brenna, granda með eldi.
ek-i áhl kvikna í. ek-igi kveikja í. for-i áhl rtæ
brenna til kaldra kola. mem-anta sjálfkveikjandi.
ne-(igebl)a eldtraustur. sub-i áhl brenna hægt,
brenna í glóð. krim-igo íkveikja. lut-ilo tæk lóðbolti. tranĉo-ilo logskeri.
brum/o veð móða, dimma, þoka.
Brumer/o sag þokumánuður (2. mánuður í
almanaki frönsku byltingarinnar, 22. okt. – 20.
nóv.).
brun/a mat brúnn; mórauður. -a kardo =
lignito. -o brúnt, brúnn litur. -aĵo 1 brúnn hlutur. 2 mat brún sósa. -eta brúnleitur. -igi brúna, gera
brúnan. -ulo hörundsdökkur maður. -ulino dökkhærð kona. flav-a grábrúnn. griz-a dökkmórauður,
móbrúnn. kaŝtan-a kastaníubrúnn. nigre -a dökkbrúnn. or-a gullbrúnn. ruĝ-a rauðbrúnn, gulbrúnn.
sun-o sólbruni.
Brunej/o ldf Brúnei.
brunel/o gra blákolla (Prunella vulgaris).
brunfelsi/o gra ilmbikar (innijurt í skála)
(Brunfelsia).
Brunsvik/o ldf Braunschweig (bær í Þýskalandi).
Brusel/o ldf Brussel (höfuðborg Belgíu).
brusk/a ská hranalegur, harkalegur. -i áhr vera
stuttur í spuna við, svara kuldalega. -eco fruntaskapur.
brust/o lfæ brjóst, bringa, barmur. -a brjóst-.
-aĵo mat bringa; bringukollur. -okorbo lfæ brjóstgrind. -osto = sternumo. -opeco, -tuko brjóstspeldi. -oŝveli áhl þemba brjóstið. ĉe-o kvenbrjóst.
sur-aĵo bib brjóstskjöldur.
brut/o 1 kvikfénaður, kvikfé, húsdýr. 2 óþokki.
-a dýrslegur; ómenntaður, heimskur. -aro kvikfjárhjörð, hjörð búpenings. -eco heimska. -ejo
fjós. -ido kálfur, lamb, kiðlingur. -igi gera að
skepnu, gera dýrslegan. -isto kvikfjárræktarmaður. -edukado húsdýrahald, kvikfjárrækt. ŝarĝo-o
áburðardýr.
Brut/o per Brútus.
brutal/o nýy óþokki, hrotti. -a hrottalegur,
grimmur. -eco dýrsæði, hrottaskapur.
brutt/e ver = kuntare.
47
bu/o sjó dufl, bauja (einnig naĝbarelo), sjómerki. -i áhl 1 = flotigi. 2 gefa merki með dufli.
alliga -o, ankro-o skipalægisdufl. sav-o björgunarhringur. sonorila -o klukkudufl.
bub/o 1 strákur. 2 krakki. 3 = fanto. -aĉo
krakkaskömm. -aĵo strákapör, hrekkjabragð. -aro
krakkar. -ego dóni. -ino stelpugapi. servo-o kojusveinn. strat-o götustrákur.
bubal/o dýr buffall (Bos bubalis).
bubon/o læk náraeitursbólga, nárakýli.
Bucefal/o sag Buxefalos (hestur Alexanders
mikla).
bucer/o dýr nashyrningsfugl (Buceros).
buĉ/i áhr trú slátra. -(ad)o slátrun. -ejo sláturhús. -isto slátrari; fjöldamorðingi; blóðþyrstur
maður. -oviando slátrarakjöt. amas-ado fjöldamorð. ofer-i áhr fórna.
bud/i áhl vera í fýlu. -ema í fýlu, fúll, ólundarfullur.
bud/o skúr, byrgi, (ver)búð. gardostara -o
varðmannsklefi. gazet-o blaðsöluturn. telefon-o
símaklefi.
Buda/o = Budho.
Budapest/o ldf Búdapest (höfuðborg Ungverjalands).
Budapeŝt/o ldf = Budapesto.
Budd/o = Budho.
buden/o mat blóðmör. blanka -o kjúklingsbringukjöt blandað mjólk í vömb.
budĝet/o hag fjárhagsáætlun. -i áhl gera fjárhagsáætlun.
budh/o trú sag búdda (heiðurstitill hálærðs
manns í búddadómi). B-o Búdda, Búddha (heiðurstitill stofnanda búddismans). -ano búddatrúarmaður. -eco fullkomin upplýsing samkvæmt
búddatrú. -ismo búddatrú, búddadómur, búddismi.
-isto = -ano. -onasko afmælishátíð Búdda.
budit/o = flava motacilo.
budle/o gra fiðrildarunni (Buddleja daimdii).
buduar/o búningsherbergi, glæsilegt dömuherbergi.
Buenos-Ajres/o ldf Buenos Aires (höfuðborg
Argentínu).
buf/o dýr karta (Bufo).
bufag/o dýr (Buphagus): uxastari (B. africanus), rauðnefjuð uxaspæta (B. erythrorhynchus).
bufed/o veitingaborð, skenkur. -ejo borðsalur.
-isto þjónn í borðsal. -istino þerna í borðsal.
bufon/o ská loddari, hirðfífl.
bufr/o jár bif höggvari. -a 1 höggvara-. 2 efn
dúa-, búffer-. -a baterio rtæ viðbragðsgeymir.
-osolvaĵo lfe dúalausn, búfferlausn. -oŝtato ríki
48
Esperanto-íslensk orðabók
milli tveggja deiluaðilja.
buftalm/o gra garðageisli (garðjurt) (Buphthalmum).
bugenvil/o gra þríburablóm (Bougainvillea
glabra).
bugl/o 1 (í Þýskalandi og Englandi) = klariono.
2 (í Frakklandi) = sakskorno.
bugr/i áhr nýy (gróft) hafa hommakynmök við.
buĝet/o = budĝeto.
buĝi/o læk þinill.
bujabes/o mat fisksúpa.
buk/o sylgja, hringja. -i áhr festa með
hringju/sylgju. -dorno, -a pinglo sylgjuþorn, þorn
í hringju. dis-i, mal-i áhr spenna af sér.
bukan/o mat reykt kjöt, reyktur fiskur. -i áhr
reykja (kjöt eða fisk).
Bukareŝt/o ldf Búkarest (höfuðborg Rúmeníu).
bukcen/o 1 sag (blásturshljóðfæri Rómverja).
2 dýr kuðungur (Buccinum).
bukcinator/o lfæ vangavöðvi.
buked/o 1 blómvöndur. 2 ilmur (og bragð) víns.
bukl/o (hár)lokkur, liður á hári. -a hrokkinn,
hrokkinhærður. -i áhr liða (hár). -aro hárlokkar,
liðað hár. -eto hárlokkur. -iĝema = krispa. -ilo
krullupinni, papílotta. frunt-o ennistoppur. konstantaj -oj permanent. log-o ennislokkur. sen-igi
jafna (úr liðum).
bukmekr/o = vetperisto.
bukolik/o bók hjarðmannaljóð. -a hjarðmannslegur.
buks/o gra fagurlim (Buxus). ordinara -o limviður.
bul/o 1 hnaus, kökkur. 2 kúla (í keiluspili). -a
kökkóttur. -ejo bowls-braut. -eto 1 smákúla. 2 mat
soðkaka, kjötbúðingur steiktur í feiti. -igi kreppa;
gera kökk úr e-u. -iĝi engjast. -pieda klumbufættur. har-o hnútur (í hnakkanum). neĝ-o 1 snjóbolti.
2 gra = opulo. sang-o blóðlifur. ter-o 1 moldarhnaus. 2 þúfa.
bulb/o 1 gra laukur, laukknappur (sjá einnig
cepo). 2 e-ð laukmyndað. 3 lfæ gíma; klumba.
-a hús tæk laukmyndaður, lauklaga. -ero gra
reifablað lauks. har-o læk hárklumba. mjel-o lfæ
mænukylfa, mænuhöfuð. okul-o lfæ augnknöttur.
bulbil/o gra æxlikorn, æxliknappur.
bulbul/o dýr persneskur næturgali.
buldog/o dýr bolabítur.
buldoz/o tæk umf jarðýta. -i áhr ryðja burt (með
jarðýtu); þvinga.
bule/o bulla, páfabréf.
bulen/o sig kló (segls).
bulgar/o per Búlgari. -a búlgarskur. B-io, B-
Hugh Martin
ujo ldf Búlgaría.
bulimi/o læk græðgi.
buljon/o 1 mat kjötseyði, kraftsúpa. 2 líf gerlaklak. -a viando kjötstykki sem notað var til að búa
til kjötseyði.
bulk/o mat brauðvala, brauðsnúður, brauðstykki. butera -o = brioĉo.
bull/o 1 kaþ = buleo. 2 læk blaðra. 3 lfæ sáldbóla.
Bulonj/o ldf Boulogne. -o ĉe Maro Boulognesur-Mer.
bulten/o tilkynningablað (félags). meteorologia/vetera -o veð veðurfregnir.
bulvard/o 1 breiðgata. 2 varnarvígi. ring-o
hringbraut. -ulo glaumgosi.
bum! mfr hlunk.
bum/o sig beitiás, seglás. lev-o bóma.
bumerang/o bjúgverpill, búmerang.
bun/o bolla.
bungar/o dýr krait-snákur (Bungarus).
bunkr/o 1 steinsteypt vígi, loftvarnarbyrgi. 2
torfæri (á golfvelli).
bunt/a nýy mislitur, marglitur; skjóttur. -(ec)o
marglitun, mislitun.
bur/o sag Búi.
burask/o veð allhvöss skúr, allhvasst él, kastvindur (með skúrum eða éljum).
Burbon/oj sag Búrbónar, Bourbonar.
burd/o dýr villibýfluga (Bombus). -ado suð í
flugu.
burdon/o = bordono.
bure/o bourrée (franskur dans úr Auvergnehéraði).
buret/o 1 efn mæligler, mælipípa. 2 kaþ
messukanna (fyrir vínið eða vatnið).
Burgonj/o ldf Búrgúnd. -a vino Búrgúndarvín.
burgraf/o = kastelgrafo.
burgund/o per Borgundari. B-ujo = Burgonjo.
burĝ/o 1 borgari. 2 burgeis. 3 almenningur. 4
íhaldsmaður. -a 1 úr millistétt. 2 smáborgaralegur.
-aro millistétt; burgeisastétt; borgarastétt. -eco sag
íhaldssemi; burgeisastétt. -iĝi verða burgeis; verða
borgari. -ogvardio heimavarnarlið, borgaralið.
burĝon/o gra 1 blómknappur. 2 hnappur. -i áhl
blómgast, spretta; dafna. gusto-oj lfe bragðlaukar.
burk/o rússneskur eða pólskur flókamöttull.
Burkin/o ldf Búrkína Fasó.
burlak/o maður sem togar pramma á Volgufljóti.
burlesk/a skringilegur. -o skopstæling. -i áhr
afbaka, snúa til athlægis. -aĵo skrípaleikur, skopleikur. -ulo 1 skopleikari. 2 = bufono.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
burnus/o arabaskikkja með hettu.
buro/o nýy 1 stjórnarskrifstofa. 2 stjórnarnefnd.
burokrat/o skriffinnur; skrifstofuembættismaður. -a skriffinnsku-. -aro skrifstofufólk; skrifstofubákn. -eco skriffinnska; skrifstofuvald. -ismo
skriffinnskustjórn.
burs/o 1 nýy peningabudda. 2 lfæ slímbelgur.
faringa -o koktota. -ito læk belgbólga, belgmein.
burserac/oj gra kyndilviðarætt (Burseraceæ).
Burundi/o ldf Búrúndí.
bus/o nýy = aŭtobuso. trole-o rafknúinn strætisvagn (tengdur loftlínu).
busol/o eðl ldm galvanímælitæki. -o de deklino eðl segulskekkjumælir. -o de subklino eðl
sínus-galvanímælitæki. tangenta -o eðl tangensgalvanímælitæki.
busprit/o sig bugspjót. bum-o brandauki.
bust/o 1 brjóstmynd. 2 efri hluti líkamans að
framan.
buŝ/o lfæ munnur; mynni; op. -a hlj munnlegur.
-a vokalo munnhljóð. -aĉo kjaftur. teni la -aĉon
halda kjafti. -aĵo munnstykki. -ego = faŭko. -umo
múll, munnkarfa. -peco 1 = buŝaĵo. 2 tæk talpípa.
-tuko servíetta, munnþurrka. en-aĵo = mordaĵo.
en-iĝi 1 fara í mynni. 2 renna inn; leiða inn. per-a
læk sem notar ekki nema lyf um munninn. per-e
munnleiðis. post-o lfæ = faringo. plen-o munnfylli.
buŝel/o skeppa.
buŝmen/o = boŝmano.
but/i áhr bún hreykja að. -ilo gar verkfæri til
49
þess að hreykja að.
butadien/o efn bútadíen (litlaus gastegund notuð til framleiðslu gervigúmmís).
butan/o efn bútan. -acido = butanata acido.
-ato bútanat. -ata acido bútansýra. -olo bútanól.
-ono bútanón.
Butan/o ldf Bútan.
bute/o tæk vél dýr músvákur (Buteo buteo).
vespo-o dýr býþjór (Pernis apivorus).
buten/o efn búten.
buter/o mat smjör. artefarita -o = margarino.
-a smjör-. -a acido smjörsýra. -i áhr smyrja. -ata
pano smurt brauð. -igi strokka. -igilo strokkur.
-isto smjörsali, mjólkursali. -ometro fitumælir til
að mæla smjörfitu í mjólk.
buteril/o efn búterýl.
butik/o búð, sölubúð, verslun. -a búðar-. -i áhl
eiga búð. -isto búðarmaður, smákaupmaður. -umi
áhl versla, fara í búðir. tra-i áhl = butikumi. ĉen-o
keðjuverslun.
butil/o efn bútýl. -a alkoholo = butanolo.
butin/o efn bútín.
butom/o gra brúðarsveipur (Butomus umbellatus).
buton/o hnappur, tala. -i áhr hneppa. -ado það
að hneppa. -umi áhr hneppa. -truo hnappagat.
dis-i, mal-i áhr hneppa frá. prem-o 1 smella. 2
slökkvari. riglo-o bif læsingarhúnn (á bíl). sekur-o
öryggi.
Buvetinsul/o ldf Bouveteyja.
50
Esperanto-íslensk orðabók
C, c 1 mfr 3. stafur esperanto-stafrófsins. 2
tón C. C bemola, ces. C diesa, cis. C-kleo, Clykill. 3 (í rómverskum tölum) C = 100 (= cent).
4 efn C =karbono, kolefni. 5 (skammstöfun) =
centezimala, Celsius.
c/o mfr sé (heiti bókstafsins c).
car/o per (Rússa) keisari. -ino keisaraynja
(af Rússlandi). -ido keisarasonur, krónprins (í
Rússlandi), -idino keisaradóttir (í Rússlandi).
-ismo keisarastjórn.
ceb/o dýr hettuapi (Cebus capveinus).
Cebaot bib allsherjar. la Eternulo - drottinn
allsherjar.
cece/o dýr = glosino.
cecidomi/o dýr hnúðmý (Cecidomyia).
Cecil/o per Cecil. -a Sesselja. sankta -a heilög
Cecilía.
Cecili/o per = Cecila.
ced/i áhl áhr lög 1 láta undan. 2 draga sig í
hlé. 3 veita, láta í té. 4 láta af hendi, sleppa (við
= al). -o eftirlátssemi, samþykki; uppgjöf; framsal.
-ado sífelld eftirlátssemi, eftirlæti. -aĵo ívilnun, tilslökun. -ema eftirlátur, auðsveipur; stimamjúkur.
-igi sigra, yfirbuga. for-i áhr láta af hendi. interi = kompromisi. mal-i áhl standa á móti, veita
viðnám. mal-ema óundanlátssamur; harður, þrár.
ne-ebla óafseljanlegur. ne-ema, sen-a ósveigjanlegur; þráfylginn.
cedil/o pre krókur, krókmerki (neðan úr bókstöfunum c,s,t).
cedr/o gra sedrustré, sedrusviður (Cedrus).
himalaja -o = deodaro. lebanona -o líbanonsedrustré (C. libanoni).
cedrat/o gra sætsítróna. -ujo sætsítrónutré
(Citrus medica var. bajoura).
cedrel/o gra sedrusviður (Cedrela).
cefal/o vís (hluti fagorða = höfuð, haus). -a
höfuð(s)-. -algio = kapdoloro. -ospina likvaĵo
heila- og mænuvökvi. brako-a trunko stofnæð
arms og höfuðs. -a indico hlutfallstala höfuðmælinga.
cefale/o læk langvinnur höfuðverkur.
cefalof/o dýr dvergantilópa (Cephalophus).
Cefaloni/o ldf Kefallinía.
cefalopod/oj dýr smokkar, smokkfiskar
(Cephalopoda) (= kapopieduloj).
Cefanja bib Sefanía.
Cefe/o stj Sefeus (stjörnumerki). -ido sefíti,
breytistjörnutegund.
cejan/o gra kornblóm (Centaurea cyanus).
-bluo kornblómablámi.
Cejlon/o ldf = Srilanko.
Hugh Martin
Cekrops/o goð Kekrops (konungur í Attíku
sem stofnaði Aþenuborg).
cekum/o lfæ botnlangi. -ito læk botnlangabólga.
cel/i áhr 1 miða að, beina að. 2 meina, eiga
við, stefna að. -a viðeigandi, hnyttilegur. -e hnyttilega. -o mark, mið, markmið, tilgangur, trafi la
-on hitta markið. -anta al áleiðis til. -ado miðun,
meining, ætlun. -eco tilgangur, markmið. -enda
sem á að stefna að. -ilo 1 mið (á byssu), sigti. 2
= klap-ilo. -ilaro her miðunartæki, miðunarbúnaður. -umi áhr miða, beina. -umilo, -umaparato
miðunartæki. -hava ákveðinn. -disko = celtabulo. -fendo miðunarklauf. -globo takmarksbolti.
-grajno framsigti. -kaŭzo hei tilgangsorsök, síðasta orsök. -linio miðunarlína. -objekto markmið.
-punkto miðdepill. -tabulo skotmark, skotspónn,
skotskífa. -truo leitari (á byssu eða myndavél). ala ákveðinn. laŭ-a eftir áætlun. sen-a tilgangslaus.
ekster-a óviðkomandi (málefninu). supren-i áhr
girnast, sækjast eftir. klap-ilo her fjarlægðarmælir.
tiu-e til þess.
celastr/o gra beinviður, spólurunni.
Celebes/o ldf Celebes.
celebr/i áhr 1 halda hátíðlegan; halda upp á.
2 halda (athöfn). -(ad)o hátíð; hátíðarhald. -anto
prestur sem þjónar fyrir altari (skírir, jarðsyngur,
o.s.frv.).
celenter/o dýr meltingarhol. -uloj holdýr,
hveldýr (Cœlenterata).
celeri/o gra seljurót, sellerí (Apium graveolens).
celest/o tón selesta.
celestin/o efn selestín.
celofan/o efn sellófan, sellófanpappír.
celom/o dýr líkamshol.
Celsi/o vís Celsíus (sænskur stjörnufræðingur
og eðlisfræðingur). c-a grado selsíusgráða, celsíusgráða.
celul/o lfæ húðnetja, hólf. -ito læk húðnetjubólga, húðnetjuígerð.
celuloid/o efn beðmi, tréningur.
celuloz/o efn tréni.
cembr/o gra sembrafura (Pinus cembra).
cement/o efn tæk 1 sement. 2 steinlím. 3 sameinandi afl. -i áhr 1 steypa. 2 líma saman. 3 styrkja,
efla, treysta. 4 kústa með sementi. -ejo sementsverksmiðja. -isto steinsteypari.
cend/o sent (peningur).
cenobit/o klausturmunkur (ekki einsetumaður).
cenotaf/o (tóm gröf) minnismerki til minningar
píslarvotts (píslarvotta, hetja).
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
cens/o manntal. -i áhr skrá mannfjölda. -isto
censor, eftirlitsmaður (rómverskur embættismaður).
cent/ hundrað. -a hundraðasti. -o hundrað. -oj
hundruð (da = ef). -estro hundraðshöfðingi. -obla
hundraðfaldur, hundrað sinnum stærri/meiri/fleiri.
-obligi margfalda með hundrað. -oble hundrað
sinnum, t.d. -oble kvin estas kvincent. -ono
hundraðasti hluti. -ope að hundraði saman. -uma
= centezimala. -foje hundrað sinnum, t.d. li faris
tion -foje. -funto = kvintalo. -jaro = jarcento.
-jara hundrað ára gamall, tíræður. ĉiu-jara sem
gerist einu sinni á hundrað ára tímabili. el-o, po-o
af hundraði. jar-o öld, eitt hundrað ár. pro-o, proego s. procento, procentego.
centaŭr/o goð 1 mannfákur, kentár (=
ĉevalviro). 2 stj Mannfákurinn, Kentárinn (stjörnumerki).
centaŭre/o gra kornblóm (Centaurea). granda
-o fagurkornblóm (C. seabiosa).
centaŭril/o gra köldublóm (Centaurium vulgare).
centav/o 1 (í Portúgal) mynteining yfir
hundraðasta hluta úr eskúdo. 2 (í ýmsum löndum Suður-Ameríku) mynteining yfir hundraðasta
hluta úr peso.
centezimal/a hundrað stiga, Celsíus. -a
termometro Celsíus hitamælir.
centi/ vís sentí- (forskeyti eininga 10 2 ).
centifoli/o gra villirós (Rosa centifolia).
musko-o = muskorozo.
centigrad/a = centezimala.
centim/o sent, sentíma (frönsk mynteining =
1/100 úr franka).
centiped/o hundraðfætla (einnig centpiedulo).
centr/o rúm stæ fél her lfe 1 miðdepill, miðja,
miðpunktur. 2 miðstöð, aðalstöð. 3 miðflokkur. -a
ldf miður, mið-, aðal-. la -a nerva sistemo miðtaugakerfið. -i áhr alm tæk vél 1 setja í miðjuna. 2
beina (e-u) á einn stað; safna utan um miðpunkt.
3 finna miðpunkt (e-s). -ado það að setja í miðju.
-eco miðleiki. -ejo 1 miðstöð, miðja. 2 = centralo.
-ismo miðflokksstefna. -isto miðflokksmaður. -ulo
íþr miðherji; miðframvörður. al-igi = centralizi.
dis-a vél miðskakkur, örmiðja. ekster-a skáhallur, burt frá miðbæ. el-a = discentra. mal-i áhr
ljó gera (e-n) miðskakkan. sam-a rúm sammiðja.
komerco-o hag verslanamiðstöð. orto-o stæ (í þríhyrningi) skurðpunktur normalanna þriggja. pezoo eðl þyngdarpunktur. prem-o flu þrýstingsmiðja.
ŝtorm-o veð óveðursmiðja. C- -Afrika Respubliko Mið-Afríkulýðveldið.
51
central/o 1 fél verkalýðssamband. 2 aðaljárnbrautarstöð. 3 tæk rafstöð. 4 fja símstöð; landsími.
loka -o (sveitar)símstöð. interurba -o, interloka -o landsími. interlinea -o fja endurvarpsstöð
(einnig interlinea stacio). stacia -o fja skiptiborð
(fyrirtækis). akvo-energia -o vatnsrafstöð. vaporenergia -o gufuaflstöð. atom-energia -o kjarnorkuver.
centraliz/i áhr færa / draga saman á einn
stað, færa (t.d. stjórnina) undir eina stofnun. -a
miðstýringar-. -(ad)o miðstýring. -ismo miðstýringarstefna. mal-i áhr valddreifa. mal-o valddreifing.
centrant/o gra gyðjustafur (Centranthus ruber).
centrifug/a eðl gra miðflótta-. -i áhr tæk skilja,
þeytivinda. -ado þeytivinding. -aĵo syrja vegna
þeytivindingar. -ilo þeytivinda, skilvinda. -a forto
miðflóttakraftur, slöngvikraftur, þeytikraftur.
centripet/a eðl gra miðleitinn.
centuri/o sag hundrað manna herdeild (hjá
Rómverjum). -estro hundraðshöfðingi.
cenzor/o 1 = censisto. 2 = cenzuristo.
cenzur/i áhr skoða (rit). -o fél sál 1 ritskoðun.
2 siðgát. -isto ritskoðandi.
cep/o gra rauðlaukur (Allium cepa) (einnig bulbo).
cepol/o dýr flettingur (Cepola).
cerambik/o dýr trjábukkur (Cerambyx).
ceramik/o leirkerasmíði. -aĵo leirker, leirvara.
-a leir-, leirkera-. -isto leirkerasmiður.
cerast/o dýr naðra (Cerastes).
cerasti/o gra músareyra (Cerastium alpinum);
mjallararfi (C. arvense); engjafræhyrna (C. semidecandrum); vegarfi (C. caespitosum).
ceratin/o = keratino.
ceratofil/o gra hnotbroddajurt (Ceratophyllum
demersum). -acoj kransblaðaætt.
ceratoni/o gra jóhannesarbrauðtré (s. einnig
karobujo).
cerb/o lfæ 1 heili (= encefalo). 2 hjarni (=
cerebro). 3 = medolo. 4 hugur. lia -o iris promeni
ganga í leiðslu. venis al mi en la -on datt mér í hug.
-a heila-, sem lýtur að heilanum; geð-. -aĵo mat
heili (dýra) sem matur. -aro heilinn (á bak við e-ð),
fræðimenn bak við tjöldin. -eco hugareiginleiki.
-eto lfæ litli heilinn (= cerebelo). -ujo heilakúpa.
-oza gáfaður. -ularo sérfræðinganefnd. -umi áhl
brjóta heilann. -olaboristo andlegur vinnumaður.
-ospina heila- og mænuvökva-. -oskuo heilahristingur. -oŝtopi áhr heilaþvo. en-igi sannfæra. sen-a
heimskur. sen-ulo heimskingi. klar-a skýr í hugs-
52
Esperanto-íslensk orðabók
un. osto-o mergur.
cerbatan/o blásturpípa, munnbyssa.
Cerber/o goð 1 Kerberos (varðhundur undirheima). 2 ógeðslegur dyravörður.
cereal/o gra kornjurt.
cerebel/o lfæ litli heili, hnykill.
cerebr/o lfæ hjarni.
cerefoli/o gra kerfill (Anthriscus cerefolium).
ceremoni/o 1 siðir, hátíðarsiðir, viðhafnarsiðir.
2 athöfn. -a athafnar-, viðhafnarlegur, hátíðlegur;
formlegur. -aro hirðsiðir; hegðunarvenjur. -ema
hátíðlegur; formlegur. -estro siðameistari. -ismo
hátíðleiki; formleiki. -ulo hátíðlegur maður, siðamaður. mal-a, sen-a hispurslaus, viðhafnarlaus.
Ceres goð Ceres (rómversk gyðja sem samsvarar grísku gyðjunni Demetru).
ceri/o efn seríum, serín (Ce). -a klorido seríumklóríð. (í stað -a má nota ceroza eða cerika). -aj
kombinaĵoj seríumsambönd.
cerkopitek/o dýr marköttur (Cercopithecus).
-edoj markattaætt, apar gamla heims.
cerotin/o efn sýra býflugnavax.
cert/a 1 viss. 2 áreiðanlegur. 3 ákveðinn, nokkur, einn. -e vissulega; að vísu; áreiðanlega, ábyggilega. -aĵo áreiðanlegt mál, óhrekjanleg staðreynd.
-eco vissa, áreiðanleiki; sannfæring. -igi 1 staðfesta, fullvissa. 2 tryggja. -igo staðfesting, fullvissun. -iĝi fá vissu, verða viss; taka e-n á orðinu.
mal-a, ne-a vafasamur, óviss. mal-e varla. mem-a
montinn, öruggur með sig. ne-a efins.
certi/o dýr skógfeti (Certhia familiaris), garðfeti (C. brachydactyla).
cerumen/o lfe eyrnamergur (= orelvakso).
ceruz/o efn blýhvíta.
cerv/o dýr hjörtur (Cervus). kanada -o = alko.
moska -o = moskulo. norda -o = boaco, rangifero. ruĝa -o rauðhjörtur (C. elaphus). -a hjartar-.
-aĵo hjartarkjöt. -ido hindarkálfur. -edoj hjartardýr (Cervidæ). -ino hind. -bleki áhl (um hjört)
baula. -kornaĵo 1 hjartarhorn. 2 hjartarsalt. dam-o
= damao.
cervelas/o mat hangibjúga.
cervik/o lfæ háls. -o de utero legháls. -a háls-,
legháls-.
cesalpini/o gra sennatré.
cest/o sag hnefaól (notuð í hnefaleikum hjá
Grikkjum og Rómverjum).
cestod/oj dýr bandormur (Cestoda).
cestr/o gra skálatré (Cestrum).
cetac/oj dýr hvalir (Cetacea) (= baleno).
ceter/a hinn. -e annars, að öðru leyti; reyndar.
kaj -e og fleiri, og svo framvegis -o það sem eftir
Hugh Martin
er; þeir sem eftir eru, hitt. -aĵoj aukaatriði; eitthvað
eitt í viðbót.
ceterak/o gra miltisburkni (Ceterach officinarum).
cetil/o efn setýl.
cetoni/o dýr gullbossi (Cetonia cuprea).
cetrari/o gra fjallagrös (Cetraria islandica) (=
islanda musko).
Ceven/oj ldf Cevennafjöll (í Frakklandi).
Cezar/o per 1 Caesar, Sesar. 2 keisari(nn). -a
sku keisara-. -a operacio keisaraskurður. -i áhl
stjórna sem keisari. -ismo einvaldsstjórn.
Cezare/o Sesarea.
cezi/o efn sesíum, sesín (Cs). -a klorido
sesíumklóríð. -aj kombinaĵoj sesíumsambönd.
cezur/o ská hvíld (í ljóðlínu). ina -o kvenhvíld
(hvíldin kemur eftir stuttum lið). vira -o karlhvíld
(hvíldin kemur eftir löngum lið).
cgs/ eðl cgs-einingakerfi (sentímetri, gramm,
sekúnda).
ci mfr þú. -a þinn (forml.).
cian/o efn sýan. -(at)a acido sýansýra. kalia
-ido kalíumsýaníð. -hidrogeno sýanvetni. -ida
acido blásýra.
ciane/o dýr brennihvelja (Cyanea medusa) (=
brulmeduso).
cianoz/o læk blámi (oftast úr súrefnisskorti í
blóði).
cianur(at)a acido sýaníðsýra.
Cibel/o goð Kybele (frýgísk gyðja).
cibernetik/o tæk stýrifræði.
cibet/o des úr desketti.
cibori/o kaþ patína (sem stendur á fæti), huslker.
cic/o nýy lfæ brjóstvarta. -umo tútta.
cicer/o pre síseró.
Ciceron/o per Cicero (rómverskur mælskumaður).
cicindel/o dýr ræningjabjalla (Cicindela).
cidar/o 1 vefjarhöttur æðsta prests gyðinganna.
2 vefjarhöttur Persakeisarans.
Cidon/o sag Sídon (bær í Líbanon).
cidoni/o gra kveða (e.k. ávöxtur). -arbo, -ujo
kveðutré (Cydonia).
cidr/o eplavín (= pomvino).
cifer/o 1 tala. 2 tölustafur. -i áhr 1 reikna, telja.
2 tölusetja, setja blaðsíðutal á. -ita baso tón generalbassi, tölusettur bassi. rond-e hér um bil. -plato
skífa (í klukku).
cifoskolioz/o læk kryppa og snúinbak.
cifoz/o læk kryppa, herðakistill.
cigan/o tatari, sígauni. -a lingvo tataramál. -ino
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
sígaunakona.
cigar/o vindill. -ejo 1 vindlasala. 2 vindlagerð. -eto smávindill (ekki sígaretta). -ingo
vindlamunnstykki. -istino vindlagerðarkona. -ujo
vindlaveski. -kesto vindlakassi.
cigared/o vindlingur, sígaretta. -ingo vindlingamunnstykki. -ujo vindlingaveski.
cign/o 1 dýr svanur, álft. 2 stj C-o Svanurinn
(stjörnumerki). kanto de -o svanasöngur. kanto-o
álft (Cygnus cygnus). malgranda kanto-o dvergsvanur (C. columbianus). nigra -o svartur svanur.
tubera -o hnúðsvanur (Cygnus olor). -ejo svanatjörn, svanabú. -ido ungur svanur, álftarungi.
cikad/o dýr trjásöngva, skortíta (Cicada).
cikas/o gra sagópálmi (Cycas).
cikatr/o ör (á hörundi). -igi rispa (hörund).
-iĝi (um sár) gróa, mynda ör. -iĝo græðsla (sárs),
myndun örs eftir sár. -oplena skrámugur.
cikl/o alm lfe eðl tæk bók 1 hjól, reiðhjól. 2
ljóðaflokkur; sagnaflokkur. 3 rið, umfang, sveifla.
4 tímabil, öld (tungl-), skeið; hringur. durada -o =
biciklo. trirada -o þríhjól. -a 1 reiðhjóla-. 2 hringtengdur; hverfi-. -i = bicikli. -igi efn hringtengja.
-iĝi verða hringtengdur. -ismo hjólreiðar. -isto
hjólreiðamaður. -oido stæ hjólsveigur. -ometro 1
snúningsmælir. 2 ummálsmælir. -orako reiðhjólagrind. -oturismo ferðamennska með reiðhjóli. duo = biciklo. kilo-o eðl útv kílórið. motor-o vélhjól,
bifhjól, mótorhjól. plur-a efn fjölhringa-. po-o
sekunde eðl = 1 herco. pokilo-o = kiloherco. trio þríhjól.
Ciklad/oj ldf Hringeyjar.
ciklamen/o gra alpafjóla (Cyclamen).
ciklan/o efn sýklan.
ciklo-/ efn (í sambandsheitum) hring-.
ciklogir/o = helikoptero.
ciklometr/o bif hringbogastika, kílómetramælir.
ciklon/o veð 1 hvirfilbylur, sveipur. 2 lægðarsvæði. anti-o, kontraŭ-o andsveipur, hæðarsvæði.
Ciklop/o goð kýklópi.
ciklostil/i áhr pre fjölrita. 2 fjölritari.
ciklostom/oj dýr hringmunnar (Cyclostomata)
(= rondbuŝuloj).
ciklotimi/o læk tvílyndi, mislyndi; öfgageðveiki.
ciklotron/o eðl hringhraðall.
cikoni/o dýr storkur (Ciconia). -oformaj storkfuglar. -a storka-.
cikori/o gra kaffirót, síkoríurót (Cichorium
intybus). rostita -o síkoría, kaffibætir.
cikut/o 1 gra óðjurt (eitruð jurt) (Cicuta
53
virosa). 2 sag eitursafi úr óðjurt. akvo-o gra óðjurt.
cili/o dýr lfæ gra bifhár. -uloj dýr bifdýr
(Ciliata).
ciliar/o lfæ brárlík (Corpus ciliare).
Cilici/o ldf Kilikía (fornt ríki í Litlu-Asíu).
cilindr/o stæ 1 sívalningur, vals. 2 hólkur.
3 strokkur (í vél) urinaj -oj þvagdrönglar. -a
ĉapelo pípuhattur. -a presilo prentvélarsívalningur. -olagro = rullagro. bildo-o fja kefli. rul-o =
tamburo 2.
cim/o dýr 1 veggjalús (Cimex). 2 skortíta (Hemiptera). lit-o gra veggjalús (= litlaŭso). 3 = cumo.
cimati/o fag 1 esslisti. 2 myndalisti.
cimbal/o 1 skálabumba, symbali. 2 =
zimbalono.
cimbalari/o gra dvergamunnur (Linaria cymbalaria).
cimbr/o sag Kimbri (maður af germanskri þjóð
sem Maríus sigraði árið 101 f.Kr.).
cimicifug/o gra silfurkerti (Cimicifuga).
cinabr/o efn sinnóber. -(oruĝ)a vermiljóna.
cinam/o gra kanill. -ujo kaniltré (Cinnamomum). -(at)a acido efn kanilsýra. -kolora kanilbrúnn. -oleo kanilolía.
cindr/o efn aska; duft. -a 1 öskugur. 2 ösku-. 3
öskugrár, fölur. -ejo öskustó. -igi brenna til kaldra
kola, öskubrenna. -igejo brennsluofn. -ujo 1 öskubakki. 2 öskukassi. -ulino öskubuska. -omerkredo
kaþ öskudagur. -ourno öskuker, duftker. flug-o
fljúgandi aska.
cinerari/o gra sólbrúður (Senecio cruentus).
cingul/o lfæ gyrðill.
cinik/a 1 blygðunarlaus, óheflaður. 2 napur,
napuryrtur, kaldranalegur. -eco blygðunarleysi;
kaldranaháttur. -ismo hundingjahyggja, kaldhæðnisstefna. -ulo 1 hundingi. 2 kaldranalegur maður.
cinip/o dýr hnúðvespa (Cynips).
cinkl/o dýr fossbúi (Cinclus cinclus). -edoj
fossbúaætt (Cinclidæ).
cinocefal/o = paviano.
cinoglos/o gra seppatunga (Cynoglossum officinale) (= hundolango).
cinozur/o gra kambgras (Cynosurus cristatus)
(= hundovosto).
cintr/o byg bogagrind. -i áhr reisa bogagrind.
de-i, sen-igi áhr taka bogagrind í sundur.
Cion/o sag Síon. -ismo síonismi. -isto síonisti.
cip/o sag (rómverskur) legsteinn; (rómverskur)
hornstólpi.
ciper/o gra hálfgras. -acoj hálfgrasaætt.
Cipr/o ldf Kýpur. -a kýpverskur. -ano Kýpur-
54
Esperanto-íslensk orðabók
búi, Kýpverji.
cipre/o dýr postulínsbobbi (Cyprœa) (einnig
venerkonko). mon-o peningakuðungur (=
kaŭrio).
cipres/o gra sýprus, grátviður (Cupressus).
ciprin/o dýr vatnakarfaættkvísl (Cyprinus).
-edoj vatnakarfaætt (Cyprinidæ).
cipripedi/o gra gyðjuskór (Cypripedium calceolus) (= venerŝueto).
cipsel/o = apuso.
cir/o skóáburður; leðuráburður. -i áhr bursta
(skó), fægja. ŝu-isto skóburstari.
Cir/o sag Kýrus (m.a. Persakonungur).
Circ/o goð Kirka (norn í forngrískum þjóðsögum).
circe/o gra krókurt (Circæa lutetiana).
Ciren/o ldf Kýrene. -io Kýrenía. -ano maður
frá Kýrene, Kýreningi.
Ciril/o per Kýrilíus. -a kýrilskur.
cirk/o sag flf hringleikahús; fjölleikahús; sirkus.
cirkaet/o dýr snákerna (Cirkaëtus gallicus).
cirkel/o tæk hringfari, sirkill. risorta -o fjaðrasirkill. stanga -o stangasirkill. kalibro-o mælisirkill, boginn sirkill. -i áhr draga með sirkli. -ujo
sirklakassi.
cirkl/o stæ ldf 1 hringur. 2 hringflötur. 3 umgerð; baugur, hringlína. 4 hringtorg. la arkta C-o
heimskautsbaugur nyrðri. la antarkta C-o heimskautsbaugur syðri. -a hringmyndaður, hringlaga,
kringlóttur. -orezono hringrök, vítahringur. ĉef-o
stæ stórhringur. duon-a hús hálfhringmyndaður,
hálfhringlaga. en-igi umkringja. politiko de enigado umkringingarstefna. rad-o hjólbogi. vent-o
ldf veð vindáttarskífa.
cirkonferenc/o ummál, hringur.
cirkonstanc/o kringumstæður; atvik. -a atvikslegur, kominn undir atvikum. -aro skilyrði, kringumstæður. pro-a eftir kringumstæðum.
cirkonvalaci/o = ĉirkaŭfortikaĵo.
cirku/o dýr heiðir (Circus). blua -o bláheiðir
(C. cyaneus). Cindra -o gráheiðir (C. pygargus).
marĉa -o brúnheiðir (C. aeruginosus). stepa -o
fölheiðir (C. macrourus).
cirkul/i áhl 1 hringsnúast. 2 vera í umrás. 3
ganga milli manna. -ado umferð, hringrás. -antaro
umf umferð. -igi 1 setja í umferð. 2 útbreiða; láta
ganga.
cirkuler/o umferðarbréf, dreifibréf; umburðarauglýsing.
cirkumcid/i áhr læk trú umskera. -o læk 1
umskurður. 2 hinir umskornu. 3 umskurn, forhúð-
Hugh Martin
arstýfing. ne-ito bib óumskorinn.
cirkumfleks/o mfr hattur, tvíbroddur (í letri).
cirkvit/o rtæ straumrás. indukta -o spanrás.
magneta -o segulrás. mallonga/kurta -o skammhlaup, straumrof. terkonekta -o grunntengd rás.
en-igi setja í rás; taka við. kurt-i áhr valda skammhlaupi.
ciroz/o læk herðing, hersli; skorpnun. hepata
-o lifrarskorpnun.
cirsi/o gra þistill (Cirsium arvense), risaþistill
(C. vulgare). marŝa -o mýrarþistill (C. palustre),
sentiga -o lágþistill (C. agaute).
cirus/o veð blikutrefjar, klósigi.
cis nýy hérna megin við (= maltrans).
cist/o 1 lfæ blaðra, belgur. 2 gra sólrós (Cistus). -acoj sólrósaætt. ĥole-ito gallblöðrubólga,
gallblöðrukvef. -ito blöðrubólga. -oskopio blöðruspeglun.
cistein/o efn sistein (hvít kristölluð amínósýra).
Cisterci/o Cîteaux (þorp í Frakklandi þar sem
stofnað var frægt klaustur Benediktsreglu). -ano
Sistersíanmunkur.
cistern/o lfæ 1 vatnsgeymir, þró. 2 tankur. 3
hít, sarpur. -okamiono tankbíll. -oŝipo olíuskip.
-vagono tankvagn.
cisticerk/o læk sullaveikibandormur. -ozo
sullaveiki.
cistin/o efn sistín, oxað form sisteins.
cistocel/o læk blöðruhaull.
cistopterid/o gra tófugras (Cystopteris).
cit/i áhr vitna í, vitna til. -ado tilvísun. -aĵo
tilvitnun. -ilo tilvísunarmerki, gæsalappir. -inda
athugaverður. mis-i áhr koma með ranga tilvitnun.
citadel/o útvirki; vígi.
citat/o = citaĵo.
Citer/o ldf Kýþera (eyja í Eyjahafi).
Citere/a per Kýþerea (Afródíta).
citiz/o gra gullsópur (Cytisus scoparius).
citofilakt/o læk frumuvernd.
citokrom/o efn sýtókróm.
citolog/o per frumufræðingur. -io frumufræði.
citoplasm/o lfæ umfrymi.
citr/(at)a efn -ata acido sítrónusýra.
citr/o sag tón sítar (hljóðfæri).
citrol/o gra vatnsmelóna (= akvomelono)
(Citrullus).
citron/o gra sítróna. -arbo, -ujo sítrónutré
(Citronus medica). -flava sítrónugulur, skærgulur, ljósgulur. -premilo sítrónupressa.
citrus/o gra sítrusávöxtur; sítrustré (Citrus).
civet/o dýr þefköttur (Viverra civetta).
civil/a sag lög 1 borgara-, borgaralegur. 2 leik-
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
ur. -a inĝeniero byggingaverkfræðingur. -a leĝo
einkaréttur. -eco borgaraleiki. -ulo borgari.
civiliz/i áhr siða, mennta. -ado menntun, siðun.
ne-ito ósiðaður maður.
civilizaci/o 1 menning. 2 menningarsamfélag.
-a menningarlegur.
civit/o sag 1 fríborg. 2 ríki. 3 borgarastétt. -ano
þegn, (ríkis)borgari. -aneco (ríkis)borgararéttur.
-ismo samfélagsfræði. sam-ano samlandi. mondaneco hugsunarháttur heimsborgara. inter-ana
55
milito borgarastyrjöld.
cizel/i áhr 1 grafa á/í; drífa (málm). 2 gera (e-ð)
fínt. -ado myndskurðarlist. -ilo graftrarverkfæri.
-isto leturgrafari.
col/o þumlungur, tomma.
cug/o gra þöll (barrtré - fellandi) (Tsuga).
pseudo-o = duglasio.
cum/o gra skúfur. dikotoma -o kvíslskúfur.
cuman/o ldf veð flóðalda sem jarðskjálfti orsakar.
56
Esperanto-íslensk orðabók
Ĉ, ĉ mfr 1 4. stafur esperanto-stafrófsins. 2
(skammstöfun) = ĉirkaŭ.
ĉ/o mfr sé með hatti (heiti bókstafsins ĉ).
ĉabrak/o undirdekk.
Ĉad/o ldf Tsjadvatn. -io, -lando Tsjad, Tchad.
ĉagren/i áhr 1 hryggja, hrella, angra. 2 mislíka. 3 trufla, ónáða. -o gremja, angur; harmur. -a
= ĉagrenanta. -iĝi verða óánægður, reiðast. -ita
sorglegur, óánægður. sen-a áhyggjulaus.
ĉak/o hermannahúfa.
ĉakon/o chaconne (upprunalega spænskur
þjóðdans frá 16. öld).
ĉalazi/o = kalazio.
ĉalet/o byg selkofi.
ĉam/o dýr gemsa (Rupicapra).
ĉambelan/o kammerherra. -ino kammerfrú (við
hirðina).
ĉambr/o tæk 1 herbergi; stofa. 2 þingdeild.
3 salur. -a kammer-. -aĉo kytra. -aro íbúð. -ego
salur. -eto þaksalur, lítið herbergi. -isto herbergisþjónn. -istino 1 herbergisþerna, þjónustustúlka. 2
= ĉambelanino. -oluanto herbergjaleigusali. luano herbergisleigjandi. sam-ano herbergisfélagi.
-oplanto stofujurt. antaŭ-o 1 forstofa. 2 biðstofa.
ban-o baðherbergi. dormo-o svefnherbergi. foso neðanjarðarskýli. gasto-o gestaherbergi. juĝo-o
lög réttarsalur. kaldron-o ketilhús, miðstöð. klaso kennslustofa. komando-o tæk stjórnklefi. lego-o
lesstofa. lu-o leiguherbergi. manĝo-o borðstofa.
maŝin-o vélarrúm, vélastöð. nebul-o eðl þokuhylki. plumbo-o efn blýfóðrað herbergi. pun-o =
arestejo. skribo-o skrifstofa.
ĉampan/o mat kampavín. -izi gera að kampavíni eða freyðivíni.
Ĉampanj/o ldf Champagne (hérað í Frakklandi).
ĉampinjon/o gra ætisveppur (Psalliota campestris).
ĉampion/o 1 meistari (í íþrótt); methafi. 2 forvígismaður. -eco meistaratign.
ĉan/o tæk gikkur (á byssu).
ĉant/o tón kirkjusöngur; tón; tónlag, kirkjulag.
-i áhr tóna. gregoria -o gregoríanskur söngur.
ĉantaĝ/i áhr lög kúga fé af. -o fjárkúgun. -isto
fjárkúgari.
ĉap/o tæk húfa; hetta. -eto hetta. la Ruĝa Ĉ-eto
Rauðhetta. ban-o sundhetta. dorma/nokta -o nátthúfa. fald-o "bátur". fel-o, pelt-o loðhúfa. verto-o
kollhúfa. vaska -o = bereto. vizier-o = kaskedo.
skota -o skosk húfa. -o de aŭtomobila rado hjólkoppur. -o de fontoplumo sjálfblekungslok. -o de
botelo flöskuhetta, flöskutappi.
Hugh Martin
ĉapel/o gra 1 hattur. 2 lok; hattur, tvíbroddur.
-ejo hattabúð, hattaverslun. -isto hattari. -istino
kvenhattasaumari, kvenhattasali. -ita 1 með hatt. 2
mfr með hatti. -ujo hattaskja. bul-o harðkúluhattur.
cilindra -o pípuhattur. kardinala -o hattur kardínála. klak-o samfellanlegur hattur. sun-o sólhattur.
ĉapitr/o kafli, kapítuli.
ĉar mfr 1 því að. 2 þar sem.
ĉar/o sag tæk 1 kerra, eineykisvagn. 2 hjólagrind, hjólabúnaður. -ego stór vagn, flutningsvagn.
-eto tæk 1 lítill vagn, lítil kerra. 2 (á ritvél) sleði.
-isto flutningsvagnsekill. -umo hjólbörur. -levilo
tjakkur. aŭto-o hópferðabíll. benko-o hópferðabíll (oftast þaklaus). bov-o nautavagn. elektro-o
rafknúin kerra. infan-eto barnakerra, barnavagn.
flank-o, krom-o hliðarvagn. funebra -o líkvagn.
lev-o vörulyftari, gaffallyftari. plen-o vagnhlass.
puŝ-o 1 = ĉareto. 2 = ĉarumo.
ĉard/o nýy ungversk þorpskrá.
ĉardaŝ/o csárdás (ungverskur þjóðdans).
ĉarlatan/o 1 skottulæknir. 2 skrumari, svikari.
-i áhl narra, svíkja, leika á. -aĵo skottulækningar,
svik. -eco, -ismo skjalaraskapur. -reklamo skrum.
Ĉarlot/o per Karlotta.
ĉarm/a yndislegur, hrífandi, indæll; aðlaðandi.
-e yndislega. -o yndi; unaður, fegurð (oft í ft. í
þessari merkingu). -i áhr töfra, hrífa. -aĵo kjörgripur (sbr. Hl. 1:7). -eco yndisleiki. -ega töfrandi,
dásamlegur, frábær. -igi gera fagran, fegra. -ulo
indæll maður. -ulino indæl kona. mal-a andstyggilegur, ógeðfelldur. ne-a, sen-a ólaglegur, óviðkunnanlegur. serpent-isto slöngutemjari.
ĉarnir/o tæk lfæ her 1 hjara, hjör, löm. 2 liður.
universala -o hjöruliður.
ĉarpent/i áhr smíða (úr timbri), höggva. -ado,
-arto trésmíðaiðn. -aĵo 1 trésmíði. 2 klæðning. 3
grind (á gólfi); vinnupallur. -isto trésmiður. fer-aĵo
vinnupallur á járngrind.
ĉarpi/o sag línskaf.
ĉart/o sag lög 1 réttindaskjal. 2 stofnskrá, leyfisbréf. 3 reglugerð. 4 leigusamningur (skips, flutningsbifreiðar eða flugvélar). la Granda Ĉ-o de
Anglujo Skilmálaskrá mikla. la -o de UNo stofnskrá Sameinuðu þjóðanna. -i áhr taka á leigu. -aro
sag skilmálaskrá, leyfisbréfaskrá, skjalabók. -ejo
sag skjalasafn. -igi leigja (skip, flugvél o.s.frv.).
-isto skjalafræðingur.
ĉas/i áhr 1 veiða. 2 leita, sækjast eftir. -o eftirsókn. -ado veiði; leit. -aĵo 1 veiðidýr. 2 kjöt
af veiðidýrum. -anto hraðbátur. -ejo veiðiland,
veiðisvæði. -isto 1 veiðimaður, skytta. 2 skógarhermaður. -leĝaro veiðilög, veiðireglur. -leopardo
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
= gepardo. -pelantoj rekstrarmenn (í veiðum).
-permeso veiðileyfi. -putoro = furo. -osako
veiðitaska. -sekvi áhr leita uppi. for-i áhr reka í
burt, losa við, losna við. kur-i áhr elta með hundum. pel-o skarkveiði, fæliveiðar. ŝtel-i áhr veiða í
leyfisleysi.
ĉasi/o botngrind; undirvagn.
ĉast/a skírlífur, hreinlífur, siðlátur, látlaus. -o,
-eco hreinlífi, skírlífi; siðsemi. mal-a ósiðsamur,
lauslátur, lostasamur. mal-i áhl bib 1 vera lostafullur, svalla, drabba. 2 taka framhjá með. mal-aĵo
saurlifnaður. mal-eco lostasemd, saurlífi. mal-ejo
= bordelo. mal-ulo vændismaður, óhófsmaður;
hórkarl. mal-istino hóra. ne-a siðlaus, ósiðlegur.
-afekta teprulegur.
ĉat/oj deplar og skvettur.
ĉatobriand/o mat nautakjötsréttur.
ĉe mfr 1 (um stað) við, hjá. 2 (um tíma) um leið,
við, að. 3 hjá, með. -esti vera viðstaddur. -mane í
hendinni; við höndina.
ĉeĉen/o per Tsjetsjeni. Ĉ-io ldf Tsjetsjenía.
ĉef/ mfr aðal-, erki-, höfuð-. -o aðalmaður,
höfðingi; húsbóndi; forstöðumaður; stjóri. -a aðal-,
höfuð-. -i áhl 1 vera æðstur. 2 vera mikilvægastur.
-e aðallega. -aĵo aðalmálið. -eco æðsta vald. mala, ne-a 1 auka-, viðauka-, hjá-. 2 annars flokks,
ómikilvægur. -altaro háaltari. -anĝelo erkiengill. -artikolo leiðari, forystugrein. -episkopo erkibiskup. -grava þýðingarmestur. -inĝeniero yfirverkfræðingur. -juĝejo hæstiréttur. -kelnero yfirþjónn. -leŭtenanto yfirlautinant. -libro höfuðbók, kladdi. -manĝo aðalmáltíð. -masto stórsigla.
-ministro forsætisráðherra. -orgeno fyrsta handborð (orgels), háverk. -parto aðalhluti. -pastro
æðsti prestur. -preĝejo = katedralo. -pulso niðurslag. -redaktoro aðalritstjóri. -serĝento undirforingi, yfirliðsforingi. -strato aðalstræti. -ŝlosilo
aðallykill, allsherjarlykill. -turo borgarturn, aðalturn (kastala). -urbo höfuðborg, höfuðstaður. -urbestro yfirborgarstjóri, aðalborgarstjóri.
-violonisto konsertmeistari. -vojo aðalbraut.
ĉeĥ/o per Tékki. -a tékkneskur. Ĉ-io, Ĉujo ldf Tékkland. -o-slovaka tékkóslóvakískur,
sem tilheyrir Tékkóslóvakíu. Ĉ-oslovakio Tékkóslóvakía.
ĉek/o
hag
ávísun,
tékki.
nekovrita
-o/senvalora -o innistæðulaus ávísun, innistæðulaus tékki, gúmmítékki. trastrekita -o strikaður
tékki. vojaĝa -o ferðatékki. -libro ávísanahefti.
poŝt-o póstávísun. post-a konto póstgíróreikningur. bank-o bankatékki, bankavíxill.
ĉel/o lfæ flu eðl 1 hús klefi. 2 dýr hólf (í
57
býkúpu). 3 fruma. 4 reitur (á taflborði). 5 bolur og
vængir (á flugvél). 6 sella (stjórnmálamanna o.fl.).
rtæ lumelektra -o, foto-o ljósnemi. palisada -o
gra stafsella. sponga -o gra stuttfruma. -a holóttur,
sellu-. -aro 1 vaxkaka. 2 sellnakerfi. -ara úr vaxköku, í vaxköku. -eto = alveolo. -emajlo = klozoneo. -muko = protoplasmo. -veturilo lögreglubíll, fangabíll. lip-o gra loftaugavör. plur-uloj =
metazooj. selen-o selensnertiljósnemi. unu-uloj =
protozooj. bartavola -o eðl snertiljósnemi.
ĉele/o fru Chellska-öld (um fyrri hluta fornsteinaldar).
ĉement/o lfæ tæk 1 tannlím, tannskorpa. 2 skelhersluduft. -i áhr herða (yfirborð málms). -ado
skelhersla, yfirborðshersla.
ĉemiz/o 1 skyrta. 2 serkur, kvenskyrta. 3 bolur; stakkur. nigraj -oj svartstakkar (= faŝistoj).
brunaj -oj brúnstakkar (= nazioj). -butonoj
skyrtuhnappar. -eto stutt skyrta. sub-o nærskyrta.
sur-o (laus) skyrtubrjóst. har-o, pent-o hæruskyrta. nokto-o náttserkur, náttkjóll.
ĉen/o tæk útv ver 1 keðja; festi. 2 röð. -a keðju-.
-i áhr hlekkja, fjötra, binda með keðju. -ero hlekkur. -eto festi. -ujo sveifarhús. de-igi, el-igi leysa,
láta lausan. kun-ado hlekkjun; röð þar sem hvert
atriði rekur annað. sen-a keðjulaus; ófjötraður.
ankra -o akkerisfesti. argana -o kranastrengur.
fera -o járnfesti. flor-o blómhringur. hokmaŝa
-o hringfesti. horloĝa -o klukkukeðja. hunda -o
hundakeðja. karbon-o efn kolefniskeðja. kol-o
hálsfesti, hálsmen. kuplo-o tæk reiðhjólakeðja.
ora -o gullfesti. pordo-o öryggiskeðja á hurð.
porto-o færiband. rul-o keflarenna. senfina -o
endalaus keðja. ŝaŭm-o beisliskeðja. ŝlosita -o
lokuð keðja. tranĉo-o tæk keðja á keðjusög. trogo tæk skóflukeðja. -butiko keðjubúð. -fumado
keðjureyking. -kanto keðjusöngur. -laboro færibandavinna. -letero keðjubréf. -reakcio keðjuverkun. -ringo = ĉenero. -stablo færiband.
ĉenil/o silkikögur.
Ĉerburg/o ldf Cherbourg (hafnarbær í NorðurFrakklandi).
ĉerimoli/o gra morgunberkja (ávöxtur). -ujo
morgunberkjutré (Annona cherimolia).
ĉeriz/o gra kirsiber. -ejo kirsiberjagarður.
-arbo, -ujo kirsiberjatré. -ligno kirsiberjaviður.
ĉerk/o líkkista. -a 1 líkkistu-. 2 grafarlegur;
sorglegur. -ujo gröf, legstaður. -veturilo líkvagn.
en-igi leggja í líkkistu, kistuleggja.
ĉerkes/o per Tjerkesskbúi. Ĉ-io, Ĉ-ujo ldf
Tjerkessk-hérað.
ĉerp/i áhr 1 ausa. 2 draga út. -o austur (það að
58
Esperanto-íslensk orðabók
ausa, og það sem ausið er). -ado stöðugur austur.
-aĵo útdráttur; ausufylli. -eto smásopi. -ilo sig ausa,
sleif, eysill. el-i áhr ausa, tæma með austri. elita þurrausinn; uppgenginn (um bók). el-iĝi verða
uppseldur; þreytast; verða búinn. neel-ebla óþrjótandi, ótæmandi, óþrotlegur. sub-i áhr tappa.
ĉervonc/o inn térvonets, fyrrverandi rússneskur
peningur.
ĉes/i áhl hætta (áhrifslaus eða með nafnhætti).
-o stöðvun, slit, hlé. -igi hætta, hætta við, stöðva.
-igo stöðvun. -iĝi linna, hætta að vera, byrja að
hverfa. sen-a sífelldur, látlaus, óaflátanlegur.
ĉeval/o dýr tæk 1 hestur, hross (Equus caballus). 2 (tafl) riddari. 3 = ĉevalpovo. -a hrossa-,
hesta-; hestlegur. -aĉo trunta, bikkja. -aĵo hrossakjöt. -ejo hesthús. -eto 1 lítill hestur. 2 = poneo.
plej amata -eto áhugamál. -ido folald, foli. -ino
hryssa, meri. -isto hestamaður, riddari. -iro riddaraleikur (í tafli). -bleki áhl hneggja. -bredisto
hrossabóndi. -haroj hrosshár. -servisto hestasveinn. -rajdisto reiðmaður. -ŝuo skeifa. -piedo
= tusilago. -ŝanĝo hestaskipti. -ŝanĝejo skiptistöð
hesta. -viro 1 = centaŭro. 2 = virĉevalo. antaŭ-oj
aukahestar, sem hjálpa hestum að draga vagn (t.d.
upp brekku). de-igi 1 láta stíga af baki. 2 kasta
af hestbaki. de-iĝi stíga af baki. -povo hestafl.
-manĝado hrossát. du-a 1 tvíeykis-. 2 knúinn
tveggja hestafla vél. sur-igi setja á hestbak. suriĝi fara á hestbak. vir-o graðhestur, stóðhestur.
balanc-o, baskul-o, lul-o rugguhestur. baston-o
tréhestur. batal-o stríðshestur. ĉas-o veiðihestur.
kur-o kappreiðahestur. rajd-o, sel-o reiðhestur.
tir-o vagnhestur. plug-o plóghestur. ŝarĝ-o burðarhestur.
Ĉeviot/a Montaro ldf Cheviot-fjöll.
ĉevron/o byg 1 sperra, sperrukjálki. 2 (í skjaldarmerkjafræði) skárendur sem mætast í oddi á
skildi. 3 strik á ermi hermannabúnings. -i áhr
sperra.
ĉi mfr ská 1 bendir til þess sem næst liggur.
tiu ĉi þessi hérna. ĉi tio þetta. ĉi-vintre nú í vetur.
ĉi-kune hérmeð. 2 = ĉi tiu.
ĉi/o mfr allt. -opova almáttugur. -oscia alvitur.
-ovora sem nærist á alls konar fæðu. -a alls konar,
sérhver. -amaniere = ĉiel. ĉiaokaze hvað sem öðru
líður.
ĉial mfr alls vegna.
ĉiam mfr 1 alltaf, ávallt, ætíð. 2 um leið. por að eilífu. -a eilífur. -ulo fastur viðskiptavinur, fastur gestur, fastagestur. por-a eilífur, sem verður að
eilífu. -igi viðhalda. -verda sígrænn.
ĉibuk/o tyrknesk pípa.
Hugh Martin
ĉiĉeron/o leiðsögumaður.
ĉie mfr alls staðar. -a alls staðar nálægur; algengur. -eco alls staðar nálægð.
ĉiel mfr á allan hátt.
ĉiel/o trú kri 1 himinn, loft. 2 himnar, himnaríki.
3 guð, drottinn. -a himneskur; dýrlegur; guðdómlegur. -ano, -ulo himnesk vera, góður andi. -arko
regnbogi. -blua himinblár. -ruĝo morgunroði. -iro
himnaför, uppstigning. sub-a undir beru lofti.
ĉies mfr einhvers; allra. -ulino = prostituitino.
ĉif/i áhr böggla, krumpa. -aĵo bögglaður hlutur. mal-i áhr slétta. ne-ebla sem krypplast ekki,
straufrír.
ĉifĉaf/o dýr gransöngvari (Phylloscopus collybita).
ĉifon/o 1 tuska, drusla. 2 ræfill, tætla. -a slitinn.
-aĵo tuska, tötur. -aro rýjur, tötrar. -isto rýjusali,
ruslasali, skransali. -ulo ræfill, tötrum klæddur
maður. hok-isto ruslasafnari. lav-o þvottatuska.
pied-o fótatuska. -figuro fuglahræða.
ĉifr/o 1 leyniletur; dulmál. 2 dulmálslykill. 3
= monogramo. -i áhr dulrita. -ado dulritun. -aĵo
orðsending á dulmáli. -isto maður sem skrifar á
dulmáli. mal-i = deĉifri dulráða. sur-i áhr dulrita
ofan í dulritun.
ĉik/o dýr læk sandfló (Sarcopsylla penetrans).
Ĉikag/o ldf Chicago.
ĉikan/i áhr 1 áreita, stríða. 2 hártoga. -o 1
áreitni, stríðni. 2 hártogun. -ema 1 stríðinn. 2 hártogandi.
ĉikl/o efn (mjúk og bragðlaus trjákvoða, notuð
í tyggigúmmí).
ĉil/o líf iðramjólk.
Ĉili/o ldf Chile, Síle. -ano Chilebúi, Sílebúi. -a
chileskur, síleskur.
ĉim/o líf iðramauk.
ĉimozin/o hleypir.
ĉimpanz/o dýr sjimpansi (Pan troglodytes).
ĉin/o per Kínverji. -a kínverskur. Ĉ-a Maro
Kínahaf. -aĵo 1 hlutur frá Kína. 2 kínverskt listaverk. Ĉ-io, Ĉ-ujo ldf Kína. -ologo fræðimaður í
kínverskri tungu og bókmenntum. -ologio kínversk
fræði. Hindo-Ĉ-io, Hindo-Ĉ-ujo ldf Indó-Kína.
ĉinĉil/o dýr loðkanína, silkikanína (Chinchilla).
ĉiom mfr allt saman. -a allur saman.
ĉip/a ódýr.
ĉir/o 1 gra vafþráður. 2 dýr fálmari. -pieduloj
hrúðurkarlar (Cirripedia).
ĉirkaŭ mfr 1 umhverfis, kringum. 2 um. 3 hér
um bil, um það bil, sirka. -a umliggjandi, umhverfis. -e umhverfis; (hringinn í) kring. -i áhr
umlykja, umkringja. -o ummál. -aĵo umhverfi. -igi
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
setja/leggja í kringum, láta umkringja. -antaro
fylgdarlið. -polusa sem liggur um/við heimskautin, heimskauta-, pólhverf. -parolado málalengingar, vífilengjur. -kolo hálsband. -iri fara í kringum.
-premi umfaðma.
ĉirp/i áhl tísta (um skordýr).
ĉit! mfr uss, þei þei.
ĉiu mfr (sér)hver. -j allir. -tage á hverjum degi.
-hora á hverri stundu. -dimanĉe á hverjum sunnudegi. -semajna vikulegur, viku-. -taga daglegur.
-okaze hvað sem öðru líður. -foje kiam hvenær
sem. -jare árlega.
ĉiz/i áhr meitla. -ado útskurður. -ilo meitill.
-ileto stíll. ĉirkaŭ-i áhr höggva útlínu. bek-ilo
grópjárn, sporjárn. ligno-ilo tréskurðarjárn. foldoilo = guĝo. gravur-ilo = grifelo.
ĉizoj/o klippur, skæri; töng; dósahnífur. -i 1
59
áhr tæk skera (málm). 2 áhl umf jár víxlast. 3
gegnskera.
-ĉj mfr viðskeyti sem myndar gælunöfn karla,
t.d. Peĉjo Pési, Nikolĉjo, Nikĉjo Nikki, Lási.
paĉjo pabbi.
ĉokolad/o súkkulaði. -a 1 súkkulaði-, úr
súkkulaði. 2 súkkulaðibrúnn. -isto súkkulaðisali.
-ujo súkkulaðikanna.
ĉot/o dýr marhnútur (Cottus).
ĉu mfr 1 myndar spurningar sem hægt er að
svara játandi eða neitandi, t.d. Ĉu vi venos? Kemurðu. Ĉu vere? Er það satt? 2 hvort. - ne er það
ekki?
ĉuk/o tæk (renni)greip, kjafi.
ĉur/o nýy (gróft) sæði, sáðvökvi. -ovoj mannseistu.
60
Esperanto-íslensk orðabók
D, d 1 mfr 5. stafur esperanto-stafrófsins. 2 tón
D. D bemola des. D diesa dís. 2 (í rómverskum
tölum) D = 500. 3 efn D = deŭterio. 4 D-laga.
5 (skammstöfun) D = deklinacio magneta; d =
dino.
d/o mfr dé (heiti bókstafsins d).
da mfr af (um innihald, efni í hlutum o.s.frv.)
Ath. að ekki má nota da á undan la, ĉiuj, tuta,
ábendingarfornöfnum, eignarfornöfnum, tölum
o.þ.u.l., og ekki heldur á undan nafnorði sem táknar ákveðið magn; í þessum tilfellum er notað de
eða el. glaso da akvo glas af vatni. multe da io
mikið af e-u.
dab/i áhr nýy núa létt. -o létt núning.
Dac/o per Dakíubúi. -ujo ldf Dakía.
dacel/o dýr hláturfugl (Dacelo).
dadaism/o vís dadaismi.
dadaist/o per dadaisti.
dafn/o gra töfratré (Daphne), lárviðartré.
dafni/o dýr halafló (Daphnia).
Dafnis/o per Dafnis (hjarðsveinn sem dís ein
varð ástfangin af).
dafodil/o gra páskalilja (Narcissus pseudonarcissus).
dagerotip/o Daguerre-ljósmynd. -io Daguerreaðferð.
Dagestan/o ldf Dagestan.
Dagobert/o per Dagbjartur. -a Dagbjört.
Dahome/o ldf Dahomey (fyrrverandi heiti á
Benín, sjá Benino).
dajmon/o goð fylgjugoð. -ismo bók .
Dakot/o ldf Dakóta, Dakota. Nord-o NorðurDakóta. Sud-o Suður-Dakóta.
dakrioadenit/o læk tárakirtilsbólga.
dakriocist/o læk tárapoki. -ito tárapokabólga.
daktil/o gra ská 1 daðla. 2 réttur þríliður. -a 1
döðlu-. 2 með/í réttum þríliðum. -ujo gra, -arbo,
-opalmo döðlupálmi (Phœnix dactylifera).
daktilid/o axhnoðapuntur (Dactylis glomerata).
daktilograf/i áhr vélrita.
daktiloskopi/o fingrafararannsókn.
Dalai-lama/o trú Dalai Lama, yfirmunkur
búddadóms Tíbets.
dali/o gra glæsifífill, glitfífill (Dahlia) (=
georgino).
dalmat/o per Dalmatíubúi. D-io, D-ujo ldf
Dalmatía. -a dalmatískur.
dalmatik/o kaþ dalmatíka, einkennisklæði
djákna í messu.
daltonism/o læk litblinda.
dam/o kaþ 1 dama, hefðarkona, hefðarfrú. 2
Hugh Martin
lafði. 3 (í spilum og skák) drottning. 4 (í dammspili) dama. Nia D-o María mey. -oj dammur,
dammspil. ludi -ojn tefla damm. -igi 1 breyta í
drottningu. 2 breyta í dömu. -cervo = damao.
-ludo = damoj. -peco dammtafla. honor-o hirðmær.
dama/o dýr dádýr (Cervus dama).
damaĝ/i áhr skaða, skemma, spilla. -o skaði,
tjón, skemmdir.
damask/o damask. -i áhr vefa damask.
Damask/o ldf Damaskus (höfuðborg Sýrlands).
-ano Damaskusbúi.
damasken/i áhr tæk rista/greypa rósir á. -ita
ŝtalo rósgreypt stál.
Damian/o per Damíanus.
damn/i áhr trú dæma til eilífrar refsingar. -o
glötun, fordæming. -inda ámælisverður, bölvaður.
-e hver fjandinn, skollinn sjálfur!
Damokl/o per Damókles. glavo de -o damóklesarsverð, yfirvofandi hætta.
damp/i áhr tón deyfa (hljóð í hljóðfæri). -ilo
tón tæk 1 hljóðdeyfir. 2 hljóðkútur.
dan/o per Dani. D-io, D-ujo, D-lando ldf Danmörk. -a danskur.
Danae goð Danáa (dóttir Akrisíosar konungs í
Argos, en Seifur átti við hana son er Perseifur hét).
Dana/o per (í grískum þjóðsögum) Danao
(konungur í Argos og faðir fimmtíu dætra). -idoj
Danáar (= Grikkir). -idinoj goð Danaosdætur.
danc/i áhl áhr dansa. -o dans. -ado dans; það
að dansa. -ejo danssalur. -igi 1 láta dansa. 2 -igi
la tablojn (á andatrúarfundi) láta hreyfast miðilsborð (til þess að færa boð frá framliðnum mönnum). -isto dansari. -istino dansmær. -arto danslist.
-opaŝo dansspor. kun-ant(in)o meðdansari. klako steppdans. morto-o fag dauðadans. ŝnur-isto
línudansari. ventro-o magadans.
Dancig/o ldf Gdansk, Danzig.
dand/o spjátrungur. -i áhl spjátra sig, líta út
fyrir að vera spjátrungur. -ismo spjátur. for-i áhr,
tra-i áhr eyða vegna spjáturs.
danĝer/o hætta. -a hættulegur. -e hættulega.
-i áhl vera hættulegur. -eco öryggisleysi. en-igi
stofna í hættu. sen-a 1 hættulaus. 2 = sekura. seneco 1 hættuleysi. 2 öryggi.
Daniel/o per Daníel.
dank/i áhr 1 þakka. 2 = ŝuldi. 3 afþakka. -o
1 þökk, þakkarorð. 2 þakkargjöf, þakkargerð. -a
þakklátur. -e með þakklæti, með þökkum. -’ al
vegna. -’ al li það var honum að þakka að... -’ al
Dio Guði sé þökk, lof. -eco þakklæti. -ema þakkarsamur í eðli sínu. -inda þakkarverður. ne-inde
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
ekkert að þakka. for-i áhr 1 afþakka. 2 = abdiki.
ne-ema 1 óþakklátur. sen-a 1 óþakklátur. 2 vanþakklátur. antaŭ-i áhr þakka fyrirfram. mal-i áhr
styggjast af.
Dant/o bók Dante (ítalskt skáld). -eca, -eska
danteískur.
Danub/o ldf Dóná.
Dardanel/oj ldf Hellusund, Dardanellasund.
Dari/o sag Dareios, heiti ýmissa persakonunga.
dariol/o mat rjómaterta.
darkemon/o sag daríki, Daríusdalur (persneskur gullpeningur sem vó um 8 gr.).
darm/o trú kenningar Búdda, dharma.
darsonvaliz/i áhr læk lækna með Arsonvalsaðferð.
dartr/o læk hrúður, flasa.
Darvin/o per Darwin (enskur náttúrufræðingur). -ismo líf Darwinskenning.
dat/o (mánaðar)dagur; dagsetning. -i áhr 1 dagsetja. 2 tímasetja, árfæra. -iĝi, -umi áhl eiga rót
sína að rekja (de = til). -ilo dagstimpill. -eraro
1 dagsetningarvilla. 2 = anakronismo. -festo,
-reveno ártíðardagur; afmælisdagur. (internacia)
-linio ldf daglína. antaŭ-i áhr dagsetja/tímasetja
fyrir réttan tíma; dagsetja (e-ð, t.d. bréf) fyrr en
það er skrifað. freŝ-a nýlegur. ĝis-a nýr, nýjastur,
nútíma-. ĝis-igi uppnýja, halda í dagshorfi, dagfæra. mis-i áhr dagsetja rangt. pag-o gjalddagi.
post-i áhr dagsetja fram í tíð. sam-a frá sama degi.
sen-a ódagsettur.
dativ/o mfr þágufall.
datur/o gra 1 gaddepli (jurtin) (Datura
stramonium). 2 gaddepli (aldinið). -ujo gaddepli
(jurtin).
daŭ/o sig arabískur seglbátur með einu segli.
daŭb/o tæk stæ ldf 1 tunnustafur. 2 spjald (í
skyrtu); þríhyrndur geiri. 3 boginn flötur keilu. 4
tímabelti.
daŭfen/o sag krónprins (Frakka), ríkiserfingi.
daŭr/i áhl 1 vera áfram, haldast. 2 standa yfir;
endast. -o endingartími; tíminn meðan e-ð stendur
yfir. en la -o da í, um ... skeið. -(em)a hlj endingargóður, haldgóður. -e 1 varanlega. 2 lengi. -ado
áframhald. -igi halda áfram; lengja. (Ath. að forðast
ber að nota -igi með nafnhætti, t.d. í stað li daŭrigis
kanti er betra að segja li daŭre kant(ad)is eða li
daŭrigis la kantadon). -igo framhald. -igota framhald, frh. (í næsta blaði). mal-a, ne-a skammvinnur, skammgóður, óstöðugur. jar-a einær. longe-a
sem endist lengi. preter-i áhr haldast/endast lengur en. viv-a ævilangur. viv-o ævi, ævilengd.
David/o per Davíð.
61
davit/o sig (báts)ugla.
dazibat/o dýr stingskata.
dazip/o dýr e.k. beltisdýr (Dasypus). -edoj beltisdýr (Dasypodidæ).
DDT efn DDT.
de mfr frá, af. Þessi forsetning táknar 1 eignarfall, t.d. la libro de Petro bókin frá Pétri. 2 uppruna,
t.d. veturi de Parizo al Berlino ferðast frá París til
Berlínar. desalti de ĉevalo stökkva af hestbaki. li
mezuris la larĝon deloke de la pordego ĝis la korto
hann mældi breiddina frá hliðinu að forgarðinum.
la helpo venis de li hjálpin kom frá honum. ŝi
prenis la infanon de ĉe mi hún tók barnið frá mér.
ekstermi la popolon de sur la tero afmá mennina af
jörðinni. 3 upphafstíma, t.d. de mateno ĝis vespero
frá morgni til kvölds. de du jaroj li malsanis hann
hefur verið veikur í tvö ár. (Ath. í þessari merkingu
er oft notað ekde, de post eða detempe de, t.d.
redonu al ŝi ĉiujn elspezojn de la kampoj post la
tago, kiam ŝi forlasis la landon skilaðu henni aftur
öllum afrakstri akranna frá þeim degi er hún fór
úr landi. li estis batalisto detempe de siaj pli junaj
jaroj hann hefur verið bardagamaður frá barnæsku
sinni). 4 orsök, t.d. ili ebriiĝis, sed ne de vino þeir
eru drukknir, og þó ekki af víni. tremi de malvarmo skjálfa af kulda. 5 (með sögn í þolmynd)
framkvæmanda verknaðarins, t.d. La virino estis
mortigita de sia edzo Konan var drepin af manninum sínum. (Ath. þar sem merking de kann að
vera vafasöm, er oft betra að nota disde eða fare
de, eftir atvikum, t.d. la konkero de Anglujo fare
de (eða far) de normandoj). -igi nema burtu, færa
burtu. -iĝi skiljast frá, skilja í sundur. ek- allt frá.
-fali áhl falla ofan. -flui áhl renna burt; fjara út.
-formi áhr afmynda, skemma, afskræma. -klini
áhr snúa frá; víkja frá. -meti áhr aflaga. -meti
ovon verpa eggi. -lasi áhr leggja niður, setja niður. -skvarmiĝi flagna, hreistra. -verŝi áhr hella úr.
-veni stafa frá, vera kominn af. -vojigi afvegaleiða.
(Ath. með efnafræðiorðum = des- t.d. dehidrogeni
= deshidrogeni.
debat/o rökræða, umræða. -i áhr rökræða, taka
til umræðu. -a societo/klubo málfundafélag.
debet/o úttekt, skuld; skuldadálkur, debet. -i
áhr skuldfæra, færa til skuldar. -a saldo debetsaldó. -ulo = debitoro.
debil/a læk máttvana, lémagna, þróttlaus.
-eco magnleysi, þróttleysi, fjörleysi. mensa -eco
gáfnatregða, skynsemiskortur.
debit/o góð sala, afsetning, havi grandan -on
seljast vel. -i áhr selja í smásölu. -ejo smásala,
smásöluverslun.
62
Esperanto-íslensk orðabók
debitor/o hag skuldari, skuldunautur.
Debora bib Debóra.
debut/i áhl koma opinberlega fram í fyrsta
sinni. -o fyrsta framkoma (t.d. á leiksviði); frumraun. -a parolado jómfrúrræða. -anto byrjandi,
viðvaningur.
dec/i áhl 1 sæma. 2 eiga við. -a 1 hæfilegur,
viðeigandi. 2 sæmilegur. -(ec)o velsæmi, sómi. -e
tilhlýðilega; hæfilega. mal-a ósæmilegur, ósiðlátur. ne-a ótilhlýðilegur.
decembr/o desember, desembermánuður. -isto
desember-samsærismaður (í Rússlandi árið 1825).
decemvir/o sag maður í tíumannaráði.
deci/ vís desí- (forskeyti eininga 10 1 ). -litro
desílítri. -metro desímetri.
decid/i áhr 1 ákveða. 2 afráða. 3 útkljá. -o 1
úrskurður. 2 ákvörðun. juĝa -o dómur; dómgreind;
úrskurður kviðdóms. -a ákveðinn, endanlegur,
staðfastur. -eco staðfesta, ákveðni. -ema einbeittur. -enda sem um er deilt, sem ber að útkljá. -igi
telja á, fá til að; ljúka. -iĝi sannfærast. antaŭ-i
áhr ákveða fyrirfram. antaŭ-o fyrirfram tilbúin ákvörðun. for-i áhr hætta við. mem-o sjálfsákvörðun. ne-ebla óleysanlegur. ne-ema, sen-a
óráðinn, hikandi; óákveðinn. propra-e af eigin
ákvörðun.
decidu/a gra dýr 1 (um tré o.þ.u.l.) sumargrænn. 2 skammær. -aj dentoj barnatennur. -o
lfæ legfellibelgur, æðabelgur.
decimal/a stæ tuga-. -a frakcio tugabrot. -a
klasifiko tugaflokkun. -a komo tugabrotskomma,
tugakomma, komma (á undan aukastöfum). -a
(nombro)sistemo tugakerfi. -o 1 tugabrot. 2 aukastafur.
deĉifr/i áhr ráða fram úr; lesa úr. -ado ráðning,
úrlestur.
Dedal/o goð Daidalos, völundarsmiður sem
smíðaði völundarhúsið á Krít.
dediĉ/i áhr trú 1 vígja, helga. 2 tileinka. -o 1
vígsla. 2 tileinkun.
dedukt/i áhr afálykta. -o afályktun. -a
afályktunar-, afályktandi.
defend/i áhr lög 1 verja. 2 rökstyðja. 3 vernda.
-o vörn, vernd; málsvernd. -a varnar-. -e de til þess
að verja. sen-a varnarlaus. -ebla verjanlegur; réttlætanlegur. -isto málafærslumaður verjanda. sin-o
sjálfsvörn.
defensiv/o her 1 vörn. 2 varnarstríð. -a varnar-,
varnarstríðs-. -e til varnar. -e stari vera búinn til
varnar.
deferent/a lfæ -a kanalo sáðrás (= spermodukto).
Hugh Martin
defetism/o uppgjafarandi.
defetist/o sá sem er á því að gefast upp.
defi/i áhr 1 skora á, mana; bjóða byrginn; skora
á hólm. 2 koma í veg fyrir, gera (e-n) ómögulegan.
-o áskorun, áskorun til einvígis. -a ögrandi.
deficit/o hag halli. -a á halla.
defil/i áhl her (um hermenn) ganga framhjá.
-o, -ado langfylking, framhjáganga. -ejo skarð. la
Termopila -ejo Laugaskörð.
definitiv/a endanlegur. -e endanlega. -igi staðfesta.
deflaci/o hag verðhjöðnun, gengislækkun,
verðhrun. -i áhl valda gengislækkun.
deflagraci/o efn brennsla, bruni.
deflor/i áhr læk afmeyja.
defraŭd/i = fraŭdi.
degel/i áhl bráðna, þiðna. -o þíðviðri, hláka,
þíða. -aĵo krapi. -igi bræða, þíða.
degener/i áhl eðl 1 úrkynjast, úrættast. 2 (í
líffræði) hverfa aftur. 3 hrörna. -(ad)o lfe 1 úrkynjun; hrörnun, rýrnun. 2 afturhvarf; afturför. -inta
úrkynjaður. -igi veikja. -aĵo úrkynjaður einstaklingur/hlutur.
degn/i áhr ská 1 (með nafnhætti) sýna það lítillæti að. 2 (með andlagi) virða e-n e-s. mal-i, ne-i
áhr virða e-n ekki e-s.
degrad/i áhr aftigna, setja af. -ado afsetning.
-a lækkandi, aftignandi.
dehisk/i áhl gra (um fræhýði jurta) opnast. -a
sem opnast, gapandi. -(ad)o opnun.
deism/o = diismo.
deist/o = diisto.
dej/o per dey (tyrkneskur landstjóri í Alsírsborg
og Trípólí).
Dejanira per Deianeira (mey sem Herakles
náði á sitt vald með því að berjast við Akkelóos).
Dejm/o stj Deimos (annað tungla Mars).
deĵor/i áhl (um hermenn, lögreglu o.þ.u.l.)
gegna starfi, vera á vakt. -o vakt. -a oficiro ábyrgur foringi á vakt. -anto vaktmaður. -ejo varðstofa,
vaktstofa; vörður.
dek tíu. -a tíundi. -e í tíunda lagi. -o 1 tugur.
2 tía. -estro foringi yfir tíu (mönnum). -obla tífaldur. -oble tíu sinnum. -obligi tífalda, margfalda
með tíu. -ono tíundi hluti. -onaĵo tíund (einnig
dismo). -ope tíu og tíu, tíu saman. -uma = dekaria. -umi áhr her taka af tíunda hvern mann í
refsingarskyni. - unu ellefu (ath. tvö orð). - -unua
ellefti (ath. samsett orð m. bandstriki). - du tólf.
- -dua tólfti. -duo tylft. - tri þrettán. - -tria þrettándi. - kvar fjórtán. - -kvara fjórtándi. - kvin
fimmtán. - -kvina fimmtándi. - ses sextán. - -sesa
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
sextándi. - sep sautján. - -sepa sautjándi. - ok átján.
- -oka átjándi. - naŭ nítján. - -naŭa nítjándi. -foje
tíu sinnum. -kelke rúmlega tíu. du- tuttugu (ath.
eitt orð). du-a tuttugasti. du-o skor, tveir tugir.
tri- þrjátíu. tri-a þrítugasti. kvar- fjörutíu. kvar-a
fertugasti. kvin- fimmtíu. kvi-a fimmtugasti. sessextíu. ses-a sextugasti. sep- sjötíu. sep-a sjötugasti. ok- áttatíu. ok-a átttugasti. naŭ- níutíu. naŭa nítugasti. -kelkjarulo táningur. jar-o áratugur.
-pieduloj skjaldkrabbar, tífætlur (Decapoda).
deka/ vís deka- (forskeyti eininga 10.
deka/ alm tí-. -edro tíhliðungur, tísíðungur.
dekad/o tíu dagar, tíu daga tímabil.
dekadenc/o hrörnun, hnignun. -i áhl hnigna,
hrörna. -a hnignandi. -ulo maður sem fer hnignandi.
dekalen/o efn dekalín.
dekalog/o bib boðorðin tíu.
Dekameron/o inn Tídægra (verk eftir ítalska
skáldið Boccaccio).
dekan/o kaþ efn 1 prófastur. 2 (við háskóla)
deildarforseti. 3 dekan. -eco prófastsdæmi, prófastsembætti. -ejo prófastssetur.
dekant/i áhr hella um (til þess að botnfallið
verði eftir).
dekapod/oj = dekpieduloj.
Dekapol/o bib Dekapólis.
dekat/i áhr afgljá (ullarvarnað).
dekatlon/o íþr tugþraut.
Dekkan/o ldf Dekan.
deklam/i áhr 1 lesa upp. 2 segja fram. -a
málskrúðs-; fjálgur, fjálglegur. -o upplestur. -ado
1 flutningur, mælskulist. 2 orðagjálfur. aĵo áköf
ræða. -arto mælskulist. ekspon-i áhl auglýsa vörur með ávarpi.
deklar/i áhr lög hag 1 lýsa yfir; auglýsa; segja
frá, útskýra. 2 telja fram; framvísa (vörum í tolli).
3 (um sögn í spilum) segja. -o 1 yfirlýsing. 2 vörulýsing. 3 sögn. ĵur-o eiðsvarin yfirlýsing. am-o
ástarjátning. dogan-o tollskýrsla.
deklaraci/o opinber yfirlýsing.
deklinaci/o 1 mfr fallbeyging. 2 stj fjarlægð
stjörnu frá miðbaug, miðbaugsfirð, stjörnubreidd.
3 sjó segulskekkja. -i áhr fallbeygja, beygja (fallorð). ne-ebla óbeygjanlegur (um fallorð).
dekliv/o lfæ umf brekka, hlíð. transversa -o
halli (á vegi). -a hallandi, aflíðandi, skásettur. -i
áhl halla, hallast, vera hallur. -aĵo umf brekka,
halli, hóll, bakki. -eco halli. -indikilo hallamælir.
-ometro = klinometro.
dekokt/i áhr efn seyða úr. -aĵo seyði.
dekolt/i áhr 1 flá, kringja (kjól). 2 klæða í fleg-
63
inn kjól. -aĵo kringing. -ita fleginn.
dekor/o = dekoracio.
dekoraci/o 1 skreyting, útflúr; skraut. 2 leiktjöld. 3 orða, heiðursmerki (= ordeno). -a skrautlegur, skraut-. -ado skreyting. -oj tignarbúnaður
(frímúrara). -isto 1 leiktjaldamálari. 2 innanhússarkítekt. -riĉa lei skrautríkur. -ŝanĝo lei leiktjaldaskipti.
dekrement/o rtæ rénun, rýrnun, skerðing. logaritma -o eðl bælitala, logtala bælingar.
dekrepit/o efn snark (vegna hita). -i áhl snarka.
dekret/o lög tilskipun, fyrirskipun (stjórnvalda). -i áhr fyrirskipa, úrskurða.
dekstr/a fél hægri. -e hægra megin, til hægri;
á hægri hönd. -en til hægri. -ulo 1 hægrimaður, hægrisinnaður maður, hægrisinni. 2 rétthentur
maður. -ena, -uma gra dýr stæ tæk 1 réttsælis. 2
réttgengur. -oĝira efn sem beygir til hægri. -amana
rétthentur. -amanulo = -ulo 2. ambaŭ-a jafnvígur á báðar hendur. de-a bif hægra megin. mal-a
vinstri. mal-e vinstra megin, til vinstri. mal-en til
vinstri. mal-uma 1 rangsælis. 2 vinstri-. mal-ulo
1 fél vinstrimaður, vinstrisinnaður maður, vinstrisinni. 2 örvhentur maður. mal-amana örvhentur.
mal-amanulo = maldekstrulo 2.
dekstrin/o efn dextrín, sterkjulím.
dekt/o tón tíund.
dekubit/o læk legustaða.
Delavar/o -io Delaware (fylki í Bandaríkjunum).
deleg/i áhr senda (sem fulltrúa). -ito fulltrúi,
umboðsmaður. -itaro sag fulltrúanefnd, allir fulltrúar.
delegaci/o = delegitaro.
delekt/i áhr ská gleðja. -iĝi kaþ gleðjast. -inda
ljúffengur; unaðslegur.
Delf/o sag Delfí.
Delf/oj sag Delfí.
delfen/o 1 dýr höfrungur (Delphinus). 2 stj D-o
Höfrungurinn (stjörnumerki).
delfini/o gra spori (Delphinium), riddaraspori
(Delphinium cultorum) (einnig kavalirsprono).
Delft/o ldf Delft (bær í Hollandi). -aĵo hollensk
steinvara, postulín.
Delhi/o ldf Delí, Delhí. Nov-o Nýja Delí, Nýja
Delhí (höfuðborg Indlands).
delic/o ská unaður, áköf gleði.
delikat/a 1 þunnur, fíngerður, fínn; mjúkur.
2 ljúffengur, lostætur, gómsætur. 3 viðkvæmur,
vandmeðfarinn. 4 smekklegur. -aĵo sælgæti. -eco
1 fínleiki; mýkt. 2 viðkvæmni. 3 ljúffengi, lostæti.
4 háttvísi. 5 brögð, viðsjálni. -senta tilfinninga-
64
Esperanto-íslensk orðabók
næmur, viðkvæmur. mal-a 1 klaufalegur. 2 grófur;
ruddalegur, ófínn. mal-ulo durgur, búri, dóni. sena ókurteis, ónærgætinn. sen-eco ókurteisi. tro-eco
ofurviðkvæmni.
delikt/o lög lagabrot; vanræksla (skyldustarfs).
-ulo afbrotamaður, sakamaður. knabaj -uloj afbrotaunglingar, vandræðaunglingar.
delikvesk/a efn rakasjúgandi. -i áhl sjúga í sig
raka. -eco rakasog.
Delila bib Selíla, Dalíla (portkona sem sveik
Samson).
delir/i áhl vera með óráði. -o óráð, æði. alkohola trema -o drykkjuæði, brennivínsæði. -a
sem hefur óráð, æðisgenginn. -aĵo óráðstal.
delkreder/o hag trygging umboðsmanns gagnvart seljanda á skilvísri greiðslu kaupanda. -a
provizio þóknun umboðsmanns fyrir slíka tryggingu.
Delos/o ldf Delos (eyðiey þar sem goðin
Apollon og Artemis fæddust).
delt/o ldf delta, óseyri, óshólmi.
delta mfr delta, 4. bókstafur gríska stafrófsins
(∆, δ).
deltoid/o lfæ axlarvöðvi.
demagog/o lýðskrumari; æsingamaður. -a
lýðæsandi, lýðskrums-. -eco = demagogio.
demagogi/o lýðskrum, lýðæsingar.
demand/i áhr spyrja. -o mfr 1 spurning; spursmál. 2 umræðuefni. -a mfr spurnar-, spurningar-.
-a pronomo spurnarfornafn. -a signo spurningarmerki. -ado yfirheyrsla. -aro spurningalisti, prófblað. -ema spurull, forvitinn. el-i áhr spyrjast fyrir.
pri-i áhr yfirheyra, rannsaka. -osigno spurningarmerki. sen-e spurningalaust.
demark/i áhr marka, aðgreina; ákveða takmörk, ákveða landamæri. -o takmörkun; markalína; afmörkun.
demarkaci/o lög = demarko.
demarŝ/o lög fyrirspurn (stjórnmálalegs efnis).
demenc/o læk vitglöp, vitstol, vitfirring. frua
-o æskuvitglöp, æskugeðveiki, gelgjuklofi. senila
-o elliglöp. -ulo maður með vitglöp.
dement/i áhr = malkonfirmi.
Demeter goð Demetra, Demeter (gyðja akuryrkjunnar hjá Forngrikkjum).
Demetri/o per Demetríus.
demimond/o vændislýður (= duonmondumo).
demisi/i áhr segja af sér embætti. -o afsögn.
demiurg/o trú heimsskapari (en ekki almáttugur).
demografi/o fél fólksfjöldafræði. -isto fólksfjöldafræðingur (einnig demografo).
Hugh Martin
demokrat/o 1 lýðræðismaður, þjóðræðismaður, lýðræðissinni. 2 demókrati. -a lýðræðis-, lýðræðislegur. -a partio demókrataflokkur. -aro lýðræði, lýðræðismenn. -eco lýðræðisleikur. popola alþýðulýðveldis-. social-a sósíaldemókrata-.
social-o jafnaðarmaður, sósíaldemókrati.
demokrati/o lýðræði, þjóðræði. -a lýðræðis-.
popol-o alþýðulýðveldi. social-o sósíaldemókrataflokkur, jafnaðarmannaflokkur. -igi koma á lýðræði
í.
Demokrit/o per Demókrítos (forngrískur heimspekingur).
demon/o trú kri 1 illur andi, djöfull. 2 illur maður. -a 1 djöfullegur. 2 sem lýtur að djöflum. -ismo
djöflatrú. -eto púki. -ologio djöflafræði. -omanio
djöfulæði. -havanto maður haldinn illum anda,
djöfulóður maður.
demonstr/i áhr færa sönnur á, sýna, sanna.
-(ad)o full sönnun; sýning. -ebla sýnilegur; sannanlegur. -isto vörukynnir.
demonstraci/o her 1 = demonstrado. 2 kröfuganga; mótmælafundur. 3 hótanir; sýndarframsókn.
demonstrativ/o mfr ábendingarorð (fornafn,
atviksorð eða lýsingarorð).
demoraliz/i áhr siðspilla, veikja aga í; draga
kjark úr. -a siðspillandi; upplausnar-. -iĝo siðspilling; agaspilling; upplausn.
Demosten/o per Demosþenes (forngrískur
mælskumaður).
demotik/a hús -a skribo lýðletur.
denar/o tæk 1 denari. 2 (þyngdareining til að
gefa til kynna fínleika þráðar, t.d. í sokkum).
denatur/i áhr menga, svipta eðli sínu. -ilo
mengunarefni, eðlisbreytingarefni.
dendrit/o jar lfæ 1 gripla. 2 steinn sem í eru
greinóttar æðar.
dendrolag/o dýr trjákengúra (Dendrolagus).
dendrolog/o trjáfræðingur.
dendrologi/o vís trjáfræði.
Deneb/o stj Deneb (stjarnan α í Svaninum).
Denebol/o stj Denebóla (stjarnan β í Ljóninu).
deng/o læk kvefpest (í hitabeltinu).
denominaci/o hag mynteining; verðgildi.
denominator/o stæ nefnari (brots).
dens/a vís 1 þéttur; þykkur. 2 ljó ógagnsær. 3
riðvaxinn. 4 efn sterkur. -e þétt-. -e loĝata þéttbyggður. -o þykkasti/þéttasti hlutinn. en la -o de la
batalo þar sem mest mæðir. -aĵo 1 = densejo. 2 ljó
dökki hluti (myndar). 3 lyf tafla. -eco eðl þéttleiki,
eðlismassi, þykkleiki, þykkni. -ejo þykkni, þykkt,
þéttvaxinn hluti (skógar). -igi 1 safna saman, beina
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
á einn stað. 2 þétta, þjappa saman; þykkja. -igilo
ljó styrkingarefni; styrkingaraðferð. -iĝi þykkna,
stirðna. -korpa = densa 3. -ometro eðl flotvog (=
aerometro). -ometrio þykknismæling. mal-a ljó 1
þunnur, léttur. 2 strjál-, strjáll. 3 gagnsær. mal-ejo
(skógar)rjóður. mal-igi ljó þynna; fækka. mal-iĝi
þynnast, fækka. kun-igi hleypa, láta gerjast. flukso seigja. fluks-o magneta eðl segulflæðiþykkni.
helo-o eðl birtuþykkni. induk-o eðl flæðiþykkni.
elektra induk-o raffærslusvið, rafflæðiþykkni.
magneta induk-o = fluks-o magneta. kurentoeco rtæ straumþykkni. ŝovo-o elektra eðl þykkni
rafstöðuþrýstings.
dent/o lfæ tæk dýr 1 tönn. 2 tindur (í gaffli,
hrífu, o.s.frv.); snös. -a 1 tann-. 2 tenntur. -a
konsonanto = dentalo. -i áhr (um sög) skerða;
(um hrífu) tinda. -ita tenntur. -aĵo vél 1 takki
(frímerkis). 2 tannhjólatenging, tannhjólatengsl.
-aro tennur. -ego vígtönn. -eto barnatönn. -ingo
= alveolo. -isto tannlæknir. -istarto tannlæknisfræði. -izi tæk fræsa, tenna. -izilo fræsir, fræsivél.
-obreĉa gistenntur. -obroso tannbursti. -opasto
tannkrem. -opuŝi áhl taka tennur. -oskrapuloj =
ronĝuloj. -otirilo tannútdráttartöng. -vica tenntur.
en-igi tengja (tannhjól o.þ.u.l.) saman. sen-a tannlaus. sen-eco tannleysi. sen-uloj tannleysingjar
(Edentata). kojno-o = kanino. lakto-o barnatönn.
muel-o = molaro. mur-o hús múrtindur. okul-o
augntönn. saĝo-o vísdómstönn. tranĉ-o = incizivo. tri-o þríforkur. vango-oj jaxlar og forjaxlar.
-opero, -aranĝo tannasetning, tannagerð. paroli
inter-e nöldra. -radero tannhjólatenging. -relo
tannhjólabraut. -stango skreppa. en-igi -aron setja
í gír. leon-o = leontodo og taraksako. -umi áhr
stanga úr tönnunum.
dental/o hlj tannmælt hljóð, tannhljóð.
dentari/o gra laukablaðka, tannrót (fjölær jurt)
(Dentaria bulbifera).
dentin/o lfæ tannbein.
dentologi/o tannlækningar; tannlæknisfræði.
denud/i áhr jar svarfa.
denunc/i áhr ljósta upp, kæra (glæp), ákæra
opinberlega. -anto kærandi, uppljóstrunarmaður.
-antaĉo kjaftás, kjaftaskúmur. -isto uppljóstrari.
deodar/o gra himalajasedrustré (Cedrus deodara) (= himalaja cedro).
deontologi/o vís siðfræði.
departement/o 1 stjórnardeild; ráðuneyti. 2 (í
Frakklandi) sýsla. sub-o = arondismento. -estro
sýslumaður.
depend/i sjá pend/i.
depeŝ/o hraðboð, hraðskeyti (einkum opinbert,
65
eða innan hins opinbera). -i áhr tilkynna með hraðskeyti/embættisbréfi.
deploj/i áhr her dreifa (hermönnum eða hersveitum). -o röðun, skipun, dreifing (hers).
depon/i áhr 1 fela til geymslu, leggja inn (til
geymslu), selja í hendur. 2 setja sem tryggingu.
3 jar efn fella út. -(it)aĵo innlegg. -anto innistæðueigandi (í banka). -ejo geymsluhólf, öryggishólf (í banka eða hóteli); geymsla, geymslustaður. -atesto farangursmiði; geymslumiði; innleggskvittun. -prenanto geymslumaður, fjárhaldsmaður.
deport/i áhr lög reka í útlegð, flytja burt, vísa
burt. -ado brottflutningur, brottvísun. -ito maður
sem vísað er úr landi.
depot/o her varalið í þjálfun.
depozici/o lög eiðfest skýrsla. -i áhr gefa eiðfesta skýrslu.
depravaci/o læk sál 1 spilling. 2 siðferðileg
spilling.
deprec/i áhr ver lækka í verði; afskrifa. -ado
verðrýrnun, fyrning, afskrift, gengissig.
depresi/o hag læk 1 efnahagskreppa. 2 bæling;
þunglyndi, depurð (= deprimo).
depresor/a læk -a nervo æðaslökunartaug.
deprim/i áhr draga úr þrótti, veikja. -o læk =
depresio. (Ath. hyggilegt væri að nota depresio
í merkingunni „efnahagskreppa“ en deprimo í
merkingunni þunglyndi o.fl.). -ita daufur, dapur,
hnugginn, stúrinn.
deput/i áhr fél senda (á þing). -ito þingmaður.
-itaro þing, fulltrúanefnd.
deris/o derris(rót). -a pulvoro derrisduft.
deriv/i áhr mfr stæ rtæ 1 leiða (orð) af/frá, rekja
til. 2 afleiða (fall), reikna afleiðu. 3 framlengja
(raftaug). -ado sál afleiðing, upprunaskýring. -aĵo
1 mfr afleidd orðmynd. 2 stæ afleiða, diffurkvóti.
3 efn afleitt efni. 4 rtæ framlengingartaug. -ilo mfr
rtæ 1 aðskeyti. 2 = derivaĵo 4. mal-i áhr stæ rekja
afleiðu til (falls), heilda. mal-aĵo stæ stofnfall,
upprunalegt fall sem afleiða er leidd af, heildi.
derm/o lfæ leðurhúð. -a húð-, skinn-. en-a í
húð (um dælingu). sub-o = hipodermo.
dermat/o læk = haŭto. -ito húðbólga. -ologo
húðsjúkdómalæknir. -ologio húðsjúkdómafræði.
-ozo húðsjúkdómur.
dermest/o dýr fleskbjalla (Dermestes lardarius). -edoj fleskbjölluætt (Dermestidæ).
derviŝ/o trú dervisj, múhameðstrúarmunkur.
turniĝantaj -oj dansandi dervisjar.
des mfr því, þeim mun. ju pli baldaŭ des pli
bona því fyrr því betra.
66
Esperanto-íslensk orðabók
des-/ tæk forskeyti sem táknar losnun við e-ð,
t.d. desinfekti áhr sótthreinsa. desodori áhr eyða
lykt. desorganizi áhr koma ringulreið á. desoksibenzoino súrefnislaust bensóín. deshidrati áhr ná
vökva úr, þurrka.
desapont/i áhr bregðast. -iĝi verða fyrir vonbrigðum. -o vonsvik, vonbrigði.
descend/i áhl nýy fara niður, lækka flug.
desegn/i áhr tæk 1 teikna, gera teikningu af. 2
rissa. 3 lýsa. -o 1 = desegnado. 2 = desegnaĵo.
-ado teikning, teiknun. -aĵo tæk teikning, teiknimynd. -iĝi 1 vera teiknaður. 2 bera við loft. -isto
teiknari. -arto teiknilist. -onajlo teiknibóla. flora blómskreytingar-. labor-o byggingarteikning.
ŝablon-i áhr draga upp.
desert/o eftirréttur, eftirmatur, ábætir.
desfil/i áhr her raða (hersveit) í skjóli.
desinfekt/i áhr læk sótthreinsa. -aĵo sótthreinsunarefni. -ilo sótthreinsunartæki.
desintegrator/o ste tæk niðurbrotstæki.
desmod/o dýr vampýr, vampýra (Desmodus).
desmodi/o gra (Desmodium).
desoksiribonukleat/a efn lfæ: -a acido DKS,
deoxýríbósakjarnsýra (DNA).
despot/o einvaldur, harðstjóri. -a harðstjóra-,
harðstjórnar-; einvaldur. -ismo harðstjórn.
destin/i áhr 1 ákvarða, ákveða. 2 fyrirhuga.
-o ákvörðun, ákvæði; forlög, örlög. -itaĵo hlutskipti; örlög; skyldugreiðsla. antaŭ-(ism)o náðarvalskenning. antaŭ-i áhr ákveða fyrirfram, fyrirhuga.
destrojer/o sig tundurspillir.
detal/a 1 ýtarlegur, nákvæmlegur. 2 smávægilegur. 3 smásölu-. -a komerco smásala. -e 1 í smáatriðum, nákvæmlega. 2 í smásölu. -(aĵ)o smámunir, smáatriði, einstakt atriði. -i áhr 1 telja upp;
skýra nákvæmlega frá. 2 selja í smásölu. -ado 1
upptalning einstakra atriða. 2 smásala. -isto smákaupmaður, smásali. mal-a 1 altækur. 2 heildsölu(= pogranda).
detekt/i áhr útv 1 skynja. 2 afriða (= rektifi
eða malmoduli). -o útv fja afriðun. lineara -o fja
línuleg afriðun. parabola -o fja tvíveldisafriðun.
-ilo útv fja nemi, skynjari, skynjandi mælitækni.
magneta -ilo eldingastraumsjá.
detektiv/o 1 leynilögreglumaður, spæjari. 2
rannsóknarlögreglumaður. -a romano sakamálasaga. -i áhl rannsaka glæp. privata -o einkaspæjari.
detektor/o = detektilo.
detempr/o = tempro.
deterg/i áhr hreinsa (sár).
Hugh Martin
determin/i áhr mfr 1 ákveða. 2 skilgreina, takmarka. -o 1 ákvörðun, fyrirætlun. 2 takmörkun.
-a ákveðinn. -anto stæ ákveða. -ismo hei nauðhyggja. -isto nauðhyggjusinni. ne-ebla sem ekki
verður ákveðinn.
detonaci/o efn hvellur, sprenging. -i áhr
sprengja. -ilo hvellhetta.
Detrojt/o ldf Detroit (borg í Bandaríkjunum).
-rivero Detroitá.
detru/i áhr 1 eyðileggja, ónýta. 2 gera að engu.
-o eyðing, glötun; eyðilegging. -a eyðileggjandi,
sem eyðileggur. -emo skemmdarfýsn. -iĝi eyðast,
eyðileggjast. ne-ebla óforgengilegur; eilífur. neebleco varðveisla (efnis). veter-iĝi veðrast. for-i
áhr þurrka út, afmá.
Deŭkalion/o goð Devkalíon Prómeþíusarson.
deŭteri/o eðl tvívetni, þungt vetni.
deŭteromicet/oj gra ófullkomnir sveppir, vankynja sveppir.
deŭteron/o eðl tvíeind.
dev/i áhr eiga, verða, mega til (Ath. 1 munur
er á mi ne devas iri ég þarf ekki að fara, og mi
devas ne iri ég má ekki fara. 2 Zamenhof og margir aðrir rithöfundar fara ekki alltaf eftir þessari
reglu. 3 devi er oft notað í skildagatíð án skilyrðissetningar í merkingunni átti). -o skylda. -a
skyldu-. -igi neyða. -igo nauðung, þvingun. -iga
skyldur, skyldu-; þvingandi, þvingunar-. devontigi
sin taka að sér, lofa. -libera skyldufrír. -oligi sin
= devontigi sin. -oscia skylduvar. el-igi fá með
kúgun, neyða að gefa sér. kontraŭ-a ótrúr, óhlýðinn. laŭ-a trúr. ne-iga að vild, eftir vild, kjörfrjáls.
preter-a yfirskyldu-. sen-igi undanþiggja, undanskilja. sin-(ig)ado sjálfsstjórn, stjórn á sjálfum sér.
cedo-o lög íþr það að víkja fyrir umferð (við aðalbraut eða krossgötur). servo-o lög þjónustuskylda.
trud-igi nauðga (e-m) að gera e-ð.
devalut/i áhr hag lækka gengi. -o gengislækkun.
devanc/i áhr nýy 1 ganga fram á. 2 aka fram úr.
devi/i áhl víkja, snúast. -o eðl sjó tæk her veð
töl misvísun, skekkja; svignun; frávik; útúrdúr;
segulskekkja. aritma -o meðaltölugildisfrávik,
miðgildisfrávik. kvarila -o fjórðungsgildisfrávik.
varianca -o staðalfrávik. -igi skekkja, snúa.
deviaci/o fél = devio. -ismo frávik frá föstu
stefnu kommúnismans. -isto maður sem víkur frá
föstu stefnu kommúnismans, frávilltur kommúnisti.
deviz/o hag 1 kjörorð. 2 orðtak, einkunnarorð.
3 erlendur gjaldeyrir.
devoni/o jar 1 devón. 2 devón-lög.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
devor/i nýy = vori.
devot/a trú trúrækinn. -aĵoj kaþ 1 hugvekjur;
bænir, guðrækilegar iðkanir. 2 helgihlutir. -eco trúrækni. -ulo trúrækinn maður.
dezert/o ldf bib auðn, eyðimörk. -a auður,
óbyggður, eyði-. -ano hirðingi í eyðimörk. -eco
eyði, eyðing. -igi eyðileggja, leggja í eyði. -iĝi
verða eyddur, eyðileggjast. -ulo einsetumaður.
brul-igi eyða (jörð) með eldi undan innrásarmönnum.
dezir/i áhr óska, æskja, langa til. -o ósk, löngun. -egi áhr trú beiðast, þrá mjög. -ema sólginn,
fíkinn, fús. -igi vekja löngun (e-s). -inda girnilegur. ek-o duttlungur. bon-o hamingjuósk. kun
bon-oj með (bestu) kveðjum.
di-/ efn (forskeyti í efnafræðiheitum) tví-.
di/o trú 1 guð; goð. 2 hjáguð; hetja. 3 guðdómur. -a guðdómlegur; guðlegur; dýrðlegur, undurfagur. -aĵo 1 andi. 2 eftirlæti. -aro allir guðir
(einstakrar trúar). -eco guðdómseðli, guðdómur,
guðdómleiki. -igi taka í guðatölu; gera að guði.
-ino gyðja. duon-o trú hei efh hálfguð. -ismo hei
deismi, guðstrúarstefna. -isto deisti, guðstrúarmaður. -favoro = graco. -patrino guðsmóðir, María
mey. kontraŭ-a óguðlegur. sen-a guðlaus.
diabaz/o ste díabas.
diabet/o læk 1 mígandi, þvagflæði, þvaghlaup.
2 (einnig sukera -o) sykursýki. -ulo sykursjúklingur.
diabl/o kri 1 djöfullinn, andskotinn, fjandinn. 2
djöfull. 3 bósi, vondur maður. -a 1 djöfullegur, helvískur. 2 bölvaður, árans. 3 djöfulsins, andskotans,
fjandans. -e 1 djöfullega; á djöfullegan hátt. 2 djöfullinn! andskotinn! helvíti! -aĵo skaðræði, djöflagangur. -eco djöfulleiki, djöfulskapur. -eto púki.
-ido manndjöfull. -ino 1 kvenskratti, kvendjöfull.
2 kvenvargur, skass. -ismo djöflatrú, djöfladýrkun.
diabol/o íþr djöflaleikur.
diadem/o 1 djásn. 2 ennishlað, ennisspöng,
koffur.
diafan/a hálfgagnsær, glær. -eco hálfgagnsæi.
-oskopio læk gegnlýsing. mal-a ógagnsær. maleco ógagnsæi.
diafiz/o lfæ legpípa.
diafragm/o eðl 1 lfæ þind. 2 gra blaðka. 3 ljó
ljósopsstillir. -i áhl minnka ljósopið.
diagnostik/o = diagnozistiko.
diagnoz/o læk gra dýr 1 sundurgreining, sjúkdómsgreining. 2 veð veðurlýsing. 3 formleg lýsing.
-i áhr læk greina (sjúkdóm). -isto sérfræðingur
í sjúkdómsgreiningu. -istiko sjúkdómsgreiningarfræði. sero-o blóðvatnsgreining, sjúkdómsgreining
67
með blóðvatnsrannsókn.
diagonal/o rúm 1 hornalína. 2 skálína; skáhöll
reitaröð á skákborði. -a skálægur.
diagram/o vís rtæ 1 línurit. 2 þverskurður
(gegnum jurt). -a línurits-.
diakil/o læk blýplástur.
diaklaz/o jar bergsprunga.
diakon/o kri kaþ 1 djákni. 2 meðhjálpari. -a
sem lýtur að djákna, djákna-. -eco djáknaembætti,
djáknastig. -ino safnaðarsystir. ĉef-o erkidjákni.
sub-o undirdjákni.
diakrit/a 1 læk = patognomonia. 2 mfr -a
signo lesmerki yfir staf (einnig diakrito).
diakron/a mál málsögulegur.
dialekt/o mállýska. -a mállýsku-. -ologio mállýskufræði.
dialektik/o hei efh 1 röksemdaleiðsla; díalektík. 2 hártoganir. 3 díalektísk efnishyggja. -a
díalektískur.
dializ/i áhr efn úrsía svifefni. -o límingasíun,
svifefnasíun. -ilo límingasía, svifefnasía.
dialog/o bók samtal. -isto kvi samtalsritari.
diamagnet/a eðl mótseglandi, mótseglunar-.
-ismo mótseglun. -o mótseglunarefni, mótseglandi
efni.
diamant/o ste 1 demantur. 2 glerskeri. 3 demantsletur. -a 1 demant-, demants-. 2 skínandi. -i
áhr skreyta með demöntum. -ita skínandi. -isto
demantsslípari; demantasali.
diametr/o stæ þvermál, þverlína. -a 1
þvermáls-, sem lýtur að þvermáli. 2 algjör. interna
-o innanmál. duon-o = radiuso. -e algjörlega, alveg.
diamid/o = hidracino.
Dian/o goð Díana (rómversk veiðigyðja).
diant/o gra nellika, negulblóm. barbo-o stúdentanellika, stúdentadrottning (Dianthus barbatus). Kariofil-o goðadrottning, gróðurhúsanellika
(D. caryophyllus).
diapazon/o tón 1 kammertónn. 2 tónkvísl.
3 tónsvið (söngraddar eða hljóðfæris). 4 =
principalo.
diapedez/o lfe útrás rauðra blóðkorna úr órofnum smáæðum, smug.
diapozitiv/o ljó (lit)skyggna.
diare/o læk niðurgangur.
diartr/o læk liður.
dias/o jar fyrrverandi nafn permtímabils (s.
permio).
diaskop/o myndvarpi.
diaspor/o 1 trú tvístrun, dreifing (einkum gyðinganna). 2 ste álgrýti, díaspor.
68
Esperanto-íslensk orðabók
diastaz/o efn amýlasi, sterkjukljúfur, kolvetnakljúfur.
diastol/o læk hjartaslagabil, aðfall, aðfallstími.
-a slagabils-, aðfalls-.
diaterm/a eðl sem hitinn fer í gegn, gegnhitunar-.
diatermi/o læk gegnhitun, rafhitalækning.
diatez/o læk sjúkdómshneigð. artristita -o
gigtarhneigð. skrofola -o eitlabólguhneigð.
diatome/oj gra kísilþörungar (Bacillariæ
diatomeæ). -a tero kísilleir, kísilmold.
diaton/a tón díatónískur.
diatrib/o níðrit.
diaz/o efn díasó (efnasamband gert úr tveimur
köfnunarefnisfrumeindum).
diboĉ/i áhl svalla; fara í hundana. -o svall, sukk.
-(em)a lauslátur, ósiðlátur, lastafullur. -eto fyllirí,
skemmtun. -aĵoj óhóf. -igi spilla. -ulo svallari.
-ulino glenna, flenna. tra-i, per-i, for-i áhr sóa
(e-u) í óhófssömum lifnaði. mal-i vera meinlætamaður.
did/o dýr dúdúfugl (Dido).
didaktik/o vís kennslufræði. -a fræðilegur;
fræðandi; heilræða-. -e fræðilega. -ema einráður. aŭto-a sjálffræðandi.
didelf/o dýr pokarotta (Didelphis). -edoj pokarottuætt (Didelphidæ).
didim/o efn (blanda neódýms og praseódýms).
Didon/o per Dídó (drottning Karþagóborgar).
diedr/o tvíflötungur (= duedro).
Dieg/o per Díegó.
dielektrik/o eðl rafsvari, einangrari. -eco rafsvörunarstuðull, rafstuðull. absoluta -eco rafsvörunarstuðull í lofttæmi, rafstuðull í lofttæmi.
relativa -eco afstæður rafsvörunarstuðull, afstæður rafstuðull.
dien/o efn díen.
dierez/o mfr 1 tvídepill, tvípunktur yfir sérhljóða (= tremao). 2 það að bera fram tvö sérhljóð
í röð sem einstök hljóð. -i áhr bera tvö sérhljóð
fram í röð.
dies/o tón (hækkunarmerki) kross. du-o tvíkross.
diet/o læk 1 matarhæfi. 2 megrunaraðferð,
mataræði. -isto manneldisfræðingur, næringarfræðingur. -a mataræðis-, manneldis-. -istiko
manneldisfræði, næringarfræði. -ulo sjúklingur á
sérfæði.
Diet/o sag ríkisþing.
difekt/i áhr 1 skemma, spilla. 2 meiða. -o
1 galli, ófullkomleiki. 2 skaði, skemmd. -aĵo
galli. -ebla brothættur, særanlegur. -iĝi rýrna;
Hugh Martin
spillast, skemmast; bíða tjón. -iĝema rotgjarn,
viðkvæmur. dis-i áhr jar mola. for-i áhr slíta.
sen-a 1 ómeiddur; óspilltur. 2 gallalaus. bat-i
áhr skemma/eyðileggja með skotum. brul-i áhr
brenna, svíða. izol-o rtæ einangrunargalli, einangrunarbilun. terkontakta izol-o grunnhlaup. skrapo = abrado. valvo-o læk (hjarta)lokabilun. tordo-i
áhr vél skrúfa of mikið.
diferenc/i áhl vera frábrugðinn, vera ólíkur. -o
stæ 1 munur, misræmi. 2 mismunur (í frádrætti).
-a frábrugðinn, ekki eins. -ado aðskilnaður. -igi
aðskilja, skilja frá; gera ólíkan. -igo skilnaður; það
að gera ólíkan. sen-e undantekningarlaust.
diferenci/i = diferenciali.
diferencial/o 1 stæ deildi, diffur. 2 bif mismunadrif. -i áhr stæ deilda, diffra. -a kalkulo stæ
deildareikningur, diffurreikningur. -a ekvacio stæ
deildajafna, diffurjafna, afleiðujafna. -a takelo vél
trissa með mismunadrif.
difin/i áhr hei vís skilgreina, ákveða. -o fja
1 skilgreining, skýrgreining. 2 skerpa. -a mfr
1 skilgreiningar-, skýrgreinanlegur. 2 ákveðinn.
duon-a mfr hálfákveðinn (þar sem sá sem talar
þekkir það sem um er að ræða, en ekki sá sem talað
er við). ne-ebla ógreinanlegur. sen-a skilgreiningarlaus; óákveðinn. sen-a modo = infinitivo. ne-a
óákveðinn.
difrakt/i áhr beygja (ljós). -o (ljós)bognun.
difteri/o læk barnaveiki.
difterit/o = difterio.
diftong/o hlj tvíhljóð. -i bera fram sem tvíhljóð.
difuz/i áhr eðl dreifa. -iĝi dreifast, dreifijafnast. -o sveim, dreifing; flæði. -ilo dreifir, dreifitæki;
dreifigler.
dig/o 1 stífla. 2 flóðgarður. -i áhr stífla.
digest/i áhr læk melta; melta með sér. -(ad)o
melting. -a meltingar-. -a aparato meltingarfæri.
-ebla meltanlegur. -iga sem eykur meltinguna. -ilo
meltingarefni, meltingarlyf. mis-o meltingarleysi.
digital/o gra fingurbjargarblóm (Digitalis).
-ino efn digitalis.
digitari/o gra fingurax (Digitaria).
digitoksin/o efn digitalis.
dign/o 1 virðing, virðuleiki. 2 sjálfsvirðing. -a
1 virðulegur; virðingarverður. 2 = inda. -igi heiðra,
gera veglegan. -ulo maður í virðulegri stöðu. ne-a,
sen-a ósamboðinn virðingu, óvirðulegur.
digram/o mfr tvístöfungur.
diĝest/o bók 1 ágrip. 2 lögbók.
Diĵon/o ldf Dijon (bær í Frakklandi). -io Dijonhérað.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
dik/a efn pre 1 digur, feitur (= grasa). 2 þykkur. -e 1 þétt. 2 óskýrt. 3 gróft. -o þykkt. -aĵo þykki
hluti (e-s). -eco þykkt, þykkleiki, digurð. -eta frekar digur, þriflegur, holdugur. -aĉa uppblásinn. -igi
1 þétta, gera þykkan. 2 fita. -iĝi fitna; þéttast. -ulo
digur maður. -ulino digur kona. mal-a 1 þunnur.
2 mjór, magur. 3 fínn, fíngerður. mal-e 1 þunnt.
2 fínt. mal-eco megurð; mjódd; þynnka. mal-ega
horaður. mal-igi þynna; grenna. mal-iĝi þynnast;
grennast.
diklin/a gra (um jurt) einkynja.
diklorid/o efn tvíklóríð.
dikotom/a gra tvíklofinn. -eco, -io dýr gra
klofnun, tvíklofnun, skipting.
dikroism/o eðl tvílitni.
dikrur/o = drongo.
dikt/i áhr 1 lesa fyrir. 2 skipa, fyrirskipa. -aĵo
fél fyrirsögn; fyrirlesið efni. -ado fyrirlestur. -ilo =
diktafono.
diktafon/o eðl fja talriti, diktafónn.
diktamn/o gra (Dictamnus (albus)).
diktat/o = diktaĵo.
diktator/o 1 alræðismaður. 2 einræðisherra.
-eco 1 alræði. 2 einræði. -ema einræðis-, einræðislegur. -i áhl skipa; drottna.
diktatur/o = diktatoreco. la -o de la proletaro
alræði öreiganna.
dil/o byg planki.
dilat/i áhr eðl læk þenja út, víkka. -o eðl útþensla, víkkun. -a þenjanlegur, þenslu-. -ado læk
þensluaðgerð, víkkun. -ado de la utera kanalo leghálsvíkkun. -anto lfæ stærir. -ebla eðl þenjanlegur, teygjanlegur. -iĝi þenjast út, víkka. -iĝo víkkun, sjálfkrafa útþensla. -ilo þinill, glennir, víkkari.
-ujo olea rtæ olíuþensluker. mal-i áhr eðl stytta,
draga saman, þrengja. mal-iĝi rýrna, dragast saman. angio-a læk æðavíkkandi.
dilatator/o læk = dilatanto.
dilem/o klípa, öngþveiti. en-igi setja í vanda.
dileni/o gra (Dillenia). -acoj glysviðarætt (Dilleniaceæ).
dilet/i áhl káka. -a viðvaningslegur.
diletant/o viðvaningur; leikmaður (í e-u). -eco,
-ismo kák, fúsk.
diligent/a iðinn, kostgæfinn, duglegur. -i áhl
vera iðinn. -eco kostgæfni, iðni, ástundun. -ulo iðinn maður. mal-a latur, daufur, duglaus, iðjulaus.
mal-i áhl liggja í leti, vera iðjulaus, hafast ekki að.
mal-eco leti, iðjuleysi. mal-ulo letingi.
diliĝenc/o áætlunarvagn (lokaður hestvagn),
áætlunarvagn póstsins.
dilu/i áhr eðl efn þynna (lausn). -o þynning. -a
69
þynntur. -(it)a solvaĵo þynnt lausn. -aĵo = diluo.
-ilo þynnir.
diluv/o bib 1 flóð. 2 syndaflóð. antaŭ-a 1 sem
var á undan syndaflóðinu. 2 forn; eldgamall.
diluvi/o jar = plejstoceno.
dimanĉ/o sunnudagur. la Palma -o pálmasunnudagur. -a sunnudags-. -e á sunnudögum. ĉiu-e á hverjum sunnudegi.
dimensi/o alm rúm eðl víðerni, stærð, víðátta,
vídd. tri-a þrívíddar-.
diminu/i áhr nýy 1 ljó pre smækka. 2 tæk fækka
(lykkjum). 3 tón minnka tónstyrk.
diminuend/o kafli með minnkandi styrk.
diminutiv/o mfr smækkunarorð.
dimorf/a eðl efn tvímyndaður, tvíbreytinn.
-eco, -ismo tvímyndun, tvíbreytni.
din/o eðl dyn (krafteining).
dinam/o tæk rtæ rafall, rafvél, dínamór.
dinami/o granda -o 1000 metrakílógrömm.
malgranda -o = metrokilogramo.
dinamik/o eðl aflfræði. aer-o eðl loftaflfræði.
elektro-o eðl rafsegulfræði. hidro-o vökvaaflfræði, straumfræði.
dinamism/o hei orkustefna (hvert það kenningakerfi sem einkum styðst við hugtök eins og
orku til að skýra lögmál náttúrunnar).
dinamit/o efn dínamít. -i áhr sprengja með
dínamíti.
dinamometr/o alm eðl rtæ 1 kraftmælir. 2
hreyfimælitæki. ferodinamika -o járnhreyfimælitæki. torda -o snúðhreyfimælitæki.
Dinar/a ldf Dínar-. -aj Alpoj Dínaralpar.
dinar/o hag dínari (mynt í Íran, Serbíu, Írak og
víðar).
dinasti/o konungsætt. -a konungsættar-.
dinatron/o útv dínatrón, eftirsendir.
ding/o dýr dingóhundur (Canis dingo).
dinornit/o stg risamóafugl.
dinosaŭr/oj stg risaeðla (Dinosaurus).
dinoteri/o stg frumfíll sem kom fram á plíósen
(Dinotherium).
diocez/o biskupsdæmi, biskupsstifti. -a sem
lýtur að biskupsdæmi. -estro biskup með biskupsdæmi.
diod/o útv tvistur, díóða.
Diodor/o per Díódóros (forngrískur sagnfræðingur).
Diogen/o per Díógenes (forngrískur heimspekingur sem bjó í tunnu).
dioik/a gra sérbýlinn, tvíbýlinn, einkynja.
Dioklecian/o per Díókletíanus (keisari).
dioksan/o efn díoxan.
70
Esperanto-íslensk orðabók
diomede/o dýr = albatroso.
Dion/o per stj 1 Díón (smástirni). 2 Díón (eitt
tungla Satúrnusar).
dione/o gra flugugrípur (Dionea muscipula) =
muŝkaptulo.
dionin/o efn etýlmorfínhýdróklóríð.
Dioniz/o goð Díónýsos (yngsti sonur Seifs og
Semele, frjósemisguð). -a 1 Díónýsosar-. 2 taumlaus, ólmur.
Dionizi/o per Díónýsíus.
dioptr/o eðl miðunarstika. -iko geislabrotsfræði.
dioptri/o eðl ljósbrotseining.
dioram/o eðl fag 1 gagnsýni. 2 þrívíddaruppstilling (séð gegnum glugga). -iko geislabrotsfræði.
diorit/o ste díórít.
dioskore/o gra sætuhnúður, sæt kartafla (Dioscorea). -acoj mjölrótarætt (Dioscoreaceæ).
Dioskur/oj 1 goð tvíburarnir Kastor og Pollux.
2 stj Tvíburarnir (stjörnumerki).
dipleks/a útv fja = dupleksa.
diplo/o lfæ (milli)frauður, frauður í kúpubeinum.
diplodok/o stg þórseðlubróðir (Diplodocus).
diplokok/o læk tvíhnettla.
diplom/o 1 prófskírteini, vottorð (um próf
o.þ.h.). 2 (forn)bréf, skjal. -i áhr veita prófskírteini; veita skjal. -ita instruisto prófaður kennari,
kennari með full réttindi. -isto fornskjalafræðingur. -istiko fornskjalafræði, fornritafræði.
diplomat/o 1 stjórnarerindreki; stjórnmálamaður. 2 bragðarefur; samningamaður, lipurmenni. -a
1 sendi-, sendiráðs-. 2 samningafimur. -aro fulltrúar erlendra ríkja (á sama landi). -eco = diplomatio
2. -io 1 stjórn utanríkismála. 2 (samninga)lipurð.
-ia sem lýtur að stjórn utanríkismála, sem lýtur að
samningalipurð, lipurðar-.
diplomatik/o = diplomistiko.
diplopi/o tvískyggni.
dipod/o dýr stökkmús (Dipus). -edoj stökkmúsaætt.
dipol/o eðl = dupoluso.
dipsak/o gra þófaraþistill (Dipsacus). ful-o
= fulkardo þófarakambur. -acoj stúfuætt (Dipsacaceæ).
dipsomani/o læk túradrykkja, drykkfelldnisköst. -ulo drykkfelldur maður, túramaður.
dipter/oj dýr tvívængjur.
diptik/o fag tvískipt altaristafla.
dir/i áhr 1 segja, mæla. 2 fullyrða. 3 orða. voli
-i meina, eiga við. 4 standa skrifað. -o 1 það sem
Hugh Martin
sagt er, ummæli; frásögn, framburður; mæli, orðspor. 2 það að segja, tal. 3 orð; boðorð. -adi áhr
segja aftur og aftur, ítreka. -aĵo sögn. -enda sem
ber að segja. -maniero orðatiltæki, orðfæri. ali áhr bæta við, segja í viðbót. antaŭ-i áhr spá,
segja fyrir. antaŭ-isto spámaður. duon-i áhr gefa
í skyn, benda til. el-i áhr lýsa yfir, opinbera; flytja
(ræðu). el-ebla sem hægt er að mæla. kontraŭi áhr áhl mótmæla; rengja; andsvara. krom-i =
aldiri. kvazaŭ-i = duondiri. laŭ-a svokallaður;
sem virðist, sem gefinn er í skyn. laŭ-e eftir því
sem sagt er. mal-i áhr taka aftur (orð), kannast
ekki við, neita, draga til baka. memkontraŭ-a,
sinkontraŭ-a í ósamræmi við sig, ósamkvæmur. nekontraŭ-ebla órækur, óhrekjandi. ne-ebla
ósegjanlegur. re-i áhr 1 andsvara. 2 endurtaka,
ítreka; endursegja. sub-i áhr hvísla. trans-i áhr
segja frá, dreifa, senda áfram, segja áfram. ĝusta-e
reyndar. ver-e satt að segja. oni-o orðrómur. oni-e
sagt er að. popol-o málsháttur. supre-ita sem áður
sagt.
direkci/o 1 stjórnarnefnd, stjórn. 2 stjórnarsetur, stjórnarskrifstofa.
direkt/i áhr 1 stýra. 2 stjórna. 3 beina. 4 vísa.
sin -i stefna, snúa sér (al að e-u). -o bif ldf 1 stefna.
2 átt. vera -o bein stefna. magneta -o segulstefna.
kompensa -o kompásskekkja. -a stýris-; stjórnar-;
stefnu-. -a anteno stefnuloftnet. -a pedalo stýrisstig. -a stango stýrisstöng, stýri. -ado 1 leiðsögn.
2 stjórn. -anto stæ 1 stjórnandi. 2 stjóri (sá sem
stýrir). 3 stefnuhorn. -ebla stýranlegur; viðráðanlegur. -ejo = direkcio 2. -iĝi stefna, fara, leiða. -iĝo
það að átta sig. -ilo sig útv bif 1 stýri (= stirilo).
2 forgeislari (loftnets). -ilisto stýrimaður. -ismo
hag ríkisumsjónarstefna peninga. -isto 1 hljómsveitarstjóri. 2 = direktoro. -ita útv sem beint er
að (e-u). -alo flu (á flugvél) stélkambur, bakuggi.
-montrilo bif = ĝirindikilo. -osendilo stefnuviti.
-trovilo miðunarstöð. al-i áhr stefna að. for-i áhr
beygja til hliðar, víkja frá. ne-ebla, sen-a á reki,
stýrislaus, óstýranlegur. ĉef-o höfuðátt. dors-e afturábak. horloĝ-e réttsælis. klin-i áhr her halla
(fallbyssu). relajs-iloj vél sjálfvirk miðunartæki.
unu-a bif einstefnu-.
direkteron/o flu hliðarstýri.
direktiv/o fyrirmæli.
direktor/o 1 forstjóri. 2 menningarstjóri. 3 leikstjóri. 4 eigandi kvikmyndavers.
direktori/o fél stjórnarnefnd.
direktric/o stæ stýrilína.
dirk/o tæk þjófalykill.
dirlididi! mfr vitleysa!
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
dis- mfr 1 forskeyti sem táknar dreifingu, t.d. ili
disiris þeir skildu. disdoni monon útbýta peningum. 2 alþjóðaforskeyti (oftast í tækniorðum) sem
táknar truflun eða glöp, t.d. dispepsio meltingartruflun. -a dreifður. -e á víð og dreif. -eco dreif;
fjarlægð; munur; óvinvátta. -igi dreifa; sundra. -iĝi
læk dreifast, tvístrast; skiljast; leysast (sundur).
-igilo skili. ne-igebla óaðskiljanlegur. -iĝo skilnaður. epifiza -iĝo kastslosnun. retina -eco sjónhimnulosnun.
disaĝi/o ver afsláttur.
disciplin/o 1 agi. 2 regla. -a sem lýtur að aga.
-i áhr aga, siða. -ita sem góð regla er á, siðaður.
-ebla viðráðanlegur, þægur. -isto tyftunarmeistari; strangur maður. -ema hlýðinn. sen-a agalaus;
óhlýðinn, taumlaus. sen-igi sleppa taumum við.
disĉipl/o lærisveinn; nemandi.
disel/o = dizelo.
disenteri/o læk blóðsótt. ameba -o blóðkreppusótt.
disert/i áhl verja doktorsritgerð; ræða langa
ritgerð. -aĵo löng ritgerð (við háskóla), doktorsritgerð, vísindaritgerð, stór bókmenntaritgerð.
disertaci/o = disertaĵo.
disident/o trú fríkirkjumaður, utanþjóðkirkjumaður.
disip/i áhr ská eðl eyða, sóa. -aĵo, -iĝo bruðl,
sóun.
disk/o 1 kringla. 2 (grammófón)plata, hljómplata, diskur. elcentra -o svighjól. intervertebla
-o lfæ hryggþófi. -a mislokiĝo hryggþófahlaup.
-oteko diskótek; hljómplötusafn. sub-eto milliplata, skífa, slitró. sur-igi taka upp á plötu. cel-o
skotmark. cifer-o valskífa. sfer-o stæ kúlusneið.
-ludo kasthringaleikur. -i áhr velja (símanúmer).
diskant/o tón diskant, sópran.
diskomicet/oj = diskofungoj.
diskont/i áhr kaupa (víxil) og reikna af forvexti, forvaxta. -o 1 forvextir. 2 forvöxtun. -epreni
= diskonti. mal-i áhr selja (víxil) að forvöxtum afreiknuðum. -isto víxlamiðlari. -oprocento, bankoo vextir seðlabankans; vextir.
diskord/o ská = malkonkordo.
diskreci/o lög geðþótti; gerræði. -a eftir geðþótta.
diskredit/i áhr koma óorði á, skapa vantraust á.
diskret/a stæ töl 1 gætinn, þagmælskur, orðvar.
2 nærgætinn. 3 hógvær; fínlegur. 4 = malkontinua. 5 (um breytu) strjáll. -(ec)o gætni, nærgætni;
þagmælska. -ulo þagmælskur maður. mal-a ólaginn, ónærgætinn; hóflaus; lausmáll. mal-eco ónærgætni; hnýsni; lausmælgi, fleipur.
71
diskrimini/i áhr mismuna. -ado = diskriminacio.
diskriminaci/o lög misrétti. rasa -o kynþáttamisrétti. -i áhl beita misrétti.
diskriminant/o stæ aðgreinir.
diskurs/o ávarp, ræða (stjórnmálamanns).
diskursiv/a eðl rökstuddur.
diskut/i áhl rökræða; fjalla um, ræða. -(ad)o
umræða. -aĉi áhl þræta, deila. -ebla umdeilanlegur,
vafasamur. -inda umræðuverður. ne-ebla óneitanlegur, óefanlegur. -ema þrætugjarn, kífsamur. -igi
bera upp (spursmál) til umræðu. pri-i = diskuti.
sen-e án umræðu.
disleksi/o lestrarglöp, torlæsi.
dism/o hag = dekonaĵo tíund.
dismenore/o læk tíðaþrautir.
disoci/i áhr efn leysa í sundur. -o sundurleysing.
-a sundurleysandi. -iĝi leysast í sundur. antaŭ-o
fyrirbæri sem kemur fyrir á undan sundurleysingu.
disonanc/o tón 1 mishljómur. 2 ósamræmi. -a 1
falskur, skerandi. 2 ósamræmur. -i áhl mishljóma,
hljóma illa.
dispensari/o læk lækningastofa/lyfjabúð fyrir
fátæklinga.
dispepsi/o læk meltingartruflun, meltingartregða. -a með meltingartregðu. -ulo maður með
meltingartruflun.
dispers/i áhr eðl efn 1 dreifa. 2 brjóta niður
í litróf. -o dreifing. -a 1 dreifingar-. 2 dreifður. 3
dreifandi. -a angulo dreifingarhorn. -aĵo svifefni.
-eco dreifing, sundurliðun. -ilo svifefnadreifir.
dispne/o læk mæði, andþrengsli, brjósterfiði.
dispon/i áhl lög 1 áhr ráða yfir, hafa á að skipa.
2 -i pri ráðstafa, ákveða. 3 bjóða út. 4 skipuleggja.
5 sjá fyrir. -o 1 niðurröðun; skipun. 2 umráð. 3
umsjón. je/sub via -o þér/yður til reiðu. meti sub
-on de iu gera (e-ð) e-m til reiðu. 4 ráðstöfun. -ebla
sem er til umráða, laus. -igi al láta fá, veita til notkunar. sin-o sjálfsákvörðun.
dispozici/o efn 1 ráðstöfun; skipulagning. 2 bók
skipun, röðun. 3 ráðstafanir, ákvæði (ath. í þessari
merkingu oftast í ft. -oj). 4 lund. -a ráðstöfunar-;
skipunar-. -i áhr 1 skipuleggja. 2 gera ráðstafanir
til; athuga, hugsa um. 3 -i al hneigja til.
disproporci/a = misproporcia.
disprozi/o efn dysprósíum, dysprósín (Dy). -a
klorido dysprósíumklóríð. -aj kombinaĵoj dysprósíumsambönd.
disput/i áhl 1 deila, þræta. 2 (formlegt) ræða,
fjalla. -o 1 deila, þræta. 2 (formlegt) umræða,
kappræða. -ebla vafasamur, umdeilanlegur. -ema
þrætugjarn, deilugjarn. ne-ebla ómótmælanlegur.
72
Esperanto-íslensk orðabók
inter-i áhl deila milli sín. pri-i áhr deila um, þræta
um. sen-e samhljóða.
dist/a ská = distanca.
distanc/o fjarlægð; bil. fokusa -o brennivídd.
-a fjarlægur; afskekktur. -a kontrolo fjarstýring.
-e í burtu, í fjarska. -i áhl vera í fjarlægð. egal-a
jafnfjarlægur. preter-i áhr fara fram úr (e-m). flugo flugvegalengd, loftlína. long-a langleiða-. paf-o
skotmál. pov-o flu (flug)drægi. rel-o = ŝpuro. salto útv hlaupbil. traf-o skottakmörk.
distik/o ská tvílína. elegia -o elegískur háttur.
distil/i áhr eima. -ita akvo eimað vatn, eimvatn. -(ad)o eiming. -aĵo eimi. -aĵujo eimingarflaska. -ejo brugghús; sprittgerð. -iĝi eimast. -ilo
eimingartæki. -isto áfengisbruggari. -balono eimingarkúla.
disting/i áhr 1 aðgreina. -i inter (iu) kaj (iu)
þekkja e-n frá e-m (einnig -i (ion) (dis)de (io). 2
gera aðskilnað. 3 sjá, skynja. 4 velja úr, taka undan. 5 einkenna, merkja. -o aðgreining, greinarmunur. -a hlj aðgreinandi, greinilegur. -aĵo auðkenni,
einkenni. -ebla sundurgreinanlegur, sem unnt er
að greina frá öðru(m). -iĝi 1 vera aðgreindur. 2
vera auðséður; vera áberandi. 3 verða frægur. -iĝa
einkennilegur. -ilo greinimerki. -inda; esti -inda
inter bera af. -ita frægur, merkis-. -ito merkismaður. -iteco frægð, sæmd, upphefð. -ulo = -ito. mal-i
áhr rugla saman. sen-e 1 á rúi og stúi, á ringulreið.
2 án greinarmunar, af handahófi.
distom/o dýr lifraragða.
distord/o ljó rtæ útv 1 liðvinding, liðtognun. 2
aflögun; bjögun. 3 skæling. -i áhr 1 aflaga. 2 bjaga.
mal-i áhr áhr lagfæra. mal-eco lagfærsla. mal-ilo
útv afriðill.
distr/i áhr 1 fipa, trufla, dreifa hugsunum. 2
skemmta. 3 (forml.) dreifa. -a skemmtilegur. -o
1 truflun, það að gera annars hugar. 2 skemmtun, afþreying. -aĵo dægrastytting, afþreyingarefni,
skemmtun. -iĝi 1 skemmta sér. 2 vera utan við sig.
3 (forml.) dreifast. -iĝo, -iteco gáleysi, athugaleysi.
-iĝema viðutan, utan við sig, úti á þekju.
distribu/i áhr útbýta, úthluta; gefa (spil). -a eðl
efn úthlutandi, útbýtandi; deili-, greini-; skipti-. -o
1 gjöf (í spilum). 2 dreifing, skipting. frekvenca -o
töl tíðnidreifing. akumula probablo-o töl vaxandi
líkindadreifing. absolute kontinua probablo-o
fullkomlega samfelld líkindadreifing. -ilo kveikja.
akva -ilo vatnsveita. -tabulo greinispjald.
distrikt/o hérað; sýsla, umdæmi. elekt-o kjördæmi. juĝ-o þinghá, lögsagnarumdæmi. duon-o
hálft hérað (Neh. 3:9). -a juĝejo héraðsdómstóll.
disuri/o læk þvaglátstregða, þvagteppa.
Hugh Martin
ditiramb/o 1 fagnaðarljóð. 2 lofsöngur.
ditisk/o dýr brunnklukka (Dytiscus). -edoj
brunnklukkuætt (Dysticidæ).
diurez/o læk þvagrennsli, þvagbrugg, þvagmyndun. -iga drogo þvagaukandi lyf.
diurn/o stj sólarhringur, dagur. -a sólarhrings-,
á sólarhring.
divan/o 1 dívan, legubekkur. 2 ríkisráð
(soldáns). 3 ljóðasafn (í Austurlöndum).
diven/i áhr geta, giska á; spá. -ado 1 ágiskun. 2 spá, lestur (í lófa, kaffibolla, o.s.frv.); spásögn. -aĵo gáta. -isto spámaður, spásagnarmaður.
-(em)a skarpvitur, skilningshvass. -e á að giska.
-igi láta giska á; gefa í skyn. -bato klappspáleikur, e.k. blindingsleikur þar sem blindinginn
verður að giska á hver hafi klappað á bakið á honum. -prove með hlutkesti. ne-ebla óleysanlegur.
astro-isto = astrologo. bird-o fuglaspá, spásögn
(af flugi og æði fugla). karto-o spilaspá. sonĝo-o
draumaráðningar. man-i áhl lesa/spá í lófa. sorto-i
áhl spá örlögum. sorto-o örlagaspá. vergo-isto =
radiestezisto.
diverĝ/i áhl stæ eðl 1 ganga í sundur, skiptast, greinast (hver/hvor frá öðrum). 2 verða ólíkur; verða frábrugðinn; vera ósammála. -o aðgreining, fjarlæging; ágreiningur. -a sem geisla(r)
út, geislamyndaður. -eco ágreiningur. -igi skipta,
greina (að). -iga lenso fráhverf linsa. -igeco fráhalli, fráhverfa.
diverĝenc/o eðl ósamleitni.
divers/a ýmiss konar, ólíkur, mismunandi,
margs konar. -e ýmislega, á ýmsan hátt, misjafnlega, mismunandi. -i áhl vera ólíkur, vera misjafn/mismunandi. -aĵoj ýmislegt; ýmsar tilkynningar; ýmislegir munir, hitt og þetta. -eco margbreytni, margvísleiki. -igi gera margbreytilegan.
-forma, -speca af ýmsu tagi. -kolora mislitur (á
sama hátt má mynda fleiri orðasambönd).
divertikul/o lfæ afkimi, poki, tota. ezofaga -o
sarpur. -ektomio afkimaúrnám.
divid/i áhr stæ 1 deila. 2 skipta. -o stæ 1 skipting. 2 deiling, dreifing. -o de laboro verkaskipting. -a skiptingar-, deilingar-, deili-. -ado skipting;
úthlutun. -aĵo deild, hluti. -anto deilir. -ato deilistofn. -ebla deilanlegur. -iĝi skiptast. -ilo skeri.
dis-i áhr úthluta, skipta í sundur. ne-ita, sen-a
heill, óskertur. sub-i áhr skipta í sundur aftur (í
minni þætti). akvo-ejo vatnaskil.
dividend/o hag arður.
divizi/o 1 her herdeild. 2 gra flokkur. -estro
deildarforingi.
divizor/o stæ 1 þáttur. 2 = dividanto. la plej
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
granda komuna -o stærsti samþáttur. -ebla sem
hægt er að þátta, þáttanlegur. -i áhl þátta. ne-o tala
sem ekki gengur jafnt upp í aðra.
divorc/o lög hjónaskilnaður. -i áhl skilja. -ita
fráskilinn (sbr. eksedz(in)iĝo.
dizel/o vél dísill, dísilvél. -a dísil-. -oleo dísilolía.
dizert/i áhl her hlaupast á brott (úr her), leynast
brott. -o liðhlaup. -into liðhlaupi.
Dnepr/o ldf Dnepr, Dnépr, Dnéprá.
Dnestr/o ldf Dnestr, Dnestrá.
do mfr þá (ekki = tiam), t.d. venu do komdu þá.
nu do jæja þá. kial do? því þá það? (sbr. tial).
do tón do, c. diesa do cís. bemola do ces.
-gamo tónika-do-kerfi.
docent/o dósent. privata -o, libera -o einkakennari við háskóla. -i vera dósent; tala sem dósent.
dodekaedr/o = dekduedro.
dodoic/o japanskt þjóðlag.
dog/o dýr stór og kjálkabreiður hundur, mastiff.
-oj bolbítakyn.
dogan/o 1 tollur (einnig limimposto). 2 tollafgreiðsla. -aĵo tollgjald. -ejo tollstöð, tollhús. -isto
tollembættismaður. -agentejo umboðsmaður sem
leysir (vöru) úr tolli. -libera tollfrjáls. -pago =
doganaĵo. -tarifo tollskrá. -unio tollabandalag.
-unuiĝo tollabandalag. el-igi leysa úr tolli.
dogm/o 1 trúarsetning; kredda. 2 kenning,
kennisetning. -a 1 kreddufastur. 2 kreddukenndur.
3 trúfræðilegur. -aro kenningasafn. -ema endanlegur; drottnunargjarn. -emo kreddufesta. -ismo
hei trúfræði; bókstafstrú. -umi áhl fullyrða.
doĝ/o hertogi (í Feneyjum eða Genúa).
dojen/o per aldursforseti.
dok/o skipakví. flosanta -o, flos-o flotkví.
ripar-o þurrkví. -oj hafnarbakki. -isto verkamaður í skipakví. -estro yfirmaður skipakvíar. -pago,
-mono hafnargjald, skipakvíargjald. en-igi setja í
kví. en-iĝi fara í kví.
doksologi/o kri lofsöngur, dýrðarsöngur.
dokt/a ská lærður, fróður.
doktor/o sag 1 lærifaðir; kirkjufaðir. 2 doktor.
3 (óforml.) læknir. -a doktors-. -a tezo doktorsritgerð. -eco doktorsnafnbót. -ino kvendoktor.
-edzino eiginkona doktors. honor-o heiðursdoktor.
doktrin/o kennisetning, kenning(ar). -a trúar-,
kreddu-; kenningar-. -ema kreddukenndur. -ano
fylgismaður kenningar. -ulo kreddumaður.
dokument/o skjal. -a skjallegur, skjala-. -i áhr
1 heimila með skjölum. 2 sannfæra með skjölum.
-aro 1 = dosiero. 2 skjöl. -ujo skjalataska. ŝip-oj
73
skipsskjöl.
dol/o lög illt áform. -a með illt í hyggju.
dolar/o dalur, dollari.
dolĉ/a 1 sætur, ljúffengur. 2 fagur, mjúkur. 3
blíður, indæll. -e ljúffenglega; blíðlega; rólega.
-aĉa með bragð sem fær manni velgju, ofursætur.
-aĵo sætindi. -eco sætleiki; yndi, fegurð; blíða. -ega
dísætur. -igi gera sætan. -ul(in)o elskan. -amina
góðlyndur. mal-a 1 beiskur, súr, bitur. 2 heiftugur.
mal-e biturlega; heiftuglega. mal-aĵo bitur hlutur.
mal-eco beiskja, gremja. mal-igi gjöra beiskan;
særa; beiskja; styggja.
dolĉamar/o gra eiturflækja (Solanum dulcamara).
doldrum/o 1 lognbelti nálægt miðbaug. 2 dapurleiki.
doliĥot/o dýr (Dolichotis).
dolikocefal/o vís langhöfði.
dolman/o dolman, húsarajakki, snúrutreyja
riddaraliðsmanna.
dolmen/o sag dolmen, steinhola, eins konar jötundys.
dolomit/o efn ste dólómít.
Dolomit/oj ldf Dólómítar.
dolor/i áhr vera sár, kenna til. mia dento -as ég
kenni til í tönninni. -o pína, verkur; sársauki. -a 1
sár, kvalafullur. 2 hörmulegur. 3 sorgar-, sársauka-.
-ego kvöl; angist, sálarkvöl. -eto sviði, verkur. -igi
særa, meiða, valda sársauka. (Ath. dolori er notað
bæði sjálfstætt og ósjálfstætt, t.d. la koro -as hjartað kennir til. Ili batis min, sed ĝi min ne doloris
þeir hafa slegið mig, en ég kenndi ekkert til. dolorigi er alltaf ósjálfstætt, t.d. Espero prokrastata
dolorigas la koron Langdregin eftirvænting gerir hjartað sjúkt). -iga sár; særandi. -ige sárt, hart.
-iĝi særast, verkja; hryggjast, verða hryggur. eko stingur. -plena kvalafullur, mæðulegur; sorgfullur. -punkto læk sársaukadepill. sen-a kvalalaus, verkjalaus, sársaukalaus. sen-iga kvalastillandi, verkeyðandi. sen-igilo verkeyðandi lyf. piko læk hlaupastingur. ŝir-o = lancinado. lumb-o =
lumbalgio.
dom/o 1 hús; íbúðarhús. 2 ættfólk. -a heimilis-,
hús-, húsa-. -e heima. -en heim til sín. -aĉo lélegur kofi, hreysi. -aĉaro fátækrahverfi. -amulo einsetumaður; heimalningur. -aro húsaþyrping. -ano
ættmaður. -anaro heimilisfólk. -estro húsbóndi,
húsfaðir. -eto smáhýsi, kot. -havanto húseigandi.
ekster-a úti-, utandyra-. ekster-e undir beru lofti.
en-a innanhúss-. el-igi bera út úr húsi. krom-o
viðbygging, útbygging, aukahús. sam-ano sambýlingur. fi-o = bordelo. angul-o hornhús. ĉas-o
74
Esperanto-íslensk orðabók
veiðimannskofi. flor-o, plant-o gróðurhús, gróðurskýli. ĝarden-eto garðhús. lu-o leiguhúsnæði.
pun-o betrunarhús, hegningarhús. rul-o hjólhýsi.
sinjor-o höfuðból, herragarður. somer-o sumarhús. staci-o járnbrautarstöð. ter-eto moldarkofi.
urbo-o ráðhús.
domaĝ/o leiðindi. kia -o það var leiðinlegt. -a
leiðinlegur. -e því miður. -i áhr 1 telja eftir, horfa
í, synja, spara, tíma ekki. 2 sjá eftir, harma. 3 hlífa,
þyrma. 4 taka sárt til.
domen/o 1 grímusloppur. 2 dómínó(spil). -a
tabuleto dómínótafla.
Domician/o per Dómitíanus (rómverskur keisari).
domicil/o lög 1 heimilisfang. 2 greiðslustaður
víxils. -i áhr vista (víxil).
domin/i áhr ráða yfir, ríkja yfir. -ado yfirráð,
völd; drottnun. -anta ríkjandi, yfirgnæfandi.
dominant/o hei bók 1 tón dómínant, fortónn. 2
líf ríkjandi gen. sub-o tón súbdómínant, undirfortónn.
Doming/o ldf = Dominikio. -a dóminískur.
-ano Dóminíki.
domini/o lög sjálfstjórnarnýlenda.
Dominik/o 1 per Dóminíkus. 2 ldf Dóminíka.
-ano 1 dóminíkani, svartmunkur. 2 Dóminíkumaður. -io, -ia Respubliko ldf Dóminíska lýðveldið.
-insulo ldf Hispaníóla.
don/i áhr 1 fá, veita, gefa. 2 gefa af sér, láta í
té. 3 helga; fórna. -o gjöf. -ado það að gefa. -anto
gefandi. -ato, -itaĵo stæ hei (í rúmfræði o.þ.u.l.)
gefinn, það sem gefið er; staðreynd, upplýsingar.
al-i áhr stæ bæta við. al-o 1 viðbót, viðauki. 2 það
að bæta við. al-iĝi bætast við, vera bætt við. al-ita
1 hjálagður, fylgi-. 2 vinveittur, fylginn. al-iteco
hollusta. dis-i áhr 1 dreifa, úthluta. 2 (í spilum)
gefa. dis-o gjöf; úthlutun. el-i áhr 1 gefa frá sér; ofurselja. 2 gefa út. el-o útgáfa. el-ado útgáfa, það að
gefa út. el-aĵo rit. el-ejo forlag, útgefandi. el-isto
útgefandi. el-kvanto upplag. el-rajto útgáfuréttur. for-i áhr 1 yfirgefa. 2 fórna. 3 helga. interal-i
áhr bæta við í millibilið. re-i áhr 1 skila. 2 endurgreiða, endurgjalda. 3 gera spegilmynd (e-s). re-o
1 skipti. 2 endurgreiðsla. reel-o endurútgáfa. sin(em)a ósérplæginn, ósérhlífinn; einlægur. trans-i
áhr 1 afhenda. 2 selja af hendi. 3 selja í hendur. 4 gera eftirmynd (e-s). -atesto afsal. almozema góðgerðarsamur. form-a myndandi, skapandi.
karbo-a sem í eru kol. mon-a ábatasamur. naturo náttúrugáfa. ofer-i áhr fórna. ofer-o fórn. voĉ-i
áhl greiða atkvæði. voĉ-ado atkvæðagreiðsla. voĉanto kjósandi. voĉ-ejo kjörstofa; kjörstaður. voĉ-
Hugh Martin
rajto kosningaréttur; atkvæðisréttur. voĉ-rajtigi
veita kosningarétt. frukto-a frjósamur.
Don/o ldf Don(fljót).
donac/i áhr gefa (gjöf). -o gjöf. kristnaska -o
jólagjöf. -ema örlátur. -into gjafari. fianĉ-o brúðkaupsgjöf (frá brúðguma til brúðar).
donaci/o lög opinber gjöf.
Donald/o per Donald.
Donec/o ldf Donetsá.
Donjuan/o bók 1 Don Juan. 2 kvennabósi,
kvennagull. -ismo kvennabósaeinkenni.
Donkiĥot/o bók Don Kíkóti.
Dor/o goð Dóros (ættfaðir dóranna). -io ldf
Dóríon. -ia 1 frá eða í Dóríon. 2 = dorika. -ianoj
dórar.
dore/o dýr pétursfiskur (Zeus faber).
dorik/a hús dórískur.
doris/o sig lítill flatbotnaður róðrarbátur.
dorlot/i áhr dekra við. -o, -ado dekur, eftirlæti. -ato eftirlætisbarn. -ema eftirlátur. -iĝi vera
kveifarlegur. -ita kveifarlegur. -iteco kveifarskapur. tro-i spilla með of miklu dekri. mal-i áhr vera
strangur við.
dorm/i áhl 1 sofa. 2 vera aðgerðarlaus. 3 leggjast til hvíldar, andast. -o 1 svefn. 2 aðgerðarleysi.
-ado langur svefn. -ego þungur svefn. -egi áhl sofa
fast. -ejo svefnsalur. -ema syfjaður. -emulo svefnpurka. -eti áhl blunda. -eto blundur. -igi svæfa;
sefa, stilla, róa. -iga svæfandi. -igilo svefnmeðal.
-ilo svæfir. duon-i áhl = dormeti. ek-i áhl sofna
skyndilega. ek-eti áhl syfja. en-igi = dormigi. eniĝi sofna smám saman. for-i áhr sofa úr sér. mal-i
áhl vaka. mal-(ad)o vaka. mal-ema vel vakandi.
preter-i áhr missa vegna svefns. sat-i sofa út. sena svefnlaus. sen-eco svefnleysi, andvökur. tra-i
áhr sofa af um. tro-i sofa yfir sig. vintro-i dýr
liggja í vetrardvala. vintro-(ad)o dýr vetrardvali.
-ĉambro svefnherbergi. -omalsano = beribero.
-marŝulo svefngengill.
dorn/o gra lfæ alm 1 þyrnir; þorn. 2 nibba,
kambur. 3 gaddur. -a 1 þyrnóttur. 2 erfiður. -hava,
-plena, -oza = dorna. -ego por la karno fleinn í
holdið. -arbet(aĵ)o, -arbusto þyrnigarður, þyrnir. -fiŝo dýr = gasterosteo. -ejo land vaxið þyrnum. heliksa -o barðsnibba. skapola -o herðablaðskambur. super-a foso ofankambsgróf. sub-a foso
neðankambsgróf.
doronik/o gra gemsufífill (Doronicum excelsum).
Dorote/o per Dóróthea.
dors/o lfæ alm hlj 1 bak, hryggur. 2 kjölur,
hryggur (bókar). 3 bakki (hnífs). -a sem lýtur að
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
hryggnum, bak-. -a naĝilo bakuggi. -e að baki; á
baki. -en, -direkte aftur á bak. -aĵo mat (steikar)hryggur. -antaŭe öfugt. sur-igi 1 setja á bak
(e-s). 2 árita, ábekja. azen-a ponto hús bogabrú.
dosier/o skrá, skjöl, gögn, upplýsingar, skjalakippa. -ujo mappa, skjalamappa.
dot/i áhr 1 gera úr garði. 2 gæða, búa hæfileikum. -o heimanmundur. -a sem lýtur að heimanmundi. -aĵo búsílag (brúðar). natur-ita vel úr
garði gerður. sen-a heimanmundarlaus.
dovel/o 1 geislasteinn. 2 geirnegling. -i áhr
geirnegla. ĉefa -o lokasteinn.
Dover/o ldf Dover (hafnarbær í Englandi við
Ermarsund).
Dovr/o ldf Dofrafjöll.
doz/o skammtur (lyfs eða meðals); hluti. -i
áhr skammta (meðal), ákveða stærð lyfja- eða
geislaskammts. -ado skömmtun (lyfja eða geisla).
-eto smáskammtur. -ilo mæliglas. -ologio læk
skömmtunarfræði.
dozen/o = dekduo.
drab/o gra vorblóm (Draba).
dracen/o gra drekatré (Dracœna).
drag/i áhr tæk hreinsa/dýpka með botnsköfu.
-ilo, -maŝino byg botnskafa. -boato, -ŝipo dýpkunarskip, sandsuga.
dragoman/o opinber túlkur (í Tyrklandi eða
Arabalöndum).
dragon/o hestliði; riddari. -i áhr kúga; neyða.
draĝe/o mat sykurhúðuð mandla.
draĥm/o = drakmo.
drajv/i áhr 1 (í tennis o.þ.u.l.) slá. 2 (í golfi) slá
af teig. -o öflugt högg.
draĵ/o gra gar rótarspíra, rótarangi. -i áhl fá
rótarspírur.
drak/o dýr 1 dreki. 2 = agamo. -ino kvenskratti, kvenvargur. -a sango drekablóð (safi unninn úr ýmsum jurtum, einkum drekatré). -arbo gra
= draceno. -ŝipo sig dreki, langskip, víkingaskip.
flug-o = kajto.
drakm/o drakma (grísk mynt).
drakocefal/o gra drekakollur (garðblóm) (Dracocephalum).
Drakon/o sag Drakón (forngrískur löggjafi). -a
harður, miskunnarlaus.
drakunkol/o gra fáfnisgras, estragon (Artemisia dracunculus).
dram/o 1 leikrit, sjónleikur. 2 harmleikur. 3
hörmulegur atburður, voðaviðburður. -a 1 leikhús-,
leik-. 2 leikrænn. 3 spennandi. -igi snúa í leikrit;
gera sjónleikslegan. -isto leikritaskáld. -arto leiklist.
75
dramaturgi/o leikritafræði; leikritun.
drap/o (ullar)dúkur. -aĵoj vefnaðarvörur.
-(vend)isto klæðasali. -rando jaðar á voð. -resto
dúkstubbur.
drapir/i áhr klæða, skreyta; tjalda, hjúpa; refla.
-ado klæðing. -aĵo gluggatjald, veggtjald; felling.
drast/a áhrifamikill, átakanlegur. -aĵo sterk
hægðalyf.
draŝ/i áhr þreskja; hýða. -ado þresking, hýðing.
-aĵo þreskt korn. -ejo láfi, þreskihús. -ilo þreskisleði. -maŝino þreskivél. -rulo = draŝilo.
drat/o tæk vír, þráður. armita -o brynvarinn strengur. enkonduka -o gegntaksvírar. latuna/kupra -o koparvír. -i áhr 1 leggja rafmagnsleiðslur í. 2 samtengja með vír. -igi tæk gera úr
vír. -igo vírdráttur. -igebla teygjanlegur. -igilo vírdráttarvél. du-a tvívíra. sen-a telegrafio þráðlaus
fjarskipti. tri-a þrívíra. fando-o rtæ kveikiþráður,
varþráður. or-o gullþráður. pik-o gaddavír. serĉ-o
útv kristalskynjari.
Drav/o ldf Dravaá.
dravid/o per dravídi. -a dravidískur.
drednaŭt/o breskt nafn á nokkurs konar herskipi.
drelik/o strigi.
dren/i áhr bún tæk læk 1 ræsa fram (votlendi).
2 renna af, tappa af. 3 ræsa fram (sár). -ado fráveita, framræsla. -aĵo framræsluvatn; framræsluvökvi. -ilo 1 kerri, sárapípa. 2 ræsi. -ilaro = drensistemo. -krano tæmishani; botnloki. -puto safnþró. -sistemo afrennsliskerfi, framræslukerfi. -tubo
= drenilo.
dres/i áhr temja, venja. -ado tamning. -isto
tamningamaður. leon-isto ljónatemjari. serpentisto slöngutemjari.
Dresden/o ldf Dresden (borg í Þýskalandi).
drezin/o jár járnbrautarkerra.
driad/o goð skógardís.
drias/o gra holtasóley (Dryas octopetala).
dribl/i áhl rekja bolta(nn).
dril/o tæk bor, nafar. -i áhr bora. -ego olíuborvél; stór borvél.
drink/i áhl drekka (áfengi), svalla, þjóra. -ado
drykkjuskapur, víndrykkja. -aĵo áfengi, áfengur
drykkur. -ejo krá, knæpa. -ejmastro kráareigandi.
-igi gefa (áfengi) að drekka. -ulo svallari, þjórari,
drykkjumaður. for-i áhr eyða með drykkjuskapi.
post-a kapdoloro timburmenn. star-ejo vínbar.
driv/i áhl sig 1 reka fyrir vindi, fjúka. 2 berast með straumnum. -(ad)o sig flu 1 rek. 2 vik.
-angulo sig her rekhorn.
drizel/o þokusúld.
76
Esperanto-íslensk orðabók
drog/o lyfjavara. -i áhr gefa læknislyf. -ejo 1 =
drogvendejo. 2 (í Bandaríkjunum) lyfjabúð með
mjólkurbar, ísbar, dagblöðum o.fl. -isto lyfjasali,
apótekari. -vendejo lyfjabúð, apótek. -vendisto =
drogisto. herbo-isto læknisgrasasali.
drol/a ská skrítinn, skoplegur.
drom/o nýy kappbraut. aŭto-o kappakstursbraut.
dromaj/o = dromiceo.
dromedar/o dýr drómedari (Camelus dromedarius). kur-o kappreiðarúlfaldi.
dromi/o dýr (Dromia).
dromice/o dýr emúfugl (Dromiceus) (einnig
emuo).
dromond/o drómundur.
dron/i áhl 1 drukkna. 2 kaffærast. 3 sökkva;
hverfa. 4 vera sokkinn. 5 vera kafinn; vera vafinn.
-ado drukknun. -igi 1 drekkja. 2 sökkva; kaffæra. 3
deyfa; drekkja (t.d. sorgum sínum). sin -igi drekkja
sér. -igo drekking. for-igi skola burt. -into drukknaður maður.
dros/o sig stýristaumur.
droŝk/o (rússneskur) léttivagn.
drozer/o gra sóldögg (Drosera).
drozofil/o dýr bananafluga (Drosophila melanogaster) (einnig bananmuŝo).
druid/o trú drúídi, fornkeltneskur prestur. -a
drúídískur. ĉef-o erkidrúídi.
drum/o tón trommur, slagverk í djasshljómsveit. -ado það að spila á trommur. -isto trommuleikari.
drup/o gra steinávöxtur (= kernofrukto),
steinaldin, steinber.
druz/o per drúsi (meðlimur sértrúarflokks
múhameðstrúarmanna í Líbanon og Sýrlandi).
du mfr tveir; tvennur. -o 1 tvennd, par. vers-o
= distiko. 2 tölustafurinn 2, tvistur. -e í öðru lagi.
-eco tvískipting. -era, -elementa tví-, tvennur. -igi
skipta í tvennt. -iĝi klofna í tvennt. -ilo töl miðlína, miðtala. -iliardo billjarður (1015 ). -iliardono
billjarðasti hluti. -iliono billjón (1012 ). -ilionono
billjónasti hluti. -obla tvöfaldur, tví-. -oble tvisvar.
-oblaĵo mfr alm 1 tvöfeldi. 2 tvítak. 3 orð af sömu
rót. 4 = dublaĵo. -obligi tvöfalda. -obliĝi tvöfaldast. -ono helmingur (ath. duon-er oft notað sem
forskeyti í merkingunni hálf-, hálfur, t.d. duonlitro,
duonhoro, duonnuda). -onpatro stjúpi, stjúpfaðir. -onfilo stjúpsonur. -onpatrino stjúpa, stjúpmóðir. -onfilino stjúpdóttir. -onfrato stjúpbróðir,
hálfbróðir. -onfratino stjúpsystir, hálfsystir. -ona
gra hálfur. -one helmings-. -onigi stæ helminga,
skipta í tvennt. -oniganto stæ helmingalína. -oniĝi
Hugh Martin
skiptast í tvennt, vera helmingaður. -opo par. -opa
tvöfaldur. -ope tveir og tveir, tveir saman. -ulo
tvífari. -uma stæ tví-. -uma nombrosistemo tvíundarkerfi. -foje tvisvar. -foja sem gerist tvisvar.
-cent tvöhundruð. -dek tuttugu. -deka tuttugasti.
-dekuma nombrosistemo tvítugakerfi. -dekono
einn tuttugasti hluti. dis-igi = duigi. -a annar. la -a
klukkan tvö.
dual/a hei stæ tvískiptur; tvíhyggju-. -o mfr tvítala. -eco tvískipting. -ismo hei fél 1 tvíhyggja. 2
tvíríki, tvíveldi. -isto tvíhyggjumaður.
duar/o tjaldstæði arabískra hirðingja.
dub/i áhl efast. -o efi, vafi, efasemd. -a efasamur, vafasamur. -ema óviss; efunargjarn. -inda
tvísýnn. ekster-a, ne-ebla, sen-a óefanlegur; vafalaus, efunarlaus. pri-i áhr efast um. sen-e efalaust,
örugglega.
dubel/o tæk blindingur. -i áhr blindinga.
dubl/i áhr 1 lei vera staðgengill (e-s), leika í
staðinn fyrir. 2 kvi talsetja. -ita filmo talsett kvikmynd. -ado talsetning. -aĵo = dublita filmo. -anto
staðgengill (leikara).
duble/o gullhúðaður málmur.
Dublin/o ldf Dyflinni (höfuðborg Írlands).
duel/o einvígi. -i áhl heyja einvígi. -anto einvígismaður. -ado það að heyja einvígi. -birdo dýr
rúkragi (Philomachus pugnax).
duenj/o siðgæðisvörður (einkum á Spáni).
duet/o tón 1 tvísöngur; tvísöngslag. 2 tvíspil,
dúett. -isto tvísöngsmaður.
duglasi/o búss (Pseudotsula taxifolia).
dugong/o dýr e.k. sækýr (Halicore dugong).
duk/o hertogi. arki-o, ĉef-o erkihertogi.
granda -o stórhertogi. -a hertoga-, hertogalegur.
-eco hertogatign. -ejo, -lando hertogadæmi. -ino
hertogafrú, hertogaynja.
dukat/o dúkatur.
dukdalb/o sig skipalægisstaurar.
dukt/o lfæ tæk 1 pípa, rás. 2 lögn, leiðsla. akvoo vatnsleiðsla. oleo-o olíuleiðsla. ovo-o eggjaleiðari. sen-aj glandoj vakakirtlar, pípulausir kirtlar.
duktil/a eðl teygjanlegur, þanþolinn. -eco
teygja, seigja.
Dulcine/o bók 1 Dúlsínea. 2 fyrirmyndarunnusta.
dulciton/o dulsitón, snertlahljóðfæri með tónkvíslum í stað strengja.
dum mfr 1 (fs.) um; á. 2 meðan. (dæmi: forĝu
feron dum ĝi estast varmega; dum tri jaroj; dum la
tago). 3 (forskeyti) um, -langur, t.d. -nokta næturlangur. -taga daglangur. -viva ævilangur. -a 1
bráðabirgða-. 2 = samtempa. -e á meðan, til bráða-
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
birgða.
dumdum/a her -a kuglo dúmdúmkúla.
dump/i áhr 1 selja undir réttu verðu, pína niður
verð (e-s). 2 losna við (efni). -ado undirboð.
dumping/o hag = dumpado.
dun/o sandöldur (við sjó).
dung/i áhr ráða (í vinnu); leigja. -ado atvinnurekstur. -anto, -isto atvinnurekandi, vinnuveitandi.
-ato nýr vinnumaður. -igi sin leigja sig. -iĝi þiggja
vinnu, verða vinnumaður. -ito verkamaður, starfsmaður, vinnumaður. -itaro starfslið. -agentejo,
-oficejo vinnumiðlun, ráðningarskrifstofa. -mono
kaup, kaupgjald. -soldato málaliði. mal-i áhr segja
(e-m) upp. mal-o uppsögn, brottrekstur. mal-a
mono uppsagnargreiðsla. sen-ado vinnuleysi.
Dunkirk/o ldf Dunkerque (hafnarbær í NorðurFrakklandi).
duoden/o lfæ skeifugörn. -a skeifugarnar-. -ito
skeifugarnarbólga.
duol/o dúóla.
77
dup/o nýy auðginntur maður, trúgjarn maður.
dupleks/a rtæ tvístefnu-.
duplikat/o tvírit, afrit, samrit. -a tvíritaður,
tvífaldaður, samstæður. -e í tvíriti. -i áhr tvífalda,
taka afrit, fjölrita.
dur/a nýy hlj harður.
dur/o douro (spænsk mynt = 5 pesetar).
duralumin/o tæk harðál.
duramatr/o lfæ bast, heilabast, mænubast.
durativ/o mfr verknaðarháttur í dvalarmerkingu.
duri/o gra dáraaldin (Durio).
duŝ/o steypibað, sturtubað, skvetta, ýrubað. -i
áhr skola, úða. -ejo sturta. -ilo úðari.
dut/o tón tvíund. dek-o tólfund. majora -o stór
tvíund. minora -o lítil tvíund.
duz/o tæk 1 útblásturspípa. 2 innblásturspípa.
Dvin/o ldf Dvína.
dzeta = zeta.
78
Esperanto-íslensk orðabók
E, e mfr tón 1 6. stafur esperanto-stafrófsins. 2
(í skammstöfunum) E = a) oriento (= eosto). b)
Esperanto. c) ergo. 3 (í tónlist) E. E bemola es.
E-kordo E-strengur.
-e mfr ending afleiddra atviksorða, t.d. ofte,
bele, due, saltande (ath. atviksorð í esperanto
samsvarar ekki endilega atviksorði í íslensku. -e
er notað í stað -a með sögnunum esti, iĝi, þegar
vantar frumlag eða þegar frumlagið er nafnháttur
eða aukasetning, t.d. iĝas varme; resti kun leono
estas danĝere; estas bone; estus tre bele, ke mi
iru. Endingin -e samsvarar oft orðtæki í íslensku,
t.d. lunde á mánudaginn. tutvoje sardinis koridore
við ferðuðumst alla leiðina í gangi járnbrautarlestarinnar eins og sardínur í dós). -n ending staðaratviksorða með hreyfingarsögnum (sbr. -n). (Ath.
þau atviksorð sem eru með -e eru staðar-, háttarog tíðaratviksorð). -vorto = adverbo.
-e/ gra (viðskeyti) táknar ættkvísl plantna, t.d.
asklepiad-oj.
Eak/o goð (í goðafræði) Eakos (einn af dómurunum þremur sem dæmdu um það, hvort menn
ættu að fara á Elysíum eða Tartaras eftir dauðann).
east/o = eosto.
eben/a sléttur, jafn. -o stæ eðl flötur. -o de polarizo skautunarflötur. -aĵo slétta, flatneskja. -eco
flatleiki, sléttleiki. -igi jafna, slétta; fletja. mal-a
ójafn, ósléttur. mal-aĵo hóll, ósléttur staður. akvoo vatnsflötur. alt-aĵo háslétta. klin-o hallur flötur.
bat-igi þjappa niður.
-ebl/ mfr viðskeyti sem táknar möguleika eða
framkvæmanleika, t.d. kuracebla læknanlegur;
legebla læsilegur (sem hægt er að lesa) (Ath. -ebl
er venjulega ekki bætt við áhrifslausar sagnir, t.d.
má ekki segja bolebla heldur boligebla. Stundum
er þó -ebl bætt við áhrifslausar sagnir þegar forskeyti er undirskilið, t.d. nerevenebla vojo leið sem
maður má ekki snúa aftur. -a mögulegur, hugsanlegur. -e ef til vill, kannski. kiel -e plej sem
(með efsta stigi lýsingar- eða atviksorðs). -e estas
1 það kann að vera. 2 mögulegt er, hægt er. -o, -eco
möguleiki. -igi gera kleifan, gera færan. laŭ-e að
því leyti sem það er unnt. mal-igi gera ókleifan,
koma í veg fyrir. mal-a = neebla. ne-a ómögulegur. ne-e ómögulega; (það er) ómögulegt. ne-aĵo
e-ð ómögulegt. ne-eco ómöguleiki. ne-igi = maligi.
ebon/o íbenholt, íbenviður (Diospyros). -a 1 úr
íbenholti. 2 íbenholtssvartur. -arbo íbentré.
ebonit/o rtæ harðgúmmí.
Ebr/o ldf Ebro, Ebroá.
ebri/a drukkinn, ölvaður; fullur. -o, -eco ölv-
Hugh Martin
un, ölæði; drykkjuskapur. -igi gera drukkinn;
æsa. -igaĵo vímuefni, áfengi. -ega dauðadrukkinn, blindfullur. -eta kenndur. -iĝi verða drukkinn,
drekka sig fullan. -ulo drukkinn maður. mal-a
ódrukkinn. mal-iĝi verða algáður. post-o timburmenn.
ebul/o gra dvergyllir (Sambucus ebulus).
ebur/o fílabein. -a 1 úr fílabeini. 2 skreyttur
fílabeini; af fílabeini. 3 beinhvítur. la E-a Bordo
Fílabeinsströndin. -nigro fílabeinssvart. -a turo
hátignarleg einangrun.
Eburi/o ldf Fílabeinsströndin. -ano Fílabeinsstrendingur.
-ec/ mfr viðskeyti sem táknar ástand eða eiginleika: bel-o fegurð; san-o heilbrigði; amik-o
vinátta. -a eðlis-, sem lýtur að eðli hlutar. -o eiginleiki. -aro eðli, eiginleikar.
ecidi/o gra gróhirsla (= spor-pokalo).
eĉ mfr jafnvel. - ne ekki einu sinni. - se (eða
se -) jafnvel þótt.
-ed/ dýr viðskeyti sem táknar ætt (í líffræði).
Edam/o ldf Edam.
Edd/o bók Edda, eddukvæði.
edelvejs/o gra alpafífill (Leontopodium alpinum).
edem/o læk bjúgur, hvapbólga.
Eden/o bib Eden; Paradís, sælustaður.
edentat/oj dýr tannlaus dýr, tannleysingjar
(Edentata).
Edgar/o per Edgar.
edif/i áhr fræða (til góðs), bæta; uppbyggja. -o,
-ado uppbygging, trúarstyrking; sálubót, blessun.
-a uppbyggjandi; agandi; blessunarríkur, bætandi.
mal-a óuppbyggilegur; óvirðandi, svívirðilegur.
ne-a gagnslaus, ekki til sálubótar.
edikt/o tilskipun (stjórnar).
edil/o sag edíll (rómverskur embættismaður
sem sá um opinbera leiki, lögreglustörf o.fl.).
Edinburg/o ldf Edinborg (höfuðborg Skotlands).
Edip/o goð Ödipus. -komplekso Ödipusarduld.
Edit/a per Edith.
editor/o útgefandi, ritstjóri (bókar). -eco ritstjórn.
Edmond/o per Edmund.
Edom/o bib 1 Edóm (sonur Ísaks, heitir oftast
Esaú). 2 Edóm (land Edómíta, fyrir suðaustan Ísrael) (= Idumeo).
edr/o stæ hlið, flatvegur; flötur. plur-o marghliðungur. regula plur-o reglulegur marghliðungur.
Eduard/o per Játvarður, Eðvarð, Edvarð.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
eduk/i áhr gra gar 1 ala upp, manna, mennta.
2 temja. 3 rækta. -o, -ado menntun, uppeldi, uppfræðsla, menning. -a uppeldislegur; uppfræðslu-,
menningar-; æfinga-, skóla-. -ejo skóli, menningarmiðstöð, menntunarstofnun. -ato nemi. -isto
fræðari. -iteco, -iĝo uppfræðsla, skólun. -arto =
pedagogio. ge-ado samkennsla (piltna og stúlkna).
ne-ebla agalaus; ótemjandi. ne-ita óuppalinn,
ótaminn, ómenntaður. re-ado læk endurhæfing;
endurmenntun.
edz/o eiginmaður, bóndi, maki. -a eiginmanns-.
-eco hjónaband. -igi gifta; gefa saman (í hjónaband). -igo gifting. -iĝa brúðkaups-. -iĝi kvongast, kvænast, giftast. -iĝo kri gifting. -ino eiginkona. -inigi gifta. -iniĝi giftast (um konu). -oligiĝi
mægjast. bo-iĝi bib gegna mágskyldunni. bo-iĝo
mágskylda. eks-iĝi skiljast við, skilja við maka
sinn, skilja. eks-iĝo hjónaskilnaður. ekster-eca utan hjónabands. ge-oj hjón. ge-iĝi giftast. inter-igi
gifta. krom-ino kona fjölkvænismanns önnur en
hin fyrsta, hjákona. mis-iĝi taka niður fyrir sig.
mis-iĝo misræði (um hjúskap). miks-iĝo hjónaband milli kynþátta, hjónaband milli fólks með
mismunandi trúarbrögð. ne-igita, ne-iĝinta ógiftur. nov-o nýgiftur maður. nov-ino nýgift kona.
prov-iĝo tilraunahjónaband, tilraunahjúskapur.
sen-ineco einlífi.
ef/o bib efa (rúmmál í Gamla testamentinu).
efeb/o sag unglingur (18–20 ára) í Grikklandi
hinu forna.
efedrin/o lyf efedrín.
efekt/o áhrif (á hugann). (grand)-a áhrifamikill. -i áhl hafa áhrif. -ama sundurgerðarlegur. ne-a,
sen-a gagnslaus; fánýtur, áhrifalaus. lud-o lei stellingar. lum-oj ljósáhrif. son-oj leikhljóð.
efektiv/a raunverulegur, sannur. -e satt að segja,
að vísu, í raun og veru. -o 1 = -aĵo. 2 = kiomo.
-aĵo sannleikur. -eco raunveruleiki. -igi framkvæma, koma á. -igebla framkvæmanlegur, gjörlegur. -ig(ad)o framkvæmd. -iĝi fá framgang.
efelid/oj freknur.
efemer/a skammvinnur; skammgóður. -o dýr
1 = -aĵo. 2 dægurfluga (Ephemera). -aĵo skammvinnur hlutur.
efemerid/oj stj stjörnuárbók, stjörnualmanak,
stjörnuhnitatafla.
efervesk/i áhl efn sjóða; freyða; vella, ólga. -a
ólgandi, vellandi. -o vella, ólga, suða.
Efez/o ldf Efesus.
efik/i áhl efn eðl hafa áhrif, verka, hrífa. -o efn
eðl áhrif, árangur, verkun; afleiðing. -a áhrifamikill, virkur. -anto eðl efn virkt efni. -eco, -ivo eðl útv
79
aflnýting, vinnunýting. ek-i áhl taka gildi. retroi áhl lög hafa afturvirk áhrif. sen-a áhrifalaus,
gagnslaus. bon-a gagnlegur, nytsamlegur. fort-a =
drasta. post-oj eftirköst.
efloresk/i áhl jar ste 1 vera í fullum blóma.
2 molna í sundur, veðrast. -o veðrun, molnun;
blómgun. -a í fullum blóma, blómgandi; veðrunar-,
molnunar-.
efluv/o eðl útstreymi. kron-o rtæ kóróna, rosabaugur.
efod/o bib hökull (æðsta prests gyðinga).
Efraim/o bib Efraím.
Efrat/o bib Efrata.
efrit/o (í þjóðsögum araba) illur andi.
-eg/ mfr viðskeyti sem táknar stækkun, t.d. bona ágætur; buŝ-o gin; pafil-o fallbyssa; rid-i áhl
skellihlæja. tre-e ákaflega. -a mikill, stór. -eco
efsta stig.
egal/a jafn; eins. al mi estas egale mér er alveg
sama. -i áhr jafnast á við; vera jafn (e-m). -aĵo
jafna. -eco jafnleiki, jöfnuður. -igi gera jafnan. -iĝi
jafnast, verða jafn. -ulo jafningi, jafnoki. kontraŭa stæ jafn, en með öfugu formerki. mal-a misjafn,
ójafn, mismunandi. ne-a misjafn. mal-eco mismunur. sen-a óviðjafnanlegur. valor-i áhl komast
til jafns (við = al).
Egea Maro ldf Eyjahaf.
Egeri/o goð Egería.
egid/o goð 1 skjöldur Seifs eða Aþenu. 2 vörn,
vernd, verndarvængur.
egipt/o per Egypti. -a egypskur. E-io, E-ujo
ldf fél Egyptaland. -ologo sérfræðingur í fornfræði
Egyptalands. -ologio egypsk fornfræði.
Egist/o bók Egisþos (elskhugi Klýtemnestru).
eglanteri/o gra eplarós (Rosa eglanteria) (=
sovaĝa rozo).
eglefin/o dýr ýsa (Gadus æglefinus).
ego/o sál sjálf. -ismo sjálfselska, eigingirni.
-isto eigingjarn maður. -centra sjálfhverfur, sjálflægur. mal-ismo = altruismo. ne-ista, sen-isma
óeigingjarn.
egopodi/o gra geitakál (Ægopodium podagraria).
egret/o dýr gra fjaðurskúfur.
eĝ/o egg, brún; ás; rönd. posta -o afturbrún.
fronta -o frambrún, frambarð. -e(n) á ská, á rönd.
-igi setja kant á. -ingo rák, skor, gróp.
ehe! mfr jahá, einmitt; jæja.
eĥ/o rtæ bergmál; eftirhljómur; ómur. -i áhr
bergmála, óma. -iĝi endurkastast, bergmála,
hljóma. sen-a án bergmáls.
Eĥ/o goð Ekkó (bergmálsdís).
80
Esperanto-íslensk orðabók
eĥidn/o dýr (ástralskur) maurabroddgöltur
(Echidna, Tachyglossus), mjónefur.
eĥin/o dýr ígulker. -oidoj ígulker (Echinoidea).
eĥinoderm/oj dýr skrápdýr (Echinodermata).
eĥolali/o læk bergmálstal. (sjá einnig orð sem
byrja á ek...).
ej! mfr ha!
-ej/ mfr viðskeyti sem táknar stað, þar sem
eitthvað er eða gerist, t.d. lern-o skóli; dorm-o
svefnsalur; hund-o hundabyrgi; bov-o fjós; herbo engi, graslendi; dens-o kjarrþykkni; loĝ-o íbúð;
kuir-o eldhús; ĉeval-o hesthús; preĝ-o kirkja;
deven-o upprunastaður. -o staður.
ejakul/i áhl spýta, losa úr sér sáð. -o sáðlát,
sæðisútvarp.
Ejfel/o per ldf Eiffelfjöllin. -turo Eiffelturninn.
ejkosan/o efn eikósan.
ejnstejni/o = ejnŝtejnio.
ejnŝtejni/o efn einsteiníum, einsteinín (Es).
Ejr/o ldf Írland, Írska lýðveldið.
Ejstejn per Eysteinn.
ek/ mfr forskeyti sem táknar upphaf ástands eða
verknaðar, t.d. -dormi sofna; -salti stökkva upp.
-i áhl hefjast. -e de, -de allt frá (því). -! áfram! af
stað!
ekart/o stæ sig her afvik, frávik. kompas-o
misvísun áttavita.
ekaŭdat/oj froskdýr.
ekbali/o gra villigúrka (Ecballium).
eki/o gra höggormshöfuð (Echium).
ekidn/o dýr = eĥidno.
ekimoz/o læk blóðhlaup.
ekin/o dýr = eĥino.
ekinokok/o læk sullur.
ekip/i áhr búa, búa út (her, leiðangur), gera út.
-ado undirbúningur. -aĵo rtæ útbúningur, útbúnaður. sub-aĵo flu lendingarbúnaður. son-aĵo kvi
hljóðbúnaður. ŝip-isto 1 fargagnakaupmaður. 2 útgerðarmaður. vir-i áhr manna (t.d. skip). -estro
bátsmaður.
eklampsi/o læk fæðingarkrampi.
eklektik/a samantíndur, samsuðu-. -ismo hei
samtíningarstefna, samsuðustefna. -ulo sá sem tínir til eða sýður saman úr öllum áttum.
eklezi/o sag kri 1 (einkum í Nýja testamentinu)
söfnuður. 2 kirkja (stofnun); kirkjudeild. 3 trúarflokkur. 4 þjónusta kirkjunnar. -a kirkjulegur. -ano
meðlimur kirkju. -aneco það að vera meðlimur
kirkju. -ulo klerkur. alt-a hákirkjulegur. ekster-a,
ne-a veraldar-, veraldarlegur, ókirkjulegur. samano trúbróðir.
eklips/o stj myrkvi. -a 1 myrkva-. 2 slitróttur. -i
Hugh Martin
áhr 1 stj myrkva. 2 skyggja á, skara fram úr.
ekliptik/o stj 1 sólbaugur, sólbraut. 2 sólarlína.
eklog/o bók hjarðljóð.
ekolog/o líf vistfræðingur. -io vistfræði. -ia
vistfræði-.
ekonom/o ráðsmaður, bústjóri.
ekonometri/o hagmælingar.
ekonomi/o 1 fjárhagur. 2 sparnaður. 3 heimilishald. -a sparsamur; fjárhags-, sparnaðar-. -e ódýrt;
sparsamlega.
ekonomik/o lög hag hagfræði. -isto hagfræðingur.
ekran/o eðl tæk 1 eldskjól. 2 sýningartjald (í
bíó). 3 skjár. -ego súghlíf. -umi áhr skýla, vernda.
sur-igi filma.
eks/ mfr forskeyti sem táknar fyrrverandi,
uppgjafa-, t.d. -pastro uppgjafaprestur. -! burt
með! -a fyrrverandi. -igi vísa frá embætti, reka
úr embætti, segja upp. -iĝi segja af sér, fá lausn úr
embætti. ne-igebla sem ekki er hægt að víkja úr
starfi, óafsetjanlegur.
eksa/ vís exa- (forskeyti eininga 1018 ).
Ekscelenc/o ágæti (ávarpstitill, oftast með eignarfornafni): via -o yðar ágæti.
ekscentr/a 1 = discentra. 2 sérvitur, sérlyndur,
einkennilegur.
ekscentrik/o tæk hjámiðjuhjól, miðskekkjuhjól. -a miðskakkur, með hjámiðju.
ekscepsi/o lög véfenging (á hæfi dómara eða
vitnis).
eksces/o óhóf, öfgar. -a hóflaus, takmarkalaus.
-i áhl skvetta sér upp; gefa sig í óreglu; vera of
langt gengið.
ekscit/i áhr eðl 1 æsa, æsa upp. 2 kveikja;
vekja. 3 hvetja, eggja. 4 gangsetja. -o lfe rtæ æsing,
geðshræring; kveiking. -a æsingar-; kveikinga(r)-.
-aĵo örvandi lyf, hressingarlyf; æsingur. -ebla viðkvæmur; bráður. -ebleco viðkvæmni. -iĝi verða
æstur, æsa sig upp. -ilo læk 1 startari. 2 örvandi
lyf. -maŝino rtæ matari. blov-i áhr blása upp (t.d.
eld). kor-a átakanlegur, hrífandi. mem-o rtæ sjálfskviknun.
ekscitator/o = malŝarĝilo.
eksciz/i áhr læk skera burt. -o burtskurður.
ekshibici/o læk strípihneigð. -ulo strípalingur.
eksklamaci/o upphrópun.
eksklud/i = ekskluzivi.
ekskluziv/a 1 einka-, lokaður. 2 valinn. 3 útilokandi. esti -a je/de io e-ð er ekki meðtalið í
(t.d. verðinu), vera utan e-s. -e eingöngu; að (e-u)
ekki meðtöldu. -i áhr 1 útiloka. 2 undanskilja. -eco
einkaréttur, einkaleyfi. -ema vandlátur, vandfýs-
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
inn. -iga óskiptur.
ekskomunik/i áhr kri 1 bannfæra. 2 reka (úr
flokki). -o bannfæring.
ekskori/i áhr læk skeina. -aĵo skeina, rispa.
ekskreci/o lfe útskilið efni. -a útskilnaðar-. -i
áhr skilja (e-ð) út. -ado útskilnaður.
ekskrement/o lfe 1 úrgangsefni líkamans,
þveiti. 2 saur, saurindi. -a saur-. -i áhr skilja (efni)
úr líkamanum, þveita. -ado tæming, útskilnaður
saurs; þveitun.
ekskurs/o bók 1 skemmtiferð, hópferð. 2 útúrdúr. -ema 1 hrifinn af ferðum. 2 óskipulagður.
ekskuz/i áhr nýy afsaka. -o afsökun. ne-ebla
óafsakanlegur.
ekslibris/o bókarmerki; merki bókareiganda.
ekspansi/o alm hag eðl 1 þensla, útþensla. 2 útvíkkun, stækkun, aukning, uppgangur. -i áhl víkka;
þenjast út. -ismo fél útþenslustefna.
eksped/i áhr ver afgreiða, senda; framsenda.
-ado afgreiðsla, sending. -ejo vöruflutningafyrirtæki. -isto flutningamiðlari, afgreiðslumaður.
ekspedici/o leiðangur; herferð.
ekspekt/o töl von, vænting, tilætlun.
ekspektor/i áhl lfe hósta upp úr sér, hrækja (=
tuskraĉi). -iga slímlosandi.
eksperiment/o tilraun. -i áhr gera tilraun(ir).
-a reynslu-, tilrauna-, byggður á tilraunum;
raungreina-. -ado tilraunagerð.
ekspert/o 1 = spertulo, fakulo. 2 = ekspertizisto.
ekspertiz/i áhr meta til verðs; rannsaka, skoða,
yfirlíta. -isto matsmaður. -o mat; rannsókn, skoðun; skoðunarskýrsla.
eksplicit/a lög stæ greinilegur, skýr; berorður,
opinskár.
eksplik/i áhr skýra, gera grein fyrir. -o skýring,
útlistun.
eksplod/i áhl springa (í loft upp); brjótast út.
-o sprenging; upphaf. -a sprengi-, hvell-. -aĵo
sprengiefni. -ema sprengifimur. -igi sprengja.
-igilo sprengjukveikja, sprengjuvaki. -ilo sprengja,
tundurdufl o.þ.h. -ujo bif sprengihólf. -motoro
brennsluhreyfill. -signalo hvellmerki. -brui áhl
hvella. -bruo hvellur. -pova, -iva sprengjanlegur.
ekspluat/i áhr 1 hagnýta, fénýta. 2 arðræna,
mergsjúga. -o, -ado 1 hagnýting. 2 arðrán. -anto
hagnýtandi. -ebla sem hægt er að hagnýta. -isto
arðræningi. konfid-o prettir.
ekspon/i áhr alm ljó 1 sýna (vörur). 2 ljó lýsa
(filmu). -o, -ado 1 sýning. 2 lýsing. -anto sá sem
stillir út (í sýningu). -ejo sýningarsalur. -isto sýningarmaður. -deklami áhl auglýsa með ræðu og
81
sýnishornum. -metro ljó ljósmælir. sub-i áhr vanlýsa (e-ð). super-i áhr oflýsa (e-ð).
eksponencial/o stæ veldisfall.
eksponent/o stæ veldisvísir. -a veldis-.
eksport/i áhr ver flytja út (vörur). -o, -ado
útflutningur, útflutningsstarfsemi. -a útflutnings-.
-aĵoj útfluttar vörur. -isto útflytjandi. - -importa
út- og innflutnings-.
ekspozici/o sýning, sýningarstaður. -ejo sýningarsalur. -i áhr sýna. -aĵo sýnisgripir.
ekspres/o jár 1 hraðboði. 2 hraðlest. 3 hraðpóstur. -a hrað-. -i áhr senda með hraði.
ekspresionism/o fag expressjónismi. -a
expressjónískur.
ekspresionist/o fag expressjónisti.
ekstaz/o trú sál 1 algleymi, leiðsla. 2 hrifning.
-a hugfanginn, í leiðslu, yfir sig hrifinn. -ulo maður
sem er oft í leiðslu.
ekstemporal/o skólaverkefni gert án undirbúnings.
ekstens/i áhr lfæ rétta úr, teygja úr. -o rétting.
-anto lfæ réttivöðvi.
ekstensor/o læk réttivöðvi.
ekster mfr fyrir utan. -a ytri, útvortis. -a mondo
umheimurinn. -e úti; að utan. -en út. -o 1 úthverfa.
2 ytri hluti. -aĵo ytra útlit, ytri hluti, ytri hlið. -ejo
kvi sviðsmyndarsvæði. -igi snúa við. -iĝi fara úr
(= el). -ulo 1 göngudeildarsjúklingur. 2 utanskólanemandi. -lande erlendis. -landano útlendingur.
-ordinara óvenjulegur.
eksterm/i áhr uppræta, tortíma, útrýma. -ado
uppræting, tortíming. -iĝi vera afmáður, vera útrýmt.
ekstr/a auka-, aukalegur. -e aukalega. -aĵo viðbætir; viðauki; aukahefti. -aĵoj aukagjald.
ekstradici/i áhr lög framselja. -o framsal.
ekstrakt/o kjarni, kraftur (úr e-u), seyði; ágrip,
útdráttur. -i áhr 1 draga út úr; sjóða út úr. 2 orðtaka.
-ado útdráttur.
ekstrapol/i áhr = eksterpoli (s. poli).
ekstravaganc/o fantasía; sérviska. -a sérvitur.
-i áhl breyta sérviskulega.
ekstravertit/o sál úthverfur maður. -a úthverfur.
ekstrem/a 1 ystur, ýtrastur. 2 mestur. 3 taumlaus. -e öfga-, ofsa-, ofsalega. -o 1 ysti endi. 2
brún, jaðar. en -o að dauða kominn. -aĵo ysti endi,
útlimur; vandræði. -eco öfgar; dauði. -ismo fél
öfgasamtök. -isto öfgamaður. ĝis-e fram úr hófi.
ekstrovert/a úthverfur. -o úthverfa. -ito úthverfur maður.
eksud/i áhl lfe vætla út, seytla út. -o útsmitun.
82
Esperanto-íslensk orðabók
-aĵo útvætla, útseytla.
ektazi/o læk slagæðarþensla, víkkun.
ektoderm/o lfæ útlag.
ektomi/o sku úrskurður, nám.
ektopi/o lfæ úthverfing. testika -o launeista.
ektoplasm/o lfæ trú útfrymi, fjarfrymi.
ektropi/o læk uppbretting (augnloka), úthverfing (augnaloks).
ekumen/a kri alkirkju-, alkirkjulegur.
ekv/o dýr hestdýr.
ekvaci/o 1 stæ jafna, formúla. 2 stj jöfnuður.
tempa -o tímajöfnuður. -aro jöfnuhneppi. -igi nota
jöfnu til að leysa.
Ekvador/o ldf Ekvador. -a ekvadorskur. -ano
Ekvadorbúi.
ekvator/o ldf miðbaugur. ĉiela -o stj miðbaugur
himinsins. -a miðbaugs-. E-a Gvineo MiðbaugsGínea.
ekvatorial/o stj pólstilltur sjónauki.
ekvilibr/o jafnvægi. -a uppbótar-; í jafnvægi,
jafnvægis-. -i áhl vera í jafnvægi. -igi halda í jafnvægi, jafna, gera upp. -ilo jafnvægisstafur (línudansara). mal-igi láta missa jafnvægi. -ismo línudanslist. -isto línudansari. sen-a 1 jafnvægislaus. 2
ruglaður.
ekvinoks/o stj jafndægur, jafndægri. printempa -o jafndægur á vori, vorjafndægur.
aŭtuna -o jafndægur á hausti, haustjafndægur. -a
jafndægra-. -aj tempestoj jafndægrastormar. -aj
punktoj jafndægrapunktar (vorpunktur og haustpunktur).
ekvipolent/a ldf jafngildur, jafnmikill, jafngóður.
ekvipotencial/a eðl jafnspennu-, jafnmættis-.
-o eðl jafnspenna, jafnmætti.
ekvivalent/o vís stæ efn mfr jafngildi; ígildi. -i
áhl jafngilda. -a jafngildur.
ekvizet/o gra elfting (Equisetum). -acoj elftingaætt.
ekzakt/a nákvæmur. la -aj sciencoj raunvísindi. -emo nákvæmni.
ekzalt/i áhr 1 upphefja, hefja upp. 2 hrósa. -iĝo
hugaræsing, leiðsla; upphafning. -ita hugfanginn,
í leiðslu, í uppnámi. -iĝi vera frá sér numinn.
ekzamen/i áhr 1 rannsaka, athuga vel. 2 prófa.
3 yfirheyra. -o 1 rannsókn, prófun. 2 próf. 3 yfirheyrsla. -iĝi láta prófa sig, þreyta próf, ganga
undir próf. -iĝo prófun, próf. mem-o sjálfskönnun.
-anto, -isto prófandi. -ato prófmaður. kontraŭ-i
áhr gagnspyrja.
ekzantem/o læk útbrot (á hörundi). -a útbrots-.
ekzark/o kri sag 1 landstjóri (í býsantíska rík-
Hugh Martin
inu). 2 yfirbiskup búlgörsku kirkjunnar.
ekzegez/o biblíuskýring; ritskýring. -a orðskýringar-; skýringarlegur. -isto biblíuskýrandi.
ekzekuci/o lög lögtak, aðför að lögum. -i áhr
taka lögtaki (upp í skuld). -isto fjárnámsfulltrúi,
lögtaksfulltrúi.
ekzekut/i áhr taka af lífi, lífláta. -o aftaka, líflát. -ejo aftökustaður. -isto aftökumaður, böðull.
elektro-i áhr taka af lífi með rafmagni.
ekzekutiv/o lög framkvæmdavald.
ekzekv/i ldm áhr halda nauðungaruppboð.
ekzekvatur/o lög opinber viðurkenning á ræðismanni erlends ríkis.
ekzem/o læk útbrot, útsláttur, eksem.
ekzempl/o 1 fordæmi. 2 dæmi. 3 varnaðardæmi. -a dæmigerður. -e til dæmis. -i áhr skýra
með dæmum, sanna með dæmum, sýna með
dæmum. -odona fyrirmyndar-. sen-a ódæmilegur, dæmalaus.
ekzempler/o 1 eintak. 2 dæmi, stykki. arkiv-o
skjalasafnseintak. aŭtor-oj höfundareintök. provo sýniseintak, sýnishorn (= specimeno). recanz-o
ritdómseintak.
ekzerc/i áhr æfa, þjálfa. -o æfing, æfingarverkefni, stíll. -ado æfing, þjálfun. -aro æfingasafn,
stílasafn. -ejo æfingastaður, æfingarstaður, þjálfunarstaður. -iĝi æfa sig. -iĝo æfing. -ilo þrekæfingatæki. -iteco fimleiki vegna æfingar. -libro = -aro.
-opeco æfingatónverk. antaŭ-o leikæfing, undirbúningsæfing.
ekzerg/o tæk 1 undirskriftarreitur (á minnispening). 2 undirskrift (á minnispening).
ekzil/i áhr reka í útlegð. -o útlegð. -ejo útlegðarstaður. -iĝi fara í útlegð. -ito útlagi.
ekzist/i áhl vera, vera til. -ado, -o tilvera.
-adismo = ekzistencialismo. -aĵo vera, skepna.
-anta tilverandi; núverandi. -igi gera, skapa. kun-i
áhl efn vera saman. kun-ado sambúð.
ekzistencialism/o hei tilvistarspeki, existensíalismi, tilvistarstefna.
ekzistencialist/o tilvistarspekingur, existensíalisti, tilvistarsinni.
ekzocet/o dýr = flugfiŝo.
ekzoftalmi/o læk augnbunga. -a úteygður.
ekzogami/o aðkvæni. -a aðkvænn.
ekzogen/a læk gra útrænn.
ekzorc/i áhr trú særa (illan anda), reka út (illan
anda). -isto særingamaður. -o , -ismo særing. -aĵo
særingaþula, töfraþula til að reka út illa anda.
ekzosmoz/o eðl efn himnuútstreymi.
ekzot/a fjarlægur, framandi. -ismo framandleiki.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
ekzoter/a auðskilinn, alþýðlegur.
ekzoterm/a efn orkugjöfull, útverminn.
ekzotik/a = ekzota.
el mfr úr, út, út úr, af, frá, t.d. veki - dormo
vekja af svefni; unu - ni einn af okkur; krei - la
polvo de la tero mynda af leiri jarðar; rakontoj - la
biblio sögur úr biblíunni; statuo - marmoro stytta
úr marmara. -e úti. -igi láta út, sleppa út, hleypa
út; gefa frá sér. -igi sonon gefa frá sér hljóð. -iĝi
koma út, koma fram. Ath. Notað sem forskeyti má
el þýða það sama og forsetningin, en táknar oft
fullkomnun verks, ef enginn misskilningur getur
orðið. Eftirfarandi dæmi sýna þetta: -almozi áhr
kúga (e-n) til að gefa ölmusu. -aŭdi áhr bænheyra.
-aŭskulti áhr heyra allt til enda. -baki áhr baka algjörlega. -bati áhr slá út; ljósta. -bruli áhl brenna
til kaldra kola. -ĉenigi leysa. -ĉerpi áhr tæma.
-ĉizigi höggva út. -diri áhr lýsa yfir. -devigi kúga
(fé af e-m). -doni áhr gefa út. -fini áhr klára alveg.
-flati áhr fá með smjaðri. -forĝi áhr búa til. -frotita
útslitinn. -iri áhl fara út. -irejo útgangur. -ĵeti áhr
henda, fleygja. -kalkuli áhr reikna út. -koni áhr
þekkja vel. -kovi áhr klekja út. -kreski áhl verða
fullvaxta. -labori áhr mynda, framleiða; láta þróast. -lacigi þreyta. -lerni áhr læra nákvæmlega.
-logi áhr laða fram. -meti áhr sýna. -montri áhr
sýna. -mortigi drepa, deyða. -pagi áhr greiða, gera
upp. -paroli áhr bera fram. -paŝi áhl stíga fram.
-pensi áhr hugsa upp, finna upp. -peti áhr fá með
innilegri bæn. -porti áhr bera út; þola. -premi áhr
pressa. -preni áhr draga út. -stari áhl skaga fram,
skaga út. -ŝiri áhr rífa út, slíta út. -teni áhr þola.
-terigi grafa upp. -tiri áhr draga út. -tranĉi áhr
skera út. -trinki áhr tæma (flösku, glas, o.þ.u.l.).
-trovi áhr finna upp, uppgötva. -turniĝi, sin -turni
komast undan. -uzi áhr eyða. -veni áhl koma út.
-voki áhr vekja upp.
el/o öl.
Elam/o sag Elam.
elan/o nýy alm hei 1 tilhlaup. 2 snögg hrifning.
vitala -o lífstilhlaup. -i áhl gera tilhlaup.
elap/o dýr sokkabandsnaðra (Elaps), kóralslanga (Elaps corallina).
elasmobrank/oj dýr fasttálknar (Elasmobranchii).
elast/a teygjanlegur, fjaðurmagnaður, sveigjanlegur. -eco eðl teygja, þanþol; fjaðurmagn; sveigja.
-aĵo teygjuband.
elastin/o lfæ elastín.
elastomer/o eðl efn elastómer (teygjanlegt og
gúmmíkennt gerviefni).
elater/o dýr smellibjalla. -edoj smellibjölluætt
83
(Elateridæ).
elateri/o gra villigúrka (Ecballium elaterium).
elatin/o gra straumarfi (Elatine). -acoj vatnsarfaætt (Elatinaceæ).
Elb/o ldf 1 Elba (eyja). 2 Saxelfur.
Elbrus/o ldf Elbrus (fjall).
Eldorad/o bók gullland, sæluland, ódáinsakur.
eleagn/o gra silfurblað (Elaeagnus commutata). -acoj silfurblaðsætt (Elaeagnaceæ).
elefant/o dýr fíll (Elephas). -a 1 fílslegur. 2
klunnalegur. -edoj fílaætt (Elephantidæ). -estro
fílahirðir. -ino fílskýr. -osto = eburo. mar-o dýr
sæfíll. vir-o fílstarfur. fari el muso -on gera úlfalda
úr mýflugu.
elefantiaz/o læk fílablástur, fílildi.
Elefantin/o ldf Elefantíne (eyja í Níl).
elegant/a glæsilegur, snyrtilegur. -eco glæsileiki, glæsibragur, glæsimennska. -igi gera glæsilegan. -ulo spjátrungur. -ulaĉo uppskafningur.
mal-a smekklaus, grófur, klunnalegur; subbulegur.
elegi/o bók saknaðarljóð, sorgarljóð. -a angurvær; tregafullur.
elekt/i áhr 1 velja. 2 kjósa. -o 1 val. 2 kjör,
kosning. -ado val; kosning. -aĵo kjörgripur. -anto
kjósandi. -antaro allir þeir sem kosningarétt hafa.
-ebla 1 kjörgengur. 2 sem má velja. -ejo kjörstaður. -ema vandlátur, vandfýsinn. -ilo fja skiptiborð. -ita valinn, kjörinn, kosinn, úrvals-. -ito bib
1 kjörinn maður. 2 útvalinn maður. al-i áhr kjósa
í viðbót. antaŭ-ilo fja forvalsskiptiborð. el-i áhr
velja úr. ne-ebla ókjörgengur. por-a til athugunar, til reynslu. re-i áhr endurkjósa, kjósa aftur.
re-ebla kjörgengur til endurkosningar. princo-isto
sag kjörfursti. sen-e út í bláinn; af tilviljun. -inda
ákjósanlegur, sem vert er að kjósa sér.
Elektr/o bók Elektra (dóttir Agamemnons og
systir Órestesar).
elektr/o eðl rafmagn. -a rafmagns-, raf-. -a fluo
raf(magns)straumur. -e með rafmagni, af rafmagni.
-i áhr 1 rafmagna, hlaða rafmagni. 2 örva, fjörga.
-ebla rafmagnanlegur. -eco rafmögnun. -ejo rafstöð. -igi hlaða rafmagni. -ismo rafmagnsfræði.
-isto rafmagnsfræðingur, rafvirki. -izi rafvæða.
-izado rafvæðing. fero-a eðl ferrórafsvörunar-.
induk-o = influenco. induk-a generatoro = influencmaŝino. prem-o = piezo-o.
elektroanaliz/i = elektrolizi.
elektrobiologi/o raflíffræði.
elektrod/o eðl rafskaut, elektróða.
elektrodinamik/o rafsegulfræði. -a rafsegul-,
rafsegulfræði-, rafsegulfræðilegur.
elektroencefalogram/o heila(línu)rit, heilaraf-
84
Esperanto-íslensk orðabók
rit.
elektrofon/o plötuspilari, rafmagnsgrammófónn.
elektrofor/o dýr hrökkáll (Gymnotus electricus).
elektrogravur/o rafmagnsgröftur.
elektrokardiagram/o hjartarafrit.
elektrokemi/o rafefnafræði.
elektrokinetik/o rafhreyfifræði.
elektrokut/i áhr rtæ taka af lífi með rafmagni.
-o aftaka með rafmagni.
elektrolit/o rtæ rafvaki, raflausn, raflögur.
elektroliz/i áhr rtæ rafgreina. -a rafgreiningar-.
-o rafgreining.
elektromagnet/o rafsegull. -a rafsegulmagnaður; rafsegul-.
elektrometalurgi/o rafmálmvinnslufræði.
elektrometr/o rtæ rafmagnsmælir.
elektromotor/o rafhreyfill.
elektron/o eðl rafeind, elektróna. -a rafeinda-,
elektrónískur. -iko rafeindafræði, rafeindatækni.
-ika raf-, rafeinda-, rafrænn.
elektroskop/o rtæ rafsjá.
elektrostatik/o rafstöðufræði. -a rafstöðu-,
stöðurafs-, hleðslu-.
elektroteknik/o raftækni.
elektroterapi/o raflækningar.
elektrotip/o pre galvanssteypa.
elektrovalent/o eðl efn gildistala, rafeindagildi,
rafgildi.
elektuari/o lyf brjóstsafi.
element/o rtæ 1 frumefni, frumpartur. 2 höfuðskepna. 3 undirstöðuatriði, frumatriði. 4 veður
og vindur. 5 þáttur. 6 rafhlaða. 7 eining. 8 einstaklingur. 9 rétt umhverfi. -a 1 undirstöðu-, frum-.
2 einstakur. 3 frumstæður; einfaldur. esti en sia
elemento vera í essinu sínu.
Eleonor/o per Elinóra.
Eleŭzis/o trú Elevsis (þorp á ströndinni norðvestur af Aþenu). -a elevsískur.
elevator/o tæk skúffulyfta, vinda.
elf/o trú álfur, huldumaður. -ino álfkona, huldukona.
Eli/o per Elí.
Eliezer/o per Elíeser.
Eliĝ/o per Elías.
Elija bib Elía (spámaður). Nútímanafnið er
Eliĝo.
eliksir/o lyf goð elixír; lífsvatn, heilsudrykkur.
elim/o gra melur, húsapuntur (illgresi) (Elymus).
elimin/i áhr læk 1 skilja úr. 2 fjarlægja; útiloka;
Hugh Martin
nema burtu. -ado útrýming, úrnám; útilokun. -a
útsláttar-.
elips/o 1 stæ sporbaugur. 2 mfr liðfall. -a 1
sporöskjulaga, sporlaga. 2 liðfelldur. -oido stæ 1
sporvala. 2 sporbaugsflötur, sporvöluflötur.
Eliŝa bib Elísa (spámaður).
elit/o úrval, kjarni. -a úrvals-, fyrsta flokks, frábær.
elitr/o dýr skjaldvængur.
Eliz/o per Elísa.
Elizabet/o per Elísabet. -ana frá Elísabetartímanum, á Elísabetartímanum.
Elize/o goð 1 Elysíon, ódáinsheimur. 2 sælustaður. -a elysískur; sæluheims-, ódáins-. la
kampoj -aj Elysíski völlur, ódáinsakur.
elizi/o mfr úrfelling (sérhljóðsendinga, t.d. í
braglínu). -i áhr fella úr (sérhljóðsendingu).
Elohim per Elóhím (eitt hebreskra nafna Guðs).
-a tengdur Elóhím, Elóhímskur.
elokuci/o bók mælskulist.
elokvent/a málsnjall, mælskur. -e með mikilli
mælsku; á snjallan hátt. -i áhl vera málsnjall. -o,
-eco mælska; orðkynngi.
Elsinor/o ldf Helsingjaeyri.
elu/i áhr efn skola úr.
Elvira per Elvíra.
Elzac/o = Alzaco.
-em/ mfr viðskeyti sem táknar hneigð, löngun
til e-s, t.d. dorm-a syfjaður; labor-a vinnugefinn.
-a gefinn, hneigður. -o hneigð, tilhneiging. -i áhr
hneigjast að. -igi hneigja til. mal-a mótfallinn, fráhverfur.
emajl/o lfæ glerungur; smelta; emaléring. -a
emaléraður; gleraður; smeltur. -i áhr gljábrenna;
smelta; emaléra. ĉel-o, ĉeleca -o = klozoneo. -isto
gljábrennari; sá sem glerar.
eman/i áhl hei vís koma frá, streyma út; stafa
frá. -ado frákoma. -o, -aĵo hei eðl útstreymi; útgufun.
emanaci/o = radono.
emancip/i áhr lög 1 leysa úr ánauð. 2 frelsa.
-ado frelsun. -iĝo frelsi, lausn; sjálfsákvörðunarréttur.
Emanuel/o per Immanúel.
Emaŭs/o inn Emmaus.
embaras/o 1 vandræði, klípa, bobbi. 2 glundroði. -a 1 óþægilegur. 2 vandræðalegur. -i áhr gera
vandræðalegan, koma í vandræði, koma í bobba.
-iĝi vera ruglaður; vera í vandræðum. -aĵo byrði.
mal-i áhr leysa úr vandræðum.
embarg/i áhr sig lög setja (hafn)bann á. -o
hafnbann.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
emberiz/o dýr tittlingur (Emberiza). flava -o
gultittlingur (E. citrinella). neĝ-o snjótittlingur,
sólskríkja (Plectrophenax nivalis).
emblem/o 1 merki, félagsmerki. 2 skjaldarmerki. 3 (í spilum) litur. -a táknrænn.
embol/o læk æðastíflunarefni. -ozo æðastífla,
blóðtappi.
emboli/o = embolozo.
embrazur/o her 1 gluggaskot. 2 gluggatótt. 3
fallbyssuop; skotauga.
embri/o líf gra 1 fósturvísir, frumfóstur. 2 kím.
3 vísir, byrjunarstig. -a 1 fósturvísis-, fóstur-. 2
óþroskaður; á frumstigi. -eco fósturstig, frumstig.
-igi ganga þungaður að (4. Mós. 11,12). -iĝi vera
getinn (Jb. 3,3). -ologo fósturfræðingur. -ologio
fósturfræði. -otomio fósturnám.
embriogenez/o líf fósturvísismyndun, fósturmyndun.
embriogeni/o = embriogenezo.
embrokaci/o læk 1 innnúning. 2 áburður,
smyrsl (til innnúningar).
embusk/o launsátur. -i áhl leggja gildru (fyrir
= kontraŭ); liggja í launsátri. -ejo launsátur, leyni.
-igi setja í fyrirsát. -iĝi leita skjóls. -ulo sá sem
situr um (e-n).
emerĝ/i áhl eðl koma upp; koma fram. -a framkomandi; framsækjandi. -o uppkoma, framkoma.
emerit/o uppgjafaembættismaður, eftirlaunamaður (einkum um lærdómsmenn). -a uppgjafa-,
sem kominn er á eftirlaun. -ita profesoro prófessor
sem kominn er á eftirlaun. -a pensio eftirlaun. -e
á eftirlaun. -eco lausn frá embætti. -iĝi komast á
eftirlaun.
emeritur/o eftirlaun.
emetik/o lyf uppsölulyf, uppsölumeðal. -a sem
orsakar uppköst.
emetin/o lyf emetín (alkalóíð sem er unnið úr
ípekakúanarót).
emetrop/a = eŭmetropa.
emfaz/o áhersla, þungi, kraftur. -i áhr leggja
áherslu á. -a áhersluþungur, áherslumikill.
emfizem/o læk þemba, blístur, þensla.
emigr/i áhl flytjast af landi burt (vegna stjórnmála).
emigraci/o 1 útflutningur. 2 útflytjendur.
Emil/o per Emil. -a, -ino Emilía.
Emili/o 1 ldf Emilia (hérað). 2 per Emilía.
eminenc/o læk 1 framvaxið bein. 2 lia -a moŝto
(heiðurstitill kardínála) hans háæruverðuga tign.
eminent/a frábær, framúrskarandi, einstakur.
-eco yfirburður. -igi veita (e-m) mikinn frama. -ulo
merkismaður. -ularo besta fólkið. mal-ulo, ne-ulo
85
alþýðumaður.
emir/o sag emír. Unuiĝintaj Arabaj E-landoj
Sameinuðu arabísku furstadæmin.
emisi/i áhr hag gefa út (seðla o.þ.u.l.). -a banko seðlabanki.
Emma per Emma.
emoci/i áhr hræra. -o hei geðshræring; tilfinning. -a tilfinninga-. -iĝi hafa á tilfinningunni. sen-e
tilfinningalaust. sen-a ósnortinn, tilfinningalaus.
Empedokl/o per Empedókles.
empen/o flu stél (á flugvél).
empeneron/o sig flu 1 hæðarstýri (á flugvél). 2
hæðarstýri (á kafbát).
empetr/o gra kræki(berja)lyng (Empetrum).
empiem/o læk ígerð í líkamsholi.
empir/o fag keisarastíll.
empire/o goð eldhiminn, himinfestingin.
empiri/o hei raunhyggja, reynsluþekking. -a
grundvallaður á reynslu, byggður á (eigin) reynslu,
reynslu-, raunsær. -ismo reynslu(sönnunar)stefna.
-aĉa byggður á (eigin) reynslu, óvísindalegur. -isto
raunhyggjumaður. -ulo maður sem trúir á reynslu.
empirism/o vís = empiriismo.
empirist/o per = empiriisto.
empori/o sag birgðahöfn.
emu/o = dromiceo.
emulsi/o eðl efn ljó þeyta, þeytulausn, mylkingur. -i áhr þeyta. -eblo efn þeytingarhæfni. -ilo
þeytir. -oido kvoðulausn, örþeyta.
en mfr 1 (um stað, með nefnifalli) í, á, inni í. 2
(um stað, með þolfalli) í, á, inn í. 3 (um tíma) á;
um; í (e-u), innan. 4 (um hátt) (= laŭ) í, á. 5 = el,
per (um kringumstæður) í; úr. 6 (um ástand) með.
esti - la ĉambro vera í herberginu. iri - la ĉambron
fara í herbergið. dividi - distriktojn skipta í héruð.
traduki - Esperanton þýða á esperanto. - printempo á vorin. - la vespero um kvöldið. - eterneco
að eilífu. - la unua de majo þann fyrsta maí. - la
komenco í upphafi. lerni - unu monato læra innan
eins mánaðar, læra á einum mánuði. bati - takto slá
í takt. - niaj okuloj í okkar augum. - kio konzistas
lia forto? í hverju er afl hans fólgið? naski - doloro
með þraut að fæða barn (1. Mós. 3,16). espero Dio (= al) vona á Guð. - okazo de neceso (= ĉe)
ef þörf krefur. - mia aĝo (= je) á mínum aldri. esti
lerta - sia arto (= pri) kunna vel list sína. -a innri,
innanverður. -e inni, að innan. -en inn. -igi láta inn,
setja inn, reka inn. -iĝi sleppa inn, fara inn, þrýsta
sér inn, komast inn. (um notkun en sem forskeytis,
s. viðeigandi stofn).
-en/ dýr efn 1 viðskeyti sem í efnafræði táknar
ómettað kolefni, t.d. acetil-o asetýlen. 2 -oj við-
86
Esperanto-íslensk orðabók
skeyti sem í dýrafræði táknar ætt.
en/o yen (japönsk mynt).
enad/o dýr holudúfa (Columba œnas).
enant/o 1 dýr steindepill (Œnanthe œnanthe).
enantem/o læk útþot á slímhúð.
enantiomorf/a eðl efn spegilmyndbrigðinn. -io
spegilmyndbrigði.
enantroz/o kúluliður.
encefal/o lfæ heili. -a heila-. -ito heilabólga.
letargia -ito heilabólgusvefnsýki, heilabólga með
svefnsýki. -algio heilaverkur. -opatio heilasjúkdómar.
encefalografi/o læk heilaritun, röntgenmyndun
heila.
encefalogram/o læk heilarit, heilalínurit, heilamynd.
Encelad/o goð Enkeladus (einn Títana).
enciklik/o kaþ umburðarbréf (páfa).
enciklopedi/o alfræðibók, alfræðiorðabók. -a
alfræði-, alfræðilegur. -isto ritstjóri alfræðiorðabókar.
-end/ mfr viðskeyti sem táknar að eiga, mega
til, t.d. pag-a sumo upphæð sem verður að borga.
endemi/o læk staðbundinn sjúkdómur, landlæg
veiki. -a (um sjúkdóm) staðbundinn.
Endimion/o goð Endymíon (konungssonur frá
Elis sem giftist mánagyðju Selene).
endimion/o gra klukkulilja (Endymion nonscriptus).
endivi/o gra kaffirót.
endo/ vís alþjóðlegt forskeyti sem táknar inni,
að innan, inn.
endoderm/o líf innlag.
endogami/o innkvæni.
endogen/a gra læk innan að kynjaður, innrænn.
endokardi/o lfæ hjartaþel, innhjúpur hjarta.
-ito hjartaþelsfræði.
endokarp/o gra innlag aldinveggjar; steinlag,
aldinsteinn.
endokrin/a lfe innkirtils-, innkirtla-. -a glando
innkirtill. -ologio vakafræði, hormónafræði.
endoplasm/o lfæ innfrymi.
En-Dor inn Endór.
endos/i áhr = ĝiri.
endoskop/o læk holsjá. -io skoðun með holsjá.
endosmoz/o eðl himnuinnstreymi.
endoteli/o lfæ innanþekja, innhjúpur, þel.
endoterm/a efn orkugleypinn, innverminn.
Ene/o goð Eneas. -ado Eneasarkviða. -ido barn
Eneasar.
Eneid/o = Eneado.
energetik/o eðl hei orkufræði.
Hugh Martin
energi/o eðl 1 elja, táp, dugnaður; atorka; kjarkur. 2 megin; orka. -a atorkusamur, ötull; duglegur. -e af heilum hug; duglega, ákaft. -i áhl hafa
dugnað, vera ötull. -igi fylla kjarki; örva. -ismo
orkuhyggja. -dona orkuveitandi, orkugæfur. movo hreyfiorka. sen-a orkulaus; máttlaus, slappur.
sen-igi veikja.
enfil/i áhr her skjóta þvers við eigið lið, skjóta
lágt yfir.
Engadin/o ldf Engadín (dalur í Sviss).
engaĝ/i áhr nýy 1 ráða (listamann). 2 fá (e-n)
til að taka þátt. -i sin, -iĝi vera flæktur (í mál). -o
samningsbundin ráðning (listamanns að leiksýningarhúsi).
engl/o sag Engill (maður). -ujo Anglía.
engraŭl/o dýr ansjósa (Engraulis encrasicholus).
enharmon/a tón enharmónískur.
enigm/o gáta, ráðgáta. bild-o = rebuso.
krucvort-o krossgáta. vort-o = logogrifo. -a dularfullur, torráðinn, torræður, óskiljanlegur.
enkaŭstik/o sag 1 vaxmálning. 2 fægivax. -i
áhr 1 mála með vaxi. 2 fægja, gljá.
enket/o 1 rannsókn. 2 fyrirspurn; könnun. -i áhl
grennslast, gera rannsókn, gera könnun.
enklav/o fél innskotssvæði, hólmlenda.
enklitik/o mfr viðskeytt orð (án áherslu).
enol/o efn enól.
enolog/o = vinologo.
enon/o efn enón.
enorm/a ská gríðarstór, gríðarmikill.
enoter/o gra næturljós (Œnothera fructiosa).
-acoj = onagracoj.
ensembl/o nýy 1 hópur hljóðfæraleikara, hljómsveit. 2 leikflokkur. 3 heild, samhæfi. -isto samhæfisstjóri.
ent/o hei vera; innra eðli; eining.
entablement/o hús múrbrún, toppsteinn.
entalpi/o eðl entalpía, varmagildi.
enteleki/o hei markmiðshugsjón.
Entent/o sag bandalag, t.d. la Kora -o Samúðarbandalagið (milli Frakka og Breta, 1904).
enter/o læk = intesto.
enteralgi/o læk garnaverkur.
enterit/o læk garnakvef, garnabólga.
enterokojlit/o læk iðrakvef.
enterokok/o læk keðjuhnettla.
entjer/o stæ heil tala.
entomolog/o per skordýrafræðingur. -io skordýrafræði.
entomostrak/oj dýr skorkrabbi, smákrabbi
(Entomostraca).
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
entozo/o vís sníkjuormur. -a innansníkils-.
entre/o mat forréttur.
entrepren/i áhr takast á hendur. -o 1 framtakssemi. 2 fyrirtæki. -ejo hús fyrirtækis. -ema
framtakssamur. -anto, -isto verktaki.
entropi/o 1 læk innhverf augnalok. 2 eðl óreiða,
óreiðustig. 3 töl óreiða.
entuziasm/o ákafi, eldmóður, áhugi. -a ákafur, ofsafenginn. -i áhl vera hrifinn, hafa eldmóðan
áhuga. -igi hrífa, vekja áhuga (e-s). -iĝi verða hrifinn. -ulo ákafamaður, ákafur áhugamaður.
enu/i áhl leiðast. -o leiðindi. -a leiðinda-. -igi
láta leiðast. -iga leiðinlegur. mal-igi skemmta. vivo lífsleiði.
enukle/i áhr sku 1 ná kjarnanum út. 2 flysja, afhýða. -ado flysjun, afhýðing, skræling, kjarnanám.
enumeraci/o upptalning, upptekning.
enurez/o læk þvaglát, undirmiga.
envelop/o stæ hjúpur.
envergur/o sig dýr flu 1 væng(ja)haf. 2 seglbreidd við rá. 3 seglbreidd.
envi/i áhr öfunda, leika öfund á. -o öfund. -a
öfundar-. -ema öfundarfullur, öfundsjúkur, öfundsamur. -igi láta öfunda, gera öfundsjúkan. -inda
öfundsverður. -ulo öfundarmaður. mal-i áhr vera
öfundlaus til, öfunda ekki. sen-e eftirtölulaust.
enzim/o lfe hvati, ensím. -a hvata-. -ologio
hvatafræði, ensímafræði.
eocen/o jar eósen (tímabil).
Eol/o goð Eólus (vindguð Forngrikkja og
forfaðir Eólíubúa). -a 1 vind-. -a harpo vindharpa.
2 myndaður af vindi. -io ldf Eólía. -ia eólískur.
-ano Eólíubúi.
eolitik/o vís fornsteinöld. -a frá fornsteinöld,
fornsteinaldar-.
eon/o trú eilífð, ómælistími.
eost/o nýy ldf austur (= oriento). nord-a
norðaustan-, norðaustur-.
eozin/o efn ljó eósín.
epakrid/o gra (runni frá Nýja-Sjálandi)
(Epacris). -acoj toppalyngætt (Epacridaceæ).
epakt/o stj paktar.
Epaminond/o sag Epaminondas (forngrískur
höfðingi frá Þebu).
eparĥi/o = eparkio.
eparki/o 1 = provinco. 2 (í grísk-kaþólsku
kirkjunni) biskupsdæmi.
ependim/o lfæ innanþekja. -a kanalo innanþekjugöng. -ito miðgangabólga.
epentez/o innskot hljóðs í orð.
eperlan/o dýr silfurloðna (Osmerus eperlanus).
Epidaŭr/o ldf Epídavros (afskekktur fjalladalur
87
í Argolis, en þar var frægasta heilsuhæli guðsins
Asklepíosar).
epidemi/o læk farsótt, faraldur. -a farsóttar-,
faraldurs-; sem breiðist ört út. -ologio farsóttarfræði. -ocentro farsóttarmiðbik. -aĵo sótt.
epidendr/o gra (jurt af brönugrasaætt) (Epidendron).
epiderm/o lfæ gra hornhúð; yfirhúð. -a 1
hornhúðar-; yfirhúðar-. 2 yfirborðs-.
epidiaskop/o eðl skuggamyndasýningarvél.
epididim/o lfæ lyppa, eistalyppa, eistnalyppa,
eistnabróðir.
Epifani/o þrettándinn.
epifenomen/o hei fylgifyrirbæri.
epifit/o gra ásæta, ásætuplanta.
epifiz/o lfæ kast, hlass, legghöfuð. -ito hlassbólga.
epifor/o læk tárarennsli, voteygð.
epigastr/o lfæ uppmagáll. -a uppmagáls-. -a
foso uppmagálsgróf.
epigin/a gra yfirsætinn.
epiglot/o lfæ speldi, barkalok.
epigon/o bók gra 1 eftirapari (listamanns,
fræðimanns, o.þ.h.).
epigraf/o 1 áletrun. 2 = moto. -a áletrunar-.
-iko áletranafræði. -(ik)isto áletranafræðingur.
epigram/o bók epígramm, rímuð kjarnyrði.
-isto kímniskáld, spakmælaskáld. -a kjarnyrtur.
epikalik/o gra utanbikar.
epikant/o lfæ húðfelling í innri augnkróki.
epikarp/o gra aldinhúð.
epikondil/o lfæ hnúagnípa.
Epiktet/o per Epíktetos (forngrískur heimspekingur).
Epikur/o per Epíkúros (forngrískur heimspekingur). -a 1 epíkúrskur. 2 nautna-. -ano 1 epíkúrskur heimspekingur, epíkúri. 2 munaðarseggur. -ismo
1 heimspeki Epíkúrosar. 2 nautnafíkn.
epilepsi/o læk flogaveiki, niðurfallssýki. -a
flogaveikur, niðurfallssjúkur. -ulo flogaveikisjúklingur, flogaveikur maður. -forma svipaður
flogakasti.
epilobi/o gra purpurablómstur, sigurskúfur
(Epilobium).
epilog/o bók eftirmáli, niðurlag.
epiornit/o stg rok (risafugl) (Æpyornis).
epiplo/o lfæ netja. granda -o, gastrokojla -o
stórnetja. eta -o, gastrohepata -o smánetja.
Epir/o ldf Epíros.
episkop/o kri biskup. -a biskups-, biskuplegur.
-a bastono biskupsstafur, bagall. la -a eklezio biskupakirkjan. -ano meðlimur biskupakirkju. -aro
88
Esperanto-íslensk orðabók
biskupastétt. -eco biskupsdæmi, biskupsembætti.
-ejo 1 biskupshús, biskupshöll. 2 = episkopujo.
-ujo sag 1 biskupsríki. 2 biskupsdæmi, biskupsumdæmi. ĉef-o erkibiskup. sub-o vígslubiskup, aðstoðarbiskup.
epistaks/o læk blóðnasir, nefdreyri.
epistemologi/o hei þekkingarfræði.
epistil/o = arkitravo.
epistol/o 1 pistill. 2 ljóðabréf. -a bréfa-, bréflegur.
epistrof/o lfæ = aksiso.
epitaf/o grafskrift.
epitalam/o bók brúðkaupskvæði.
epiteli/o lfæ útþekja. -a útþekju-. -omo læk útþekjuæxli. -a histo þekjuvefur.
epitet/o mfr ákvæðisorð. nom-o viðurnefni.
epitom/o ágrip; stuttur útdráttur. -igi stytta, gera
ágrip úr.
epizod/o bók 1 innskot (í rit), aukaþáttur. 2 atburður, atvik. -a innskotinn, tækifæris-.
epizooti/o læk fjársýki; dýrafarsótt.
epod/o ská epóða, fornt lýriskt kvæði.
epok/o jar 1 tímabil. 2 tímaskipti, aldahvörf;
öld. -faranta, -fara tímamóta-, sem veldur aldahvörfum. mez-o miðaldir(nar). mez-a miðalda-.
sam-a samtímis-, samtíma-.
epoksi-/ efn epoxý- (í heitum efna).
epolet/o axlaskúfur (á einkennisbúningi); axlaskraut.
epope/o bók söguljóð, hetjuljóð. -a söguljóða-,
sem lýtur að söguljóðum.
epos/o bók söguljóð; söguleg skáldsaga.
epsila, epsilon mfr epsilon, 5. bókstafur gríska
stafrófsins (E, ε).
epulis/o læk tannholdsæxli.
-er/ mfr viðskeyti sem táknar hluta úr heild,
t.d. sabl-o sandkorn; mon-o mynt. -o korn, eining,
frumeining. -eto ögn. dis-igi skýrgreina, skilja í
hluta; slíta í sundur. dis-iĝi molna í sundur. dis-iĝo
upplausn, sundurleysing. du-a tvískiptur.
er/o = erao.
era/o jar tímabil; öld; tímatal; skeið.
erantid/o gra sumarboði, vorboði (Eranthis).
erar/i áhl 1 skjátlast. 2 villast, fara villt. -o villa;
yfirsjón, mistök. -a rangur, skakkur. -ema skeikull. -e vegna mistaka, óviljandi. -ego skyssa. -igi
segja skakkt til; leiða afvega. mal-igi opna augun
á; leiða úr villu. ne-ema óskeikull. sen-a réttur, nákvæmur. juĝ-o vanmat. lang-o mismæli. kolor-o
= daltonismo. plum-o ritvilla. pres-o prentvilla.
sens-o ofskynjun, skynvilla.
Erasm/o bók Erasmus.
Hugh Martin
Erat/o goð Erató (sönggyðja sú sem blæs
mönnum ástaljóðum í brjóst).
eratik/a jar fluttur af skriðjökli, jökulborinn. -a
bloko grettistak.
Eratosten/o per Eratosþenes.
eratum/o leiðréttingaskrá.
erbi/o efn erbíum, erbín (En).
erc/o ste málmgrýti, málmsteinn. -esploristo
málmleitarmaður. E-montaro Erzfjöll, Erzgebirge.
Ereb/o goð Erebos.
erekt/i áhr lfe reisa, herða (líkamsvef). -iĝi rísa,
stirðna. -iĝo de la peniso reðurstaða. -iĝema umreisanlegur; sem getur orðið stífur.
erepsin/o lfe hvítukljúfur garna.
eretism/o lfe æsing; sjúkleg viðkvæmni.
erg/o eðl erg. -ometro tæk þrekmælir, kraftamælir.
ergograf/o læk starfsriti.
ergosterol/o lfe ergósteról.
ergot/o gra dýr 1 korndrjóli, korndrep. 2 spori
(á hana). -ismo læk móðurkornseitrun, korndrjólaeitrun. -ino lfe ergótín. -fungo gra korndrjólasveppur (Claviceps purpurea). -sekalo rúgur með
drep.
Eri/o ldf 1 Erievatn. 2 Erie (hafnarborg í Bandaríkjunum).
Eridan/o 1 sag Eridanus (Pófljót). 2 stj Fljótið
(stjörnumerki).
erigeron/o gra jakobsfífill (Erigeron).
erik/o gra (beiti)lyng (Calluna vulgaris). -acoj
lyngætt (Ericaceæ). -oidoj beitilyngsdeild (Ericoideæ). -ejo heiði. arb-o lyngtré (Erica arborea).
Erik/o per Eiríkur. -a Eiríka.
Erin/o ská Erin, Írland. -a 1 írskur. 2 (kvenmannsnafn).
erinac/o dýr broddgöltur (Erinaceus). mar-o =
eĥino.
eringi/o gra sveipþyrnir, alpaþyrnir (garðblóm)
(Eryngium).
Erini/o goð Erinýja (ein af nornum blóðhefndanna).
erinj/o lfæ lækniskrókur, skurðlæknistöng.
eriobotri/o japanskur mispill (Eriobotrya).
eriofor/o gra fífa (Eriophorum).
eritem/o læk hörundsroði, roðaþot.
eriti/o gra (tjátegund).
Eritre/o ldf Erítrea.
eritrocit/o lfe blóðtala, rautt blóðkorn.
eritroni/o gra skógarlilja (laukjurt víða í görðum) (Erythronium).
erizim/o gra aronsvöndur, mývatnsdrottning
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
(Erysimum).
erizipel/o læk heimakoma, ámusótt. -a
ámusóttar-, svipaður ámusótt.
erlang/o fja erlang.
ermen/o dýr 1 hreysiköttur (Mustela erminea).
2 (hvítt) hreysikattarskinn (= ermenfelo).
ermit/o per einsetumaður, einbúi. -a einsetumanns-. -ejo einsetustaður; bústaður einsetumanns, einsetubýli.
Ernest/o per Ernst.
erod/i áhr tæk 1 svarfa. 2 eyða; tæra, brenna. 3
(um bíl) keyra til. -o 1 svörfun, rof (= erozio). 2
eyðing; tæring. 3 tilkeyrsla.
erodi/o gra hegranef (Erodium circutarium).
Eros/o goð Eros (ástaguð Forngrikkja, sbr.
Amoro, Kupido).
erot/o læk sál holdleg ást, kynhvöt. -a ástar-,
ásthneigður. -ismo sjúkleg ásthneigð. -izi örva
kynnæm svæði. -ogena kynnæmur, kynnæmis-.
-ologio ásthneigðarfræði. -omanio ástaræði.
erotik/a bók ásta-, ástþrunginn. -o 1 ástalíf. 2
ástarkvæði.
erozi/o jar svörfun, rof. -a svarfandi. -i áhr
svarfa, rjúfa.
erp/i áhr herfa. -ilo herfi.
erud/i áhr nýy afla (e-m) mikillar þekkingar. -ita lærður. -ito lærður maður (= erudiciulo).
-iteco = erudicio.
erudici/o þekking, kunnátta, lærdómur. -a
lærdóms-, lærður, fróður. -ulo lærður maður, lærdómsmaður.
eruk/o gra næturfjóla, kvöldstjarna.
erupci/o jar læk 1 (eld)gos. 2 útbrot (á hörundi). -a 1 gjósandi. 2 útbrota-. -i áhl 1 gjósa
(upp). 2 slá út.
erupt/i áhl = erupcii.
esamen/o tæk býflugnasveimur. -i áhl (um býflugur) leita nýrra heimkynna.
Esav/o bib Esaú.
escept/i áhr undanskilja, taka undan. -o undantekning. -a óvenjulegur, afbrigðilegur. -e 1 =
-okaze. 2 = ekskluzive. -e de fyrir utan, að undanteknum. -e se nema. sen-e undantekningarlaust.
-okaze óvenjulega, einstaka sinnum.
ese/o bók ritgerð. -isto ritgerðahöfundur.
Esen/o trú Esseni. -ismo Essenakenning.
esenc/o hei 1 eðli; kjarni. 2 ilmvökvi. -a 1 sannur; raunverulegur. 2 mikilvægur, aðal-. ne-a minni
háttar. -e að eðli. sen-a óverulegur, lítilsverður.
viv-a lífsnauðsynlegur.
Esĥil/o bók Eskýlos (forngrískt leikskáld).
-esk/ ská mfr óopinbert viðskeyti sem táknar
89
eftirlíkingu eða á hátt e-s, t.d. vir-a karlmannlegur.
dant-a eftir stíl Dantes.
eskadr/o 1 herflotadeild. 2 flugdeild.
eskadron/o = skadro.
eskal/o nýy tæk 1 lausastigi. 2 lykkjufall (á
sokki). -adi áhr her sig klifra. -ado uppganga.
-atoro rennistigi. -imuna (um sokka) lykkjufastur. sav-o brunastigi. ŝnur-o kaðalstigi. ŝtupa -o
lausatröppur. -rungo stigarim. -fosto stigastuðull.
eskalon/o her þreparöðun (hermanna o.þ.u.l.).
-i áhr 1 raða í þrepum, fylkja í þrepum. 2 dreifa.
eskalop/o mat þunn kjötsneið, snitsill.
eskap/i áhl 1 komast undan; sleppa. 2 komast
hjá; flýja (frá raunveruleikanum), reyna að gleyma.
-o undankoma; flótti. -ismo veruleikaflótti, flótti
frá raunveruleikanum.
eskar/o læk 1 drepskorpa. 2 brunaskorpa; kalskorpa. kuŝ-oj legusár.
eskarp/o tæk (virkis)brekka, brött brekka; hlíð.
kontraŭ-o ytri brekka (við víggröf).
eskatalogi/o heimsslitafræði.
eskim/o per eskimói. -a eskimóa-. -a lingvo
eskimóamál, eskimóíska. -umi áhl íþr gera eskimóaveltu. -umo eskimóavelta.
eskort/o 1 fylgdarlið. 2 lífvörður. 3 herskipafylgd. -i áhr sig fylgja (til verndar eða heiðurs).
for-i áhr fylgja í burt.
eskud/o hag skúti (heiti gjaldmiðils í Portúgal).
Eskulap/o per Eskulap (latneskt heiti, sbr.
Asklepio).
Eskvilin/o ldf Eskvilínsfjall.
eskvir/o sag 1 skjaldsveinn, riddarasveinn. 2
gósseigandi, óðalsbóndi.
eskvizit/a ská læk 1 frábær; fíngerður. 2 ofsalegur, ákafur.
esoter/a hei (aðeins) fyrir útvalda; leynilegur,
dulinn. -ismo leynileg kenning. mal-a = ekzotera.
espanjolet/o byg hleraslá; gluggahespa.
espart/o gra esparto-gras.
esper/i áhr vona; vonast eftir. -i al vona á. -o
kri von; eftirvænting. -ebla, -eble vonandi. -(em)a
vongóður. -igi gera (e-n) vongóðan. -iga vænlegur.
mal-i áhl örvænta, hugfallast. mal-o örvænting.
mal-a örvæntingar-, örvæntingarfullur. mal-igi
láta hugfallast. sen-a vonlaus. sen-ita óvænn. seneco vonleysi.
Esperant/o esperanto. -e á esperanto. -a
esperanto-. -ano óvirkur esperantisti. -igi 1 þýða
á esperanto. 2 gera að esperantista. -isto esperantisti. -istaro esperantistar í heild. -ujo, -io heimur
esperantista, fyrirmyndarland þar sem allir kunna
esperanto. ek-isto nýbakaður esperantisti. ne-isto
90
Esperanto-íslensk orðabók
maður sem ekki er esperantisti. -ologo sérfræðingur í esperanto. -ologio esperantofræði.
esplanad/o her 1 virkisflöt. 2 skemmtigönguvegur, breið gata með gras- og trjágreinum (oft
með sjó fram).
esplor/i áhr læk lög rannsaka, kanna; athuga;
skoða. -a rannsóknar-. -o rannsókn. -ado vís mikil
rannsókn, löng rannsókn; athugun; vísindarannsóknir. -ema forvitinn, spurull, rannsóknarlegur.
-ilo sárakanni; sonda. -isto 1 landkönnuður; leitarmaður; rannsóknari. 2 rannsóknardómari. el-i áhr 1
ræða nákvæmlega; rannsaka nákvæmlega. 2 veiða
(upplýsingar) upp úr (e-m). ne-ebla órannsakanlegur. sin-ema sjálfskyggn. -rigardi áhr kanna
(land í hernaði). antaŭ-o landkönnun. -vojaĝo
landkönnunarferð.
espoz/i = eksponi.
esprim/i áhr láta í ljós, segja, tjá. -o 1 svipur,
yfirbragð. 2 orðatiltæki, orð, orðfæri. 3 tilfinning.
4 tákn. -ado tjáning. -iva, -oplena tjáningarríkur,
blæbrigðaríkur; lifandi. -ilo tjáningarmiðill. miso skakkt orð. ne-ebla ósegjanlegur, ólýsanlegur,
óumræðilegur. sen-a svipbrigðalaus. fak-o tækniorð. vizaĝ-o andlit, svipur (í framan).
est/i áhl mfr 1 vera; vera til; verða til. 2 hjálparsögn notuð til að mynda a) samsettar tíðir í germynd; b) þolmynd. -o vera, tilvera. -ado 1 vera,
tilvera. 2 návist, nærvera, viðurvist. -aĵo vera;
skepna. -anta 1 = nuna. 2 verandi. -anteco nútíð. -ebleco möguleiki (á að e-ð sé til). -igi skapa,
búa til, gera til. -iĝi verða til. -inta fyrrverandi;
liðinn. -inteco mfr 1 liðin tíð, fortíð. 2 þátíð. -onta
mfr verðandi; framtíðar-. -ontaĵo óorðinn atburður. -onteco mfr framtíð, ókomin tíð. ath. í málfræði
-inteco = paseo; -anteco = prezenco; -onteco =
futuro. -ece héðan í frá, upp frá þessu, eftirleiðis.
al-i, apud-i, ĉe-i áhl vera viðstaddur. al-o, ĉe-o
návist, nærvera. ĉe-antaro áheyrendur. ĉie-a alls
staðar nálægur. en-o, en-ado nærvera, nálægð.
for-i áhl vera fjarstaddur, vera fjarverandi. for-o,
for-ado fjarvera, fjarvist. kun-ado félagsskapur,
félag. kun-anta samstæður, samfarandi. mal-o
skortur, vöntun. ne-o óvera, ótilvera. -ejo bústaður.
pensfor-o leiðsla, fjarhygli. spiritĉe-o snarræði.
verd-i áhl vera grænn, gróa. -konfesi áhr játa, viðurkenna tilveru (e-s).
est/o = estono.
establ/i áhr setja á stofn, stofna. -o, -aĵo stofnun. sin -i setjast að.
Ester/o per Ester.
ester/o efn ester.
estetik/o fagurfræði; smekkvísi. -a fagurfræði-
Hugh Martin
legur; smekkvís. -ismo fagurfræði. -isto fagurfræðingur. -ulo fagurkeri.
estez/o lfe tilfinning(asemi), viðkvæmni.
-ometro tilfinningamælir. hiper-o tilfinningarofnæmi. hipo-o tilfinningaskortur.
estiel nýy = kiel (sem).
estim/i áhr virða. -ata heiðraður. -o virðing.
kun profuma -o virðingarfyllst. -inda virðingarverður. mal-i áhr fyrirlíta, hafa fyrirlitningu á.
mal-o fyrirlitning. mal-inda fyrirlitlegur, auðvirðilegur. mal-igi koma óorði á. mem-o sjálfsálit.
esting/i áhr efn 1 slökkva. 2 kæla, svala. 3 strika
út. 4 leskja. -o , -ado slokknun. -iĝi 1 slokkna.
2 verða útdauður. -iĝinta útdauður. -ilo slökkviáhald; ljósaskæri. -atoro slökkvitæki. ne-ebla
óslökkvandi. blov-i áhr blása á, slökkva. fajr-a
slökkvi-, bruna-. fajr-a tubo brunaslanga. fajristo slökkviliðsmaður.
estivaci/o gra knapplega.
eston/o per Eistlendingur, Eisti. -a eistneskur.
-a lingvo eistneska. E-io, E-ujo ldf Eistland.
-estr/o mfr viðskeyti sem táknar stjórn, t.d.
ŝip-o skipstjóri. imperi-o keisari. -o stjórnandi,
húsbóndi; framkvæmdastjóri; yfirmaður. -i áhr
stjórna. -aro lög framkvæmdaráð; stjórn. -arano
stjórnarmaður. -eco stjórnun. -ema herralegur. -igi
setja (e-n) yfir. -ino forstöðukona. sub-o aðstoðarframkvæmdastjóri.
estrad/o (ræðu)pallur.
estradiol/o östradíól.
estuar/o ldf árós, ármynni.
eŝafod/o höggpallur, aftökupallur.
-et/ mfr viðskeyti sem táknar smækkun, t.d.
river-o lækur. rid-i áhl brosa. Oft = -ĉj-, -nj-. -a 1
lítill. 2 smækkunar-. -igi smækka. -ulo lítil manneskja. Oft er et notað sem forskeyti sem táknar
takmörkun, t.d. -industrio léttiðnaður.
eta mfr eta, 7. bókstafur gríska stafrófsins (H,
η).
etaĝ/o jar 1 hæð (í húsi). 2 bekkjaröð. 3 (í
jarðfræði) lag. -igi 1 raða upp. 2 setja í stalla. belo, ĉef-o = unua -o (önnur hæð). inter-o miðhæð
(milli fyrstu og annarrar hæðar). kel-o, subtero (íbúðar)kjallari. ter-o fyrsta hæð. ath. unua -o
er önnur hæð, dua -o er þriðja hæð o.s.frv. tri-a
þriggja hæða.
etaĝer/o (skraut)hillur.
etan/o efn etan. -alo efn etanal. -dioata acido
efn = okzalata acido. -diolo efn = glikolo. -oacido
efn = acetacido. -olo efn etanól = etilalkoholo.
-olato efn etanólat.
etap/o her 1 áfangi; biðstöð, viðkomustaður. 2
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
bil milli tveggja viðkomustaða. 3 hringur; umferð.
vojaĝi per facilaj -oj hafa stuttar dagleiðir.
etat/o 1 skrá. 2 yfirlit. ekster-a afgangs-, auka-.
bien-o jarðabók (= kadastro). (laŭ)-a skráður.
eten/o efn etýlen.
etend/i áhr stæ 1 teygja út; rétta. 2 seilast. 3
breiða út. 4 draga (línu). sin -i liggja flatur á grúfu,
leggjast flatur á grúfu. -a eðl rétti-, teygjanlegur. -a
muskulo réttivöðvi. -o, -ado teyging, rétting, tognun, tog. -aĵo útþensla. -ebla þenjanlegur; teygjanlegur; víkkanlegur. -iĝi 1 togna. 2 breiðast út. dis-i
áhr breiða út (t.d. vængina). el-i áhr 1 reka út (úr
sér). 2 rétta sem mest. bat-i áhr hamra út, slá út.
tir-i áhr teygja.
Eteokl/o bók Eteókles (sonur Ödipusar).
eter/o bók eðl efn 1 ljósvaki; háloft. 2 eter. -a
1 rokgjarn. 2 loftlegur, blátær, himneskur. tra-a
himneskur. -ismo læk eterismi, etereitrun. -izi áhr
svæfa með eter. -omanio brjálæði vegna eternotkunar. -omaniulo sá sem er brjálaður vegna eternotkunar.
etern/a 1 eilífur. 2 ódauðlegur, óendanlegur. 3
endalaus. -e að eilífu, um aldir alda (einnig por -e).
-o, -eco eilífð. -igi gera ódauðlegan, viðhalda. Eulo Hinn Eilífi, Drottinn, Jave. -floro eilífðarblóm.
etik/o siðfræði. -a 1 siðfræðilegur, siðfræði-. 2
siðferðilegur. -isto siðfræðingur.
etiked/o = etiketo.
etiket/o 1 hirðsiðir. 2 siðir, kurteisisvejur. 3
vörumiði. -a 1 samkvæmt hirðsiðum. 2 siða-. -i
áhr setja merkimiða á.
etil/o efn etýl. -ismo læk etýleitrun. -alkoholo
etýlalkóhól, vínandi.
etilat/o efn etýlat.
etilen/o efn etýlen.
etim/o mfr uppruni (orðs). -ologo orðsifjafræðingur. -ologio orðmyndunarfræði, orðsifjafræði.
-ologia orðsifja-, sem lýtur að uppruna orðs.
etin/o efn etýn.
etiol/a gra gar litlaus. -igi gera hvítan, bleikja.
etiolog/o læk sjúkdómafræðingur, sérfræðingur um uppruna sjúkdóms. -io læk sjúkdómafræði.
-ia læk trú sem lýtur að uppruna (sjúkdóms, siðar
o.s.frv.).
etiop/o per Eþíópíumaður. -a frá Eþíópíu, í Eþíópíu. E-io, E-ujo ldf Eþíópía.
etmoid/o lfæ sáldbein.
etn/o = gento. -ografo þjóðfræðingur. -ografio
þjóðfræði, þjóðsiðafræði. -ologo þjóðháttafræðingur. -ologio þjóðháttafræði.
Etn/o ldf Etna (eldfjall á Sikiley).
etni/o = etno.
91
etolog/o hátternisfræðingur.
etologi/o vís læk atferlisfræði, hátternisfræði.
etos/o bók lífsskoðun.
Etruri/o = Etruskujo.
etrusk/o sag Etrúri, Etrúski. -a etrúskur. E-io,
E-ujo ldf Etrúría.
etud/o tón 1 etýða. 2 skissa, uppkast að mynd.
etuv/o læk þurrkofn, sótthreinsunarofn. -i áhr
sótthreinsa í efni.
etuz/o gra villisteinselja (Æthusa (cynapium)).
eŭ-/ vís forskeyti í dýrafræði sem táknar ósvikinn, ekta.
Eŭbe/o ldf Evbea.
eŭdajmonism/o hei heillastefna.
eŭdiometr/o efn lofttegundagreiningartæki. -io
lofttegundagreining.
Eŭdoks/o per Evdoxus.
eŭfemism/o mfr skrauthvörf, skrautyrði. -a
skrauthverfur.
eŭfoni/o hljómfegurð. -a hljómfagur.
eŭfonium/o 1 tenórtúba (= tenora tubjo). 2
barítonhorn.
eŭforbi/o gra vörtumjólk, mjólkurjurt (garðblóm) (Euphorbia). -acoj mjólkurjurtaætt.
eŭfori/o læk ringulgleði, sældarvilla. -a sældarvilltur, ringulgleði-.
Eŭfrat/o ldf Efrat (fljót í Írak með upptök í
Armeníu).
eŭfrazi/o gra augnfró (Euphrasia einkum
frigida).
Eŭfrozin/o goð Evfrosyna (þokkagyðja).
Eŭgen/o per Evgeníus. -a Evgenía, Eugenía.
eŭgenik/o vís arfbótastefna, kynbótastefna.
-ismo mannræktarstefna. -isto arfbótafræðingur,
arfbótasinni.
eŭkalipt/o gra tröllatré, eukalyptus (Eucalyptus), blágúmmí.
eŭkaristi/o kri altarissakramenti. -a sem lýtur
að altarissakramentinu.
Eŭklid/o per Evklíð. -a evklíðskur. ne-a
geometrio óevklíðsk rúmfræði.
Eŭlali/a per Evlalía.
Eŭme/o bók Evmeus (svínahirðir Ódysseifs).
Eŭmenid/o per = Erinio).
eŭmicet/oj gra æðrisveppir (Eumycetes).
eŭnuk/o geldingur.
eŭpagur/o dýr kuðungakrabbi (Eupagurus).
eŭpepsi/o læk eðlileg melting.
eŭpne/o læk eðlilegur andardráttur.
Eŭr/ fél forliðarstytting á Eŭropo.
Eŭrazi/o ldf Evrasía. -a Evrasíu-, evrasískur.
-ano Evrasíubúi.
92
Esperanto-íslensk orðabók
Eŭridic/o bók Evrydíka, Evridís (kona Orfeusar).
Eŭripid/o bók Evripídes (forngrískt leikskáld).
eŭritm/o læk eðlilegur púls.
1 Eŭrop/o ldf Evrópa, Norðurálfa. -a evrópskur,
Evrópu-, Norðurálfu-. -ano Evrópumaður, Norðurálfumaður. -anigi aðlaga evrópskri menningu,
aðlaga evrópskum háttum. centr-a miðevrópskur.
hind-a indóevrópskur. nord-a norður-evrópskur.
okcident-a vestur-evrópskur. orient-a austurevrópskur. sud-a suður-evrópskur.
2 Eŭrop/o 1 goð Evrópa (dóttir Agenors, en
Seifur nam hana brott og gat við henni tvo sonu,
Mínos og Hradamanþys). 2 stj Evrópa (eitt tungla
Júpíters).
eŭropi/o efn evrópíum, evrópín (Eu).
Eŭrot/o ldf Evrotas (á í Spörtu).
Eŭstaki/o per Evstakíus. -a tubo lfæ kokhlust
(= aŭdotubo, otosapingo).
eŭtanazi/o læk 1 blítt andlát og þrautalaust.
2 líknarmorð. 3 = -ismo. -a líknarmorðs-. -ismo
líknarmorðskenning.
eŭtekt/o eðl efn auðbrætt málmblendi. -a auðbræddur.
Eŭterp/o goð Evterpe (sönggyðja sem styrkti
hljóðpípuleikarann).
Ev/o, Eva bib Eva.
evaku/i áhr her 1 tæma. 2 flytja burt. -o, -ado
brottflutningur (fólks eða liðs).
evangeli/o 1 guðspjall. 2 boðskapur. -a 1 sem
byggir á guðspjöllunum. 2 evangelískur. -isto 1
guðspjallamaður. 2 kristniboði. -libro guðspjallabók.
evangeliz/i áhr kristna, snúa til kristinnar trúar.
-ado kristnun.
Evemer/o per Evhemeros (grískur sagnfræðingur). -ismo kenningin að guðirnir væru konungar
Hugh Martin
og afreksmenn sem gæðingar og aðdáendur hefðu
hafið til guðlegrar tignar eftir dauðann.
event/o (meiri háttar) atburður. -oplena viðburðaríkur.
eventual/a hugsanlegur, sem verða kann. -e
hugsanlega; með tækifæri. -aĵo tilfelli. -eco tilviljun.
Everest/o ldf Everest (fjall).
evident/a augljós. -e bersýnilega; augljóslega.
-aĵo e-ð augljóst. -eco auðsæi, augljósleiki, bersýnileiki. -igi láta í ljós.
evikci/i áhr lög svipta, bera út af jörð, bera út úr
húsi. -o útburður af jörð eða úr húsi; eignarsvipting.
evikt/i = evikcii.
evipan/o læk evípan (deyfilyf).
evit/i áhr forðast; komast hjá, sneiða hjá. -o,
-ado hjásneiðing. -ebla sem unnt er að komast
undan. -ema undanfærslu-. -enda sem verður að
forðast. -igi frelsa frá, láta forðast. mal-i áhr leggja
út í, standa í móti. ne-ebla óhjákvæmilegur. homulo = mizantropo. antaŭ-i áhr snúa undan.
evolu/i áhl þróast. -o, -ado þróun, framþróun.
-isto fylgismaður þróunarkenningar. -ismo þróunarkenning. -ipovo þróunarmöguleiki. sub-inta á
lægra þróunarstigi.
evoluci/o = evoluo.
evonim/o gra beinviður (Evonymus).
Ezekiel/o = Jeĥezkelo.
ezofag/o lfæ vélinda. -a vélindis-. -ito læk
vélindisbólga. -oskopo vélindisspegill. -oskopio
vélindisspeglun.
ezok/o dýr gedda (Esox lucius). -edoj gedduætt.
-oformaj geddufiskar (Esociformes).
Ezop/o bók Esóp. -a Esóps-.
Ezra/o per 1 Esra. 2 Esrabók.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
F, f mfr 7. stafur esperanto-stafrófsins.
f, 1 (í skammstöfunum) F a) Fahrenheit. b)
Franca (lingvo). c) Fundamento. 2 tón F. f bemola, fes. f diesa, fís. 3 efn fluoro. 4 = farado.
F-truoj, hljómop (í fiðlu).
f/o mfr eff (heiti bókstafsins f).
f/a tón fa, F.
fab/o gra baun. kafaj -oj kaffibaunir. soj-oj
sojabaunir. -acoj = legumenacoj belgjurót. -eca
bauna-.
fabel/o 1 ævintýri. 2 uppspuni. -a 1 ævintýra-.
2 ótrúlegur. -i, -adi áhl semja ævintýri, skálda
upp. -aĵo þvæla, kjaftæði. -aro ævintýrabók, ævintýrasafn. -isto ævintýrahöfundur. fe-o ævintýri um
álfa.
Fabi/o per Fabíus.
fabl/o dæmisaga (einkum um dýr). -a fádæma,
skáldaður. -i áhl þvaðra. -aro dæmisagnakver. -isto
dæmisagnaskáld.
Fabrici/o per Fabrisíus.
fabrik/o verksmiðja. -a verksmiðju-. -i áhr
framleiða. -ado framleiðsla. -aĵo framleiðsluvara.
-anto, -isto 1 verksmiðjueigandi. 2 framleiðandi.
-ejo = -o. -laboristo iðnverkamaður. amas-ado
fjöldaframleiðsla. antaŭ-ado forvinnsla.
fac/o tæk vís flötur, slétt yfirborð, bergásýnd.
-eto 1 smáflötur, 2 samsett auga (skordýrs). -eti
áhr slípa (gimstein), fægja. kontakto-o tæk snertiflötur.
faci/o lfæ læk 1 andlit, 2 svipur. -a andlits-. -a
nervo andlitstaug.
facil/a 1 léttur, auðveldur, auðfenginn. 2
áhyggjulaus -e greiðlega, auðveldlega. -eco auðveldleiki; áhyggjuleysi. -igi 2 auðvelda; gera einfaldara. 2 létta, lina. -igo léttir. -iĝi verða auðveldari, verða léttari. -iĝo létti. mal-a 1 erfiður, þungur.
2 torveldur. mal-e með erfiðismunum. mal-o, malaĵo hindrun. mal-eco erfiðleiki. mal-igi hindra.
-anima léttúðugur, óvandvirkur. -kora áhyggjulaus. -mova lipur, liðugur. -pieda léttur á fæti.
fad/o útv styrkbreyting. flagra -o sveiflur. -i áhl
hverfa smám saman.
faden/o þráður, garn, færi. -aro = fadenfasko. -ego strengur. -eto taug, trefja. -igi búa
til þráð, gera að þræði. -igebla teygjanlegur.
-isto = merceristo. -bulo, -volvaĵo garnhnykill,
bandhnykill, þráðarhnykill, snærishnykill. -fasko
hönk, hespa. -omontra aflóa, lóslitinn. -nombrilo
þráðateljari. dis-igi tæja. dis-iĝi tæjast. sen-a =
sendrata. sub-aĵo uppistaða. sur-igi draga upp á
band. du-a = dudrata tvíþráða. fiŝ-o veiðarfæri.
hok-o lína með öngli/önglum. metal-o = drato.
93
or-o gullþráður. pens-o hugsunarþráður. plumboo lóðlína. ŝu-o skóþráður. vel-o seglgarn.
faeton/o 1 opinn léttivagn. 2 dýr hitabeltisfugl
(Phaëton) (= tropikbirdo).
Faeton/o goð Faeþón (sonur Helíosar).
fag/o gra beykitré (Fagus). -aro, -ejo beykiskógur. -ofrukto, -onukso beykihneta. -acoj
beykiætt. sango-o blóðbeyki (Fagus purpures).
fagocit/o læk átfruma. -i áhl éta sýkla. -ado
sýklaát.
fagopir/o gra bókhveiti (Fagopyrum).
fagot/o tón fagott.
faj/o svart stórgert silki.
fajenc/o steinungur; steinungsvörur. -aĵo steinungsvara. -ejo 1 steinungsgerð. 2 steinungsverslun.
fajf/i áhl 1 blístra, blása. 2 = sibli. -o, -ado blístur. -ilo flauta, hljóðpípa. -ilego = sireno 1. pri-i áhr
flauta niður, pípa niður. log-ilo töfraflauta. sak-ilo
= sakŝalmo.
fajl/i áhr 1 sverfa. 2 nostra við. -o þjalardráttur. -ado svörfun. -aĵo svarf. -ilo þjöl. benda -ilo
bandþjöl. plata -ilo flöt þjöl. kvadrata -ilo ferstrend þjöl. pintigita -ilo nálþjöl. duonronda -ilo
hálfrúnnuð þjöl. ronda -ilo rúnnuð þjöl. bireta
-ilo trapisulaga þjöl. triangula -ilo þrístrend þjöl.
kruda -ilo gróf þjöl. tra-i áhr sverfa í gegnum.
krajon-ilo blýantsyddari. ungo-ilo naglaþjöl.
fajn/a 1 fínn. 2 skír. 3 næmur; mjór. -eco 1 fínleiki. 2 skírleiki. 3 grannleiki. -igi = rafini. mal-a
grófur.
fajr/o 1 eldur; eldsbruni. 2 ljómi, glampi. 3
ástríða; eldmóður. -a 1 eld-, eldlegur. 2 ákafur,
fjörugur. 3 ástríðufullur. -e ákaflega; heitt. -i áhl
brenna, loga. -aĵo flugeldar, krak-aĵo, salt-aĵo
kínverji, púðurkerling. turn-aĵo sól, hjól. -eco
ákafi. -ego bál. -ejo eldstæði, arinn. -ero neisti.
-eri áhl gneista. -eto lítill eldur. -igi kveikja (í).
-ilo kveikjari; eldfæri. -ujo arinn; glóðarker; eldhol. -breto, -plato arinhella. -obrigado slökkvilið.
-eltena, -imuna eldtraustur. -devena eldkynjaður. -gardilo aringrind. -oloko = -ejo. -oprenilo
eldtöng. -orezista eldfastur. -ŝtalo eldfæri. ĉielo = fulmo. ĝoj-o fagnaðarbrenna. okul-o hýrt
auga. tendar-o tjaldbúðaeldur; varðeldur. -ostango
eldskörungur.
Fajroland/o = Fuegio.
fak/o 1 hólf. 2 grein, sérgrein, fag. 3 deild. 4
= ĉelo 4. 5 = kupeo. -a deildar-; tækni- fag-. -aro
hólfaröð, hólfagrind. -eto leturhólf. -estro deildarstjóri. -isto, -ulo sérfræðingur. -esprimo íðorð,
tækniorð, fagorð. -igi raða upp. du-a tvískiptur.
en-igi setja í hólf. mult-a samsettur. ne-a ókunn-
94
Esperanto-íslensk orðabók
andi, ófaglærður.
fakir/o trú fakír.
fakoĉer/o, fakoĥer/o dýr vörtusvín (Phacocherus).
faksimil/o eftirrit, eftirmynd, eftirlíking; ljósprentun.
fakt/o staðreynd. -a raunverulegur. -e í raun og
veru. dum -e þar sem, á hinn bóginn.
faktitiv/o mfr orsakarmynd.
faktor/o hag alm 1 umboðsmaður, verslunarfulltrúi, verslunarstjóri. 2 stæ eðl þáttur, stuðull. 3
orsök. 4 gjörandi. amplifa -o eðl mögnunarstuðull.
-o de formo eðl lögunarstuðull, lögunarþáttur. -o
de utiligo eðl tæk nýtingarstuðull.
faktori/o selstöðuverslun, verslunarstöð (í útlöndum).
faktorial/o stæ aðfeldi, hrópmerkt tala.
faktot/o hjálparhella, bjargvættur.
faktur/o reikningur, faktúra. -i áhr skrifa á
reikning, verðleggja.
fakult/o hei hæfileiki, sálarkraftur, eiginleiki.
fakultat/o háskóladeild. -estro deildarstjóri (í
háskóla) (= dekano).
fakultativ/a val-, valfrjáls, kjörfrjáls (um námsgrein).
fal/i áhl 1 falla, detta; lækka. 2 steypast; hrynja.
-o eðl 1 fall. 2 syndafallið. -ado fall, hrun; fallstími. -aĵo fall; úrkoma; það sem fallið hefur. -egi
áhl hrynja, steypast niður. -ema 1 hrösull, dettinn. 2 gra skammær. -eti áhl hrasa. -igi 1 fella. 2
láta falla, láta detta. -ilo gildra, fótakefli. al-i áhl
falla að. de-i áhl 1 1 falla frá. 2 minnka. 3 gera
uppreisn. de-o 1 uppreisn. 2 eyðilegging. de-aĵo 1
niðurburður; svarf. 2 rugl. de-ema þverúðarfullur;
uppreisnargjarn. dis-i áhl 1 brjótast niður; leysa.
2 hrynja. dis-o hrun, fall. el-i áhl falla af; falla út.
el-igi verða léttari að (barni). en-i áhl 1 falla í. 2
hrynja; hrapa. 3 síga. 4 flýta sér í. en-ilo = falilo.
en-ujo gröf, gryfja. for-i áhl falla frá, hverfa. kuni = koincidi. re-i áhl falla aftur; slá niður aftur.
sub-i áhl 1 síga. 2 lækka. 3 láta undan. super-i
áhr ná (e-m) tra-i áhr falla í gegnum, detta í gegnum. akvo-o foss. dat-o eindagi. glit-i áhl verða
fótaskortur. rul-i áhl detta um koll. spiral-i áhl
flu fljúga niður á við í gormlaga sveiflu. spiralo gormflug. tensi-o rtæ spennufall. ter-o jarðfall,
skriða. teren-o landsig.
falang/o sag 1 breiðfylking. lfæ 2 kjúka, köggull (á fingri). 3 samfélag (eftir kerfi Fouriers).
4 spænsk fasistahreyfing. -ejo sambýlishús (eftir
kerfi Fouriers). -isto spænskur fasisti.
falangi/o dýr kornskurðarkónguló (Phalangi-
Hugh Martin
um).
falanster/o = falangejo.
falar/o gra strandreyr (Phalaris). -o kanaria
kanarígras (Phalaris canariens).
falarop/o dýr óðinshani (Phalaropus lobatus).
falbal/o leggingar (á fötum), pífa. -i áhr skreyta
með leggingum. -a pífu-.
falĉ/i áhr 1 slá (t.d. gras). 2 deyða. -o ljáhögg, ljáfar. -ado sláttur. -aĵo nýslegið hey, ljá.
-ilo ljár. -ileto (korn)sigð. -iĝi vera sleginn, vera
mornaður. -isto 1 uppskurðarmaður, sláttumaður.
2 = falangio. -atoro, -omaŝino kornskurðarvél,
uppskeruvél. pri-i áhr slá (t.d. tún). krur-e faligi
bregða fæti fyrir.
fald/i áhr brjóta saman. -o læk felling; gára,
gráð. -ado samanbrot, það að brjóta saman. -ebla
samanbrjótanlegur, samanleggjanlegur. -eto brot,
hrukka, felling. -ilo brotvél. -umi áhr plísera, fella,
hrukka. -oriĉa fellingamikill. dis-i áhr breiða
út. du-o felling. mal-i áhr breiða út, opna. re-i
áhr brjóta. re-o kragahorn. supren-i áhr hrukka,
brjóta, snúa upp, bretta upp. kol-o hes; sepi; undirhaka.
falen/o dýr 1 mölur. 2 náttfiðrildi (Phalæna),
sbr. tineo.
falk/o dýr fálki, valur (Falco). -edoj fálkaætt,
ránfuglsætt. -isto fálkameistari. -oĉaso fálkaveiði,
veiði með fálka (eða fálkum). -ado = falkoĉaso.
-oformaj dagránfuglar (Falconiformes). alaŭd-o
dýr lævirkjafálki (Falco subbuteo). ĉas-o dýr valur (Falco rusticulus), geirfálki. tur-o dýr turnfálki
(Falco tinnunculus). vesper-o kvöldfálki (Falco
vespertinus). pilgrima -o förufálki (Falco peregrinus).
Falkland/oj ldf Falklandseyjar.
fals/i áhr falsa. -o fölsun. -a falsaður, falskur.
-ado fölsun. -aĵo falsað skjal, svik, uppgerð. -ema
ljúgandi. -emo fals. -isto falsari, svikari. -ofari áhr
lög falsa. mal-a ófalsaður, ekta. ne-ebla ófalsanlegur. mon-isto peningafalsari. vin-isto vínfalsari.
falset/o tón falsetta.
falt/o læk jar 1 hrukka, felling. 2 misgengi (í
jarðfræði). -i áhr 1 hrukka, gera hrukkur á. 2 valda
misgengi í. -iĝi hrukkast. -aro fellingar, hrukkur.
sen-igi veita andlitslyftingu.
falun/o skeljasandur. -i áhr dreifa skeljasandi
á. -ejo skeljasandsnáma.
falv/a ská ljósbrúnn, ljósgulur.
fam/o 1 orðrómur. 2 frægð. 3 mannorð, orðstír.
-a frægur, þekktur. -i áhl vera frægur. -eco frægð.
-ega heimsfrægur, tiginn. -emulo maður sem girnist hrós. -igi gera frægan. -ulo nafntogaður maður,
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
frægur maður. grand-a mjög frægur, nafntogaður.
malbon-a illræmdur, svívirðilegur. mis-o ósannur
orðrómur. mond-a heimsfrægur. sen-a frægðarlaus, ófrægilegur, óþekktur.
famili/o gra dýr mál 1 fjölskylda. 2 ætt. 3
(um tungumál) flokkur. -a fjölskyldu-; ættar-. -a
ĉambro dagstofa. -ano einn af fjölskyldu(nni).
-anaro frændfólk, ættarfólk. -estro heimilisfaðir;
ættarhöfðingi, ætthöfðingi. sam-ano maður sem
tilheyrir sömu fjölskyldu. sub-o gra dýr undirætt.
vort-o orðasyrpa.
familiar/a kunnuglegur, kompánlegur. -aĵoj
vinfengi, ágengni. -eco kunningsskapur, kumpánskapur. -iĝi verða kunnuglegur. mal-a formlegur,
hátíðlegur. tro-a, -aĉa óskammfeilinn.
Fanariot/o Fanaríot.
fanatik/a ofstækisfullur, stækur, svæsinn. -eco
ofstæki, trúarofsi. -igi gera ofsalegan; æsa upp.
-ulo ofstækismaður.
fand/i áhr 1 bræða. 2 steypa. 3 mýkja. -o,
-ado steypa, steyping. -a steypu-. -aĵo, -itaĵo rtæ
1 málmklumpur, (málm)stöng, steyptur hlutur. 2
vartappi, öryggi. -ebla sem má bræða, bræðanlegur. -ejo málmsteypa; málmsteypusmiðja. vitro-ejo
glersmiðja -igi láta steypa. -iĝi 1 bráðna. 2 mýkjast. 3 leysast upp, hverfa. -isto málmbræðslumaður; málmsteypumaður. -ujo, -vazo deigla. -odrato,
-ofadeno öryggisþráður. -fornejo járnbræðsluofn.
-opunkto bræðslumark. -restaĵo gjall, sori. dis-i
áhr tvístra. el-i áhr steypa. for-i áhr bræða upp.
kun-i áhr blanda saman, sameina. kun-iĝi blandast saman, renna saman. kun-aĵo málmblendingur,
málmblanda. super-iĝo efn undirkæling.
fandang/o fandangó (spænskur þjóðdans).
fanerogam/oj gra fræplöntur.
fanfar/o 1 hornaflokkur, lúðrasveit. 2 lúðraþytur. ĉasa -o veiðimannalag.
fanfaron/i áhl gorta, raupa. -ado gort, raup,
grobb. -isto, -ulo, -anto gortari, raupari.
fang/o nýy aur.
fanon/o hófskegg.
fant/o gosi (í spilum).
fantasi/o inn riddaraliðsæfing (í löndum
Serkja).
fantasmagori/o sjónhverfingar.
fantast/o bók kynleg bókmenntastefna. -a kynlegur; ævintýralegur; fáránlegur, afkáralegur.
fantazi/o tón 1 ímyndunarafl. 2 hugarflug. 3
draumórar. 4 fantasía. -a 1 ótrúlegur, hugmyndaríkur. 2 ímyndunarfullur, öfgafullur. 3 ímyndaður.
-i áhr tón 1 ímynda, gefa ímyndunaraflinu lausan
taum, byggja loftkastala. 2 leika af fingrum fram.
95
3 skálda upp. -aĵo hugarflug. -ulo draumóramaður.
sen-a hugmyndasnauður, óskáldlegur, hversdagslegur.
fantom/o 1 vofa, svipur; draugur. 2 draumsýn,
hugarburður. 3 blindur (í spilum). -a draugalegur, vofulegur; ímyndaður. -e draugalega, eins og
vofa. -i áhl vera reimt. -rakonto draugasaga. -ŝipo
draugaskip. lup-o varúlfur.
far/i áhr 1 gera. 2 búa til. 3 framkvæma. 4 halda
(t.d. ræðu). 5 semja; yrkja; setja saman. -o verk,
verknaður, framkvæmd. ĉe la -o mem staðinn að
glæp. -e de af (stofninn einn er oft notaður í þessari
merkingu, t.d. la uzo de Esperanto far (= fare de)
la registaro. -aĉi áhr klastra, káka. -aĉo klastur,
bagl. -aĉe sóðalega, hirðulaust. -adi gera hvað eftir
annað. -ado gerð, myndun, framkvæmd. -aĵo verk,
dáð. -ebla gjörlegur, tiltækilegur; framkvæmanlegur. -ema framtakssamur. -enda nauðsynlegur;
óhjákvæmilegur. -igi láta gera, láta framkvæma.
-iĝi verða; gerast, ske, koma fyrir. -iĝo atburður.
-inda þess verður að gera. -isto smiður. -itaĵo =
faraĵo. al-i áhr endurvinna, breyta. el-i áhr framkvæma, afgreiða. mal-i áhr gera ógildan; eyðileggja. mem-ita sem hafist hefur af sjálfum sér.
mis-i áhr misgera. mis-o misgerð. ne-ebla ómögulegur, óframkvæmanlegur, óviðráðanlegur. re-i áhr
umskapa; gera upp. re-ebla sem má umskapa; uppgeranlegur. re-aĵo endurupptaka (kvikmyndar).
re-iĝi 1 hverfa aftur. 2 gerast aftur. sen-a aðgerðarlaus. bon-i áhl gera vel (al = við). bon-o góðgerð.
bon-a sem gerir gott. bon-ado miskunnsemi. bonanto velgjörðarmaður. bon-ema góðgerðasamur.
malbon-o illgerð, illverk. malbon-anto illgerðamaður ĉio-anto hjálparhella. man-ita handunninn.
neni-ado iðjuleysi. neni-anto, neni-emulo iðjuleysingi, slæpingi.
fara/o faraó (fjárhættuspil).
farad/o eðl farad. mikro-o míkrófarad
(1/1000000 farad).
farandol/o tón farandol (franskur dans og danslag).
Faraon/o sag faraó (egypskur konungur).
farb/o litur, málning, farfi, litarefni. -i áhr mála,
lita. -isto (húsamálari). -ovendejo málningarverslun. akvo-o vatnslitur. fon-o grunnlitur. kalk-o
límlitur, kalk(vatn). pistol-i áhr úða. pistol-ilo
málningarúðari. -skatolo litakassi. -tavolo yfirferð.
farĉ/o mat fars. -i áhr 1 fylla með farsi. 2 troðfylla, troða í.
farenhejt/a eðl Fahrenheit-.
faring/o lfæ kok. -a kok-. -ito læk kokbólga,
96
Esperanto-íslensk orðabók
kokþroti. -oskopo kokspegill. -oskopio kokspeglun.
Farise/o trú 1 farísei. 2 hræsnari. -eco, -ismo
faríseismi, hræsni, sjálfsánægja.
farm/i áhr 1 taka (jörð) á leigu. 2 reka búskap á.
-o 1 búskapur. 2 bóndabær, leigujörð. -a (um jörð)
tekinn á leigu. -anto, -isto, -ulo leiguliði, ábúandi.
-igi leigja út (jörð). -iganto leigusali (jarðar). -ejo,
-obieno sveitabýli, sveitabær. -odomo bæjarhús.
-opago jarðleiga. -okorto hlað.
farmaci/o vís lyfjafræði. -a lyfjafræði-. -isto
lyfjafræðingur.
farmakolog/o per lyfjafræðingur, apótekari. -io
lyfjafræði.
farmakope/o vís lyfjaskrá.
Faros/o sag Faros.
fars/o skopleikur, skrípaleikur, farsi. -a skrípaleikslegur. -isto loddari.
Farsal/o sag Farsala (borg í Þessalíu, en þar
vann Sesar sigur í bardaga við Pompeja).
fart/i áhl líða (vel eða illa). -o heilsufar. bon-i
áhl líða vel. Kiel vi -as?: hvernig líður þér?
farun/o mjöl. -a mjöl-. -aĵo mat vellingur. -ejo
mölunarfyrirtæki. -vermo mjölmaðkur.
fasad/o framhlið (húss).
fasci/o lfæ fell, bandvefsreifar um líffæri.
fascin/i áhr 1 heilla, hrífa, töfra. 2 dáleiða. -ado
töfrar; töfrun; unaður.
fasciol/o dýr lifrarormur (Fasciola).
fasĉin/o hrísbaggi. -i áhr styrkja með hrísböggum.
fask/o 1 vöndull, kippa; vöndur. 2 teinavöndull. -eto vöndur; skúfur. -igi binda saman. faden-o
hönk, hespa. fe-o gra nornavöndur. foli-o birkivöndur (til notkunar í gufubaði). har-eto brúskur,
hártoppur. lum-o ljósrák. plum-o fjaðurskúfur.
spik-o kornbundin. verg-o hrísknippi til eldiviðar.
fasm/o dýr förustöngull (Phasma). -edoj förustönglaætt.
fason/o snið. -i áhr mynda, laga, móta. tondo-o
háralag, hárgreiðsla.
fast/i áhl trú fasta. -(ad)o fasta. -a föstu-.
Granda -o = Karesmo. -otago fasta, dagur sem
fastað er.
faŝism/o fasismi.
faŝist/o per fasisti.
Fat/o = Fatal/o.
fatal/o örlög; forlög. -a 1 örlagaþrunginn. 2
óhappasæll. 3 banvænn. -e óhjákvæmilega. -aĵo 1
ógæfa, óheppni. 2 slysni. -eco banvæn áhrif, banvæni. -ismo hei forlagatrú, örlagatrú. -isto forlagatrúarmaður. -oplena örlagaþrunginn; afdrifamikill.
Hugh Martin
Fatal/o goð örlagagyðja.
fatamorgan/o ská hillingar, tíbrá (= miraĝo).
fatras/o nýy drasl, rusl.
faŭk/o tæk 1 kjaftur, gin. 2 mynni. -i áhl gapa,
gína. kloak-o lokræsi.
faŭl/i áhl (í íþróttum) fremja brot, brjóta af sér.
-o brot (á reglum).
faŭlt/o ldf misgengi.
faŭn/o dýralíf, dýraríki.
faŭn/o goð 1 skógarpúki, skógarguð, fánn. 2
ruddalegur munaðarseggur.
Faŭst/o per Faust.
faŭvism/o fag fávismi, óargastefna.
fav/o læk 1 geitur (sjúkdómur). 2 = tinio. 3
= besta skabio. -a 1 geita-. 2 andstyggilegur.
-aĵo geitahrúður, skurfa. -ulo 1 geitasjúklingur.
2 ódrengilegur náungi.
favor/a 1 hliðhollur, góðviljaður. 2 heppilegur. 3 hagstæður. -e vingjarnlega; á jákvæðan hátt;
heppilega. -i áhr unna, vera hliðhollur. -o 1 góðvild, hylli. 2 greiði; blessun, hagnaður. -aĵo eftirgjöf, forréttindi. -anto verndari, velgjerðarmaður.
-ato uppáhald, vildarmaður. -emo hlutdrægni. -igi
vinna hylli (e-s). mal-a 1 óhagstæður. 2 óvinveittur, mótfallinn. mal-o ónáð. kor-i áhr aumkast yfir.
kor-o náð.
faz/o 1 stj kvartil. 2 alm stig, þróunarstig. 3
umskipti. 4 eðl rtæ fasi. 5 skeið. de-iĝo fasamunur. el-igita rtæ ósamfasa. el-igo fasaskipti. mal-a
andfasa. sam-a samfasa.
fazan/o dýr fasani. vir-o fashani. -ino kvenfasani. -edoj fashanaætt (Phasianidæ).
fazeol/o gra frönsk baun (Phaseolus). -eto sniðbaun.
fazor/o eðl fasavigur, fasavektor.
fe/o goð álfur. -a eins og álfamær; álf-, álfa-.
-ino álfkona. -a iluminacio skrautljós. lando de
-inoj álfaheimur.
Feak/o goð Feaki.
Feb/o goð Febus (Apollon). -a Feba (Artemis).
febl/a nýy veikur; veiklaður. -iĝo veiklun.
febr/o læk 1 hitasótt; hiti. 2 ofsi. afta -o gin- og
klaufaveiki. akuta -o bráðasótt. butona -o dílasótt.
flava -o gul hitasótt. fojn-o heysótt (ofnæmi fyrir
frjódufti, heyi o.þ.h.). malta -o = melitokokozo.
marĉa -o = malario. puerpera -o barnsfararsótt.
terciana -o malaría með hitakasti með tveggja
daga millibili. kvartana -o malaría með hitakasti
með þriggja daga millibili. tifoida -o taugaveiki.
trem-o kalda. vund-o meiðslasótt. -a, -eca 1 með
hita. 2 ákafur. -i áhl vera með hita. -ulo sjúklingur
með hita. -odona hitavaldandi. kontraŭ-a, sen-iga
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
hitaeyðandi. sen-igilo hitasóttarlyf.
februar/o febrúar, febrúarmánuður.
feĉ/o 1 dreggjar. 2 úrhrak. -a 1 gruggugur, sorafullur. 2 úrhraks-. -i áhl setjast á botninn.
feder/i áhr fél sameina undir sambandsstjórn.
-a sameinaður undir sambandsstjórn, sambands-,
sambandslegur. -o = federacio. -iĝi sameinast undir sambandsstjórn. -ismo = federaciismo. -isto =
federaciisto. kun-aĵo = konfederacio.
federaci/o fél bandalag. -a sambands-, sameinaður. -ismo sambandsstjórnarstefna. -isto sambandsstjórnarmaður.
federal/a lög 1 = federa. 2 (í Bandaríkjunum)
alríkis-.
Fedr/o per Fedrus. -a Fedra.
fek/i áhl hægja sér, kúka. -o kúkur. -a hægða-.
-ado vallgangur. -aĵo hægðir, skítur, saur.
fekul/o = amelfaruno.
fekund/a alm gra dýr 1 frjór. 2 frjósamur. -eco
frjósemi. -igi gra dýr frjóvga; gera frjósaman. mala ófrjór. ne-a = malfekunda.
fel/o feldur, skinn, gæra. -a skinn-, loð-. -isto
skinnari, sútari. sen-igi 1 flá skinnið af. 2 knýja til
mikillar vinnu fyrir lágt kaup. sen-igejo sútunarstöð. ŝaf-o reyfi. ora ŝaf-o goð sag gullreyfið.
felah/o egypskur bóndi.
feldmarŝal/o her yfirhershöfðingi.
feldspat/o ste feldspat.
feliĉ/a 1 sæll, hamingjusamur. 2 heppinn. 3
ánægður; ánægjulegur. -e sem betur fer; heppilega. -o 1 hamingja, gleði. 2 gæfa, sæla. 3 heppni.
-ega fullsæll, alsæll. -igi gleðja. -ulo 1 lukkunnar pamfíll. 2 einn hinna sælu. mal-a 1 óheppinn.
2 vansæll, óhamingjusamur. mal-e 1 því miður.
2 aumlega; í ógæfu. mal-o 1 óhamingja, ógæfa,
óhapp. 2 vesaldómur. mal-ego hörmuleg óhamingja. mal-igi hryggja, gera óhamingjusaman.
mal-ulo vesalingur, aumingi.
felieton/o neðanmálssaga; kjallaragrein.
Feliks/o per Felix.
felis/o dýr kattaætt (Felis). -edoj smákattaætt
(Felidæ).
felp/o baðmullarflauel.
felt/o flóki. -a 1 flóka-. 2 flókakenndur. -i áhr
gera að flóka. -iĝi flókna. -izi, -ogarni áhr þekja
með flóka; fóðra með flóka.
feluk/o sig felúkka, lítið strandskip (í Miðjarðarhafi).
femal/o gra dýr kvenmaður, kvendýr.
feminism/o kvenréttindastefna.
feminist/o per kvenréttindasinni.
femto/ vís femtó- (forskeyti eininga 10 15 ).
97
femur/o lfæ læri, lærleggur. -a lær(a)-, lærleggs-. -aĵo mat læri (t.d. fugls, til matar). -ingo
sag læk lærleggshlíf. -osto = femuralo.
femural/o lfæ lærbein, lærleggur. -a lærleggs-.
fen/o 1 veð hnúkaþeyr, fönvindur. 2 rtæ tæki
með heitum blæstri. 3 efn fen-.
fenacetin/o efn fenasetín.
fenantren/o efn fenantren.
fend/i áhr kljúfa, skera sundur. -o skor, sprunga,
klauf. -ado klofning; það að kljúfa. -ego jarðsprunga, gjá. -eto rifa, skora. -eti áhr brjóta,
sprengja. -iĝi rifna, brotna; klofna. -ilo klaufjárn; (kjöt)öxi. -ohava klofinn, klofnaður. dis-i
áhr kljúfa sundur. -ita hufo alklofin klauf. dis-iĝi
klofna; opnast. dis-iĝo sprunga. el-i áhr láta spretta
upp. en-i áhr skora, gera skoru. en-o skora. aer-o
eðl rtæ loftbil. cel-o tæk sigtisrauf. har-ado hártogun. kerno-ado eðl kjarnaklofnun. rok-o hamarskora.
fendr/o aringrind.
fenek/o eyðimerkurrefur (Fennecus).
fenen/o efn fenýlen.
fenestr/o byg sig gluggi. baskula -o hverfigluggi. elstara -o útskotsgluggi. -a glugga-. -a
breto, -a sojlo gluggakista, sólbekkur. franca -o
glerhurð (sem liggur út í garð). -a fosto gluggastafur. -a kruco þverslá glugga. -a vitro gluggarúða.
-eto 1 lítill gluggi. 2 = giĉeto. -umo gluggahleri. -obreto gluggakista, gluggasylla. -ofermilo
= espanjoleto. -ofiksilo gluggajárn. -oframo
gluggakarmur. -oklapo gluggagrind. -okruco
rammi utan um gluggarúðu, gluggakross. -oniĉo
= embrazuro 1. -okovrilo = -umo. -opordo glerhurð. tra-igi kasta í gegnum glugga. baskul-o
hverfigluggi. bed-o gler vermireits. glit-o, lev-o
rennigluggi. klap-o þakgluggi. montra -o sýningargluggi. korbel-o útskotsgluggi. sen-a gluggalaus. ŝip-o ljóri.
fenetol/o efn fenetól (C6 H5 OC2 H5 ).
fenic/o per Fönikíubúi, Föníki. F-io, F-ujo ldf
Fönikía.
fenikopter/o dýr flæmingi, flamingói (Phœnicopterus).
feniks/o goð 1 fönix. 2 fágætur maður.
fenikur/o dýr rauðstélur (Phœnicurus).
fenil/o efn fenýl (C6 H5 ). -acido fenýlsýra.
fenilen/o = feneno.
fenkol/o gra fennika (Fœniculum einkum vulgare), sígóð.
fenol/o efn fenól, karbólsýra. -ato fenólat.
fenomen/o hei alm eðl 1 fyrirbæri, fyrirbrigði.
2 fyrirburður. -o de Hall eðl Hall-hrif. -o de Joule
98
Esperanto-íslensk orðabók
eðl Joules varmaverkun. -o de Kelvin eðl Kelvínsfyrirbrigði. -o de Volta eðl Volta fyrirbrigði.
-o de Zeeman eðl Zeemanshrif. lumelektra -o
eðl ljósrafmagnsfræði. sparka -o eðl neistafyrirbæri. -a hei einstakur, stórkostlegur, frábær. -ismo
hei fyrirbærisstefna. -ologio hei fyrirbærafræði,
sýndafræði. foto-o eðl ljósfyrirbæri. pendol-o útv
pendúlfyrirbæri. -ulo undramaður.
fenotip/o líf svipfar, svipgerð.
fenugrek/o gra hafurshorn (Trigonella fœnumgræcum).
fer/o efn alm járn (Fe). -a efn 1 járn-. 2
úr járni. 3 harður; stálharður. 4 járnkenndur. -i
áhr klæða (e-ð) járni; járna. -aĵo 1 járnverk. 2
járnarusl. -aĵisto járnsali, járnvörusali. -ato ferrat.
-ika efn járn-. -ika klorido járnklóríð. -oza efn
járn-. -oza oksido járnildi. -umi áhr járna (t.d.
hest). -obendo járnband. -ocianido efn járnsýaníð.
-odona, -ohava sem inniheldur járn, sem í er járn.
-olaborejo járnverksmiðja. -opirito brennisteinskís, glópagull. -ŝtono járnsteinn. -ovojo járnbraut
(s. voj). en-igi setja í járn. inter-aĵo eðl bil milli
skauta. ne-a sem ekki inniheldur járn. angul-o
vinkiljárn. fand-o, gis-o = giso. huf-o skeifa. hufi áhr járna (hest). I- -o I-bjálki. laĉ-(aĵ)o fjötur.
krud-o hálfhreinsað járn, hrájárn, járn í hleifum.
mol-o pottur, mjúkt járn. spegul-o spegiljárn.
Ferar/o ldf Ferrara (borg á Ítalíu).
ferdek/o sig þilfar, þiljur. -a þilfars-. -i áhr
setja þiljur í, byggja yfir. inter-o miðþiljur, milliþilfar. sen-a þilfarslaus, án þilfars. sur-iĝo lending á þilfar. sub-o neðra þilfar, þriðja farrými.
antaŭ-o hvalbakur; framþilfar. boat-o bátaþilfar.
ĉefa -o aðalþilfar. flug-o flugvélaþilfar. kanon-o
fallbyssuþilfar. oficira -o, post-o afturþilfar. ponto byg brúargólf. promen-o farþegaþilfar. tri-ulo
skip með þrem þilförum.
Ferdinand/o per Ferdínand.
feri/o frí, orlof. -oj leyfi, frí. banka -o bankafrí.
-a frí-. -i áhl vera í leyfi. -anto maður í fríi.
ferician/o efn járnsýaníð.
ferit/o efn ferrít.
ferl/i áhr sig hefla (segl). -o heflun. -ilo hefilskaft; heflunarband. mal-i áhr leysa (segl).
ferm/i áhr 1 loka. 2 ljúka. -o lokun. -a loka-.
-eti áhr loka (augunum) fyrir e-u. -iĝi 1 ljúka (óp.).
2 verða lokaður; lokast. -ilo 1 lok, lás. 2 tappi. 3
loka, klinka. -ita silabo hlj lokað atkvæði. ĉirkaŭ-i
áhr girða um, umlykja. dismal-i áhr gapa. duon-i
áhr = fermeti. en-i áhr byrgja inni; hafa í varðhaldi; hafa inni. en-iĝi vera byrgður inni. en-iĝema
fámáll, fálátur, dulur. inter-aĵo þéttiefni. mal-i áhr
Hugh Martin
1 opna; ljúka upp. 2 setja (fund). mal-o inngangur; opnun, það að opna; byrjun. mal-a inngangs-;
setningar-, opnunar-. mal-aĵo op, gat. mal-egi áhr
opna mikið. mal-iĝi opnast. mal-ita silabo hlj opið atkvæði. mem-a sjálflokandi. ne-ita ólokaður,
opinn, opinber. re-i áhr loka aftur. remal-i áhr
opna aftur. remal-o enduropnun. fand-i áhr bræða
saman. fulmo-ilo, glit-ilo, tir-ilo = zipo. klak-i
áhr loka með skell. klak-ilo spenna, hespa. pinĉilo eðl efn klemma. sigel-i áhr innsigla. ŝtop-i áhr
loka niðri; setja tappa í. tranĉmal-i áhr skera upp.
fermat/o tón lengingarmerki, dráttarmerki.
ferment/i áhl efn gerjast, ólga. -o efn gerill.
-ado gerjun, gerð, ólga. -aĵo súrdeig. -igi hleypa
ólgu í, láta gerjast, sýra. -ilo ger. ne-inta, sen-a
ósýrður. sen-a pano = maco. ne-inta vino óáfengt
vín.
fermi/o efn fermíum, fermín (Fm).
fermion/o eðl fermíeind.
fero/a ldf færeyskur. F-aj Insuloj, F-io, F-oj
Færeyjar. -ano Færeyingur.
feroc/a ská grimmur, grimmúðugur, villtur.
ferol/o gra djöflatað (Ferula).
ferotipi/o ljó ljósmyndun á járnplötu.
fervor/o áhugi, áræði. -a heitur, ákafur. -e duglega, heitt, ákaft, með ákafa. -i áhl vera vandlætingarsamur, brenna af mikilli vandlætingu (s.
Sk.1.14). mal-a kuldalegur, afskiptalaus. sen-a,
ne-a hálfvolgur. -ega ofsafenginn. -ulo ákafamaður, ofstækismaður.
fest/i áhr halda hátíðlegan. -o hátíð. -a hátíðlegur. -e til hátíðar, hátíðlega. -aĵo hátíðarathöfn.
-eco hátíðleiki. boat-o kappsigling. edziĝ-o brúðkaup(sdagur). kandel-o kyndilmessa. memoro minningarhátíð. nom-o nafndagur. palmo-o
pálmasunnudagur. taŭr-o = taŭrbatalo. tendo-o
laufskálahátíð. -salono hátíðarsalur. -tago hátíðisdagur.
festen/i áhl halda veislu; éta krásir. -o veisla. -a
veislu-. -e aŭ malplene allt eða ekkert. -ado veisla,
veisluhald. -ejo veislusalur. -ema félagslyndur.
festival/o (alþjóða)hátíð.
feston/o bogi, laufaskurður. -i áhr skreyta
blómbogum.
festuk/o gra vingull (Festuca).
fet/o dýr fóstur. -a fósturs-, fóstur-.
fetiĉ/o trú skurðgoð, töfragripur, verndargripur. -ismo sál 1 skurðgoðadýrkun, trú á stokka og
steina. 2 blótskapur. -isto skurðgoðadýrkandi.
fetor/o óþefur, ódaunn. -a daunillur, þefillur. -i
áhl þefja illa, dauna; vera afar ógeðfelldur.
feŭd/o lén. -a léns-, sem lýtur að léni. -i áhr
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
léna. -eco lénsfyrirkomulag. -estro lénsdrottinn.
-ismo lénsstjórn, lénsskipulag. -ulo lénsmaður.
-mastro = feŭdestro. -rajto lénsumboð. en-igi
veita lán.
fez/o tyrkjakolla.
fi! mfr 1 svei, sveiattan. - al vi skammastu þín.
2 (forskeyti) skammarlegur, svívirðilegur, t.d. -ago
ódæði; -homo, -ulo ódráttur, óþokki. -a skammarlegur, svívirðilegur, andstyggilegur, viðbjóðslegur. -flati áhr smjaðra fyrirlitlega. -libro klámrit.
-rakonto vafasöm saga. -virino subba.
fi mfr fí, 21. bókstafur gríska stafrófsins (Φ, φ,
ϕ).
fiakr/o leiguvagn. -isto leiguvagnsstjóri.
fianĉ/o unnusti, heitmaður, kærasti. -a trúlofunar-. -iĝi trúlofast. -iĝo, -eco trúlofun. -ino unnusta,
kærasta, heitmey, heitkona. -ina heitmeyjar-. -inigi
trúlofa. -iniĝi trúlofast. -amiko svaramaður. geoj verðandi hjón, hjónaefni. eks-iĝi rifta trúlofun,
slíta trúlofun. inter-iĝi trúlofast.
fiask/o ófarir, hrakfarir. -i áhl verða að engu,
mistakast.
fiber/o dýr bísamrotta (Fiber, einkum zibethicus). -a felo bísam.
fibol/o sag 1 forn brjóstnál, dálkur. 2 öryggisnæla (= sendanĝera pinglo).
fibr/o lfæ 1 trefja. 2 þráður. -a, -oza, -oplena
trefjóttur. -eto fíngerður þráður. -iĝi flosna, trafna.
-omo læk bandvefsæxli. dis-i áhr aðskilja trefjurnar í.
fibrilaci/o læk hjartatitringur.
fibrin/o lfe fíbrín, trefjaefni, trafi.
fibrinogen/o lfe fíbrínógen, frumtrafi.
fibroin/o efn fíbróín. silko-o silkifíbróín.
fibul/o lfæ dálkur, sperrileggur.
fid/i áhr treysta, reiða sig á. -o 1 trú. 2 trúnaður, traust. -ebla áreiðanlegur, traustur; ábyggilegur. -inda skilríkur, áreiðanlegur, trúr. mal-i
áhr vantreysta, tortryggja. mal-ema efunarsjúkur; vantrúaður. mem-o sjálfstraust. ne-inda óviss,
vafasamur, óáreiðanlegur, ótraustur. ne-ulo trúrofi.
sin-o = memfido. tromem-a of öruggur, of vongóður. tro-ema trúgjarn. bona-e lög í góðri trú.
malgrand-a kri trúlítill.
fideikomis/o lög aðalerfðagóss; óðal. -ulo eigandi að aðalerfðagóssi; óðalsbóndi.
fidel/a 1 tryggur. 2 trúr; nákvæmur. -e tryggilega; trúlega. -aĵo traust. -eco tryggð, trúmennska;
nákvæmni, áreiðanleiki. -ulo 1 trúr maður. 2 trúaður maður. mal-a 1 ótrúr. 2 ótryggur; ónákvæmur.
Fidi/o per Fídías.
fidr/o rtæ rafveitutaug.
99
fier/a 1 stoltur, þóttafullur. 2 drambsamur,
hrokafullur. -e á hrokafullan hátt. -i áhl vera stoltur,
hrokast, ofmetnast. -o dýrð. -aĵo drambyrði. -eco
stolt, drambsemi. -ego hroki, dramb. -igi blása
upp (af monti). -iga æsandi. -iĝi verða hrokafullur.
-indaĵo vegsemd. -ulo ágjarn maður. mal-a hæverskur, lítillátur, auðmjúkur. sen-a dramblaus.
fifr/o tón hljóðpípa, pikkólóflauta.
fig/o gra fíkja. -arbo, -ujo fíkjutré (Ficus
carica). -birdo dýr fíkjufugl (Sphecotheres).
Figar/o bók Fígaró.
figur/o 1 persóna; andlit; útlit. 2 líkan. 3 líking, gervi. 4 lögun, vaxtarlag. 5 mynd, teikning,
riss; flatarmálsmynd. 6 tón sveipur, mynstur. 7
stílbragð. -a líkingafullur, óeiginlegur. -e í táknrænum skilningi, í óeiginlegri merkingu. -i áhr 1
teikna; lýsa, sýna. 2 tákna. 3 leika (hlutverk). -ado
myndun, myndagerð; lýsing (með orðum); táknun.
-aĵo mynd, skýringarmynd. -anto lei aukadansari; aukaleikari; þegjandi leikari. -eto lítil stytta.
antaŭ-i áhr boða, vita á. trans-i áhr ummynda,
gera dýrlegri. trans-iĝo kaþ ummyndun (Krists).
bel-a laglegur, myndarlegur. ĉifon-o fuglahræða.
sankt-o helgimynd. stel-o = konstelacio. ŝak-o
taflmaður (utan peða). tut-a skulptaĵo standandi
líkamsmynd.
Fiĝi/oj ldf Fídjieyjar, Fídji. -a fídjeyskur. -ano
Fídjeyingur.
fik/i áhr nýy serða.
fikari/o gra vorsóley (Ranunculus ficaria).
fikci/o 1 hugarsmíð, hugsmíð. 2 skáldskapur. 3 tilbúningur, uppspuni. -a 1 skáldskapar-,
uppgerðar-. 2 ósannur. 3 gervi-. -i áhr látast sem,
láta skilja. -eco falsleiki, ósannindi.
fikomicet/oj gra þörungasveppir (Phycomycetes).
fiks/i áhr 1 festa. 2 ákveða. 3 ljó fixera, festa
mynd á (filmu). -a fastur. -e rigardi stara, horfa
fast á. -(ad)o festing; fyrirskipun, ákvörðun. -aĵo
útbúnaður. -eco festa. -iĝi festast. -ilo 1 fixatíf. 2
fixer. 3 skrúfstykki. -angulo festingarhorn. -bano
ljó fixerbað. -ideulo sál maður með þráhyggju.
al-i áhr festa á. mal-i áhr losa, leysa. mal-a laus,
leystur. kun-i áhr festa saman. kejlo-i áhr festa
með fleyg(um). lok-ita kyrrstæður. ton-i áhr ljó
gefa litblæ og fixera (festa).
fiktiv/a mfr = fikcia. -eco = fikcieco. -a modo
= kondicionalo. -aĵo = fikcio.
fil/o sonur. la -o de homo mannssonurinn. la erarinta (eða perdita) filo glataði sonurinn. -a sonarlegur, dótturlegur. -ĉjo sonarkund. -eco sonerni,
sonarstaða. -eto sonur sæll. -igi ættleiða (svein-
100
Esperanto-íslensk orðabók
barn). -ino dóttir. -ineto lítil dóttir. -inurboj þorpin
umhverfis borg. bo-o tengdasonur. bo-ino tengdadóttir. duon-o stjúpsonur. duon-ino stjúpdóttir.
ge-oj sonur (eða synir) og dóttir (eða dætur). prao afkomandi, niður. sen-ulo sonarlaus maður. sol-o
einkasonur. sol-ino einkadóttir.
filadelf/o gra snækóróna (Philadelphus (coronarius)).
Filadelf/o sag Fíladelfus.
Filadelfi/o ldf Philadelphia (borg í Pennsylvaníu).
filakteri/o inn minnisborði (s. Mt.23.5).
filament/o rtæ 1 glóðarþráður. 2 lfæ taugaþráður. 3 gra frjóþráður.
filandr/o dýr 1 kóngulóarvefur. 2 híalín.
filantrop/o per mannvinur. -a mannúðlegur.
-eco, -io mannkærleiki, mannúð. -ia = filantropa.
filari/o dýr þráðormur (Filaria). -ozo læk þráðarsýki, Bancroftsormaveiki.
filatel/o frímerkjafræði; frímerkjasöfnun. -a
frímerkjasöfnunar-. -isto frímerkjasafnari.
file/o 1 mat lundir. 2 mat flak. 3 pre þverlína á
bókarkili.
Filemon/o per Fílemon.
filharmoni/o fílharmónía. -a fílharmónískur,
fílharmóníu-.
fili/o útibú, undirdeild. -iĝi tengjast öðru fyrirtæki. -igi gera að systurfyrirtæki.
filigran/o tæk 1 víravirki. 2 vatnsmerki (á pappír). -i áhr prýða víravirki, setja vatnsmerki (á pappír).
filik/oj gra burkni (Filix). har-o = adianto. in-o
= atirio. ŝild-o = aspidio. vir-o stóriburkni. -ejo
burknahús. -oscienco burknafræði.
Filip/o per Filip, Filippus. -a, -ino Filippía.
filipendul/o gra brúðarvefur (Filipendula).
Filipi/o sag Filippí. -ano Filippímaður.
filipik/o bók 1 ádeiluræða Demosþenesar gegn
Filippusi Makedóníukonungi. 2 þrumuræða.
Filipin/oj ldf Filippseyjar. -a filippseyskur.
-ano Filippseyingur.
filistr/o 1 smáborgari, oddborgari, broddborgari, smásál. 2 ómenntaður maður. -a smáborgaralegur, smásálarlegur; ómenntaður. -eco smásálarskapur.
filiŝt/o sag Filistei. F-ujo bib Filistea.
filit/o ste hjartartunga (Phyllitis).
film/o 1 filma. 2 kvikmynd; bíómynd. 3
hula, himna. silenta -o þögul (kvik)mynd. -a
kvikmynda-. -i áhr filma, taka kvikmynd. -ado
kvikmyndun. -eto filma (í myndavél. -inda sem
kvikmyndast vel. -isto kvikmyndagerðarmaður,
Hugh Martin
kvikmyndari. -ujo filmukassi; spóla. -aktoro kvikmyndaleikari. -bazo filma án þeytu. -ludi áhl leika
í kvikmynd. -oprezentado kvikmynda(r)sýning.
parol-o, son-o talmynd.
filogenez/o líf ættarþróun, þróunarskeið æðri
dýrategunda og manna frá frumstæðum lífverum.
filogeni/o líf þróunarferill, þróunarsaga (tegunda).
filokser/o dýr vínlús (Phylloxera).
Filoktet/o per Fíloktetes.
filolog/o málfræðingur, textafræðingur, mál- og
bókmenntafræðingur. -io málfræði, málvísindi. -ia
málfræðilegur, málvísindalegur.
Filomel/o goð Fílomela.
Filon/o per Fílón.
filosemit/o per gyðingasinni. -ismo vinsamleiki
við gyðinga.
filoskop/o dýr söngvari (fugl) (Phylloscopus).
filostom/o dýr (Phyllostoma). -edoj blaðnefjur
(Phyllostomatidæ).
filozof/o heimspekingur. -i áhl vera stilltur. -io
heimspeki. -ia heimspeki-. -ii áhl hugsa, bollaleggja heimspekilega.
filtr/i áhr ljó sía (t.d. fljótandi efni). -a síu-.
-ado síun. -aĵo 1 síað efni. 2 síaður vökvi. -iĝi
síast; smjúga, sitra. -ilo ljó fja sía; filter. -odisko
kringlóttur síupappír. -opapero síupappír. en-iĝi
sogast í gegnum, síast í gegnum. tra-iĝi vætla.
bend-ilo fja útv bandsía. pas-ilo = bendfiltrilo.
suĉ-i áhr sogsía.
filtrum/o lfæ efrivararrenna.
filum/o gra dýr fylking (í líffræði).
fimbri/o lfæ kögur. ovaria -o kögurstrengur
eggjakerfis.
fimoz/o lfæ forhúðarþrengsli, forhúðarþröng.
fin/i áhr 1 hætta. 2 enda, ljúka við. 3 ljúka.
-a stæ síðastur, endanlegur, loka-. -e 1 síðast. 2
að lokum. fin-e loksins. -o endi, endir, endalok.
-ado fullkomnun. -aĵo mfr 1 ending. 2 (í tónverki)
koda, lokaþáttur kafla. -igi 1 láta hverfa. 2 láta
ljúka, láta klára. -iĝi 1 líða undir lok. 2 hætta. 3
enda, ljúka. -iĝo 1 lok. 2 = -aĵo. -ita stæ 1 tilbúinn,
búinn; liðinn undir lok. 2 = finia. -ulo sá síðasti.
-ofara loka-, endanlegur. -ofara bato banahögg,
náðarhögg. al-igi leiða til lykta. ne-ita ófullgerður.
sen-a stæ 1 endalaus. 2 óþrjótandi. 3 óendanlegur. sen-e stöðugt, í sífellu. mond-o heimsendir,
heimsslit. semajno-o helgi (laugardagur og sunnudagur). Ath. Stundum er fin notað sem forskeyti í
merkingu el en það táknar fullkomnun. Ber að nota
fin þannig sem minnst (aðallega þá er gæti leitt til
misskilnings að nota el). parol-o niðurlag ræðu,
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
ræðulok.
final/o tón 1 lokakafli (í tónverki). 2 íþr úrslit,
úrslitaleikur; úrslitakeppni. -isto sá sem kemst í
úrslit, þátttakandi í úrslitakeppni.
financ/o fjármál, fjárhagur. -a fjármála-. -i áhr
fjármagna, kosta. -isto fjármálamaður. -istaro fjármálamenn, fésýslumenn. -oficisto fjármálastarfsmaður.
fines/o flu svínun.
fingr/o lfæ fingur. dika -o þumalfingur. longa
-o langatöng. malgranda -o litlifingur. montra
-o vísifingur. ringa -o græðifingur, baugfingur. -a
fingur-, fingra-. -i áhr 1 vísa (með tölustöfum) til
haganlegustu fingrastöðu á hljóðfæri. 2 skipa fingrunum (við hljóðfæri). -ado fingrasetning. -aĵoj lfæ
fingurlaga hluti líffæris. -eto lítill fingur. F-eto
Þumalingur. -ingo 1 fingurbjörg. 2 fingursmokkur.
-ujo 1 fingur (á vettlingi). 2 fingursmokkur. -umi
áhr fitla við. inter-igi la manojn spenna greipar.
dik-o = polekso. et-o = malgranda fingro. pied-o
tá. pied-e á tánum. -opinto fingurgómur.
fini/a stæ endanlegur. -o stæ endanlegt magn.
ne-a óendanlegur, ótakmarkaður. ne-iganto örspönnuður. trans-a stæ sem liggur hinum megin
óendanleikans.
Finister/o ldf 1 Finisterrehöfði (á Spáni). 2
Finisterrehérað (í Frakklandi).
finitiv/o mfr sögn í persónuhætti, persónuháttur.
fink/o finka; finkuætt.
Finland/o = Finnujo, Finnlando.
Finmark/o ldf Finnmörk.
finn/o per Finnlendingur, Finni. -a finnskur. Fujo, F-lando ldf Finnland.
fint/o her íþr bragð, klækur. -i áhl stinga sneið.
fiol/o efn meðalaflaska, lyfjaflaska.
firm/a bib fastur, stöðugur; staðfastur. -aĵo 1
festing. 2 föst jörð. -eco festa, staðfesta. -igi staðfesta, festa. -iĝi harðna, hlaupa, storkna. mal-a
óstöðugur, linur, mjúkur, eftirlátssamur; beygjanlegur. mal-igi losa, veikja; grafa undan; rugla.
anim-eco þrákelkni, þrautseigja. rok-a óbifanlegur.
firm/o 1 fyrirtæki. 2 firma, firmaheiti.
firma/o = firmo 1.
firmament/o festing, himinhvel.
firn/o veð hjarn.
first/o byg ldf 1 mænir. 2 fjallshryggur. -a
mæni-, mænis-. -olinio ldf vörp, vatnaskil. -otrabo
mæniás.
fisi/o eðl kjarnaklofnun. -a bombo klofnunarsprengja (= atombombo).
101
fisk/o 1 ríkissjóður. 2 skattstjórnun. -a skatt-,
skatta-; sem lýtur að ríkissjóði.
fistul/o læk pípusár, fistill.
fiŝ/o dýr mat fiskur. F-oj dýr stj Fiskarnir (stjörnumerki). -a fisk-, fiski-. -i áhr veiða
(fisk), fiska; fiska upp. -ado fiskveiði. -aĵo fiskur (sem matur), fiskmeti. -ejo fiskimið. -eto
lítill fiskur, smáfiskur. -ido síli, seiði. -isto 1
fiskimaður. 2 fisksali. 3 fiskiræktarmaður. -ujo
fiskitjörn; fiskpollur. -kapti = fiŝi. -kaptilo veiðarfæri. -kulturo fiskirækt, fiskaklak. -osto fiskbein. -ovoj, -ovaro hrogn. blanka -o 1 = alburno 2. 2 = leŭcisko. barb-o dýr skeggkarfa
(Barbus). dorn-(et)o = gasterosteo. elektra -o =
gimnoto, elektroforo. flug-o flugfiskur = ekzocebo (Exocœtus). glav-o = spadfiŝo. hok-i áhr veiða
á öngul. kat-o steinbítur. or-o gullfiskur (Cyprinus auratus). pilot-o leiðsögufiskur, lóðsfiskur (Naucrates ductor). plat-o = pleŭronektedo.
sablo-o = ekvilo. seg-o = pristo. spad-o sverðfiskur (= ksifio). ŝlim-o slímfiskur. -oleo lýsi.
fiteŭm/o gra strokkar (garðjurt) (Phyteuma).
fiting/o tæk tengihlutir, tengsl (í pípulögnum).
fitis/o dýr laufsöngvari (Phylloscopus trochilus).
fito-/ gra plant-.
fitogen/a líf myndaður af jurtum, myndaður af
jurtaefnum.
fizali/o dýr hveljudýr (Physalia).
fizalid/o gra blöðrubikar (Physalis).
fizik/o vís eðlisfræði. -a ldf 1 eðlisfræði-, eðlisfræðilegur. 2 náttúru-, náttúrufræðilegur. 3 líkamlegur. -e líkamlega. -isto eðlisfræðingur. astro-o
stjarneðlisfræði. kern-o kjarneðlisfræði.
fiziognomik/o vís andlitstúlkun.
fiziolog/o per lífeðlisfræðingur. -io lífeðlisfræði. -ia lífeðlis-.
fizionomi/o andlitsfall, svipur; útlit.
fizioterapi/o læk orkulækning, sjúkraleikfimi,
sjúkraþjálfun.
fjord/o ldf fjörður.
flabel/a með blævængslögun.
flag/o sig flagg, fáni, merki. -i áhr flagga,
skrýða flöggum. -eto veifa, lítill fáni. -aĵo flaggdúkur. -stango sig flaggstöng. -ŝipo flaggskip,
skip flotaforingja. -ŝtofo = flagaĵo. signal-o sig
merkjaflagg. -osignali áhl gefa merki með flöggum. vento-o veðurviti, vindhani.
flagel/o gra dýr 1 rengla. 2 bifhár. -uloj gra dýr
svipudýr (Flagellata).
Flagelant/o kaþ flengjandi, svipubróðir.
flagr/i áhl blakta; leiftra. -ado blakt. -aĵo blossi.
102
Esperanto-íslensk orðabók
-eti áhl flögra; blika. ek-i áhl blossa upp. ek-o
uppákoma.
flaĝolet/o tón lítil blokkflauta.
flak/o nýy pollur.
flakon/o alm efn 1 (ilm)flaska. 2 suðuflaska;
kolba. ŝpruc-o úðaflaska.
flakurti/o gra (Flacourtia). -ecoj fellviðarætt
(Flacourtiaceæ).
flam/o logi, funi, blossi. -a 1 sveipandi, logandi.
2 fjörugur. -i áhl loga, fuðra. -eco hiti, ákafi, bruni.
-ema eldfimur. -igi setja eld í; æsa; kveikja í. -iĝi 1
blossa upp. 2 verða æstur. -iĝema bráðlyndur, uppstökkur. -ingo brennari (á gaslampa) = gasbeko.
ek-i áhl kvikna í. ek-a punkto efn kveikimark. ekigi kveikja í. ek-igilo tæk kveikjari. ek-iĝi kvikna í.
-birdo = flamengo. -forma, -stila logalegur, logalíkur. -ĵetilo eldvarpa. blovo-o logi sem myndast
hefur með blæstri. ofer-o fórnareldur. sago-o eldtunga.
flamand/o = flandro.
flamberg/o skylmingasverð, lagsverð.
flameng/o dýr flamingói, flæmingi (= fenikoptero). -ofloro gra flamingóblóm (Anthurium
scherzerican).
flamin/o trú rómverskur prestur.
Flamini/o per Flaminíus (rómverskur ræðismaður).
flan/o mat flatbrauð, flatkaka.
flandr/o per Flæmingi, Flandrari. -a flæmskur.
F-io, F-ujo ldf Flæmingjaland, Flandur (flæmskumælandi hluti Belgíu). -ismo flæmsk þjóðernisstefna.
flanel/o flónel, flúnel; flannel. -eto bómullarflónel, baðmullarflúnel.
flanĝ/o tæk flans; stétt (á hjóli), kragi (á pípu).
flank/o 1 hlið. 2 síða. 3 -megin. 4 hverfa, vend.
5 hönd. 6 ætt. -a 1 hliðar-. 2 auka-. -e við hliðina.
-e de 1 við hliðina á. 2 auk. 3 = fare de, far. -en
lei 1 til hliðar; afsíðis. 2 í burtu. -i áhr verja (fylkingarhlið). -aĵo 1 (fylkis)hlið, (virkis)hlið (= alo).
2 minni háttar mál. al-iĝi sig koma að skipshlið,
koma að hlið. ambaŭ-e báðum megin, á báða bóga.
ĉi-e, ĉiu-e 1 úr öllum áttum. 2 á alla vegu. de-iĝi
villast, beygja af. du-a tvíhliða. kvar-a fjórhliða.
mult-a flókinn, margbrotinn. unu-a hlutdrægur;
einhliða. unu-e á annan bóginn. -opiko læk stingur
undir síðu. dors-o bakhlið. front-, kap-o framhlið.
mond-o höfuðátt heimsins. ombro-o skuggahlið.
sun-o sólarhlið. voj-o vegarbrún.
flar/i áhr 1 nasa, finna lykt af. 2 þefa. 3 = enflari. -o snuður, hnýsni. -a þef-. -ado lyktarskyn.
-senti áhr komast á snoðir um, lykta. antaŭ-i áhr
Hugh Martin
gruna. ek-i áhr þefa af. el-i áhr þefa uppi. en-i áhr
taka í nefið. pri-i, -esplori áhr rekja spor. post-i
áhr rekja spor. akre-a þefvís. -tabako neftóbak.
flask/o fleygur, vasapeli, brúsi.
flat/i áhr smjaðra, skjalla, fleða. flati sin, hrósa
sér. -a smjaðrandi; smjaðursamur. -o smjaður, fagurgali. -ado smjaður, það að smjaðra. -aĵo fagurgali, gullhamrar. -ema smeðjulegur, óhóflega hrósandi. -isto, -ulo smjaðrari. ĉirkaŭ-adi áhr hrósa
óhóflega. el-i áhr, per-i, -akiri áhr fá með smjaðri.
-logi áhr plata; lokka út úr. fi-ulo sleikja, smjaðrari.
flaŭn/o mat eggjakaka, pönnukaka.
flaŭr/o gra gróður(ríki), flóra.
flav/a 1 gulur. 2 sem svíkur stéttabaráttu verkamanna. -o 1 gult, gulur litur. 2 = flavaĵo. -aĵo
rauða. -eta gulleitur, fölgulur. -igi tæk gera gulan;
mála gulan. -iĝi gulna. -ulo 1 hörundsgulur maður,
mongóli. 2 verkamaður sem er á móti stéttabaráttunni. griz-a drapplitur. hel-a ljósgulur. -a febro
gulusótt. -a malsano = iktero. brun-a gulbrúnn.
krom-o krómgula, krómgulur litur.
Flavi/o per Flavíus. -a Flavía.
Flavian/o per Flavíanus.
flavon/o efn flavón.
fle/o gra foxgras, skollapuntur (Phleum).
flebit/o læk bláæðarbólga.
flebotom/o læk blóðtökutæki. -io læk blóðtaka.
fleg/i áhr 1 hjúkra. 2 líta eftir, gæta; annast. -ado hjúkrun. -ejo sjúkrahús; hjúkrunarhús.
-antino hjúkrandi. -isto sjúkraliði, hjúkrunarmaður. -istino hjúkrunarkona, hjúkrunarfræðingur.
man-ado handsnyrting.
Flegeton/o goð Flegeþón (á í Hel).
flegm/o sag 1 = limfo. 2 rólyndi. 3 tómlæti. -a 1
daufur, tómlátur. 2 rólyndur. -ulo seinlátur maður,
daufur maður.
flegmazi/o læk bjúgbólga. blanka dolora -o
bandvefs- og bláæðabólga í fótlim, viðkvæm bjúgbólga.
flegmon/o læk blástur, bólgusótt, bólgumein.
fleks/i áhr 1 beygja, sveigja. 2 temja; auðmýkja. -a = fleksebla. -o stæ beygja; sveigur. -ado
beyging, sveiging. -anto lfæ beygivöðvi. -ebla
beygjanlegur, mjúkur, sveigjanlegur. -iĝi 1 beygja
sig, bogna, svigna. 2 láta undan. -iĝo 1 lögun;
hneiging. 2 bugða. -iĝema beygjanlegur; mjúkur;
undanlátssamur. -loko beygistaður. -orezisto tæk
ósveigjanleiki. -osago eðl tæk bogi. de-iĝi beygja
sig til hliðar. de-iĝo tæk beygja. el-ita krókóttur.
ne-ebla ósveigjanlegur. retro-i áhr læk hlj brjóta
aftur á bak. retro-o brot aftur á við. retro-o de
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
la utero legbrot aftur á við. retro-a fattur. sub-i
áhr 1 þrýsta niður. 2 yfirbuga. sub-iĝo tæk skekking; niðurburður. sub-iteco kjarkleysi. trans-iĝa
punkto stæ hverfipunktur, beygjuskil. genu-i áhl
falla á kné.
fleksi/o mfr beyging (orða). -a sem beygist,
beygingar-. -i áhr beygja (orð). sen-a óbeygður.
fleksor/o læk lfæ beygivöðvi.
fles/o dýr flundra (Pleuronectes flesus).
flibustr/o sag víkingur, sjóræningi (við strönd
Rómönsku Ameríku á 17. og 18. öld).
flik/i áhr bæta. -o = flikaĵo. -aĉi áhr klastra.
-aĵo bót. -ilo stagnál, stoppunál. -ilaro viðgerðarbytta. -istino saumakona. -itaĵo 1 bót (á föt).
2 pjatla, bótastagl. -umi áhr, faden-i áhr stoppa
í. farbo-i áhr dubba upp (málningu). kun-i áhr
skeyta saman. ŝu-isto skóviðgerðarmaður.
flikten/o læk smábóla, vatnsbóla.
flint/o ljó tæk tinnugler.
flirt/i áhl 1 flögra. 2 daðra. 3 blakta. -(ad)o
flögrun; daður. -a blaktandi; flögrunar-; daður-.
-aĵo kelirí. -ema blaktandi; daðurgjarn. -igi veifa.
ĉirkaŭ-i áhr flækjast um.
flog/o = flokso.
flogiston/o flogiston.
flok/o 1 hnoðri. 2 flaga. -a flagnaður; eins og
ull. -igi efn gera mærnaðan. -iĝi efn mærna. -iĝado
það að mærna, mærnun. neĝ-o snjóflyksa. sap-oj
sápuflögur.
floks/o gra glóðarblóm (Phlox paniculata);
sumarljómi (Phlox drummondii).
flor/i áhl gra standa í blóma; blómgast. -o
gra 1 blóm, blómstur. 2 blómi. -ado blómgun, blómstrun, blómi. -a blóma-, blómstur-. -a
folieto = petalo. -aĵo 1 = floro. 2 blómafyrirmynd. -ejo blómagarður. -eto smáblóm. -isto
blómasali; blómaræktandi, blómaræktarmaður.
-ujo blómsturpottur; blómavasi. -ujo blómsturpottur; blómavasi. -aro klasi. -eco blómskipun.
-ingo blómhaldari. -umi áhr skreyta með blómum. -folio blómblað. -desegna blómskrýddur.
-kulturejo blómræktunarstöð. -polvo = poleno.
-tigo = pedunklo. -vendejo blómabúð. -vendisto
blómasali. -vendistino blómasölustúlka. dis-i áhl 1
blómstra. 2 brjótast út. ek-i áhl fá blóm, blómgast.
re-i áhl blómgast aftur. astro-o = astero. butero = leontodo. kadavro-o = stapelio. kruco-oj =
kruciferacoj. maj-o = konvalo. neĝo-o = edelvejso. paper-o pappírsblóm. sango-o = hemanto.
sun-o = helianto. memor-o = miozoto. sen-a
blómlaus.
Flora goð Flóra (blómagyðja Rómverja).
103
Floreal/o sag blómamánuður (8. mánuður í
almanaki frönsku byltingarinnar, 20. apríl – 19.
maí).
floren/o sag flórína, gyllini. brita -o = du
ŝilingoj.
Florenc/o ldf Flórens (borg á Ítalíu). -a af eða
frá Flórens.
Florid/o ldf 1 Flórídaskagi (í suðaustanverðum
Bandaríkjunum). 2 Flórída (fylki í Bandaríkjunum).
flos/o fleki; timburfloti. -i áhl 1 fljóta. 2 leggja
í flota (1. Kon. 5:9). -ado flot. -aĵo efni sem finnst
fljótandi á vatni. -igi leggja á flota; flytja á flota.
-igado flutningur í flota. -ilo flu 1 korkflá. 2 flothylki, flot. -isto flotamaður, maður sem vinnur á
flota. -forto sjá forto. -linio sjólína. -ponto flotbrú. -vojo flotarás. -kapabla flotfær.
flot/o sig floti, ríkisfloti. aer-o flugfloti, loftfloti.
aŭto-o bílafloti.
flu/i áhl renna, streyma. -a 1 rennandi, streymandi. 2 reiprennandi. 3 (úrelt) fljótandi = likva.
-o eðl straumur, rennsli; flóð. -adi áhl renna sífellt. -aĵo fljótandi efni, vökvi. -aĵa fljótandi. -eco
1 fljótanleiki. 2 liðugleiki. -ego stríður straumur;
straumhörð á. -ejo farvegur. -eti áhl drjúpa, seytla.
-eto dropafall, spræna. -ilo rás; stútur. -akvo rennandi vatn. -linia straumlínulaga. -rondo straumrás
(= cirkvito). -ometro rennslismælir. al-i áhl renna
í. al-o flóð, aðfall. al-anto þverá. al-a feikinægur.
de-i áhl renna ofan, falla. de-o fall. de-ilo renna,
ræsi. de-iga tubo úrgangspípa. dis-i áhl 1 flóa út,
renna í allar áttir. 2 breiðast út; dreifast. ek-i áhl
fara að renna. ek-igi opna (krana), renna (e-u).
el-i áhl 1 streyma úr. 2 koma af. el-o læk úthelling; útrás; útferð, útstreymi. 2 gusa. monata e-o
= menstruo. blanka e-o = leŭkoreo. el-ejo frárennsli. el-ilo afrennslispípa. el-kvanto útstreymismagn. el-eti áhl vætla, seytla. en-i áhl renna í,
falla til. en-o innstreymi, aðstreymi. en-ejo mynni
(á ós). for-i áhl renna burt; líða. for-igi tæma;
eyða (tímanum). kontraŭ-e upp ána, móti straumnum, gegn straumnum. kontraŭ-o efn gegnstreymi.
kun-i áhl sameinast, mynda samrennsli. kun-ejo
samrennsli, ármót. laŭ-e með straumnum. postfluo kjölfar. preter-i áhl fara/streyma fram hjá.
re-i áhl fjara (út). re-o fjara, útfall. sen-a 1 hreyfingarlaus, kyrrstæður, stöðu-. 2 straumlaus. super-i
áhl 1 flæða yfir, flóa yfir. 2 vera ofnógur. supero ofgnótt, óþarfi. super-a ofnógur, óþarfur. tra-i
áhr efn renna í gegnum. tra-eti áhr síast í gegnum; leka. netra-ebla vatnsþéttur. trans-igi 1 hella
(úr einu íláti í annað). 2 læk gefa (blóð) = trans-
104
Esperanto-íslensk orðabók
fuzi. trans-iĝo blóðgjöf. dik-a = viskoza. Golfoo ldf Golfstraumur. naz-ulo maður með hornös.
rapid-a straumharður. rapid-o flúðir. sango-o =
hemoragio (sjá Mk. 5:25). sangal-o = kongesto.
sangel-o = hemoragio. tub-ilo byg frárennslisrör.
ventro-o = lakso.
flug/i áhl fljúga; þjóta. -o flug. -a flug-, fljúgandi. -e flugleiðis. -ado flug, það að fljúga. -aĵo
e-ð sem flýgur. -antaro stór hópur fljúgandi fugla.
-ema hverfandi. -eti áhl flögra, flökta; blakta. -ilo
lfæ tæk 1 vængur. 2 spaði. 3 álma. 4 fylkingarhlið.
-ila 1 vængja-. 2 vængjaður. -iluloj dýr vængjaskordýr (Pterygota). -haveno flughöfn, flugstöð,
flugvöllur. -isto flugmaður (= aviadisto). -boato
flugbátur. -okampo flugstöð, flugvöllur. -oklubo
flugskóli. -maŝino flugvél. -pendi áhl svífa, líða
(einnig -gliti). -(i)pova flugfær. -preta flu búinn
til flugtaks. al-i áhl fljúga til. ĉirkaŭ-i áhr fljúga í
kringum. de-i áhl 1 fjúka (de = af). 2 fljúga upp.
dis-i áhl fljúga í allar áttir. dis-igi feykja. ek-i áhl
taka flug, fljúga upp. ek-o flu flugtak. el-i áhl fljúga
út. en-i áhl fljúga inn. for-i áhl 1 fljúga burt. 2
hverfa. preter-i áhl fljúga fram hjá. re-i áhl fljúga
til baka. sen-ila vænglaus. sen-iluloj dýr vængleysingjar (Apterygota). super-i áhr fljúga yfir.
supren-i = sori. tra-i áhr 1 fljúga í gegnum. 2
fljúga fram hjá. trans-i áhr 1 fljúga yfir. 2 fljúga
fram hjá. 3 breytast skyndilega.
fluid/a eðl straum-, streymandi, fljótandi. -o sál
eðl 1 straumefni, kvikefni, fljótandi efni. 2 vökvi.
-aĵo = likvaĵo. -eco fljótanleiki, fljótandi ástand.
-igi gera að streymandi efni, gera að fljótandi efni.
-iĝi bráðna; hverfa. mal-a fastur.
fluks/o eðl flæði, straumur, streymi. lum-o
ljósflæði. magneta -o segulflæði. elektra ŝovoo spennuflæði. -denso flæðisþéttleiki.
fluktu/i áhl læk ganga í bylgjum. -ado 1 ölduhreyfing, dúan. 2 bylgjugangur.
fluor/o efn flúor (F). -ido flúoríð. -borato
tetraflúorbórat. -borata acido tetraflúorbórsýra.
-silikato flúorsilíkat. -spato = fluorito.
fluorescein/o efn flúorsín, appelsínurautt kristallað duft sem myndar gulgræna basíska vatnslausn sem flúrljómar.
fluoresk/i áhl ljó gefa frá sér flúrskin. -o flúrljómun. -a flúrskins-. -oekrano flúrskinsskermur.
fluorit/o efn flúorít, flússpat.
flus/o sjó flóð, flæði, aðfall. mal-o fjara, útfall.
-akvo, -fluo sjávarföll.
fluspat/o ste flússpat.
flustr/i áhr hvísla. -o hlj hvísl. -ado skrjáf;
hvísl, hvísling. -isto maður sem hvískrar (sjá Jes.
Hugh Martin
8:19).
flut/o tón flauta, hljóðpípa. paŝtista -o panflauta, hjarðflauta. transversa -o þverflauta. -isto
hljóðpípuleikari, flautuleikari. -a flautu-; flautulíkur. -i áhl leika á flautu. -eto pikkólóflauta. bek-o
blokkflauta. lad-o leikfangaflauta. sak-o sekkjapípa.
fluter/o læk óður og óreglulegur hjartsláttur.
Fob/o stj Fóbos (annað tungla Mars).
fobi/o læk fælni (sjá einnig agorafobio, aerofobio, kancerofobio, klostrofobio, hidrofobio
o.s.frv.).
focen/o dýr hnísa (Phocæna) (= marporko). pilota/nigra -o marsvín, grindhvalur (Globicephalus
melas).
Focid/o ldf Fókis (hluti Forn-Grikklands).
foin/o dýr húsmörður (Mustela foina).
foir/o kaupstefna, markaður, vörusýning. -ego
stórmarkaður, mikil vörusýning. -ejo markaðstorg;
vörusýningarsalur. -isto sali á vörusýningu.
foj/o mfr sinn, skipti. unu-on einu sinni. per
unu -o í eitt skipti fyrir öll. lastan -on 1 í síðasta
skipti. 2 í síðasta sinn. -e einhverju sinni. ĉi- -e í
þetta sinn. ĉiu-e í hvert sinn, hverju sinni. ia-e, iue eitthvert sinn, einhverju sinni; stundum. kelk-e
nokkrum sinnum. mult-e oft, margsinnis. plur-e
oftar en einu sinni. re-e aftur. ankoraŭ re-e einu
sinni enn. unu-a einstakur. unu-e einu sinni. due tvívegis, tvisvar. tri-e þrívegis, þrisvar. dek-e í
tíu skipti. mil-e í þúsund skipti. tiom-e svo oft, í
svo mörg skipti. unua-a (sem gerist) í fyrsta sinn.
dua-a sem gerist í annað sinn. tria-a sem gerist
í þriðja sinn. unua-e í fyrsta sinn. dua-e í annað
sinn. tria-e í þriðja sinn. foje- -e við og við, öðru
hverju. sam-e í sama sinn.
fojn/o hey. -i áhl heyja, vinna við heyskap.
-ado heyskapur. -ejo hlaða, heyloft. -ujo heygrind
= stalrako. -isto heyvinnumaður, sláttumaður.
-amaso heystakkur. -febro heysótt, ofnæmi fyrir frjódusti, heyi o.þ.h. -forko heykvísl. -forno
moðsuðukassi. -kampo slægjuland. -rikolto heyannir. post-o há.
fok/o dýr selur (Phoca). -uloj selir (Pinnipedia). -edoj selaætt (Phocidæ). griz-o, griza -o
= haliĥero. orel-o = otariedo. -ĉasado selveiði.
-ŝipo selbátur. -felo selskinn. -oleo sellýsi.
foksen/o dýr straumlalli (Phoxinus phoxinus).
fokstrot/o foxtrott.
fokus/o stæ brennipunktur, brennidepill; miðpunktur. -a brenni-. dis-eco stæ miðskekkja. en-igi
ljó stilla fjarlægð á. inter-a distanco eðl brennivídd. du-a tvíslípaður.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
fol/a ská léttúðugur; heimskulegur.
folad/o dýr boruskel (Pholas). -edoj bergbúaætt (Pholadidæ).
fold/o tæk gróp, lögg. -i áhr grópa, greypa,
gera skoru í. en-igi festa í gróp. ŝovo-o rennibraut,
renniflötur.
foli/o gra 1 lauf, blað. 2 pappírsblað. 3 þynna,
himna. 4 fólíó (bókarbrot). 5 vængur (á borði).
-i áhl 1 laufgast. 2 áhr = foliumi. -a 1 laufa-;
laufugur. 2 = folianta. -ado laufgun. -aĵo lauf
(jurta). -aro laufskrúð. -ara laufugur, laufmikill. -ego fólíó. -ero blaðflipi (= foliolo 2). -eto 1
smáblað; pappírsræma. 2 flugrit (= flugfolio). -igi
1 mat fletja út. 2 = lamenigi. -ingo blaðslíður.
-umi áhr blaða í (bók). -angulo blaðhorn. -arbo
lauftré. -humo laufmold. -riĉa = foliara. inter-o
milliblað. krom-o aukablað (í bók eða dagblaði).
sen-a blaðlaus. sen-igi aflaufga. agit-o æsingablað, áróðursblað. aprob-o pre samþykkt blað.
daŭr-a sígrænn. fal-a sem fellir lauf = decidva.
flug-o flugblað. flor-o = petalo. gvid-o kynningarblað (handa ferðamönnum). kalik-o = sepalo.
lini-o línustrikað blað. mil-o = akileo. model-o
forsnið. or-o gullblað. tri-o gra smári (Trifolium). kvaron-o fjögra blaða brot, fjórðungsbrot.
kvin-o = potentilo. larĝ-a með stór blöð. libera libro hringjabók. okon-o áttablaðabrot. stan-o
silfurpappír.
foliant/o 1 bók í arkarbroti. 2 arkarbrot, fólíó.
folikl/o gra lfæ 1 bú; belgkirtill; kirtilblaðra. 2
belghylki. -ito læk bólga eða þroti í hárbelg eða
fitukirtli húðar. har-o hárbelgur. fermita -o lokaður belgkirtill. ovariaj -oj eggbú.
folikulin/o = oestrono.
foliol/o gra 1 reifablað. 2 = foliero.
folklor/o 1 þjóðsögur. 2 þjóðsagnafræði. -isto
þjóðsagnafræðingur.
Fomalhaŭt/o, Fomalhot/o stj Fomalhaut
(stjarnan α í Suðurfiskunum).
foment/i áhr læk 1 setja bakstur á. 2 hvetja til,
ýta undir. -ado það að leggja við bakstur; upphvatning. -aĵo (heitur) bakstur.
fon/o eðl 1 grunnur (það sem e-ð ber við), bakgrunnur; baksvið; baksýn. 2 desíbel.
fond/i áhr stofna, grundvalla; koma á fót.
-(ad)o stofnun, það að stofna. -oj = fonduso.
-aĵo stofnun, fyrirtæki. -iĝi vera grundvallaður.
-iĝo stofnun, stofnsetning. -into stofnandi. re-i áhr
grundvalla að nýju. sen-a ástæðulaus.
fondus/o hag sjóður, fé lagt til hliðar. amortiza
-o lánaniðurgreiðslusjóður. strik-o verkfallssjóður.
fonem/o hlj hljóðungur. -a hljóðunga-. -iko
105
hljóðungafræði.
fonetik/o mfr 1 hljóðfræði. 2 = fonetismo. -a
hljóðfræði-. -isto hljóðfræðingur.
fonetism/o mfr hljóðkerfi, framburður.
fonetist/o forvígismaður hljóðbundins stafsetningarkerfis.
fonofor/o læk heyrnartæki.
fonograf/o hljóðriti.
fonografi/o mfr hljóðritun.
fonogram/o mfr hljóðtákn.
fonologi/o mfr hljóðkerfisfræði; hljóðungafræði.
fonometr/o eðl hljóðmælir. -io hljóðmælingafræði.
font/o 1 lind; uppspretta. 2 heimild. -a
uppsprettu-. -i áhl 1 hafa upptök sín (í = el). 2
spretta upp. -oplumo sjálfblekungur, lindarpenni.
-oserĉisto maður sem leitar að vatni með spáteini. -oŝtono drykkjarlind. el-igi láta spretta upp.
kurent-o straumgjafi. lum-o ljósgafi. oleo-o olíulind. ŝpruc-o uppspretta. termo-o hver. sal-o saltkelda.
fontan/o gosbrunnur.
Fontanbel/o ldf Fontainebleau (borg í Frakklandi).
fontanel/o lfæ hausamót (á barni). bregna -o,
antaŭa -o fremri hausamót. lambda -o, posta -o
aftari hausamót.
for mfr burt, brott. -a fjarlægur. -e langt í burtu,
í fjarlægð. -en í fjarlægð(ina). de -e úr fjarlægð,
langt að. -aĵo fjarlægð. -eco fjarlægð. -igi 1 fjarlægja, taka burt. 2 eyða; uppræta. -iĝi 1 fara burt.
2 víkja, hverfa. antaŭ-igi hindra, koma í veg fyrir. antaŭ-iga hindrandi, hindrunar-; varnar-. neigebla fastur, óafmáanlegur; ófyrnanlegur. erariĝi víkja (af leið). villast. – (Forskeyti:) -aĉeti
áhr kaupa upp. -akrigi áhr taka burt með því að
hvessa. -blovi áhr feykja (burt). -bruli áhl brenna
til kaldra kola. -bruligi áhr brenna upp. -doni áhr
láta af hendi. -dormi áhr sofa þangað til (e-ð) líður
hjá, sofa af sér. -drinki áhr drekka upp (vín eða
kaup). -eskorti áhr færa brott (í vörslu). -esti áhl
vera fjarstaddur. -froti áhr skafa út. -funebri sian
vivon eyða lífinu með því að syrgja. -iri áhl fara
brott. -kuri áhl flýja. -lasi áhr yfirgefa; skilja eftir.
-leki áhr þurrka upp; sleikja burt. -ludi áhr sóa í
áhættuspili. -manĝi áhr éta upp. -meti áhr leggja
niður. -morti áhl 1 deyja, andast. 2 lækka. -naĝi
áhl synda brott. -pafi áhl skjóta af. -pasi áhl 1
líða hjá, líða burt. 2 deyja. -perdi la tempon eyða
tímanum. -permesi áhr gefa leyfi. -porti áhr bera
brott. -preni áhr taka burt. -putri áhl fúna nið-
106
Esperanto-íslensk orðabók
ur, grotna niður. -regali áhr kveðja stórmannlega.
-resti áhl mæta ekki, koma ekki. -streki áhr strika
út. -ŝteliĝi læðast burtu. -teni áhr afstýra, láta ekki
troða sér um tær. -trinki áhr drekka upp. -vagi
áhl villast, ráfa. -velki áhl veslast upp. -veturi áhl
leggja af stað. -vojaĝi áhl leggja af stað.
foraminifer/oj dýr götungar (Foraminifera).
forc/i áhr gar rækta í vermireit (gróðurhúsi
o.þ.u.l. -ado ræktun í vermireit. -ejo vermireitur,
gróðurhús.
forceps/o læk töng, fæðingartöng.
forfikul/o dýr klaufhali (Forficula).
forges/i áhr gleyma. sin -i 1 gleyma sér, hlaupa
á sig. 2 hugsa ekki um hagsmuni sína. -o gleymska.
sin-o, mem-o sjálfsgleymska, sjálfsafneitun, ósérplægni. -ejo kjallaradýflissa. -ema gleyminn. -emo
gleymska, gleymni, vanræksla. -igi láta gleymast.
-iĝi falla í gleymsku. ne-ebla ógleymanlegur. neumino = miozoto.
forĝ/i áhr 1 hamra, smíða (málm). 2 móta,
skapa. -ado smíði. -ebla sem hægt er að smíða.
-ejo (járn)smiðja. -isto málmsmiður, járnsmiður.
al-i áhr 1 sjóða fastan. 2 tengja náið. al-ita al la
lito rúmfastur. el-i áhr smíða, móta. kun-i áhr 1
sjóða saman. 2 tengja saman.
forint/o hag fórinta (ungversk mynt).
fork/o 1 forkur, gaffall; kvísl. 2 klofi. -i áhr
1 lyfta/hreyfa með gaffli. 2 kasta á kvísl. 3 gera
allslausan. -a klofinn (í laginu eins og kvísl). -ego
heykvísl, taðkvísl. -eto 1 gaffall. 2 (de remilo)
ræði, keipur. -iĝi, dis-iĝi greinast, skipta sér (í
tvennt). -odento álma á gaffli. agordo-o, pitĉ-o,
son-o, ton-o tónkvísl. trak-o sporskiptir. tub-o
pípukvísl. voj-o vegamót. tri-o = tridento. -e klofvega.
form/o vís tæk 1 mynd, lögun. 2 fyrirkomulag. 3 siðir, venja, form. 4 = formujo. 5 háttur.
-a 1 formlegur. 2 (í samsetningum) -myndaður,
-lagaður, t.d. arko-a bogalaga, bogalagaður, bogamyndaður; faden-a líkur þræði; kor-a hjartalaga.
-i áhr her mynda, skapa. -ado myndun. -aĵo 1
formsatriði. 2 lögun, lag. -anto hlj 1 myndari. 2
formandi. -igo = formado. -iĝi myndast, verða,
gerast. -iĝo myndun. -itaĵo mynd, verk, sköpun(arverk). -ilo snið, líkan. ŝu-ilo skóleistur. -ujo
mót, form. de-i áhr afmynda. de-ebla sem hægt
er að afmynda. mis-i áhr vanskapa; afskræma.
mis-o vansköpun, galli. pra-o frummynd. re-i áhr
endurskapa, endurbæta, endurmynda. re-o umbót, endurbót. re-ado lagfæring; endursköpun.
re-emo umbótahneigð. re-ismo fél umbótastefna.
re-isto 1 umbótamaður, umbótasinni. 2 stjórnar-
Hugh Martin
bótarmaður. retro-i áhr móta upp aftur; endurskapa. sen-a auður, formlaus, ómótaður. trans-i
áhr rtæ breyta, umbreyta. trans-ado ummyndun,
umbreyting. trans-ilo, trans-atoro rtæ spennubreytir. trans-ismo hei þróunarkenning. trans-isto
maður sem mælir með þróunarkenningu, darvínisti. ali-igi ummynda. ali-iĝi ummyndast. bel-a vel
vaxinn; fallegur; vel sniðinn. divers-a ýmislegur;
af ýmsu tagi. long-a aflangur. miks-a af mismunandi tagi. mil-a margs konar, margskonar. plen-a
alger, fullkominn. unu-a tilbreytingarlaus. unueco tilbreytingarleysi, óbreytanleiki; samkynjun.
formaci/o jar her lfæ 1 jarðmyndun; lögun. 2
fylking. 3 myndun.
formal/a 1 form-, formlegur. 2 lögvenjulegur;
lögréttur. 3 hátíðlegur. 4 tilgerðarlegur. -aĵo formsatriði, formsreglur; nostur. -e formlega, að formi
til. -ema hátíðlegur; formlegur. -igi staðfesta formlega. -ismo formfesta; formalismi.
formaldehid/o = metanalo.
formalin/o efn formalín.
format/o pre brot (bókar). dekduon-o tólfblaðabrot. kvaron-o fjórðungsbrot.
formi/o gra nýjasjálandshör (Phormium tenax).
formiat/o efn -a acida maurasýra.
formik/o dýr maur (Formica). blanka -o =
termito. -a 1 = formiata. 2 iðinn; þrálátur, þrjóskur. -i áhl hafa náladofa. -ado læk náladofi. -ejo
mauraþúfa.
formil/o efn formýl.
formol/o efn = formalino.
Formoz/o ldf Formósa = Tajvano.
formul/o formáli, formúla; regla. -i áhr 1 orða,
stíla. 2 vís búa til formúlu fyrir. -aro 1 formálabók;
formálasafn. 2 eyðublað.
forn/o ofn; arinn; eldsofn. -a (sem er) úr ofni. -a
fero fajrostango. -ego 1 bræðsluofn. 2 mikill ofn.
-ejo bakarí. -eto pínulítill ofn. -eto de pipo pípuhaus. -okesto = bakujo. -osida sem situr heima
(við arin). -osidisto innisetumaður. alt-o járnbræðsluofn. bak-o bökunarofn. fand-o bræðsluofn. forĝo-o afl (í smiðju). hejto-o þurrkunarofn.
kalk-o kalkþurrkunarofn. kuir-o eldavél, eldstó.
fornel/o eldavél.
forniks/o lfæ bogi; hvolf.
forsiti/o gra kínagull (Forsythia).
forst/o gar ræktaður skógur. -isto skógræktarmaður. -umi áhr rækta (sem skóg). re-umo skógrækt (þar sem skógur var horfinn. -administracio
skógræktarstjórn. -okulturo = arbarkulturo.
fort/a 1 sterkur. 2 hvass, öflugur. 3 hraustur. 4 gáfaður. -e 1 sterklega; harðlega; mjög. 2
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
tón sterkt. -o lög eðl 1 kraftur, máttur. 2 styrkur; afl. 3 styrkleiki. 4 áhrif. alcentr(okur)a -o eðl
miðsóknarkraftur. elektromova -o eðl íspenna.
kontraŭelektromova -o eðl mótspenna. magnetomova -o eðl segulíspenna. radiala -o eðl miðflóttakraftur. -aĵo 1 sterkur hlutur. 2 styrkur; aðalkostur. -eco kraftur, magn, styrkleiki. -ega ofsalegur; máttugur. -ege mjög sterkt. -egulo kappi,
hraustmenni. -igi styrkja, efla. -iga hressandi. -igilo
1 hressingarlyf. 2 styrktarjárn. -iĝi styrkjast. -ulo
sterkur maður, kappi. -odona = fortiga. -oplena
öflugur. -uzo áreynsla, fyrirhöfn. mal-a 1 veikur; máttlaus. 2 óstyrkur, ótraustur. 3 daufur, veill,
veigalítill. mal-e veikt. mal-o, mal-eco veikleiki,
máttleysi. mal-aĵo breyskleiki. mal-igi draga mátt
úr, veikja. mal-iĝi verða máttlausari, veikjast. malulo máttfarinn maður, væskill. ne-a léttur, lingerður. neper-o meinleysi; mótstöðuleysi. per-a vegna
ofbeldis. per-o, per-aĵo ofbeldi; nauðgun. per-i
áhr nauðga; ráðast á. pli-igi eðl magna. re-iĝi ná
sér. sen-a afllaus, máttlaus. sen-eco máttleysi. senigi veikja, veikla; lama; gera þróttlausan. sen-iĝi
veikjast; verða þróttlaus. super-o ofurefli. super-i
áhr yfirbuga. akvo-o vatnsafl. ĉeval-o hestafl. egala jafnsterkur. flos-o eðl flothæfi. kern-o eðl kjarnorka. labor-o vinnuafl. lig-o samloðunarafl. pezo-o
eðl þyngdarkraftur. supren-o uppdrifskraftur, uppdrif.
fortepian/o píanó, flygill.
fortik/a 1 traustur, sterkur, hraustur, þróttugur.
2 her víggirtur. -e traustlega, sterklega; fast. -aĵo
virki, vígi. -aĵeto = fuorto. -eco þrek, styrkleiki.
-igi styrkja, herða; víggirða; staðfesta. -iĝi festast;
standa fastur. al-igi festa vel. ĉirkaŭ-aĵo umsátursvirki. en-iĝi festast. mal-a hrörlegur; valtur;
óhraustur, ótraustur. mal-igi gera óvíggirtan, eyðileggja víggirðingu e-s. mal-ulo væskill, kveif. pliigi styrkja, efla.
fortres/o her kastali, vígi; víggirtur staður.
fortun/o hamingja, happ. provi sian -on freista
hamingjunnar. -a heppinn, happasæll, lánsamur.
mis-o ógæfa, óhamingja, óhapp.
Fortun/o hamingjan. -o goð Fortúna (heilladís
Rómverja).
Fortunat/o per Fortúnatus.
forum/o 1 torgið í Róm til forna. 2 vettvangur.
3 dómstóll.
fos/i áhr gar grafa, grafa upp. -o 1 kvi gröf,
hola, gryfja. 2 lfæ gróf, skál, bú (fossa). kondila
-o hrúagróf. -ado gröftur. -aĵo gröf, skurður. -ejo
staður þar sem grafið er; náma. -ilo skófla. platilo = ŝpato 1. pik-ilo = pikpioĉo. hak-ilo = hojo.
107
-isto grafari. -eto 1 lítil gryfja. 2 lfæ bolli (fossula).
tonsilaj -etoj eitlubollar. -maŝino grafa. ĉirkaŭaĵo vígisgröf, virkisgryfja. dis-i áhr hola út. el-i
áhr finna með því að grafa, grafa upp. en-i áhr
jarða. pri-i áhr kanna eða rannsaka með því að
grafa. pri-oj, pri-ado gröftur eftir fornleifum.
sub-i áhr grafa undan. konstru-aĵo byggingarstaður. serĉ-i áhr = pri-i. tanko-aĵo skriðdrekagildra.
tombo-o gröf (í kirkjugarði). voj-aĵo skurður.
fosf/o efn fosf-, fósfór-. -ato fosfat. -atemio læk
fosfatmagn í blóði. -aturio læk fosfórsaltaþvag.
-ido fosfíð. -ito fosfít. hipo-ito hypófosfít. metaato metafosfat. meta-ito metafosfít. piro-ato pýrófosfat. piro-ata acido pýrófosfórsýra. super-ato
súperfosfat, fosfórsýruáburður.
fosfatid/o efn fosfatíð.
fosfin/o efn fosfín (eiturgas).
fosfo-/ efn fosfór-.
fosfoni/o efn fosfóníum.
fosfor/o efn fosfór (P). -aj kombinaĵoj fosfórsambönd.
fosforesk/i áhl eðl fosfórljóma, glóra, verða
sjálflýsandi. -a sjálflýsandi. -o fosfórljómun, fosfórglóð, glór.
fosforit/o ste fosfórít.
fosforo- efn fosfór-.
fosgen/o efn fosgen.
fosili/o jar steingervingur. -a steinrunninn,
steingerður. -iĝi verða steinrunninn. -hava sem
hefur í sér steingervinga.
fost/o 1 stólpi, staur. montra -o merkjastólpi,
vegvísir. 2 rtæ símastaur. surtegmenta -o þakstaur.
-eto girðingarstaur o.þ.u.l. -oponto stólpabrú. sura stólpa-. sur-a domo stólpahús. gol-o markstöng.
lim-o takmarkastaur. pord-o dyrastafur. salt-o
stöng (til stangarstökks). staj-o loftskeytastöng.
starto-o viðbragðslína.
fot/i áhr = fotografi. -o = fotografaĵo. -ado =
fotografado. ek-o skyndimynd. kontraŭ-o gagnstæð kvikmyndun. vetur-o kvikmyndataka á ferð.
fotel/o 1 hægindastóll. 2 framsæti niðri (í bíói
o.þ.u.l.).
foto-/ vís (fagforskeyti) ljós-. -elektra ljósrafmagns-. -ĉelo ljósnemi. -fobio ljósfælni. -kemio
ljósefnafræði. -litografio steinprentun af ljósmynd.
fotogen/a sem ljósmyndast vel.
fotogliptik/o tæk = lumgravuro.
fotograf/i áhr taka ljósmynd (af); ljósmynda.
-o, -ado ljósmyndun, ljósmyndagerð. -aĵo ljósmynd. -io ljósmyndunarlist. -ilo ljósmyndavél.
-isto ljósmyndari. tele-i áhr fjarljósmynda. koloraĵo litmynd.
108
Esperanto-íslensk orðabók
fotogravur/i áhr tæk ljósstinga. -o ljósletursstunga.
fotokromi/o ljó litmyndagerð.
fotometr/o eðl ljósmælir, birtumælir. -io eðl
ljósmæling. flagro-o blikljósmælir.
foton/o eðl ljóseind, fótóna.
fotosfer/o stj ljóshvolf.
fotosintez/o gra ljóstillífun.
fotostat/o tæk ljósprentunarvél.
fototerapi/o læk ljóslækningar.
fototip/o pre ljósprent. -io myndprentun, ljósprentun.
fototropi/o eðl efn ljósleitni.
fototropism/o lfe ljóssækni (= lumotropismo).
fove/o lfæ dæld, laut, bolli, sjóngróf. -eto dokk.
fr! mfr burt! (upphrópun til að hræða fugla).
fraĉj/o gælumynd af frato, litli bróðir.
frag/o gra jarðarber. -aĵo jarðarberjasulta. -ejo
jarðarberjareitur. -ujo jarðarber (planta) (Fragaria). -obedo = fragejo. -marko (rauðleitur) fæðingarblettur. -planto = fragujo. -spinaco = blito.
fragil/a ská brothættur, veill.
fragment/o brot. -a (sem er) í brotum. -igi
sundra, kljúfa í brot.
fragmit/o gra þakreyr (Phragmites communis).
fraĝila = fragila.
fraj/o dýr hrogn. -i áhl hrygna. -ejo hrygningarstöð. -tempo hrygningartími.
frajt/i áhr leigja (skip, flugvél, flutningabíl) til
vöruflutninga. -o 1 farmur, fragt, flutningur, hlass.
2 flutningskostnaður, farmgjald. -anto leigutaki,
flutningamiðlari. -odonanto leigusali. -letero
fylgibréf. -oprezo flutningskostnaður, farmgjald,
fragt.
frak/o kjóll, kjólföt (karla).
frakas/i áhr 1 mölva, mala, mölbrjóta. 2 gjörsigra; yfirbuga; eyðileggja. -a ærandi. -o hrun.
granda -o en malgranda glaso gauragangur út
af smáræði, stormur í vatnsglasi. -ado eyðilegging.
-iĝi klofna, brotna (með braki. dis-i áhr rota til
dauða; gjörbrjóta. fal-iĝi brotlenda. -ilo grjótmulningsvél.
frakci/o 1 stæ brot (í stærðfræði). 2 tæk lítill
hluti, brot. 3 fél flokkur (innan stjórnmálaflokks),
innanflokkshópur, flokksbrot. ordinara -o almennt
brot. decimala -o tugabrot. -a sem lýtur að brotum. -a nombro heiltala og brot. -i áhr skipta í brot;
greina í sundur. -ado sundurgreining, sundurhlutun. -ismo fél flokksbrotastefna. -isto flokksbrotamaður. ĉen-o stæ brotabrot.
fraksen/o gra askur, eski (Fraxinus).
fraktur/o 1 læk beinbrot. 2 pre brotaletur.
Hugh Martin
fram/o tæk rammi, grind. fenestro-o gluggagrind, gluggaumgerð. distribu-o rtæ fja skiptiborð.
framason/o frímúrari. -a frímúrara-. -aro frímúrarar (í hverju landi fyrir sig). -ismo frímúrarakenningar.
framb/o gra hindber. -ujo hindberjarunni (Rubus idaeus).
frambezi/o læk hindberjasótt.
frame/o kesja (vopn Franka).
franc/o Frakki. -a franskur. la -a lingvo
franska. F-io, F-ujo Frakkland. -igi gera franskan. -ismo frönsk máláhrif. -lingva frönskumælandi. F-a Gviano Franska Gvæjana. F-a Polinezio
Franska Pólýnesía. F-aj Sudaj Teritorioj Frönsku
suðlægu landsvæðin.
franci/o efn fransíum, fransín (Fa).
francisk/o inn vígöxi (vopn Franka).
Francisk/o per Frans. -o de/el Asizo Frans frá
Assisi. -a Fransíska. -ano fransiskumunkur, grábróðir.
Franc-Jozef/a Insularo ldf Frans Jósefsland.
franĉiz/o alm tjónalágmark.
Franĉkonte/o ldf Franche-Comté (hérað í
Frakklandi).
frand/i áhr éta (lostæti með velþóknun), gæða
sér á. -a 1 lystugur, lystvekjandi, lostætur, bragðgóður. 2 ginnandi. -ado lostát. -aĵo lostæti, krás,
sælgæti. -ema hrifinn af krásum. -emulo sælkeri.
frangol/o gra þorstatré (Rhamnus frangula).
franĝ/o eðl kögur. -i áhr setja kögur á. -ita,
-hava með kögri á, kögraður.
franĝipan/o mat möndlukremterta.
franj/o gælumynd af fratino, litla systir mín.
frank/o franki.
frank/o Franki. F-ujo sag Frankaland. -a
frankískur.
Frankfurt/o ldf Frankfurt, Frakkafurða (heiti
tveggja þýskra borga).
frankolin/o dýr akurhæna (Francolinus).
Frankoni/o ldf Franken (hérað í Þýskalandi).
frap/i áhr 1 slá, berja. 2 bib særa, slá, ljósta.
-o hlj högg, snoppungur. -adi áhr slá hvað eftir annað, berja sífellt. -(ant)a eftirtektarverður;
auðsýnn. -eti áhr slá létt/laust. -iĝi verða sleginn.
-iĝi kontraŭ io reka sig á (e-ð). -ilo (dyra)hamar;
klukkukólfur, kólfur (í klukku)?; trommukjuði. eki áhr berja snöggt. inter-i, kun-i áhr klappa saman. pri-i áhr særa. re-i áhr slá aftur, berja aftur.
retro-o bakstraumur. okul-(ant)a áberandi. piedadi áhr stappa. punkto-i áhr tæk punkta (málmplötu). punkto-ilo tæk punktajárn. sun-o 1 sól-
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
bruni. 2 sólstingur, sólstunga. vango-o löðrungur,
kinnhestur. elektra -o raflost. kontraŭ-o afturkast
(byssu), hnykkur. panik-ita óttasleginn.
frat/o bróðir. -a bróðurlegur; bræðra-. -aro
bræðrasamband, bræðrafélag. -eco bræðralag,
bróðerni; samfélag. -eto lítill bróðir. -iĝi verða
félagi. -ino systir. -ina systurlegur. -ineto lítil systir, sbr. fraĉjo, franjo. -ulo kórbróðir, reglubróðir.
-mortigo bróðurmorð, systurmorð. bo-o mágur.
bo-ino mágkona. duon-o, s. duon. duon-ino, s.
duon. ge-oj systkin. inter-iĝi komast í bræðrasamband. kun-o starfsbróðir. vic-o stjúpbróðir. vic-ino
stjúpsystir. lakto-o, mam-o fósturbróðir. laktoino, mam-ino fóstursystir. milit-o vopnabróðir.
fraterkul/o dýr lundi (Fratercula) (= marpapago).
fratri/o fratría (hjá Forngrikkjum), undirdeild
ættkvíslar.
fraŭd/i áhr svíkja, svindla. -o svik, fjársvik.
-iĝo svipting. de-i áhr, pri-i áhr svíkja (e-ð) af.
-ulo svikari, fjárglæframaður.
fraŭl/o 1 sag (riddara)sveinn. 2 ókvæntur maður. -ino 1 sag hirðmey. 2 ungfrú. 3 ógift kona.
-ineto telpa. ge-oj ógift fólk. maljuna -o piparsveinn. maljuna -ino piparmey.
fraz/o 1 mfr setning. 2 orðaglamur, glamuryrði. 3 tón nótnalag, stef, hending. -adi áhl 1
fimbulfamba. 2 tón semja stef. -aro orðtakasafn.
-isto fimbulfambi. -ista sensencaĵo fimbulfamb.
-aranĝo orðalag í setningu. -elemento setningaratriði. -figuro stílbragð, óvenjulegt orðalag (í
setningu). -sintakso setningafræði aukasetninga.
ĉirkaŭ-o umorðun, umritun; kenning. frap-o, ĵeto slagorð.
frazeologi/o mfr 1 orðtækjafræði. 2 orðbragð;
orðasambönd. 3 = frazaro.
Frederik/o per Friðrik.
fregat/o 1 freigáta. 2 dýr freigátufugl (Fregata
aquila).
Frej/o goð Freyr.
Freja goð Freyja.
frekvenc/o eðl töl tíðni. angula -o eðl horntíðni. asignita -o útv ákveðin tíðni. norma -o útv
= asignita frekvenco. -ometro rtæ útv tíðnimælir.
-ostrio tíðnisvið. alt-o eðl útv hátíðni. lim-o fja
tíðnimörk. muzik-o fja heyritíðni. aŭd-o heyritíðni. radio-o útv útvarpstíðni.
frekvent/i áhr vera tíður gestur á = vizitadi.
fremd/a 1 ókunnugur. 2 læk annars manns. 3
útlendur, erlendur. 4 aðkomandi, aðkomu-, töku-,
aðskota-. -aĵo 1 aðskotahlutur. 2 útlendur hlutur.
-eco ókunnugleiki. -iĝi slitna upp úr; verða eins og
109
ókunnugur. -iĝo fáleikar, ágreiningur. -ulo útlendingur; ókunnugur maður, gestur, aðkomumaður.
la F-ula Legio útlendingahersveitin (einkum hin
franska). -lando ókunnugt land; erlent land. -lande
erlendis, í ókunnu landi. mal-a kunnugur; náinn.
fremit/o suð, murr; gnístran, titringur.
frenez/a 1 brjálaður. 2 geðveikur. 3 vitlaus,
mjög heimskur. -o brjálsemi, brjálæði; vitfirring.
-i áhl vera brjálaður; hegða sér æðislega, æða.
-aĵo vitleysa. -eta hálfgeggjaður; heimskulegur.
-igi gera vitlausan. -iga ærandi. -iĝi verða vitlaus,
ærast. -ulo brjálæðingur, æringi, vitfirringur, vitleysingur. -ulejo geðveikrahæli. -umi áhl haga sér
eins og vitfirringur.
frenolog/o læk svipfræðingur, höfuðlagsfræðingur. -io svipfræði, höfuðlagsfræði.
frenul/o lfæ haft. prepucia -o yfirhúðarhaft.
langa -o tunguhaft.
fresk/o vegglímsmynd, freska. -isto freskumálari.
freŝ/a 1 ferskur, nýr. 2 óþreyttur; hress. -e ný-,
nýlega. -eco nýleiki; hressing, þróttur. mal-a gamall; bragðlaus; visinn; úreltur. mal-iĝi rýrna, visna.
re-igi 1 hressa. 2 hressa upp á. re-iĝi hressast. reigaĵo hressing, hressandi efni. -data nýlegur.
fret/o hús laufskurður, gatamynstur.
Freŭd/o per Freud (þýskur gyðingur sem var
forgöngumaður sálkönnunar). -a læk freudískur.
-ismo freudismi.
frez/i áhr vél fræsa. -ado fræsun, slípun með
fræsi. -ilo fræsari, fræsir. -maŝino fræsivél.
fri nýy ver 1 frítt að, frítt í, frítt um. 2 flutningsgjald greitt að.
frid/a nýy kaldur. -o kuldi. -igi kæla. -igilo
frystihólf. -ujo ísskápur, kæliskápur. -oterapio læk
kælilækningar. -unuo eðl kælieining.
frigan/o dýr vorfluga (Phryganea).
Frigi/o sag Frýgía. -a frýgískur. -ano Frýgíumaður, Frýgíubúi.
frigid/a læk lostalaus, kaldlátur, atlotakaldur.
-eco lostaleysi, atlotakuldi, kaldlæti.
frigori/o = fridunuo.
frikand/o mat „frikandó“ (e.k. kálfakjöt soðið í
safa sínum).
frikas/i áhr mat búa til skorið kjöt í sósu. -aĵo
kjötkássa, smáskorið kjöt með sósu og kryddi.
frikativ/o hlj önghljóð.
frikci/o núningur. -a núnings-.
Frimer/o sag frostmánuður (3. mánuður í almanaki frönsku byltingarinnar, 21. nóvember – 20.
desember).
fring/o dýr 1 finka (Fringilla). 2 bókfinka
110
Esperanto-íslensk orðabók
(Fringilla cœlebs). -edoj finkuætt (Fringillidæ).
monto-o fjallafinka (F. montifringilla). verda -o
grænfinka (Chloris chloris).
fringel/o dýr barrfinka (Carduelis spinus).
fripon/o þorpari, varmenni, bófi. -a þorparalegur; sviksamur. -i áhl hegða sér eins og bófi/þorpari.
-aĵo þorparastrik; óþokkabragð. -eco fantaskapur.
-eto óþekktarormur. pri-i áhr blekkja, svíkja.
fris/o 1 hús múrbrún; loftrönd. 2 (ofn)brík. 3
fag skrautrönd (á íláti). 4 lei vaðmál. -a supervesto stutttreyja (sjómanna).
fris/o sag Frísi. -a frísneskur. F-io, F-ujo, Flando ldf Frísland.
frisk/a ská svalur.
frit/i áhr steikja (í feiti). -aĵo e-ð (einkum
eplasneið) steikt í feiti. -ilo steikarpanna. el la
-ilo en la fajron úr öskunni í eldinn.
fritilari/o gra e.k. blóm úr liljuætt, einkum
keisaralilja eða vepjulilja (Fritillaria).
Friul/o ldf Friuli (hérað á Ítalíu í nágrenni Feneyja).
frivol/a 1 léttúðugur. 2 hégómlegur. 3 fánýtur;
smávægilegur. -aĵo hégómi; léttúð. -eco hégómaskapur; léttúð; léttúðarathæfi.
friz/i áhr liða (hár). -o hárliðun, það að liða
(hárið). konstanta -o permanent. -aĵo liður (í hári).
-ejo = -salono. -ilo hárrúlla. -isto hárgreiðslumaður. mal-i áhr (um hár) gera sléttan. -fero hárjárn,
hártengur. -papero pappírsvafningur, krullupappír,
papílotta. -osalono hárgreiðslustofa.
frizon/o = friso.
frog/o jár hjartastykki (við krossspor).
frok/o munkakufl. -ulo (niðr. orð) munkur. seniĝi ganga úr munkareglu.
fromaĝ/o ostur. -ejo ostagerð. -isto ostagerðarmaður. krem-o rjómaostur. ŝmir-o smurostur.
-kloŝo ostakúpa.
frond/o 1 gra burknablað. 2 laufguð grein. -aro
allar greinar (trés).
front/o 1 her fylkingarbrjóst. 2 víglína, vígstöðvar. 3 -’ að miðju! 4 fylking, samfylking,
popol-o alþýðufylking. 5 framhlið. 6 veð skil. malvarma -o kuldaskil. -a 1 fram-. 2 framhliðar-. 3 her
á framlínu, t.d. -a atako, árás á framlínu. -e á framhlið; frammi. -e al frammi fyrir. -i kontraŭ áhl
snúa að, standa andspænis, standa í móti. -ŝanĝo
umskipti herlínu. fari -ŝanĝon skipta um sjónarmið. al-i áhr = fronti kontraŭ. mal-a bakhliðar-,
bak-, aftur-.
frontal/a læk lfæ breið-, breiddar-.
frontispic/o 1 hús kvistur. 2 pre myndskreytt
titilsíða (í bók). 3 mynd á móti titilsíðu.
Hugh Martin
fronton/o hús skrautgafl, framgafl. -a skrautgafls-, með skrautgöflum.
frost/o veð frost; mikill kuldi, kuldatilfinning.
-a 1 frost-, kaldur. 2 kulda-, kuldalegur. -i áhl
frysta, verða frost, frjósa; vera ískalt. -ema kulsæll,
kulvís. -iga efn frystandi; kælandi. -igi frysta, láta
frjósa; kyrrsetja, -igi prezojn, banna verðhækkanir. -igilo tæk frystir, frystivél. -iĝi 1 frjósa; storkna,
vera frosinn, hafa lagt. 2 hætta. -morti áhl deyja
af kulda. -punkto frostmark. al-iĝi hafa lagt. el-iĝi
efn (um efni) aðskiljast með kælingu. el-igi efn aðskilja (efni) með kælingu. en-iĝi verða innifrosinn.
for-iĝi kala, verða kalinn. -iĝinta kalinn. -absceso,
-oŝvelo kuldabólga. -difekto, -vundo kal.
frot/i áhr nudda; núa. -a slípandi, slípi-, -a konsonanto = frikativo. -o eðl vél núningur. -ado 1
núningur, statika -ado, staðbundinn núningur. 2
læk nudd, nuddlækningar. -adi áhr læk nudda. -aĵo
1 fag slípiefni. 2 læk skröpun. -eti áhr strjúka. -ilo
1 vél slípivél. 2 tæk kolbursti. 3 raf bónvél. -isto
parketslípari. -ita fágaður. de-i áhr 1 nudda af;
þurrka af; skeina, de-aĵo skeina. 2 skafa út, afmá.
dis-i áhr mylja í duft. el-i áhr eyða; nugga, hreinsa.
en-i áhr nugga inn, stagast á. preter-i áhr strjúkast
við.
fru/e snemma, árla. -a sem er snemma, sem
kemur snemma; tímanlegur; snemmbúinn. -i áhl
1 koma snemma; gerast snemma. 2 (um klukku
eða úr) flýta sér. -aĵoj snemmþroskaðir ávextir.
-eco snemmleiki, snemmbúnaður. -igi flytja fram,
færa fram. mal-e of seint; seint. mal-a seinn; of
seinn. mal-i áhl 1 koma of seint. 2 (um klukku)
seinka sér. mal-o seinkun. mal-eco seinlæti, seinagangur. mal-igi tefja, seinka. mal-iĝi 1 verða of
seinn. 2 vera framorðið. 3 læk vera seinþroskaður, mal-iĝinto seinþroskaður maður. mal-iĝo 1 vél
seinkun. 2 læk seinþroski. pli-igi flýta. tro-i áhl
koma of snemma, gerast of snemma.
frugileg/o dýr bláhrafn (Corvus frugilegus).
frukt/o 1 gra ávöxtur. 2 alm afurðir, afrakstur; árangur. -a gra 1 frjósamur. 2 ávaxta-. -i áhl
1 frjóvgast. 2 bera árangur. -aĵo mat ávaxtamauk,
ávaxtasulta. -ejo aldingarður. -igi gera frjósaman,
frjóvga. -isto ávaxtasali. -ujo ávaxtadiskur, ávaxtaskál. -arbo ávaxtatré. -obutiko ávaxtabúð. -odona
frjósamur. -ofolio aldinblað (= karpelo). -ogusta
með ávaxtabragði. -okulturo ávaxtarækt. -ologio
= karpologio. -oporta aldinbær; frjósamur. -oriĉa
ávaxtaríkur. -oscienco 1 gra = karpologio. 2 gar
= pomologio. -osukero ávaxtasykur (= fruktozo).
-otenejo ávaxtageymsla. -uzo afnotaréttur, ágóðaréttur. sen-a 1 ávaxtarlaus. 2 ófrjór. 3 árangurs-
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
laus. sen-ulo ófrjósamur maður. ŝajn-o ávöxtur.
-omanĝa sem nærist á ávöxtum, ávaxtaétandi.
kerno-o = drupo.
Fruktidor/o sag ávaxtamánuður (12. mánuður
í almanaki frönsku byltingarinnar, 18. ágúst – 16.
september).
fruktoz/o efn ávaxtasykur, aldinsykur, frúktósi,
frúktósa.
frunt/o enni. -a ennis-. -osto ennisbein (= fruntalo).
fruntal/o lfæ ennisbein.
frustaci/o sál fatur; hefting.
frutesk/a gra runnkenndur.
ftal/ efn tal-. -eino þalín. fenol-eino fenolftalein, fenólþalín.
ftir/o dýr flatlús (Phthirius pubis).
ftiz/o læk tæring (sjúkdómur), lungnatæring, uppdráttarsýki. -ulo tæringarsjúklingur. -a
tæringar-. -ologo tæringarfræðingur. -ologio tæringarfræði, berklafræði.
fu! mfr svei, uss.
Fuegi/o ldf Eldland. -ano Eldlendingur.
fug/o tón fúga.
fuĝ/i áhl flýja. -o flótti. -igi reka á flótta. -anto,
-into strokumaður, flóttamaður. trans-into liðhlaupi.
Fuĵi-mont/o ldf Fujijama (heilagt fjall í Japan).
fuk/o gra þang (Fucus). vezik-o bóluþang (F.
vesiculosus).
fuksi/o gra tárablóm, fúksía (Fuchsia).
fuksin/o efn hárautt litarefni.
ful/i áhr þæfa. -ado þóf, þæfa. -ejo þófaramylla. -isto þófari. -argilo þófaraleir. -kardo þófarakambur.
fulard/o 1 hálsklútur úr silki. 2 létt silkiklæði.
fulg/o sót. -i áhl rjúka; vera sótugur. -ero
sótflygsa. -eca, -okolora sótugur; sótsvartur.
-opordeto sótop. sen-igi sóta; hreinsa sót úr. -isto
sótari.
fulgor/o dýr eldfluga, blysbjalla (Fulgora).
fuligul/o dýr skúfönd (Aythya fuligula).
fulik/o dýr bleshæna, blesönd (Fulica atra).
fulm/o veð 1 elding; þrumufleygur. 2 leiftur. -a
1 eldingar-. 2 leiftursnöggur. -i áhl 2 vera eldingar.
2 leiftra, -as, það eru eldingar. -ado eldingar. -eti
áhl leiftra, glampa; skjóta gneistum. -obrilo elding, leiftur. -ofermilo = zipo. -oforigilo eldingavari. -ofrapi áhr slá (eldingu). -osagoj eldingaörvar. -oŝirmilo = fulmoforigilo. ek-i áhl leiftra,
glampa. -otondro þrumuveður.
fulmar/o dýr fýll (Fulmarus glacialis).
fulmin/i áhl eðl springa með hvelli. -ado vél
111
gasbrennsla (í hreyfli).
fulminat/o efn hvellsalt. hidrarga -o hvellkvikasilfur.
fulv/a gulbrúnn.
fum/o bib reykur. -a 1 fullur af reyk. 2 rjúkandi. -e með reyk. -i 1 áhr reykja. 2 áhl efn rjúka.
-ado reyking; reykingar. -aĵo 1 reykur. 2 sót. 3 mat
reykt matvæli. -aĵi áhr mat reykja (matvæli), -aĵita
haringo, reykt síld. -anto reykingamaður. -ejo
reykingaherbergi, reykingasalur. -iĝi rjúka úr (Sl.
104:32). -ilo reykelsisker. -izi svæla, sótthreinsa
með reyk. -ujo reykker. -gusta með reykbragði.
-kolora reyklitaður. -kupeo reykingaklefi. -nigro
kinrok. -nubo reykjarmökkur, reykský. -plena
fullur af reyk. -tubo reykháfur. ne-anto maður sem
reykir ekki. sen-a reyklaus. ĉen-anto keðjureykingamaður. odor-o reykelsi.
fumar(at)/o efn fúmarat. -a acido fúmarsýra.
fumari/o gra reykjurt (Fumaria) (= terfumo).
-acoj reykjurtaætt.
fumigaci/o læk svæling.
fumarol/o jar gufuhver.
fund/o 1 botn, la -on supre, á hvolfi. 2 læk
djúp; hið innra. -a 1 botn-. 2 róttækur, gagnger. 3
fullkominn, algjör. -e 1 algjörlega. 2 á (hafs)botni.
-aĵo 1 grunnflötur; botn. 2 = surfundaĵo. al-iĝi
sökkva til botns, fara til botns. en-iĝi stranda. ĝis-e
1 algjörlega. 2 til hlítar. sen-a botnslaus. sen-aĵo
= abismo. sen-igi kippa stoðum undan. sur-aĵo 1
niðurburður; dreggjar; botnlag. 2 úrhrak. sur-iĝi
(um kafbát) koma á hafsbotn. plat-a flatbotnaður.
rond-a kúlubotnaður.
fundament/o grundvöllur, undirstaða. -a
grundvallar-, undirstöðu-. -i áhr stofna, grundvalla.
-ado stofnun, það að stofna. -aĵo 1 undirstöðuatriði. 2 undirlitur. 3 = varpo. -eco undirstöðueinkenni. -isto esperantisti sem algjörlega hlýðir
lögum fólgnum í La Fundamento. 2 bókstafstrúarmaður. sen-a 1 ástæðulaus. 2 án grundvallar,
grundvallarlaus.
funebr/o 1 sorg, harmur. 2 sorgarhátíð. 3 sorgarbúningur. -a 1 sorgbitinn, sorgfullur; harmi lostinn. 2 sorglegur, skuggalegur. 3 sorgar-. -a marŝo
sorgarganga; sorgargöngulag. -aj vestoj sorgarbúningur. -a ceremonio, -a solenaĵo = -aĵoj. -i áhl
harma, syrgja. (Ath. þessi sögn er áhrifslaus; þegar
um andlag er að ræða, þá er forsetningu (pro/pri)
bætt við.) -ado sorgargrátur. -aĵoj útför, jarðarför.
-anto syrgjandi. -igi láta syrgja, steypa sorg yfir
(Hl. 3:8). -istino sag grátkona. -antaro líkfylgd.
-ulo harmþrunginn maður.
funel/o her 1 trekt. 2 gígur. -i áhr hella um
112
Esperanto-íslensk orðabók
trekt. -forma trektlaga.
funeral/o = funebraĵoj.
fung/o gra sveppur (Fungi). -a sveppa-.
-aĵo sveppkenndur gróður. -eco sveppaeðli.
-ejo sveppabeð. -ologo sveppafræðingur. -ologio
sveppafræði. -oforma svepplaga. asko-o = askomiceto. buter-o furusveppur (Boletus luteus).
ĉapel-o hattsveppur. ergot-o, s. ergoto. fajroo = tindrofungo. koral-o = klavario. lakto-o =
laktario. lamen-o = agariko. larmo-o fúasveppur (Merulius lacrymans). muk-oj = miksomicetoj. muŝ-o berserkjasveppur (Amanita muscaria).
ovo-o = manĝebla kantarelo. polvo-o = likoperdo, bovisteo. poro-o = poliporaco. rust-o =
uredinalo. sakspor-o = askomiceto. smut-o =
ustilaginalo. ŝim-o = ŝimo. tindro-o tundursveppur (Polyporus fomentarius). tub-o = boleto.
fungicid/o efn sveppadrepandi meðal. -a
sveppadrepandi; sveppahemjandi.
fungus/o læk holdfrauð, gljúpt og lopalegt hold.
-a holdfrauðs-, eins og gljúpt og lopalegt hold. -aĵo
ofholdgunarsár.
funikl/o 1 lfæ naflastrengur, lækur. 2 gra kólfur
(í jurt).
funikular/o strengbraut, togbraut.
funkci/o 1 starf. 2 ætlunarverk, hlutverk. 3 stæ
fall. unusenca -o einfalt fall. plursenca -o margfalt
fall. -i áhl 1 þjóna, gegna (hlutverki eða embætti),
vinna, starfa. 2 (um vél) ganga. -a 1 embættislegur, starfslegur. 2 efn starfandi, virkur. 3 starfhæfur;
nothæfur. -ado gangur (vélar); starf. -igi starfrækja,
gangsetja. -isto, -ulo starfsmaður; embættismaður.
ek-i áhl fara í gang. ek-igi setja í gang. mal-igi
hætta rekstri (e-s). mal-ado stöðvun. mis-i áhl
bila. mis-ado bilun.
funkcional/o stæ felli.
funt/o 1 pund. 2 = pundo.
fuort/o her virki. -eto smávígi.
fur/o dýr veiðimörður (Mustela putorius) (=
ĉasputoro).
furaĝ/o bún fóður (þurrhey, vothey, hálmur
o.s.frv.). -i áhl afla fóðurs. -oĉaro fóðurvagn. -isto
fóðurfangari.
furan/o efn fúran.
Hugh Martin
furgon/o handvagn.
furi/o her 1 refsinorn. 2 norn; kvenskass. 3 =
furiozo.
furier/o her vistarstjóri (í her).
furioz/a 1 óður, trylltur; fokreiður. 2 ofsalegur,
æðislegur. -e ofsalega. -i áhl 1 geisa. 2 æða. -o 1
æði. 2 ofsaleg reiði; ofsi. -iĝi verða bálreiður. -ulo
óður maður.
furnari/o ofnfugl (Furnarius).
furnitur/o klæ fatafylgja.
furor/o tíska, tískufaraldur. -i áhl vera mjög í
tísku. -ulo hetja dagsins.
furunk/o læk kýli, graftarkýli, blóðkýli. -ozo
kýlasótt.
furz/i áhl freta, reka við. -o fretur. -eco vindverkir, vindgangur.
fusil/o her riffill. -ado skothríð (úr rifflum).
-isto skytta; léttvopnaður fótgönguliðsmaður.
fust/o 1 hús stólpaleggur, súluleggur. 2 tæk
handfang; skaft; (byssu)skefti.
fusten/o rifflað flauel, þéttofinn baðmullardúkur, baðmullarklæði, fustan.
fuŝ/i áhr fúska, káka, klastra. -a illa gerður,
óvandaður. -ado klastur. -aĵo kák. -isto, -ulo klaufi,
klunni. ne-ebla pottþéttur. mal-i gera vandlega;
laga. lud-anto gleðispillir. -! uss! - er einnig notað
sem forskeyti er táknar að e-ð er óvandlega gert,
sbr. -aĉ-, t.d. -haki áhr hjakka, -palpi áhr fálma,
-pentri áhr klína, mála illa.
fut/o fet. kuba -o rúmfet.
futbal/o knattspyrna; fótbolti. -isto knattspyrnumaður. -ejo knattspyrnuvöllur, fótboltavöllur.
futur/o 1 mfr framtíð (sagna). 2 framtíð, ókomin tíð. -ismo bók fútúrismi. -isto fútúristi. -isma
fútúristískur.
fuz/i áhl efn suða. -aĵo eldflaug. -ilo goshreyfill.
-aviadilo flugvél knúin goshreyfli.
fuze/o her sprengjukveikja, kveikibúnaður.
fuzel/o efn fýsill.
fuzelaĝ/o flu bolur (á flugvél), bolgrind.
fuzi/o 1 eðl bræðsla. 2 ver samsteypa, samruni.
fuzilier/o = fusilisto.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
G, g 1 mfr 8. stafur esperanto-stafrófsins. 2 (í
skammstöfunum) g = a) germana lingvo. b) greka
lingvo c) gramo. 3 tón G. G bemola ges. G diesa
gis. G-kleo g-lykill.
g/o mfr gé (heiti bókstafsins g).
gabar/o sig dreginn flutningabátur, prammi.
gabardin/o klæ gaberdín.
gabi/o her vígislaupur.
gabl/o hús 1 gafl. 2 gaflhlað.
Gabon/o ldf Gabon. -a gabonskur. -ano Gaboni, Gabonbúi.
gabr/o ste gabbró.
Gabriel/o per Gabríel.
gad/o alm dýr 1 þorskur, þorskfiskur (Gadus).
2 harðfiskur, skreið. -edoj þorskaætt (Gadidæ).
-oformaj þorskfiskar (Gadioformes).
Gad/o bib Gað.
gadolini/o efn gadóliníum, gadólín (Gd).
Gael/o per skoskur (eða írskur) kelti. -a gelískur. -a lingvo gelíska.
gaf/o sig gaffall, greypirá, seglás.
gag/o spaug; skoplegur þáttur (í kvikmynd,
leikriti o.s.frv.
gagat/o ste gagat, svartaraf. -nigra kolsvartur,
hrafnsvartur.
gage/o gra gullstjarna (Gagea) (= orstelo).
gain/o klæ níðþröng flík. -a subrobo nærskorinn undirkjóll. -jupo aðskorið pils.
gaj/a sag glaður, kátur, gleðilegur, glaðvær.
en -a stato hífaður. -e glaðlega, með kæti. -o,
-eco kæti, glaðværð, kátína. -i áhl gleðjast, vera
glaður. -aĉa lauslátur. -aĵo blekking (Jes. 30:10).
-ega ofsaglaður. -ema viðfelldinn. -eta glaðlyndur. -igi gleðja, kæta. -iga skemmtilegur, kátlegur. -igisto gamansamur maður, skopleikari. -ulo
fagnandi maður. mal-a þunglyndur, dapur, sorgbitinn; ólundarlegur; drungalegur, þungbúinn. mal-e
sorglega, dapurlega. mal-i áhl vera niðurlútur, vera
niðurdreginn. mal-o, mal-eco hryggð, dapurleiki,
gleðileysi. mal-igi mæða, hryggja.
Gaj/o per Gajus.
gajak/o = gvajako.
gajakol/o = gvajakolo.
gajl/o gra hnýði; gallepli. kverko-o gallepli. -a
acido gallsýra. -ato efn hnýðissýrusalt. -ata acido
hnýðissýra. -insekto dýr hnýðisfluga.
gajn/i áhr 1 vinna (t.d. í happdrætti). 2 vinna,
sigra (í leik). 3 ávinna. 4 græða. 5 sig slaga til og
frá. -i venten slaga, sigla móti vindi. 6 hafa í tekjur
þéna (= perlabori). -o fja? 1 vinningur, gróði. 2
ávinningur. 3 ágóði. 4 gagn. mal-i áhr 1 tapa. 2
missa, fyrirgera. re-i áhr ná aftur, fá aftur, re-a
113
ŝipo björgunarskip. super-o afgangur.
gak/i áhl (um gæs) gagga.
gal/o lfe 1 gall. 2 eitur. -a 1 gall-, -a malsano =
iktero, -a veziko = kolecisto, -aj acidoj gallsýrur,
-a humoro beiskja. 2 beiskur. -eco illgirni. sen-eco
læk gallleysi (= akolio), -dukto gallpípa, gallrás.
-ŝtono gallsteinn. -veziko = kolecisto.
galag/o dýr afrískur hálfapi (Galago).
galaksi/o stj vetrarbraut (stjörnuþoka), Vetrarbrautin. -a vetrarbrautar-. inter-a útgeims-.
galaktoz/o efn mjólkursykur.
galant/a ástleitinn, stimamjúkur, kurteis. -i
áhl vera stimamjúkur, daðra. -aĵo fagurgali, gullhamrar. -eco stimamýkt, kurteisi; hugprýði. -ulo
kvennabósi.
galant/o gra vetrargosi (Galanthus nivalis),
snjóklukka.
galanteri/o glys, glingur.
galantin/o mat kjöthlaup.
Galapag/oj ldf Galapagoseyjar.
galat/o Galati, Galatamaður. G-io, G-ujo ldf
Galatía, Galataland.
Galate/o goð Galatea (grísk hafdís).
galb/o fag ávali; útlínur. -i áhr ávala.
Galb/o per Galbus.
galban/o efn galbankvoða.
galbul/o dýr (Galbula). -edoj spókaætt (Galbulidæ).
gale/o pre (í bókagerð) skip. -provaĵo dálkapróförk.
galeas/o sig tveggja mastra skúta, galías.
galeg/o Galitíubúi. G-io, G-ujo ldf Galitía (á
Spáni).
galen/o ste blýglans.
galeopitek/o dýr kagúan(i) (Galeopithecus).
galeops/o gra hjálmgras (Galeopsis).
galer/o sig galeiða. -ano, -ulo galeiðuþræll.
-mastro galeiðustjóri. -puno þrælkunarvinna í
galeiðu. vera -o reglulegur þrældómur.
galeri/o 1 svalir, veggsvalir. 2 listasafn; sýningarskáli. 3 súlnagangur; súlnagöng. 4 lei (í leikhúsi)
efstu svalir. 5 námugöng.
gali/o 1 gra maðra (Galium). 2 efn gallíum,
gallín (Ga).
Galici/o ldf Galisía (í Póllandi og Úkraínu).
galicism/o frönskusletta (= francismo).
galikan/o kaþ maður sem aðhyllist sjálfstæða
óháða kirkju í Frakklandi. -ismo sú stefna: gallíkanismi.
Galile/o 1 ldf Galílea. 2 = Galilejo. -ano Galíleumaður.
Galilej/o sag Galílei.
114
Esperanto-íslensk orðabók
galimati/o þvættingur, bull, vitleysa.
galin/o dýr hænsn, hænsni (Gallus). -oformaj
birdoj hænsnfuglar.
galinag/o dýr hrossagaukur, mýrisnípa (Gallinago gallinago).
galinol/o dýr sefhæna (Gallinula) (= akvokoko).
galion/o sig spænskt þrísiglt herskip (frá miðöldum).
galiot/o sig 1 hollenskt flutningaskip (einkum
veiðimanna). 2 stór róðrarbátur (frá miðöldum).
galium/o = galio 2.
galjon/o gallon.
Gall/o Galli, gallverskur maður. -io, -ujo ldf
Gallía. Cisalpa -ujo Gallía hérna megin Alpa, þ.e.
í Frakklandi. Transalpa -ujo Gallía hinum megin
Alpa, þ.e. á Norður-Ítalíu. -o-Romano gallverskur
maður sem hefur tekið upp siði og tungumál Rómverja.
galon/o snúra (á fötum), borði, legging -i áhr
borðaleggja.
galop/o tón 1 stökk, valhopp. 2 stökkdans. -e á
stökki. -i áhl 1 stökkva, valhoppa. 2 þeysa, þeysast.
for-i áhl stökkva burt.
galoŝ/o skóhlíf.
Galter/o per Walter.
galvan/a rtæ galvanskur. -ismo efnarafmagn,
snertirafmagn.
galvaniz/i áhr rtæ rafhúða, galvanísera, sinkhúða. -ado rtæ rafhúðun, galvanísering, sinkhúðun.
galvano/ vís stytting orðsins galvanismo í samsettum orðum. -kaŭtero læk rafvefjabrennsla, rafbrennsla. -metro rtæ eðl galvanímælir; straummælir. -plastiko tæk rafmagnssteypa, galvanssmíð.
-skopo rtæ straumskynjari, straumsjá, segulsjá.
-tipo pre rafletur.
gam/o tón 1 tónstigi (= skalo). 2 tóntegund (=
tonalo). 3 hljómur. 4 svið. -noto = toniko. -signo
formerki (= tonalsigno). -ŝanĝo = modulado 2.
al-igi flytja í aðra tóntegund.
gama mfr gamma, 3. bókstafur gríska stafrófsins (Γ, γ). -radioj eðl gammageislar. -kvantumo
eðl gammaskammtur.
gamaŝ/o legghlíf, ristarhlíf.
gamb/o dýr lfæ fótur, fótleggur (frá mjöðm) (=
kruro). -ovjolo tón hnéfiðla (víóla da gamba).
Gambi/o ldf Gambíufljót. -lando Gambía.
gambit/o (í skák) bragð, leikbragð, gambítur.
gamel/o matarskál, eldunarílát (handa hermönnum eða hásetum).
gamet/o líf brúðfruma, kynfruma (undan
Hugh Martin
frjóvgun). -a brúðfrumu-.
gametofit/o gra kynliður (einlitna mynd (frumstæðra) plantna).
gamopetal/a gra með samvaxin krónublöð,
með samvaxna krónu.
gamosepal/a gra með samvaxin bikarblöð, með
samblaða bikar.
Gana/o ldf Gana. -ano Ganabúi, Ganverji -a
ganverskur.
Ganeŝ/o trú Ganes (spekiguð hindúa).
gang/o jar alm 1 gangur, gangberg. 2 =
gangujo. -ujo jarðvegur sem inniheldur málmgrýti (= matrico 5).
Gang/o ldf Ganges. -a Ganges-.
gangli/o lfæ taugahnoða, taugahnútur. -ito læk
taugahnútsbólga.
ganglion/o lfæ eitill.
gangren/o læk 1 drep, ýldudrep, holdfúi, kolbrandur. 2 spilling. -a 1 sem drep er í. 2 spillandi;
spilltur. -iĝi verða fyrir holdfúa.
gangster/o bófi.
Ganimed/o 1 goð Ganýmedes (sonur Trós konungs í Tróju. Seifur rændi honum til þess að hann
skenkti guðunum ódáinsveigar). 2 stj Ganýmedes
(eitt tungla Júpíters).
gant/o glófi, hanski, fingravettlingur. ĵeti la
-on kasta hanskanum, skora á hólm, delevi la
-on taka upp hanskann, taka við áskorun. -i áhr
færa í hanska (einnig en-igi). -isto hanskasaumari;
hanskasali. sen-igi færa úr hönskum. boks-o
boxhanski. duon-o gripla. fer-o brynhanski. mufo, pugno-o belgvettlingur.
gap/i áhl glápa. -anto, -ulo ráfa; áhorfandi.
-vagi áhl ráfa.
garaĝ/o 1 bílskúr. 2 bifreiðaverkstæði. 3 hliðarspor; áningarstaður; útskot. -i áhr bif 1 setja (bíl)
inn. 2 leggja á hliðarspor, áningarstað eða útskot.
-isto bifvélavirki.
garanti/i áhl áhr 1 ábyrgjast. 2 tryggja. 3 verja.
-o ábyrgð; trygging. -a ábyrgðar-. -e í ábyrgð; að
veði. -ado ábyrgð. -aĵo veð. -anto ábyrgðarmaður.
-ulo gísl. -doni áhr veðsetja. -pruntisto veðlánari.
garb/o (korn)bundin. -aro kornskrúf. -ejo láfi,
korngarður. -igi binda (korn). -eto hnippi. -igilo
bindivél.
garcini/o gra (sígrænt tré frá Malaga) (Garcinia).
gard/i áhr 1 gæta (e-s). 2 varðveita, vernda,
geyma. 3 vera á verði. sin -i gæta sín; varðveita
sig (kontraŭ = fyrir). -o vörður, varðgæsla. -a
verndar-. -e á verði; gætilega. -ado vernd; gæsla,
varðveisla. -antaro varðlið. -ataĵo vandaður hlut-
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
ur. -ejo varðhald. -ilo rtæ öryggi. -isto eftirlitsmaður, umsjónarmaður, gæslumaður, varðmaður.
-istejo varðmannsklefi. antaŭ-i áhr verjast, hindra,
koma í veg fyrir. antaŭ-a fyrirbyggjandi. antaŭema fyrirhyggjusamur, forsjáll, framsýnn. nesin-a
hirðulaus; ógætinn. nesin-e ógætilega. nesin-eco
hirðuleysi; ógætni. pri-i áhr líta eftir. sen-a = nesingarda. sin-a gætinn, varkár, hygginn. sin-(ec)o
aðgæsla, varúð. sin-ema aðgætinn. sin-emo aðgætni. super-i = prigardi. bruĉ-isto = paŝtisto.
kapo-isto, korpo-isto lífvörður. nokto-isto sag
næturvörður. taŭr-isto nautahirðir.
gardeni/o gra geislamaðra (stofublóm) (Gardenia).
garen/o kanínugarður.
Gargantu/o bók Gargantúa; mathákur. -a gríðarlegur, feikilegur.
gargar/i áhr 1 skola. 2 -i sin skola kverkarnar, skola hálsinn (innan). 3 gjálfra. -aĵo skolvatn,
skolvökvi (til að skola hálsinn).
gargojl/o hús stútur á þakrennu; vatnsrenna.
gari/o gra silkiskúfur (suðrænn runni)
(Garrya). -acoj silkiskúfsætt (Garryaceæ).
garn/i áhr 1 búa (til skrauts); prýða, skreyta. 2
búa (til skjóls), verja. 3 vera hafður til (e-s). -aĵo
tæk 1 útbúnaður; leggingar. 2 skreyting; skraut,
skrúð. ŝtop-aĵo þéttiefni.
garnitur/o 1 búnaður; útbúnaður. 2 samstæða.
3 fóður, leggingar.
garnizon/o 1 setulið. 2 = garnizonejo. -i áhl
vera í setuliði. -e í setuliði. -ano setuliðsmaður.
-ejo setuliðsborg.
garol/o dýr skaði (Garrulus); skrækskaði (G.
glandarius).
Garon/o ldf Garonne (á í Frakklandi).
gas/o eðl alm læk her bif flu 1 lofttegund. 2
gas; eiturgas. 3 vindur (í maganum), vindspenningur. doni plenajn g-ojn gefa inn. -a 1 loftkenndur. 2 gas-. -eco loftkennt ástand. -igi breyta í gas.
-isto gasvirki. -ujo = gasbotelo. -umi áhr drepa
með/á gasi. -beko gasbrennari. -botelo gasflaska,
gashylki. -odukto gasrör, gasleiðsla. -fabriko gasstöð. -flamigilo gaskveikjari. -kamero gasklefi.
-metro gasmælir. -motoro gashverfill. -pedalo
bensíngjafi (= akcelilo). -rezervujo gasgeymir.
-masko gasgríma. brul-o ljósagas. krak-o efn
sprengigas. larmiga -o táragas. marĉ-o = metano.
min-o námugas. mustarda -o = iperito. rid-o efn
hláturgas. ter-o jarðgas.
gaskon/o gortari. -i áhl gorta, monta.
gaskon/o maður frá Gascogne, Gascognebúi,
Gaskóni. G-io, -Gujo ldf Gascogne (hérað í suð-
115
vestanverðu Frakklandi).
gasogen/o tæki sem framleiðir kolsýruvatn.
gasojl/o efn gasolía, dísilolía.
gasometr/o = gasrezervujo.
Gaspar/o per Kaspar.
gast/o gestur. -i áhl dveljast, gista. -ado gisting,
dvöl. -ejo gestahús, gistihús. -igi veita gistingu;
hýsa. -iganto gestgjafi. -ama gestrisinn. -amo,
-ameco gestrisni. en-iĝi verða gestur; skrifa sig
inn (t.d. á hótel). ne-ama ógestrisinn. -oĉambro
gestaherbergi. junular-ejo farfuglaheimili.
gasteroste/o dýr hornsíli (Gasterosteus) (=
dornfiŝo). -edoj hornsílaætt (Gasterosteidæ).
-oformaj brynsíli (Gasterosteiformes).
Gaston/o per Gaston.
gastr/o læk magi. -a maga-. -ito magabólga,
magakvef. -algio magaverkur, hjartagrófarverkur. -ektomio maganám, magaúrnám. -oenterito
maga- og garnakvef. -opieduloj = gastropodoj.
-oskopo magasjá, magaspegill. -oskopio magaspeglun. -ostomio magaopnun; magamynnisgerð.
-otomio magaraufun.
gastrofil/o dýr hrossavemba (Gastrophilus).
gastroknemi/o læk lfæ kálfavöðvi.
gastronom/o sælkeri. -io matargerðarlist; sællífi.
gastropod/oj dýr sniglar.
gastrul/o dýr líf holfóstur, vembill, vembilstig
(gastrula).
gaŭĉ/o suðuramerískur kúreki.
gaŭĝ/o tæk mælir (sb. kalibro). stang-o mælistöng.
Gaŭl/o = Gallo.
gaŭlteri/o gra vetrarlilja (sbr. pirolo).
gaŭr/o dýr indverskur buffall, vatnsbuffall (Bos
frontalis gaurus).
gaŭs/o eðl gauss (mælieining fyrir segulsviðsstyrk). G-aj unuoj eðl mælieiningar Gauss (í rafsegulfræði).
Gaŭtama/o = Gotamo.
gavial/o dýr indverskur krókódíll (með fuglsnefi).
gavot/o inn gavott.
Gaza, Gaza/o ldf Gasa.
gaz/o grisja. -a 1 úr grisju, grisju-. 2 gagnsær.
gazal/o bók gasal, e.k. persneskt ljóð.
gazel/o dýr gasella (Gazella), skógargeit.
-okula mjúkeygður.
gazet/o sag 1 blað; dagblað. 2 tímarit. 3 lögbirtingarblað. -a blað-, blaða-. -aĉo æsifréttablað. -aro
blöð. -budo blaðsöluturn. -eltranĉo blaðaúrklippa.
-vendisto blaðsölumaður. -isto = ĵurnalisto. Sbr.
116
Esperanto-íslensk orðabók
ĵurnalo, magazino.
gazon/o grasflöt, grasblettur. -teniso tennis (á
grasvelli). -tondilo garðsláttuvél.
ge/ mfr forskeyti sem sameinar karlkyn og
kvenkyn, t.d. -edzoj hjón, -sinjoroj herra(r)
og frú(r), -fianĉoj unnusti og unnusta, trúlofað
par, -fratoj systkin, -patroj foreldrar, -edukado
kennsla í blönduðum bekkjum, samkennsla pilta
og stúlkna, -lernejo, samskóli, -banado sameiginlegt sund. -a sameiginlegur, -a banejo sameiginlegur sundstaður. -igi para. -iĝi para sig, makast.
geastr/o gra jarðstjarna (Geaster).
gefire/oj dýr stjarnormar (Gephyria).
Gehen/o bib eldsvíti.
gej/a hýr, kynhverfur. -ulo hommi. -ulino
lesbía.
gejser/o (gos)hver.
gejŝ/o geisja, japönsk dansmær.
gek/o dýr skrækeðla (Gecko).
gel/o ská frost.
gelat/o 1 = glaciaĵo. 2 = ĝelo.
gelaten/o gelatín; matarlím. -aĵo dýralím. -iĝi
storkna, verða að hlaupi. -a hlaupkenndur.
Gelf/o sag Welfi.
gem/o 1 gra gimsteinn. 2 brum. -isto gimsteinagrafari.
gen/o líf gen, erfðavísir, arfberi, erfðastofn.
-gen/a læk vís viðskeyti sem táknar „vekjandi“,
t.d. kancero-a krabbavekjandi.
gencian/o gra maríuvöndur (Gentiana). -aroj
maríuvandarætt (Gentianaceæ).
-gene læk viðskeyti sem táknar „rættur“, t.d.
psiko-a sálrænn, geðrættur.
genealog/o per ættfræðingur. -io 1 ættfræði. 2
ættartala. -ia ættfræði-.
gener/i áhr stæ 1 geta (barn), æxlast, frjóvgast,
frævast. 2 skapa, orsaka. -a getnaðar-, æxlunar-.
-ado getnaður, æxlun. -ema frjósamur; afkastamikill. -iloj kynfæri, æxlunarfæri. -into karlkyns
foreldri, (for)faðir. -pova fær til getnaðar. re-i áhr 1
endurnýja; endurskapa. 2 endurfæða. re-ado endursköpun, endurfæðing.
gener/o ættkvísl.
generaci/o kynslóð. de -o al -o frá kyni til kyns.
-aro ættartala.
general/o 1 hershöfðingi. 2 regluhöfðingi. -a
hershöfðingja-. -aro hershöfðingjar allir saman.
-eco hershöfðingjaembætti. -edzino hershöfðingjafrú. -leŭtenanto herdeildarhöfðingi. ĉef-o æðsti
hershöfðingi.
generalisim/o = ĉefgeneralo.
generator/o eðl rtæ rafall. indukelektra -o eðl
Hugh Martin
spanrafall. magnetelektra -o rtæ rafsegulrafall.
sinkrona -o rtæ samfasarafall. Van de Graaf -o
háspennugjafi. motor-o rtæ spennir.
genetik/o vís erfðafræði. -a erfða-, erfðafræðilegur. -isto erfðafræðingur.
genez/o upphaf, myndun, byrjun, uppruni,
sköpun. -a byrjunar-, uppruna-.
Genez/o Fyrsta Mósebók (Genesis).
geni/o goð 1 (verndar)andi, hollvættur, (verndar)vættur. 2 hugvit, snilld, snilligáfa. 3 snillingur.
-a snilldar-; snilldarlegur. -aĵo snilldarverk. -ulo =
genio 3.
genist/o gra lithrís (Genista).
genitiv/o mfr eignarfall. -a eignarfalls-.
genocid/o lög þjóðarmorð.
genot/o dýr asna (Viverra genetta).
genotip/o líf erfðaeinkenni, erfðafar.
Genovev/a = Ĝenoveva.
genr/o 1 mfr kyn 2 gra dýr ættkvísl. -a ættar-,
ætt-. sub-o gra dýr tegund.
gent/o 1 sag kynþáttur. 2 gra dýr ætt, kyn. 3
= genro 2. 4 bib -oj heiðingjar, þeir sem ekki
eru gyðingar. -a kynþátta-. -ano ættflokksmaður. -estro aðalsmaður, höfðingi. -opatro ættfaðir.
divers-a sem hefur í sér ýmsa kynþætti. inter-a
milli kynþátta, meðal kynþátta. sam-ano samlandi;
ættingi. sen-a kynþáttalaus. sen-eco kynþáttaleysi.
Gent/o ldf G(h)ent.
genu/o 1 lfæ hné. 2 skaut. 3 tæk kúluliður. -a
hné-. -e á hné. -i áhl krjúpa á hné (einnig stari sur
la genuoj). -iĝi lúta, falla á hné. -igi láta krjúpa.
-ingo hnéhlíf. -kavo = poplito. -osto = patelo.
-artiko hné, hnjáliður. -side á hækjum. -tendeno
hnésbótarsin. -ŝirmilo = genuingo. ĝis-a hnéhár;
hnéstuttur, ĝis-a pantalono stuttbuxur. inter-aĵo
skaut, kjalta. sub-o = genukavo. sur-e á hnjánum.
unu-e á annað hné, á öðru hnénu.
geo/ vís vísindalegt forskeyti í merkingu jarð-,
land-.
geocentr/a sag stj jarðmiðju-.
geod/o jar blaðra í bergi (með veggi þakta kristöllum sem allir snúa að miðjunni).
geodezi/o vís landmælingafræði; landmælingar.
-isto landmælingafræðingur.
geofagi/o læk leirát.
geofizik/o vís jarðeðlisfræði. -a jarðeðlisfræði-.
geograf/o per landfræðingur. -io landafræði.
-ia landafræði-. -ie landfræðilega.
geolog/o per jarðfræðingur. -io jarðfræði. -ia
jarðfræði-.
geomanci/o trú jarðspámennska.
geometr/o dýr flatarmálsfræðingur. -io flatar-
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
málsfræði. -ia flatarmáls-.
geopolitik/o landafræðistjórnmál, landafræðistjórnmálafræði.
Georg/o per Georg. -a, -eta Georgeta.
Georgi/o ldf 1 Georgía (fylki í Bandaríkjunum). 2 = Gruzujo.
Georgik/oj bók Búnaðarbálkur Virgils.
georgin/o = dalio.
geoteknik/o byg lóðarrannsókn.
geotropism/o líf jarðsælni, áhrif þyngdarafls á
plöntur.
geotrup/o dýr tordýfill, molduxi (Geotrupes
stereoriarius) (= sterkoskarabo). -edoj skordýflaætt (Geotrupidæ, Scarabæidæ).
gepard/o dýr blettatígur, veiðihlébarði (Acinonyx) (= ĉasleopardo).
ger/i áhr byg geirskera. -o geirskurður. -aĵo
geirungur.
ger/o bib gera (1/20 sikill).
gerani/o gra blágresi (Geranium). -acoj blágresisætt (Geraniaceæ).
Gerard/o per Geirharður.
gerbil/o dýr stokkmús (Gerbillus).
geriatri/o vís öldrunarlækningar.
geril/o skæruhernaður. -ano skæruliði.
Gerion/o goð Gerýanes (risi sem hafði þrjá líkami, samgróna um miðjuna.
gerlen/o sig dráttartaug.
german/o Þjóðverji. -a þýskur. G-io, G-ujo
ldf Þýskaland. G-a Federacia Respubliko Sambandslýðveldið Þýskaland, Vestur-Þýskaland. G-a
Demokrata Respubliko Þýska alþýðulýðveldið,
Austur-Þýskaland. -igi gera þýskan. -ismo þýskusletta. -isto þýskufræðingur. -lingva þýskumælandi, á þýsku. alt-a háþýskur. alt-a lingvo háþýska. jid-a = juda. malalt-a plattþýskur, lágþýskur. malalt-a lingvo plattþýska, lágþýska. malnova fornþýskur. malnov-a lingvo fornþýska.
germani/o efn german, germaníum (Ge).
Germanik/o per Germanicus.
Gernezej/o ldf Guernsey.
Geront/o per Gerontíus.
Gertrud/o per Geirþrúður.
gerundi/o mfr sagnarnafnorð.
gest/o látbragð, bending. -a lingvo táknmál,
merkjamál. -e með handapati. -i áhl pata. -adi áhl
hreyfa sig (til merkis um hugarfar). -ema ögrandi,
áberandi. ne-ema, sen-ema fálátur.
Gestap/o sag leynilögregla nasista, Gestapó.
geta/o inn geta, japanskur ilskór.
Getseman/o bib Getsemane.
get(t)/o sag gyðingahverfi.
117
geum/o gra dalafífill (Geum).
ghett/o = getto.
gib/i áhr sig bóma, hálsa (segl).
gibon/o dýr gibbon (e.k. api) (Hylobates).
Gibraltar/o = Ĝibraltaro.
giĉet/o söluop, afgreiðsluop, sölugluggi, farmiðagluggi. teler-o framreiðsluop.
Gideon/o bib Gídeon.
gig/o sig léttbátur.
giga/ vís gíga- (forskeyti eininga 109 ).
gigant/o risi, jötunn. -a risa-, risalegur, risavaxinn; risastór. -ismo risavöxtur. stelo-o risastjarna.
Monto de la G-oj = Karkonoŝo.
Giges/o goð Gíges.
gik-gak mfr kvak-kvak (garg).
gilbert/o eðl gilbert.
Gilbert/o per Gilbert.
gild/o sag gildi, (iðn)félag. -ano gildisbróðir.
-estro gildisstjóri.
Gilead/o bib Gíleað.
giloŝ/i áhr -o útflúr, útskurður (í málm).
gilotin/o fallöxi. -i áhr hálshöggva (með fallöxi).
gilum/o svartfugl, teista (Urie).
gimn/ vís tækniforskeyti sem táknar ber, nakinn.
gimnast/o fimleikamaður. -i áhl gera leikfimiæfingar. -ejo leikfimisalur, fimleikasalur. -iko leikfimi; fimleikar. -ika leikfimi-, fimleika-. -ilo leikfimiáhald.
gimnazi/o menntaskóli. -ano menntaskólanemi. -estro rektor í menntaskóla, skólameistari.
gimnofion/oj dýr ormpöddur (Gymnophiona).
gimnosperm/oj gra berfrævingar (Gymnospermæ).
gimnot/o dýr hrökkáll (Gymnotus electricus).
-edoj hrökkálsætt (Gymnotidæ).
gine/o hag gínea, guinea, 21 shillingur.
ginece/o 1 (í forngrískum heimildum) kvennadeild. 2 gra fræva.
ginekolog/o kensjúkdómalæknir. -io læk kvensjúkdómafræði. -a kvensjúkdóma-.
Ginevra bók Ginefra (eiginkona Artúrs konungs).
ging...gang...giling...gilang... kling.
gingiv/o lfæ tannhold (= dentokarno). -ito læk
tannholdsbólga.
gingival/o hlj tannvarahljóð.
ginglim/o hjaraliður.
gink/o gra gingkótré (Gingko biloba). -acoj
gingkóætt.
ginseng/o gra ginseng (Panax gvingvefolius).
118
Esperanto-íslensk orðabók
-a radiko ginsengrót.
gip/o dýr gæsagammur (Gyps Pulvus) (=
ansergrifo).
gipaet/o dýr lambagammur, skegggammur
(Gypaëtus) (= ŝafgrifo).
gips/o gifs. -a gifs-, úr gifsi. -i áhr 1 pússa
með gifsi. 2 byg blanda með gifsi. -aĵo gifsafsteypa. -eca gifskenndur. -isto 1 gifsari, gifsskreytari, múrari sem pússar með gifsi. 2 gifsmyndari. -obandaĝo gifsumbúðir. -obildo gifsmynd.
-oŝtono gifs (steinn). en-igi setja í gifs. Pariza -o
Parísarplástur.
gipsofil/o gra brúðarslæða (Gypsophila paniculata); dvergaslæða (G. repens).
gipur/o kniplingar; knipl, gullsaumur.
gir/i áhl nýy snúast í hring, hvirflast. -o 1 snúningur. 2 lfæ felling (í heilanum). -ado snúningur,
það að snúast í hring, það að hvirflast. -falko =
ĉasfalko. -omagneta eðl segulspennu-.
girland/o blómfesti. -i áhr skreyta með blómfestum. kap-o höfuðsveigur.
giroskop/o tæk snúður, snúða.
gis/o tæk steypujárn, pottur. -a áhr pott-, úr
steypujárni. -i steypa, móta (járn). -ejo járnsteypustöð. -isto iðnaðarmaður í járnsteypu. -briko pottklumpur.
gist/o jastur, ger. bier-o ölger. -i áhl sýra. -aĵo
súrdeig. sen-a ósýrður.
gitar/o tón gítar. -isto gítarleikari.
glabel/o lfæ ennisslétta, ennisbera.
glac/o tæk spegilgler. -oviŝilo rúðuþurrka.
glace/a tæk gljá-, gljáandi. -o fag gljái, slikja.
-igi gljá, gera gljáandi.
glaci/o ís, klaki. -a ís-; ískaldur, jökulkaldur; napur. -e kuldalega. -aĵo (rjóma)ís, mjólkurís,
ísmeti. -aĵisto rjómaíssali. -ejo jökull. -ero ísmoli,
klaki, ísklumpur. -igi mat 1 frysta, gera að ísi. 2
gera ískaldan. -iga frost-; frysti-. -igado ísing. -iĝi
frjósa; storkna, stirðna. -ujo ísgeymsla. -umi áhr
1 gljá. 2 kæla. -insulo = glacimonto. -kampo ísbreiða. -kreviĝo ísruðningur. -monto borgarísjaki.
-rivero skriðjökull. -rompilo ísbrjótur. antaŭ-a
fyrir ísöld. en-igi teppa í ís. sen-a íslaus, auður.
sen-igilo ísbroti, ísvari. pendo-o grýlukerti, klakadröngull.
glacis/o her hallandi út frá víggirðingu.
glaĉer/o jar jökull.
glad/i áhr slétta (lín), strauja. -ilo straubolti,
straujárn. -istino straukona. -otabulo strauborð,
straubretti. -maŝino strauvél. -felto strauteppi.
gladiator/o skylmingamaður. -aj ludoj skylmingaleikar.
Hugh Martin
gladiol/o jómfrúlilja (Gladiolus).
glagolic/o inn fornslavneska stafrófið.
glan/o 1 gra akarn. 2 lfæ reðurhúfa (glans penis). -ingo akarnsskál. -arbo = kverko. -rikolto
akarnuppskera. mar-o = balano 1.
gland/o líf kirtill, eitill. endokrina -o innkirtill.
ekzokrina -o útkirtill. salivaj -oj munnvatnskirtlar, hræklar. -(ec)a, -hava kirtlakenndur; kirtla-.
-inflamo kirtlabólga; hrossakvef. migdal-o =
tonsilo.
glareol/o dýr vaðsvala (Glareola). -edoj vaðsvöluætt, trítlaætt (Glareolidæ).
glas/o glas. likvor-o líkjörglas. vin-o vínglas.
trinko-o ölglas. -aro tón glasaharmóníka. -ego
krús. -eto lítið glas. tigo-o vínglas.
Glasgov/o ldf Glasgow. -ano Glasgowbúi, maður frá Glasgow.
glat/a 1 sléttur, háll. 2 jafn. 3 blíður, mjúkur.
-e jafnt; blíðlega; slétt. -aĵo sléttlendi; sléttur hluti.
-eco sléttleiki; mýkt, mjúkleiki; blíða; liðleiki. -igi
slétta; hefla, jafna. -iĝi sléttast, jafnast. -umi áhr
strjúka, kjassa. mal-a 1 ósléttur, ójafn. 2 grófur;
ófágaður. 3 óheflaður. 4 ófimur, afkáralegur. malaĵo ójafna; ófágaður hluti. ne-a = malglata.
glatis/o veð ísing (á vegi).
glaŭbera salo glábersalt.
glaŭk/a ská blágrænn, sægrænn.
glaŭkom/o læk gláka.
glaŭkonit/o ste glákonít.
glav/o sverð. -ingo slíður. -obati áhr höggva
með sverði. -ofaristo sverðasmiður. -ofrapo riddaradubbun. -opiki áhr stinga með sverði.
glazur/o 1 glerungur, glerhúð. 2 mat sykurhúð.
-i áhr gljábrenna; sykurhúða.
gleb/o nýy mold, jarðvegur.
glediĉi/o gra (lauftré frá Asíu og Ameríku)
(Gleditsia).
glekom/o gra malarinn og kona hans (Glechoma).
gli/o tón „glee“ (margraddaður söngur fyrir
fjóra eða þrjá einsöngvara).
gliceri/o gra síkjapuntur (Glyceria).
glicerid/o efn glýseríð.
glicerin/o efn glýserín, glusserín. -i áhr smyrja
með glýseríni. nitro-o nítróglýserín.
glicerol/o efn glýseról.
glicin/o 1 gra sojabaunaætt (Glycine). 2 efn
glýsín.
gliciriz/o gra lakkrís (Glycyrrhiza glabra). -a
akvo lakkrísvatn. -a radiko lakkrísrót.
glikogen/o lfe glýkógen, dýrasterkja.
glikol/o efn glýkól.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
glikoz/o = glukozo.
glim/o ste gljásteinn, glim, glimmer. -i áhl
glitra. -oza glímkenndur.
glioksal/o efn glýoxal.
glioksil/o efn glýoxýl.
gliptik/o steinskurðarlist. -aĵo skorinn gimsteinn.
gliptotek/o 1 safn skorinna gimsteina. 2 höggmyndasafn.
glir/o dýr svefnmús (Glis).
glis/i áhl flu svífa, rennifljúga, sviffljúga.
-ilo rennifluga. -angulo renniflugshorn. akvo-ilo
skíðabátur.
glit/i áhl tæk 1 renna. 2 renna til; hrasa, skrika.
3 renna sér á skautum. 4 læðast. -o hlj rtæ 1 rennihljóð. 2 renna. -a háll, sleipur; óáreiðanlegur. -ado
fótskriða. -ejo fótskriðuflötur; rennibraut. -igi láta
hrasa. -iga 1 háll. 2 vandasamur. -ilo skauti, ísleggur. -umi áhl fara á skautum, renna sér á skautum.
-ŝuo skauti; skíðaskór. -veturilo sleði. de-i áhl
renna (af), detta (af). el-i áhl 1 skreppa. 2 læðast út. en-i áhl læðast inn, laumast inn. for-i áhl
laumast burt. preter-i áhl líða, fara framhjá. tra-i
áhl smjúga í gegn. aero-a svif-. flanken-i áhl =
jori. flanken-o = joro. rul-ilo hjólaskauti. ŝip-ejo
slippur, (bakka)stokkar. vosto-ado flu stéldrag.
glob/o tæk 1 hnöttur. 2 kúla. -a hnattmyndaður;
hnöttóttur, kúlumyndaður. -a stelomaso kúluþyrping stjarna. -aĵo = globo 2. -eto 1 lítil kúla, kökkur.
2 glerkúla. duon-o hálfhnöttur, hálfkúla; hnatthvel. ĵet-o íþr (málm)kúla (í kúluvarpi). aer-eto
vindbóla. bilarda -o biljarðkúla. mam-oj hnöttótt kvenbrjóst (á ungri konu). okul-o augnhnöttur.
plato-o, plat-o ofanvarpsteikning (jarðarinnar).
regno-o ríkisepli. ter-o hnattlíkan, jörð. -olagro
kúlulega.
globin/o efn glóbín.
globul/o lfæ blóðkorn. -eto lfæ = trombocito.
ruĝaj -oj = hematioj. blankaj -oj = leŭkocitoj.
globulari/o gra kúlublóm (garðblóm) (Globularia). -acoj hnoðblómaætt (Globulariaceæ).
globulin/o lfe glóbúlín. gama-o gammaglóbúlín.
globus/o jarðlíkan.
glomerul/o 1 læk lfæ nýrnahnoðri. 2 gra blómhnoða. -onefrito nýrnahnyklabólga, nýrnahnoðrabólga.
glor/i áhr bib 1 vegsama, dásama. 2 prýða. 3
lofa. -o 1 bib vegsemd; dýrð. 2 frægð. 3 lof. -a dýrlegur, dásamlegur; frægur. -e dýrlega, dásamlega.
-ado dásömun, vegsömun. -aĵo dásemdarverk. -igi
gera dýrlegan, gera frægan. -iĝi verða dýrlegur,
119
verða frægur. -inda lofsverður, stórkostlegur. -ama
metorðagjarn. -amo metorðagirnd. mal-i áhr níða,
ófrægja, ærumeiða, rægja. mal-o ófrægð, svívirðing, smán. sen-a frægðarlaus, ófrægilegur, vansæmandi.
glos/o skýring, glósa. -i áhr útskýra, glósa. -aro
glósur, orðskýringar.
glosin/o dýr tsetsefluga (Glossina).
glosit/o læk tungubólga.
glosofaring/a lfæ tungu- og kok-.
glosolali/o tungutal.
glosotomi/o læk tungunám.
glot/o lfæ raddfæri, (radd)bandaglufa. -igita hlj
borinn fram með raddbandalokun. -a plozivo hlj
raddbandalokhljóð.
glu/i áhr 1 líma, sameina. 2 festa; klístra. -o
lím, klístur. -a límkenndur. -ado líming. -aĵo límefni, límkvoða. -aĵi áhr klístra; bera límkvoðu á.
-eca seigur; límkenndur. -iĝi festast. -ilo = gluaĵo.
-izi = gluaĵi. al-i áhr festa við, festa á. al-iĝi festast við. al-iĝa lím-, viðloðunar-. kun-i áhr líma
saman, festa saman. mal-i áhr losa, leysa. re-i áhr
líma saman aftur. trans-ebla færi-, þrykki-. amelo klístur. birdo-o fuglalím. farun-o klístur. fiŝ-o =
iĥtiokolo.
glucid/o efn kolvetni.
glucini/o = berilio.
glugl/i áhl gutla (eins og vökvi í flösku),
hlunka.
glu-glu-glu mfr klukk (kalkúna).
gluk/o efn glykó-, forskeyti sem merkir að efni
hafi sykureiginleika eða innihaldi sykur.
glukoz/o efn glúkósi, þrúgusykur, dextrósa.
-emio læk blóðsykur. -urio sykur í þvagi, þvagsykur. hyper-emio of mikill sykur í blóðinu.
glum/o gra hismi (á korni).
glumel/o gra = lodiklo.
glut/i áhr kyngja, renna niður; gleypa. -o 1
teygur. 2 sopi. -ado kynging. -ejo 1 vélindi, kok.
2 hyldýpi; gin. -ema gráðugur. -emulo mathákur,
átvagl. en-i áhr 1 gleypa, svelgja. 2 eyða. for-i áhr
rífa í sig, teyga. mis-i áhr svelgjast á.
glutamin/o vís glútamín, glútamínsýra.
glutarat/o efn -a acido glútarsýra.
glute/o lfæ rasskinn, þjóhnappur.
gluten/o efn jurtalím, glúten. -eca límkenndur.
gnafali/o gra kattarloppa (Gnaphalium);
fjandafæla.
gnejs/o ste gneis.
gnom/o goð jarðvættur, dvergur, álfur.
gnomik/a bók sem lýtur að spakmælum, stuttorður.
120
Esperanto-íslensk orðabók
gnomon/o 1 vísir á sólskífu, gnómon. 2 sólarúr.
gnostik/a trú sem lýtur að trúarspeki. -ismo
trúarspeki, guðvísi. -ulo trúspekingur. -o = gnozo.
gnoz/o þekking (= gnostiko).
gnu/o dýr gnýr (Connochætes gnu).
gobelin/o góbelínteppi (glitofið teppi), myndvefnaður.
gobi/o dýr öggur (Gobio fluviatilis).
Gobi/o ldf Góbí (eyðimörk í Mið-Asíu).
gobius/o dýr kýtlingur (Gobius). -edoj kýtlingaætt (Gobiidæ). -oformaj brúsar (Gobiiformes).
Godfred/o per Gottfreð.
goelet/o = skuno.
Goet/o per Goethe.
gofer/o bib gófer. ligno -a góferviður.
gofr/i áhr fága, drífa, merla. -ilo myndamót.
-aĵo upphleypt mynd.
Gogol/o per Gógol.
goj/o maður sem ekki er gyðingur.
gol/o íþr mark (í knattleik). -ejo mark (á leikvelli), markteigur. -ulo markvörður. enpafi/ĵetpafi
-on skjóta í mark. -fosto markstöng.
golf/o 1 flói. G-o de Biskajo Biscayaflói. Go de Finlando Finnski flói, Kirjálabotn. G-o de
Meksikio Mexíkóflói. G-o de Kalifornio Kaliforníuflói. G-o de Karpentario Carpentariaflói.
Granda Aŭstralia G-o Ástralíuflói. la Persa G-o
Persaflói. 2 = golfludo. -a flóa-. la G-a Fluo Golfstraumur. -ejo golfvöllur. -eto vík. -ludo golfleikur.
-ludisto kylfingur.
Golgot/o bib Golgata.
goliard/o inn (á miðöldum) farandnámsmaður.
goliat/o dýr golíatsbjalla (Goliathus).
Goljat/o bib Golíat.
Gomor/o bib Gómorra (forn borg við Dauðahafið).
-gon/o vís -hyrningur.
gonad/o líf lfæ kynkirtill.
gondol/o gondóll, hengibátur. -isto gondólaræðari.
gong/o tón málmtrumba, málmbumba.
goniometr/o hornamælir. -io hornamæling;
hornafræði. radio-o stefnumælir.
gonokok/o líf lekandahnettla. -ozo læk lekandasýking. -emio lekandasýking í blóðinu.
gonore/o læk = blenoreo lekandi.
gopak/o gópak (rússneskur dans).
Gordi/o Gordíon. la G-a nodo Gordíonshnúturinn.
Gorgi/o Gorgías (forngrískur heimspekingur).
Gorgon/o goð Gorgó.
Hugh Martin
gorĝ/o 1 lfæ háls (að framan), kverkar, hóst.
2 kok, barki. 3 ldf gil; gjá. 4 tæk þrengsli. 5 mjótt
sund. -a kverklegur, kverk-, háls-. -a konsonanto =
guturalo. -eto lítill háls. -fundo lfæ kverkabak. eligi spýja. blu-ulo dýr bláigða (Luscinia svecica).
plen-e kröftuglega, fullum hálsi. ruĝ-o, ruĝ-ulo
dýr = rubekolo. -ŝirmilo hálsbjörg.
goril/o dýr górilla, górilluapi (Gorilla).
got/o per Goti. -a 1 gotneskur. -a lingvo gotneska. 2 = gotika.
Gotam/o per Gutama.
gotik/a 1 hús (um byggingarstíl) gotneskur. 2
pre (um letur) gotneskur, -a prestipo = frakturo.
fru-a frumgotneskur.
grac/o kri náð.
graci/a 1 yndislegur, viðfelldinn. 2 spengilegur, grannur. -e vinsamlega, með yndisþokka. -o,
-eco viðfelldni, yndi, yndisþokki. -ulino yndisfögur kona/stúlka. mal-a klunnalegur, klaufalegur.
mal-ulo búri, dóni. sen-a þokkalaus.
Graci/o goð þokkagyðja.
gracil/a læk grannur, grannvaxinn. -eco grannleiki. mal-a sver, þykkur, feitur.
grad/o lög mfr stæ eðl 1 stig, gráða. 2 tign. la
tria -o de pridemando þriðju gráðu yfirheyrsla.
ekvacio de la dua -o annarrar gráðu jafna. -o de
libereco hlauparúm. -o de modulado fja mótunarstig. -a 1 stigs-, gráðu-. 2 = laŭgrada. -e
smám saman, smátt og smátt; skref fyrir skref,
stig af stigi. -aro 1 gráðuskipting, mælikvarði.
cirkla -aro gráðuhorn. 2 stétt, tign. -eco stig,
magn, flokkur. -igi 1 raða (eftir hæfni), flokka.
2 skipta í stig/gráður. -igo flokkun; gráðuskipting. -iga flokkunar-, -iga streko mælistrik. -iĝi eðl
skiptast í stig. alt-a gæða-, fyrsta flokks. plej alte fullkomlega, frábærlega. dua-a annars flokks;
framhalds-. tria-a þriðji í röð, þriðja flokks. laŭ-a
(sem gerist) smátt og smátt. unua-a fyrsta flokks;
frum-, byrjunar-.
gradaci/o mfr stígandi (í máli). inversa -o hnígandi.
gradient/o eðl stæ veð 1 fallandi, stigull. 2 halli.
gradual/o kri messusöngsbók, grallari.
gradus/o 1 bók latnesk bragfræðiorðabók. 2
stæ hundraðshluti rétts horns.
graf/o greifi. -eco greifadómur. -ejo greifadæmi. -ino greifafrú, greifynja. kastel-o kastalagreifi. land-o landgreifi. vic-o aðalsmaður milli
greifa og baróns að tign.
grafik/o 1 grafík. 2 = grafikaĵo. 3 = grafismo.
-a grafískur; í/með skýringarmyndum. -aĵo hnitarit. -isto grafíklistamaður.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
grafism/o mfr rittákn.
grafit/o ste grafít, ritblý, ritsteinn.
grafolog/o rithandarfræðingur. -io rithandar(sál)fræði. -ia rithandarfræði-.
graj/o eðl grei (geislaskammtseining).
grajl/o veð snjókorn.
grajn/o 1 korn. 2 ögn. 3 kjarni. 4 = grano.
-a kornóttur; úr kornum. -aĵo 1 mulið korn. 2
hagl(askot). -eca hrjúfur, grófur. -eca ledo rakaður
hárhamur. -eto 1 smákorn. 2 = granulo. -igi mala,
mylja (í korn), gera kornóttan. -iĝi bera frækorn.
-ovora dýr fræetandi. dis-igi tína korn. dis-iĝi sá
sér. bel-o fegurðarblettur. cel-o framsigti (á byssu).
sem-o frækorn. tut-a heilhveiti-.
grak/i áhl 1 krunka. 2 ræskja sig. -o krunk,
garg.
Gral/o goð gral.
gram/o eðl gramm. deci-o desígramm. centio sentígramm. kilo-o kíló, kílógramm. mili-o
millígramm. kilo-forto kílógrammkraftur.
gram/o líf gram, gramlitun. -negativa gramneikvæður. -pozitiva gram-jákvæður.
gramatik/o 1 málfræði, ĝenerala -o almenn
málfræði, kompara -o samanburðarmálfræði,
historia -o söguleg málfræði, priskriba -o lýsandi
málfræði. 2 málfræðibók. 3 frumatriði, grundvallaratriði, grundvallarreglur. -a málfræði-; málfræðilegur. -isto málfræðingur. kontraŭ-a sem stríðir
gegn málfræðireglum/málkerfinu. laŭ-a eftir málfræðinni.
gramin/o gra = graminaco. -acoj grasætt
(Graminæ), grasjurtir.
gramine/o = graminaco.
gramofon/o grammófónn, plötuspilari. -a
disko hljómplata.
gran/o forn þyngdareining lyfsala (= u.þ.b. 0,06
grömm).
Granad/o ldf Granada.
granat/o gra granatepli. -ujo gra granattré
(Punica granatum). -arbo = granatujo.
Granĉak/o ldf Gran Chaco.
grand/a 1 stór. 2 mikill; gamall. -o stærð, magn,
númer. -aĵo mikill hlutur. -eco 1 stærð. 2 mikilleiki, mikilvægi. natura -eco full stærð. -ega
gríðarstór; gríðarmikill. -egulo jötunn, risi. -eta
frekar stór. -igi stækka, láta vaxa. -iĝi verða stór,
vaxa; verða fullorðinn. -ulo stórmenni; aðalsmaður. mal-a 1 lítill, smár. 2 smávægilegur; ómerkilegur, lítilfjörlegur. mal-aĵo smáræði. mal-eco smæð,
lítilleiki. mal-ega ofurlítill. mal-igi smækka. malulo dvergur. ne-a lítillegur, heldur smár. pli-igi
stækka, gera stærri. pli-iĝi vaxa, aukast, verða
121
stærri. plimal-igi smækka, minnka, gera minni.
plimal-iĝi minnka, verða minni. po-a heildsölu-.
po-e í stórkaupum, í heildsölu. po-isto heildsali.
pomal-e = detale. tro-a hóflaus, óhófsamur. troigi ýkja, gera of mikið úr. -anima göfugur, göfuglyndur. mal-anima þröngsýnn; nostursamur. Mal-Azio Litla-Asía.
grandioz/a stórfenglegur, tilkomumikill. -e
stórfenglega. -o, -eco mikilleiki, mikilfengi. mal-a
lítilmótlegur, lítilfjörlegur.
granit/o ste granít. -a 1 granít-, úr granít. 2
grjótharður; harðsnúinn.
granol/o = granulo 2.
granul/o lfæ 1 lítið korn, ögn. 2 lyf smápilla.
-aĵo meðal úr smápillum. -eca kornóttur. -omo læk
bóla. tuberkul-ozo dreifberklar, berklafár.
granulocit/o læk kornfruma; kyrnikorn. hiperemio kornfrumuofmergð í blóðinu. hipo-emio
kornafrumuskortur í blóðinu.
grapfrukt/o gra greip, greipaldin. -arbo greipaldintré.
grapl/o sig dreki, gripur. -i áhr slæða, grípa,
krækja.
grapol/o gra klasi. -ĉerizo = paduso.
graptolit/o ste berghvelja.
gras/o bib fita, feiti; spik; mör. -a lfæ mat efn jar
pre fag 1 feitur, digur. 2 saðsamur. 3 feitugur; fitu-.
4 frjósamur. -i áhr smyrja. -aĉa spikfeitur, offeitur.
-aĵo mat bib 1 spik. 2 krás. -aĵa feitugur. -eco fita,
það að vera feitur. -ega spikfeitur, mjög feitur. -eta
pre þriflegur, holdugur. -igi 1 fita. 2 bera á (völl).
-igaĵo = grasumo. -iĝi 1 fitna. 2 verða frjósamur.
-umo áburður. -umi áhr bera á (völl). mal-a 1 lfæ
magur, horaður. 2 mat fitulítill. 3 ófrjósamur. maleco megurð. mal-iĝi megrast, verða magur, horast.
tro-iĝi verða offeitur. kandel-o sterín. lan-o ullarfeiti. ŝmir-o smurning, feiti. urso-o bjarnarfeiti.
-histo fituvefur.
grat/i áhr 1 klóra. 2 krafsa. 3 rispa, hripa. -o
klór, rispa, skeina. -ilo skafa, klóra. de-i áhr skafa
af. el-i áhr klóra (úr e-m). for-i áhr strika út. pri-i
áhr klóra, hripa.
graten/i áhr mat baka í gratíni. -ado bökun í
gratíni. -aĵo matur í gratíni.
gratifik/i áhr gefa bónus, gefa þokkabót. -o
bónus, þokkabót, þóknun.
gratiol/o gra náðarjurt (gömul lækningajurt)
(Gratiola) (G. officinalis).
gratul/i áhr samfagna, óska til hamingju. -o
hamingjuósk. -on til hamingju. -a samfagnandi,
hamingju-. -egon hjartanlega til hamingju.
grav/a 1 mikilvægur, áríðandi. 2 alvarlegur;
122
Esperanto-íslensk orðabók
hættulegur. -e alvarlega. -i áhl skipta máli. -aĵo
áríðandi mál. -eco mikilvægi, þýðing. -ega mjög
mikilvægur; úrskerandi. -igi gera læti út af. -ulo
mikilvægur maður, stórlax. mal-a 1 lítilvægur. 2
óáríðandi. mal-igi gera lítið úr.
graved/a líf 1 óléttur, þungaður. 2 efnisríkur;
fullur. -eco ólétta. -igi gera barnshafandi. -iĝi verða
þungaður. -ulino ólétt kona, þunguð kona.
gravimetri/o efn þyngdarmæling.
graviol/o gra -arbo broddótt annóna (Annona
muricata).
gravit/i áhl stj 1 dragast að þungamiðjunni. 2
dragast í hring (e-s). -o eðl stj þyngdarafl, aðdráttarafl. -a þyngdar-, aðdráttar-.
gravur/i áhr tæk 1 rista, stinga. 2 letra (á
málmi). 3 grópa hljóðbylgjur á (hljómplötu). 4
-i en sia(n) memoro(n) festa sér í minni/huga. -o 1
stungin lína. 2 = gravuraĵo. -ado gröftur (í málm
eða tré), leturgröftur. -aĵo útskurður, myndskurður.
fortakva -aĵo ætilist. -ilo grafalur, grefill. -isto leturgrafari, myndskeri. kupro-o koparstunga. lignoo tréskurður. zinko-o sinkstungur.
greb/o = podicipo.
greft/i áhr gar sku græða (t.d. grein á annað
tré eða líffæri í annan mann). -o, -ado græðing.
-aĵo 1 ágræðslukvistur. 2 ígrætt líffæri; líffæri til
ígræðslu. -ilo græðingarhnífur. en-iĝi vera græddur
(en = við). kun-i áhr græða saman. burĝon-i áhr
brumgræða (= (in)okuli).
greg/o hjörð (búpenings) (einnig myndrænt). -a
hjarð-, -a instinkto hjarðhvöt. -ejo rétt, stía. kuniĝi safnast; koma saman.
Gregor/o per Gregor.
Gregori/o per Gregoríus. -a gregoríanskur. -a
ĉanto gregoríanskur messusöngur. -a kalendaro
gregoríanska tímatalið.
grejhund/o mjóhundur.
grejs/o ste sandsteinn.
grek/o Grikki. -a grískur. G-io, G-ujo G-land
ldf Grikkland. nov-a lingvo nýgríska.
gren/o gra korn; kornvara. -ejo (korn)hlaða.
-ero frækorn.
grenad/o her handsprengja. -isto handsprengjukastari.
Grenad/o ldf Grenada.
grenadil/o gra 1 píslaraldin. 2 píslarblóm
(Passiflora edulis).
grenadir/o = grenadisto.
grenat/o ste granat (glerkenndur steinn).
-(kolor)a dökkrauður.
Grenland/o = Gronlando.
Grenobl/o ldf Grenoble (bær í Frakklandi).
Hugh Martin
Grenviĉ/o ldf Greenwich.
gres/o gra gras. -ejo hagi, beitiland. en-igi beita
(skepnum).
Greta per Gréta.
gri/o gróft malað korn, grjón. -aĵo vellingur.
grif/o inn dýr 1 flugskrímsli. 2 gammur. ansero = gipo. kadavro-o = neofrono. ŝaf-o = gipaeto.
grifel/o 1 stíll, griffill. 2 alur. -i áhr marka fyrir
með al.
grifon/o grýfon.
gril/o dýr krybba (Gryllus). ia -o zumas al li en
la cerbo hann er vitlaus í e-ð. -edoj engisprettuætt.
-birdo = lokustelo.
grimac/o gretta. -i áhl gretta sig. -ema glottandi.
grimp/i áhl gra klifra, klífa, stíga upp. -a
gra klifur-. -o klifur. -ado klifur, það að klífa.
-isto klifrari. -ulo dýr klifrari; klifurfugl. el-i áhl
klifra út. malsupren-i áhl klifra niður, stíga niður.
-oplanto klifurplanta.
grinc/i áhl marra, ískra. -o marr, brak, hrikt.
-ado ískur, urg; gnístran. -igi gnísta.
grindeli/o gra grindelía (gömul lækningajurt)
(Grindelia).
griot/o efn gar súrt kirsuber, mórilla.
grip/o læk kvefsótt, inflúensa, flensa. -a flensu-.
-ulo inflúensusjúklingur. kontraŭ-a gegn inflúensu.
griv/oj efn mat hamsar, skræður.
griz/a 1 grár. -aj haroj hærur. 2 þungbúinn,
þungur. -o grátt, grár litur. -aĵo grár blettur. -eco
grámi. -igi gera gráan. -iĝi grána. -ulo 1 gráskeggur, maður grár fyrir hærum, gráhærður maður. 2
gráni.
grizajl/o málverk í gráum litbrigðum eingöngu.
Grizelda per Gríshildur.
Grizon/o ldf Graubünden.
grizu/o námugas.
groc/o hag gross, tólf tylftir. -isto grósséri,
heildsali.
Groenland/o = Gronlando.
grog/o rommblanda, grogg.
grond/i = grundi.
Gronland/o ldf Grænland. -a grænlenskur. lingvo grænlenska. -ano Grænlendingur.
grop/o lfæ spjaldhryggur.
gros/o gra stikilsber. -ujo, -arbusto stikilsberjarunni (Ribes grossularia).
groŝ/o sag 1 skildingur. 2 smámynt. -a skildinga-. petro-o Péturspeningur.
grot/o hellir, hvelfing.
grotesk/a skrípalegur, fáránlegur, afkáralegur.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
-aĵo skrípalæti, skrípamynd. -ulo kynlegur maður.
gru/o 1 dýr trana (Grus). 2 tæk krani, lyftitæki.
grujer/o svissneskur ostur frá Gruyère.
grum/o 1 hestasveinn. 2 ungþjónn.
grumbl/i áhl mögla, nöldra, urra. -(ad)o nöldur, mögl, urr. -ema nöldrunarsamur. -ulo nöldrari.
grumel/o mat kökkur.
grund/o læk 1 jarðvegur. 2 jörð. 3 árfarvegur;
sjávarbotn. 4 lóð. 5 = fono. -a undirstöðu-; jarðar-.
-i áhl sig stranda. -ado strand. plafon-o byg jörð
sem göng eru í. sub-o jarðlagið næst undir gróðurmoldinni.
grunt/i áhl rýta.
grup/o hópur, flokkur. sanga -o læk blóðflokkur. -a flokks-, hóp-. -e í hópi; hópum saman. -aĉo
óaldarflokkur. -ano flokksmaður, félagi. -ejo félagsheimili. -eto 1 lítill hópur; klíka. 2 tón tvíslag.
-igi flokka, raða niður. -iĝi safnast í hóp(um), hópast. diskut-o fél umræðuhópur. labor-o starfshópur. prem-o þrýstihópur.
gruz/o 1 möl, mylsna. 2 læk nýrnasandur. 3
salli. -i áhr mola, mölva. -a malar-; sem möl er í.
-malsano steinsótt.
gruz/o per Grúsíubúi. G-io, G-ujo ldf Grúsía.
guan/o gar gúanó.
guanak/o dýr villilamadýr (Lama huanachus).
guaŝ/o fag 1 gúmmívatnslitir. 2 málverk með
gúmmívatnslitum. -i áhr mála með gúmmívatnslitum.
gubernator/o = guberniestro.
guberni/o landstjóradæmi, land, jarlsdæmi.
-estro her 1 landstjóri. 2 virkisstjóri.
gudr/o tjara. -a tjörugur. -i áhr tjarga. karba
-o koltjara. pina -o furutjara. -a akvo tjöruvatn.
-otuko tjargaður segldúkur.
guf/o dýr úfur (Bubo bubo).
guĝ/o holjárn, holmeitill. -i áhr hola.
gujav/o gra gúafa. -arbo, -ujo gúafatré (Psidium (guajava)).
Gujen/o ldf Guyenne (hérað í Frakklandi).
gul/o dýr jarfi, fjallfress (Gulo gulo).
gulaŝ/o mat gúllas.
gulden/o gyllini.
gum/o 1 gúmmí, gúmm, gúm. 2 strokleður (=
fratgumo). araba -o arabískt gúmmí. -a gúmmí-.
-i áhr klístra, líma. -eca gúmmíkenndur. for-i
áhr skafa út. maĉ-o tyggigúmmí. frot-o, skrapo strokleður.
gumigut/o gra brúnleit viðarkvoða.
gun/o dýr kvíga.
gurd/o lírukassi. -i áhr 1 spila á lírukassa. 2
þvæla. -ita þvældur, margtugginn. disko-o plötu-
123
sjálfsali, sjálfsalagrammófónn. pingla -eto spiladós. -isto lírukassaspilari.
Gurk/o per gúrkha (frá Nepal).
gurnard/o dýr urrari (Trigla gurnardus).
guru/o trú gúrú, andlegur leiðsögumaður.
gust/o 1 smekkur, smekkvísi. 2 bragð, keimur. 3 stíll, háttur. -i áhl bragðast; vera á bragðið.
-igi setja bragð í; krydda. -igaĵo krydd; bragðefni.
-umi áhr bragða á, bragða, smakka. -umo smekkur. -umado 1 smekkur (sem skilningarvit. 2 það
að bragða á sýnishorni. -umisto vínmatsmaður.
-ohava smekklegur; sem bragð er að. -oplena 1
smekklegur. 2 smekkvís -osento = gustumado 1.
antaŭ-o forsmekkur. post-o keimur. sen-a 1 bragðlaus. 2 ósmekklegur. 3 smekklaus, ósmekkvís. seniĝi dofna, verða bragðlaus. barel-i áhl vera með
tunnubragði. bon-a 1 bragðgóður. 2 = gustoplena
1. bon-o 1 gott bragð. 2 smekkvísi. bon-igi gera
bragðgóðan. brul-a með brunabragði. malbon-a
bragðvondur. marĉo-a slímugur að bragði. subtila greindur.
Gustav/o per Gústaf.
guŝ/o belgur, ertubelgur, baunabelgur, belgfræ.
el-igi strjúka úr belg.
gut/i áhl 1 drjúpa. 2 láta drjúpa, drjúpa af. -anta
rennandi blautur. -o læk hús 1 dropi. 2 sopi. 3 ögn.
-e í dropatali. -ado leki. -eti áhl seytla. -eto smádropi. -igi láta drjúpa, dreypa. -iga dropa-. -igilo
pípetta, dreypipípa, mæligler. -ujo 1 þakrenna. 2
lekaskál (undir steikarteini). de-adi áhl renna burt,
þorna. de-igi þurrka. de-igilo uppþvottagrind. eli áhl vætla út, seytla út, leka. el-igi gefa frá sér
vökva. en-i áhr dreypa í. tra-(ad)i áhl síast í gegnum. po-e í dropatali. po-igi dreypa (vökva) í dropatali. po-igilo dreypipípa.
guta/o efn gúmm.
gutaperk/o efn gúttaperka, togleður.
Gutenberg/o per Gutenberg.
gutural/o hlj (= velaro) kokhljóð.
guvern/i áhr ala upp, fóstra. -isto heimiliskennari. -istino kennslukona (á heimili).
guzl/o tón guzla (slavnesk fiðla með einum
streng).
Gvadalkivir/o ldf Guadalquivirá.
Gvadelup/o ldf Gvadelúp.
Gvajan/o ldf Guyana. -io Gíana.
Gval/o = Kimro.
Gvam/o ldf Gvam.
gvaran/o gra gvarana.
gvarani/o Guarani-indíáni.
gvardi/o her lífvörður, varðlið. -ejo varðstofa.
antaŭ-o = avangardo 1. post-o = ariergardo.
124
Esperanto-íslensk orðabók
gvat/i áhr 1 gægjast á, kíkja á. 2 gæta. -isto
varðmaður. -ejo varðberg; varðturn; varðtunna (á
siglutré).
Gvatemal/o ldf Gvatemalaborg. -io Gvatemala.
-ia gvatemalskur. -iano Gvatemali, Gvatemalabúi.
Gvebr/o = Gebro.
gveril/o = gerilo.
gvid/i áhr 1 vísa veg, fylgja, leiða. 2 leiðbeina. 3 vísa átt, stjórna. sin -i átta sig. -a leiðar-;
vegvísunar-; leiðbeiningar-. -o 1 stefnubraut, vegvísun. 2 meginregla. -ado 1 leiðbeining. 2 leið-
Hugh Martin
sögn. 3 stjórn. -adi áhr leiðbeina áfram. -anto
fylgdarmaður, leiðsögumaður, leiðtogi. -ilo 1 leiðarstjarna. 2 leiðarmerki. 3 leiðarvísir. 4 varða. 5
stýri. 6 mið (á byssu). -isto atvinnuleiðsögumaður.
mis-i áhr leiða afvega. ondo-ilo útv bylgjuleiðari.
radio-ilo radíóviti. -libro leiðsögubók, leiðarvísir.
Gvine/o ldf Gínea. -a gínverskur, gíneskur.
-ano Gínei, Gínverji, Gíneubúi. Nov-o NýjaGínea, Nýja-Guinea. -o-Bisaŭ Gínea-Bissá. s.
Papuo, Iriano.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
Ĝ, ĝ mfr 9. stafur esperanto-stafrófsins.
ĝ/o mfr gé með hatti (heiti bókstafsins ĝ).
Ĝafar/o per Djaafar (aðalráðherra Harúns elRasíd).
ĝain/o trú jaínisti. -ismo jaínismi.
Ĝakart/o ldf Djakarta (höfuðborg Indónesíu).
ĝangal/o frumskógur, kjarrskógur (á Indlandi).
la leĝo de la -o frumskógarlögmál. -a febro mýrarkalda, malaría. sbr. makiso, savano, praarbo.
ĝarden/o gar garður (blómagarður, kálgarður, aldingarður). botanika -o grasagarður. publika -o skrúðgarður, skemmtigarður. la pendantaj -enoj hangandi garðar. la -o Edena aldingarðurinn Eden. zoologia -o dýragarður. -a
garð-. -i áhr stunda garðyrkju. -eto lítill garður. -isto garðyrkjumaður. pejzaĝa -o landslagsarkitekt. -istiko garðyrkjufræði. infan-o leikskóli.
infan-istino fóstra. frukto-o aldingarður. legom-o
matjurtagarður. rok-o steinhæð (í garði). vinber-o
víngarður, vínekra. vintro-o gróðurskýli.
ĝarter/o sokkaband. la ordeno de la Ĝ-o
sokkabandsorðan.
ĝaz/o = ĵazo.
ĝel/o efn hlaup.
ĝem/i áhl 1 stynja, andvarpa, kveina. 2 kurra. -o
stuna, andvarp, kvein; kveinstafir. -adi áhl kveina
lengi. -ado 1 andvörp. 2 andvarpan. -ego þungt
andvarp. -eto vol. -inda sem rétt er að stynja af.
ek-i áhl urra. el-i áhr stynja (e-u) upp. for-i áhr
stynja burt. pri-i áhr harma, syrgja. dolor-i áhl
bera sig illa vegna sársauka. plor-i áhl væla, öskra
hátt. sopir-i áhl stynja ofsalega.
ĝemel/o dýr 1 tvíburi. 2 hliðstæða. -a tvíbura-.
-a urbo vinabær. -igi gera að vinabæjum. tri-o
þríburi. kvar-o fjórburi. kvin-o fimmburi. ses-o
sexburi. sep-o sjöburi.
Ĝemel/oj stj Tvíburarnir (stjörnumerki).
ĝemin/a læk tvísettur. du-a tví-. du-a pulso tvípúls. kvar-a fjór-. tri-ismo þrípúlsástand.
ĝen/i áhr 1 ama, valda óþægindum. 2 baga,
trufla. -i sin vera feiminn, koma sér ekki að. ne
-i sin hika ekki við. -a leiðinlegur, óþægilegur,
óþekkur. -o truflun; ónæði, óþægindi. -ado efn
truflun. -aĵo ónæði, óþægindi. -ateco óró, kvíði.
-eco 1 leiðinleiki. 2 klípa. -ulo leiðindamaður,
plága. ne-ata frjáls. sen-a 1 látlaus, viðhafnarlaus.
2 ófeiminn, hispurslaus. sen-aĉa = trosenĝena.
sin-a feiminn. sin-ado feimni. trosen-a blygðunarlaus.
ĝendarm/o herlögreglumaður. -aro herlögreglulið. -ejo herlögreglustöð.
ĝeneral/a almennur. -e almennt; yfirleitt. -aĵo
125
almenningsálit. -eco það að vera almennt. -igi gera
almennan; algilda, alhæfa.
Ĝenev/o ldf Genf. -ano Genfarbúi, maður frá
Genf.
Ĝenĝis = Ĝinĝis.
ĝeni/o = genio 1.
Ĝenov/o ldf Genúa. la -a Golfo Genúaflói.
Ĝenovev/a per Genoveva.
ĝenr/o bók fag 1 svið, listgrein. 2 mynd úr þjóðlífinu.
ĝentil/a kurteis, hæverskur. -e kurteislega. -aĵo
greiðvikni. -eco kurteisi, hæverska. -ulo heiðursmaður, prúðmenni. mal-a ókurteis, grófur. ne-a
ókurteis.
ĝentleman/o séntilmaður, göfugmenni, heiðursmaður.
ĝerbos/o = dipodo.
ĝerm/o dýr gra 1 kím, frjó. 2 gerill. 3 upptök.
4 frjóangi, spíra. 5 = ŝoso. -i áhl 1 spíra, skjóta
frjóöngum. 2 spretta, koma upp. -ado spírun, álun; myndun. -ingo gra = koleoptilo. ek-i áhl fara
að spíra; byrja að koma upp. sen-a læk dauðhreinsaður. sen-igi dauðhreinsa.
ĝerman/o Germani. -a germanskur. Ĝ-io, Ĝujo Germanía.
ĝermen/o læk sýklafrumur.
Ĝerminal/o sag sprettumánuður (7. mánuður
í almanaki frönsku byltingarinnar, 21. mars – 19.
apríl).
ĝest/o hetjukvæði.
ĝet/o sjó hafnargarður, lendingarbryggja, öldubrjótur. -kajo skipabryggja. -kapo bryggjusporður,
bryggjuhaus.
ĝi mfr það (persónufornafn, oftast notað í stað
nafnorðs sem táknar hlut). -a þess.
ĝib/o 1 dýr hnúður (á baki). 2 kryppa (á baki).
3 gra liður (á jurt). -a 1 hnúðóttur; með kryppu.
2 bungumyndaður. -aĵo bunga. -igi beygja. -igi la
dorson skjóta upp kryppu. -iĝi skjóta upp kryppu,
beygjast. -ulo kroppinbakur, krypplingur. unu-a
dýr með einn hnúð á baki.
Ĝibraltar/o ldf Gíbraltar. -a markolo Gíbraltarsund.
Ĝibuti/o ldf Djíbútí.
ĝigol/o ástsveinn, danssveinn, leigudansari;
spjátrungur.
Ĝil/o per Egidíus.
ĝimkan/o íþr íþróttamót.
ĝin/o 1 mat einiberjabrennivín, einiberjavín,
gin, sénever. 2 trú andi (í múhameðstrú).
Ĝin/o trú nafnbót á stofnanda jaínisma. -ano =
ĝaino. -ismo = ĝainismo.
126
Esperanto-íslensk orðabók
Ĝinĝis-Ĥan/o sag Djengis-Khan.
ĝir/i áhr hag 1 ábekja. 2 framselja, árita. 3
yfirfæra, afsala. 4 bif sig breyta stefnu; slaga. 5
efn snúa skautunarfleti. -o undirskrift framseljanda.
-ado 1 ábeking, framsal, áritun. 2 stefnubreyting,
beygja. -aĵo framsal. -anto framseljandi, ábekingur. -ato ábekingarhafi, framsalshafi. -ebla flytjanlegur; sem framselja má. -ejo beygja. harpingla -o
kröpp sneiðingsbeygja. blinda -o blind beygja. -ilo
yfirfærslublað. -indikilo stefnuljós.
ĝiraf/o dýr gíraffi (Camelpardalis giraffa).
-edoj gíraffaætt (Giraffidæ).
Ĝirond/o ldf Gironde-fljót. -io Gironde-hérað (í
Frakklandi). -isto sag Gírondíni.
ĝis mfr I. (fs.) 1 til, að. 2 allt til, allt að. 3 ekki
seinna en á. II. (st.) þangað til, uns. - nun hingað
til. - tiam þangað til. de kapo - piedoj frá hvirfli
til ilja. de matene - vespere frá morgni til kvölds.
- kiam? hve lengi?, hversu lengi? III. (forskeyti
sem jafngildir fs.) Dæmi: -nuna núliðinn, fyrrverandi, (sem var) hingað til, -ebrie uns (þú ert) orðinn drukkinn, -funda, -osta hreinasti, argvítugasti.
-morte ævilangt, -rande barma-, -vivi lifa þangað
til.
Hugh Martin
Ĝofred/o per Gottfreð.
ĝoj/i áhl gleðjast. -a glaður; gleði-. -o gleði,
fagnaður. -egi áhl fagna; ráða sér ekki fyrir gleði.
-ego ofsagleði. -igi gleðja. -iga gleðjandi. ek-i áhl
fara að gleðjast. mal-i áhl syrgja, vera hryggur.
mal-a 1 hryggur, sorgbitinn. 2 sorglegur. mal-o
sorg; mæða. mal-igi hryggja, gera hryggan. sena fagnaðarlaus, gleðisnauður. -krio gleðióp. viv-o
lífsgleði.
ĝu/i áhr njóta; hafa gaman af. -a skemmtilegur,
unaðslegur. -o nautn, ánægja; unaður, gleði. -ado
velþóknun; það að njóta. -ego unaður, yndi. -ema
munaðargjarn. -emulo munaðarseggur. -igi gleðja.
-iloj efn nautnalyf, nautnavara. -amo munaðarfýsn.
ek-i áhr fara að njóta.
ĝust/a 1 réttur. 2 nákvæmur. -e 1 rétt. 2 nákvæmlega; einmitt. -aĵo hið rétta, e-ð rétt. -igi 1
stilla, stemma, rétta. 2 ávíta. -iga leiðréttandi, bætandi. -iglilo stillir; órói (í úri). al-igi laga (al = eftir). -atempe á réttum tíma, í tæka tíð. mal-a rangur,
skakkur, ónákvæmur. mal-aĵo villa. mal-eco ónákvæmni. mal-igi falsa, rangfæra, rangsnúa. re-igi
= ĝustigi. re-iĝi komast aftur í eðlilegt ástand, endurskipuleggja sig.
Hugh Martin
1 H,
Esperanto-íslensk orðabók
h mfr 10. stafur esperanto-stafrófsins.
2 h mfr 1 (í skammstöfunum) H = a) Hidrogeno.
b) Hispana lingvo. c) henro. d) H-lag. h = a) horo.
b) hekto. 2 tón H. (Ath. h má nota í stað ˆ, t.d. ch
= ĉ.
h/o mfr há (heiti bókstafsins h).
ha! mfr (undrunarhljóð) ha! -, -! 1 hæ, hó, ó. 2
ha - ha - ha (hláturshljóð).
Habel/o bib Abel.
Habsburg/oj sag Habsborgaraætt.
haĉ/i áhr tæk læk skyggja, strika. -o skuggastrik. -ado skakkstrikun. -ilo skakkstrikunartæki.
Hades/o goð 1 Hades, guð undirheima. 2 Hel.
Hadrian/o per Hadríanus. -a Hadríanusar-.
Hafiz/o bók Hafiz (persneskt skáld).
hafni/o efn hafníum, hafnín (Hf).
Hag/o ldf Haag (höfuðborg Hollands).
hagad/o inn hagada (hluti Talmúds).
hagiograf/o bib kri helgisöguhöfundur. -io
helgimannasögufræði.
haĝ/o pílagrímsferð til Mekku. -ulo pílagrímur
sem hefur komið til Mekku.
Haiti/o ldf Haítí, Haíti. -a haítískur. -ano Haítímaður.
Hajfong/o ldf Haiphong.
hajk/o bók hæka.
hajl/o veð 1 hagl; haglél. 2 demba. -a hagl-.
-i áhl 1 vera haglél. 2 rigna. -ero haglkorn. -eto
smáhaglkorn.
Hajnan/o ldf Hainan.
hak/i áhr 1 höggva. 2 slá, hamra á. 3 kasta fram.
-ata stilo rykkjóttur stíll. -o högg. -ado höggning.
-aĵo saxað kjöt; höggvið efni. -eti áhr brytja smátt,
saxa. -etaĵo mat saxaður matur. -etilo kjötsax, söxunarvél. -ilo öxi; sax. -ilego stór öxi. -ileto lítil
öxi. -isto = arbohakisto. ĉirkaŭ-i áhr höggva
(lauslega) til; höggva kant á. de-i áhr höggva af.
dis-i áhr höggva sundur. el-i áhr grafa úr. for-i áhr
höggva upp. tra-i áhr hola út. batal-ilo vígöxi.
man-ilo smáöxi. pajl-ilo söxunarvél, hálmskurðarvél. ŝton-isto steinhöggvari; steinsmiður. arboisto skógarhöggsmaður.
hal/o 1 skáli; salur. 2 sýningarskáli.
haladz/o 1 fúl gufun, fúl uppgufun. 2 ódaunn,
daunn. -i áhl dauna. -a daunillur. -igi valda ódaun.
-iĝi, en-iĝi kafna.
halebard/o atgeir, bryntröll, brynþvari. -isto
hermaður vopnaður bryntrölli, kesjuliði.
haleluja! mfr halelúja. hallelúja.
half/o íþr framvörður (= ŝirmisto).
haliaet/o dýr haförn (Haliaëtus) (= maraglo).
haliĥer/o dýr útselur, gráselur (Halichœrus).
127
halo/o stj ljó hringur, baugur, rosabaugur (um
sól eða tungl), geislabaugur, ljósbaugur (á ljósmynd). kontraŭ-ilo baughlíf.
halofit/o gra saltplanta.
halogen/o efn halógen. -ido halógeníð.
haloid/o efn halógenefni. -acidoj halógensýrur.
foto-o silfurbrómíð.
halokromi/o efn saltlitun (= salkoloreco).
hals/o sig (segl)háls. -i áhr stagvenda.
halt/i áhl nema staðar, stansa. -! stans! -o stöðvun, stopp. -adi áhl drolla, hangsa. -ejo viðkomustaður, biðstöð. -igi stöðva. -igilo hemill. -ilo vél
tæk stöðvunarnál. antaŭ-igi áhr hindra, koma í
veg fyrir. ne-igebla óhemjandi, óstillandi. sen-a
samfelldur, sífelldur, óslitinn, stöðugur. batal-o
vopnahlé. nokt-ejo gistingarstaður. spir-o andartak. ŝip-o viðkomuhöfn.
halter/o íþr dýr 1 handvog, lyftingalóð. 2 kólfur. -i áhl æfa sig í lyftingum.
halucin/o læk skynvilla, ofsjónir, ofskynjun,
ofheyrn. -a ofsjónar-. -i áhr villa sjónir fyrir. -ato
sá sem sér ofsjónir. -igilo skynvilluefni. -iĝi sjá
ofsjónir. -ozo = halucina deliro.
halucinaci/o = halucino.
haluks/o lfæ stóratá.
halva/o mat halva (sælgæti).
hamadriad/o goð 1 trjádís. 2 arabískt apatrýni
(Papio hamadryas).
hamak/o hengirúm.
hamamelid/o gra hamamelistré (Hamamelis).
-acoj hamamelisætt. -aĵo hamamelis(efni).
Haman/o bib Haman (sjá Esterarbók).
Hamburg/o ldf Hamborg. -ano Hamborgarbúi,
Hamborgari.
Hamilkar/o per Hamilkar.
hamiltonian/o eðl 1 Hamilton-fall. 2 Hamiltonvirki.
Hamlet/o bók per Hamlet.
hamstr/o dýr hamstur (Cricetus cricetus). -i
áhl hamstra. -ado hömstrun.
Hamurab/o sag Hammúrabí.
Han/o per Han-þjóðin (í Kína). -a Han-, hanverskur.
hanap/o inn bikar (frá miðöldum).
handikap/o íþr 1 jafnaðarkappreið, forskotshlaup. 2 = handikapaĵo. -i áhr gera (e-m) erfiðara
fyrir, gefa forskot. -aĵo forskot.
handspik/o = bovungo = manstango.
hangar/o flu flugskýli.
Hanibal/o sag Hannibal.
Hanoj/o ldf Hanoi (höfuðborg Víetnams).
Hanovr/o ldf Hannóver (stór borg í Saxlandi).
128
Esperanto-íslensk orðabók
-io Hannóver (fyrrverandi ríki). -ano Hannóverbúi.
hans/o Hansabandalag. -a Hansa-. -ano meðlimur í Hansabandalagi.
hant/i áhr nýy 1 ganga aftur í. -ata sem reimt
er í. 2 sækja að.
Hanumant/o goð Hanúman (apakonungur).
haom/o trú haoma.
hapal/o dýr silkiapi (Hapale). -edoj silkiapaætt
(Hapalidæ).
har/o lfæ hár (einstakt). -oj hár. -a hár-, hæru-.
-a flanko de felo hárhamur. -aĵo 1 hærður líkamshluti. 2 reyfi, feldur. -aĵa hærður, loðinn. -aro
1 feldur. 2 = haroj. 3 = peruko. -ego bursti,
stinnt hár. -eto 1 dúnn; fíngert hár. 2 pendi de
-eto, esti sur -eto: hanga í hári. -iĝi verða loðinn. sen-a 1 hárlaus. 2 sköllóttur, snoðinn. sen-iĝi
verða hárlaus, missa hár. sen-igo háreyðing. seniga ungvento háreyðingarmeðal. sen-igi eyða hári
á, svipta (e-n) hárum. sen-ulo sköllóttur maður,
skalli. aksel-oj holhandarhár. blank-a hvíthærður.
ĉeval-o hrosshár (= krino). gland-o gra kirtilhár.
griz-ulo gráhærður maður, gráskeggur, gráhærður öldungur. kamel-oj úlfaldahár. kap-oj = haroj.
kol-oj fax, mön. lip-oj 1 yfirvararskegg; varaskegg.
2 veiðihár. makul-a flekkóttur, dílóttur. mol-a dúnmjúkur, mjúkhærður. multe-a hárugur, hármikill.
naz-o nefhár. okul-oj augnahár. pub-oj skapahár,
hreðjaskegg. ruĝ-a rauðhærður. vang-oj vangaskegg.
harakir/i áhl rista sig á kviðinn. -o kviðrista.
Harc/o ldf Erzfjöll.
hard/i áhr herða, stæla. -ado stæling, herðing.
-ebla sem hægt er að herða. -ebleco herðanleiki.
-iĝi herðast, stælast, harðna. -iteco harðnað ástand.
mal-i áhr mýkja; veikja. rapid-a hraðharðnandi.
harem/o 1 kvennabúr. 2 konur í kvennabúri.
haring/o dýr síld (Clupea harengus). virg-o
matjessíld.
Har-Magedon bib Harmagedón, Harmageddon.
harmon/o eðl yfirtónn.
harmoni/o 1 samhljómur. 2 samræmi. 3 samlyndi. -a 1 samhljóma, hljómfagur. 2 samræmdur,
í samræmi. -i áhl vera í samræmi, koma heim við;
vera samhljóða. -igi samræma. mis-a, ne-a ósamhljóma; ósamræmdur, í ósamræmi. -scienco tón
hljómfræði.
harmonik/o 1 = buŝharmoniko. 2 = harmoniscienco ath. ekki harmoníka. anĉ-o, blov-o, buŝ-o
munnharpa. Best væri að nota harmoniko í þessari merkingu. frap-o hljómborð, ásláttarhljóðfæri
með nótnaborði. frot-o, glas-o glerharmoníka. tir-
Hugh Martin
o harmoníka, dragspil (= akordiono).
harmonium/o (stofu)orgel, harmóníum.
harmoniz/i áhr raddsetja.
Harold/o per Haraldur.
harp/o tón harpa. -a hörpu-. -i áhl leika á hörpu.
-isto hörpuleikari. eol-o vindharpa.
harpi/o dýr 1 harpörn (Thracaëtus harpyia). 2
kerlingarskass, gribba.
Harpi/o goð refsinorn (hjá Forngrikkjum,
kvenlegt skrímsli með vængjum og klóm), sbr.
Furio.
harpun/o skutull. -i áhr skutla. -ado skutl. -isto
skutlari. -ĵetilo, -kanono skutulbyssa.
Harun-al-Raŝid/o sag Harún-el-Rasjíd.
haruspeks/o trú innyflaspámaður.
Hasdrubal/o sag Hasdrúbal.
haspel/o 1 klæ rúlla, hesputré, vinduás, spilmöndull. 2 rtæ = bobenilo. -i áhr vinda upp, hespa.
hast/i áhl nýy flýta sér. -o flýtir, hraði. -a bráður,
bráðlátur, fljótlyndur. -ema fljótlegur. sen-e hægt,
seint.
haŝiŝ/o hass, kannabis. -ano hassneytandi.
-ismo læk kannabiseitrun.
haŭbiz/o her stutt víð fallbyssa, fallbyssa með
hárri skotlínu.
haŭl/i áhr 1 draga, toga. 2 hafa í eftirdragi, hafa
í togi. -a vojo dráttarbraut. -a ŝipo dráttarbátur.
haŭs/o gróska (í atvinnulífi).
haŭser/o íþr kaðall, reipi.
haŭsier/o ver spákaupmaður. -a pozicio spákaupmennska.
haŭt/o 1 skinn, húð. 2 hýði; börkur. -a eðl
skinn-, húð-. -ego þykkt skinn. -ero skóf, flasa,
hreistur. -eto himna; þunnt skinn. en-a = enderma.
sen-igi flá. sen-igi la kranion de: flá höfuðleður af.
sub-a innan húðar, undir húð. dik-a þykkskinnaður. dik-ulo þykkskinnungur (= paĥidermo. ruĝulo rauðskinni, indíáni. ungo-eto naglaband. vakso vaxhimna.
hav/i áhr 1 hafa. 2 eiga. 3 vera með (e-ð). jen vi
havas: þetta hefurðu. Kian daton ni havas hodiaŭ?
Hver er mánaðardagurinn í dag? (Ath. havi er ekki
notað sem hjálparsögn). -o = havaĵo. -ado eign,
það að eiga, það að hafa. -aĵo eign, hafurtask.
-ebla fáanlegur. -igi fá, útvega. -inda æskilegur,
eftirsóknarverður. ek-i áhr fá; hafa skyndilega. eni áhr innihalda; innibinda; rúma, taka, hýsa. en-o
hei 1 innihald. 2 inntak, efni. en-eco rúmtak; afkastageta. mal-i áhr vanta, skorta. ne-i áhr hafa
ekkert, eiga ekkert. ne-o, ne-ado örbirgð, skortur.
ne-ebla ófáanlegur. nemal-ebla ómissandi. sen-a
bláfátækur, allslaus. senen-a tómur, auður. sen-igi
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
svipta auði, gera fátækan. sur-i áhr vera í (fötum),
hafa á sér. bon-a efnaður. bon-o hag 1 inneign. 2
= bonhave. bon-eco velmegun.
Havaj/o ldf Havaí-ey. -a Havaí-, frá Havaí. -ano
Havaíbúi. -io, -lando Havaí (fylki í Bandaríkjunum).
Havan/o ldf Havana (höfuðborg Kúbu). -a
Havana- (t.d. -a cigaro: havanavindill).
haven/o 1 höfn. 2 hæli, skjól. -a hafnar-. -isto
hafnarverkamaður. -digo = moleo. -imposto hafnargjöld. antaŭ-o ytri höfn. komerc-o verslunarhöfn. milit-o flotahöfn.
Havr/o ldf Le Havre (hafnarborg í Frakklandi).
hazard/o 1 tilviljun. 2 = hazardludo. -a hættulegur, glæfralegur. -e af tilviljun. -i áhr hætta (e-u).
-ludo hættuspil.
he! mfr hó, hæ, halló.
Heb/o goð Heba (dóttir Seifs og Heru, gyðja
eilífs æskublóma).
hebefreni/o læk æskuvitglöp, æskugeðveiki,
ungæðisgeðrof.
hebet/a læk fábjánalegur, sljór. -eco læk sljóleiki.
hebre/o 1 hebrei. 2 gyðingur. -a hebreskur;
gyðinga-. -eco gyðingleiki. -ino hebresk kona;
gyðingakona. -ismo 1 hebreatrú, gyðingatrú. 2
hebresk orðatiltæki; hebreskur siður. -isto hebreskumaður. ne-o = gojo. nov-a lingvo nýhebreska.
Hebrid/oj ldf Suðureyjar. Nov- -oj NýjuHebrideseyjar (s. Vanuatuo).
heder/o gra bergflétta (Hedera). venen-o gra =
sumako venena.
hedisar/o gra auðnublóm, lykkjubaunir (garðblóm) (Hedysarum).
hedonism/o hei sældarhyggja, nautnafíkn.
hedonist/o nautnaseggur, nautnamaður, sældarhyggjumaður.
Hedvig/o per Heiðveig.
Hefest/o goð Hefaistos, guð eldsins.
Hegel/o hei per Hegel (þýskur heimspekingur).
-ano Hegelisti. -ismo Hegelismi.
hegemoni/o yfirráð, forusta, drottinvald. -a
forustu-.
heĝ/o gar limgerði, limgirðing.
Heĝaz/o ldf Hedjas.
heĝir/o trú 1 flótti Múhameðs til Medína (15.
júlí, 622 e.Kr.). 2 tímatal múhameðstrúarmanna.
(Til þess að reikna út kristna árið y sem samsvarar múhameðstrúarárinu x, nota formúluna
3x
y = x + 621; 54 100
).
hej! mfr áfram!.
hejm/o 1 heimili, heimkynni, heimahús. 2 =
129
hejmlando. -a heimilis-, ali-, heima-. -e heima.
-en heim. -eca heimilislegur, notalegur. -igi
temja. -ama, -osida heimakær, heimelskur. aliulo ókunnugur maður. ekster-e að heiman. el-igi
bera út úr húsi. sam-ano sambýlismaður. sen-a
heimilislaus. sen-ulo flakkari. -lando fósturjörð.
-veo heimþrá.
hejt/i áhr hita, hita upp. -a hitunar-. -ado hitun. -aĵo eldsneyti. -ilo hitunartæki. -isto hitunarfræðingur. antaŭ-i áhr hita fyrirfram. antaŭ-ilo
forhitari. super-i áhr yfirhita, ofhita. akvo-ado
miðstöðvarhitun (með heitu vatni). ban-ilo vatnshitari (í bað). vapor-ado gufuhitun.
Hekat/o goð Hekate (gyðja undirheima).
Hekate/o per Hekateus.
hekatomb/o 1 hundraðsblót; stórfórn. 2 fjöldamorð.
hekl/i áhr rakka niður.
Hekl/o ldf Hekla (íslenskt eldfjall).
heksaedr/o = sesedro.
heksagon/o = sesangulo. -a ste sexstrendur.
heksametr/o ská sexfættur bragliður, sexliða,
hexameter.
heksan/o efn hexan.
heksod/o eðl rtæ sexskauti.
heksoz/o efn hexósi.
hekt/ tæk hekt-. -aro hektari.
hektik/a læk tæringar-.
hekto/ vís hektó- (forskeyti eininga 102 ).
hektograf/o pre fjölriti. -i áhr fjölrita.
Hektor/o bók Hektor (Príamsson).
Hekub/o bók Hekúba (kona Príamusar Trójukonungs).
hel/a 1 bjartur. 2 ljós. 3 skær. -eco 1 birta. 2
hreinleiki. -igi efn 1 gera bjartan. 2 hreinsa, skýra. 3
framkalla (filmu). -igo ljó framköllun. -igilo framkallari. -iĝi verða bjartur, birta; lifna upp. dis-igi
skara í (eldinn). mal-a 1 dökkur, dimmur. 2 skýjaður; þykkur. mal-igi gera dimman, gera dökkan;
dekkja; myrkva.
Helas/o ldf 1 = Helenujo. 2 = Grekujo.
helebor/o gra hnerrijurt (Helleborus). blanka
-o = veratro. nigra -o gra jólarós (Helleborus
niger).
helen/o per Helleni, Forngrikki. -a hellenskur,
forngrískur. -eco einkenni Hellena. -igi semja að
háttum Hellena. -ismo 1 hellenismi, síðgrísk fornmenning. -isto hellenisti. antaŭ-a forhellenskur.
Helen/o bók Helena.
heler/o heller (gömul þýsk smámynt).
Helespont/o ldf Hellusund.
Helgoland/o ldf Helgoland.
130
Esperanto-íslensk orðabók
heliant/o gra sólblóm, sólfífill (Helianthus
annuus) (= sunfloro). tubera -o jarðpera (Helianthus tuberosus).
heliantem/o gra sólrós (Helianthemum).
helic/o stæ tæk 1 skrúfa; spaðar (á skipi).
2 skrúfulína. ĝustigebla -o stillanleg skrúfa.
variigebla -o skiptiskrúfa. dekstruma -o hægri
skrúfa, rétt skrúfa. livuma -o vinstri skrúfa, öfug
skrúfa. -a 1 skrúfulaga. 2 skrúfuknúinn, skrúfu-. -a
postfluo loftvörr. -ero eðl tæk skrúfusnúningur.
helicoid/o rúm gormlína. -a gormlínu-.
helik/o dýr 1 snigill (með kuðung) (Helix). 2
= helikso. -a snigils-, snigla-. -forma gormlaga,
gormlagaður, hring-, vind-. -forma ŝtuparo hringstigi.
Helikon/o ldf Helíkonfjall (í Böótíu, annað
heimkynni menntagyðjanna).
helikopter/o flu þyrla, þyrilvængja.
helikriz/o gra eilífðarblóm (= imortelo, eternfloro), sólargull (Helichrysum).
heliks/o lfæ ytri rönd eyrans.
helio/ vís (orðshluti úr grísku = sun), sól-.
heliocentr/a stj sólmiðju-.
Heliodor/o sag Helíódoros.
heliograf/o her veð 1 sólskinsmælir. 2 sólriti.
-io sólritun.
heliogravur/o = fotogravuro.
heliokemi/o eðl stj sólarefnafræði.
Heliopol/o ldf Helíópólis (heiti nokkurra
borga).
helioskop/o stj sólsjá, sólarsjónauki.
heliostat/o ljó sólarhald.
helioterapi/o læk lækning með sólargeislun (=
sunterapio), sólskinslækning.
heliotrop/o gra ste sunnublóm, vaniljublóm
(Heliotropium).
heliotropism/o gra sólsækni.
helium/o efn helíum, helín (He).
helm/o sag hjálmur (frá miðöldum).
helmint/o læk innyflaormur. -ozo ormaveiki.
-ologio ormafræði.
helode/o gra (vatnaplanta) (Helodea).
Heloiz/o bók Heloísa.
helot/o sag þræll (í Spörtu).
help/i áhr hjálpa; aðstoða, vera til aðstoðar. -i
sin, -i al si bjarga sér, bjargast. -o hjálp, aðstoð. -a
hjálpar-, hjálpandi. -anto hjálparmaður, aðstoðarmaður; hjálpari. -e de með hjálp (e-s). -ebla sem
hægt er að hjálpa. -ema hjálpsamur, greiðvikinn.
-ilo hjálparmeðal. -isto (atvinnu-)aðstoðarmaður.
ek-i áhr veita skyndihjálp. inter-i áhr miðla, sætta.
kun-i áhr vinna saman. kun-anto samverkamaður.
Hugh Martin
mal-i áhr hindra, tálma, afstýra. mal-o efn hindrun, tálmun; afturkippur. mal-a hindrandi. sen-a 1
hjálparlaus, umkomulaus; ósjálfbjarga. 2 ekki við
hjálpandi, óbætanlegur. sen-eco hjálparleysi, úrræðaleysi.
Helsinki/o jar Helsinki (höfuðborg Finnlands).
helvel/o gra skuplur (Helvella). -acoj skupluætt
(Helvellaceæ).
helvet/o per Helvetíumaður. -a helveskur. H-io,
H-ujo ldf 1 Helvetía. 2 Sviss. -ia svissneskur.
hem/o efn = hemakromogeno.
hemakromogen/o efn blóðlitunarefni.
hemant/o gra blóðlilja (Hæmanthus) (= sangofloro, sanglilio).
hemat/ læk (orðshluti úr grísku) = blóð-.
hematemez/o læk blóðuppsala, blóðspýja.
hemati/o læk rautt blóðkorn. -olizo blóðtalnaleysing. -opoezo blóðkornamyndun.
hematin/o efn hematín.
hematit/o ste blóðsteinn, járnglans, hematít.
hematodiagnoz/o læk blóðsjúkdómsgreining.
hematodinamik/o blóðaflfræði.
hematogene/a dissemado de mikroboj dreifing gerla í blóðrásinni.
hematologi/o blóðfræði.
hematom/o blóðkúla, margúll.
hematop/o dýr tjaldur (Hæmatopus ostralegus)
(= marpigo). -edoj tjaldaætt.
hematoterapi/o læk blóðsjúkdómalækning.
hematozo/o læk malaria -o = plasmodio 1.
hematuri/o blóðmiga, blóð í þvagi.
hemerokal/o gra hádegislilja (Hemerocallis
fulva); daglilja (garðblóm) (H. flava) (= taglilio).
hemi/ vís (forskeyti úr grísku) = hálf-, helftar-.
hemianestez/o tilfinningaleysi í öðrum helmingi líkamans, helftardofi.
hemianopsi/o læk helftarblinda.
hemikrani/o = migreno.
hemion/o dýr hálfasni (Equus hemionus).
hemiplegi/o læk helftarlömun, hálfvisnun.
dekstra -o lömun í hægri síðu. -ulo maður lamaður í annarri síðu.
hemipter/oj dýr skortítur (Hemiptera).
hemisfer/o 1 ldf stæ hálfhnöttur, hálfkúla, hvel.
2 stj hnatthelmingur; hnatthvel. 3 lfæ heilahvel. -a
hálfhnöttóttur, hálfkúlumyndaður.
hemistik/o ská hálf ljóðlína.
hemofili/o læk dreyrasýki.
hemoglobin/o læk blóðrauði. -emio blóðrauði í
blóðvökva, blóðvökvarauði. -urio blóðrauðaþvag.
hemoliz/o = hematiolizo.
hemolizin/o læk blóðleysandi efni.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
hemoptiz/o læk blóðhósti, blóðspýtingur.
hemoragi/o læk blæðing.
hemoroid/oj læk raufaræðahnútar, gyllinæð. -a
gyllinæða-.
hemostaz/o læk blóðrásarstöðvun; blæðingarstöðvun. -a sem stemmir blóðrás. -a pinĉilo æðarklampi. -a drogo lyf til að stöðva blóðrás.
hen/i áhl hneggja. -o hnegg.
hena/o hennalitur.
Henegovi/o ldf Henegouwen (hérað í Belgíu).
henr/o eðl rtæ henrý (spaneining).
Henriet/a per Hinrika.
Henrik/o per Hinrik.
heparin/o læk heparín.
hepat/o lfæ læk lifur. -a lifrar-. -a oleo lýsi.
-a kolbaso lifrarpylsa. -a arterio lifrarslagæð. -a
koliko gallkveisa. -aĵo mat lifrarkæfa. gras-aĵo
gæsalifrarkæfa. -ito læk gulusótt, lifrarbólga. -ulo
lifrarveikur maður. -herbo, -musko lifrarmosi,
skógarblámi (garðblóm) (Hepatica).
hepatik/o gra = hepatmusko.
hept/ vís (orðshluti úr grísku = sep) sjö-.
heptagon/o = sepangulo.
heptan/o efn heptan.
heptod/o rtæ útv sjöskauti.
Hera goð Hera (dóttir Krónosar og Rheu, eiginkona Seifs, sbr. Junono).
Herakl/o goð Herakles. la laboroj de -o þrautir
Heraklesar.
herakle/o gra bjarnarkló (Heracleum giganteum).
Heraklit/o hei Heraklítos (grískur heimspekingur).
heraldik/o vís skjaldarmerkjafræði. -a skjaldarmerkja-. -isto skjaldarmerkjafræðingur.
herb/o gra 1 jurt. 2 grængresi; gras. -a 1 jurta-;
jurtarkenndur. 2 gras-; grösugur. -aĉo illgresi (=
trudherbo). -aĵo grös og jurtir, jurtagróður. -aro,
-okovro engi, graslendi. -ejo 1 engi. 2 grasvöllur.
-ejreĝino = ulmario. -ero, -eto grasstrá. -icido gra
jurtaeitur, gróðureyðingarlyf. -isto grasfræðingur.
-obedo grasblettur. -okampo engi. -oriĉa grasmikill. -ovora plöntuetandi. arom-oj ilmgresi. birdo = stelario. drog-oj læk lækningajurt. hepat-o
= hepatmusko, hepatiko. hund-o = agropiro.
kat-o = katario. lup-o = akonito. mar-oj sjávargróður. mon-o = tlaspo. pan-o = greno. pot-oj =
aromherboj. pul-o = pulikario. sango-o = akteo.
spic-oj = aromherboj. trud-o illgresi. tern-o =
ptarmiko. veruk-o = kelidonio. vipur-o = ekio.
herbari/o gra plöntusafn, grasasafn, jurtasafn.
Herbert/o per Herbert.
131
herc/o eðl herts. kilo-o kílóherts. mega-o
megaherts.
Hercegovin/o ldf Hersegóvína.
hercini/a hersynskur. H-a Arbaro = Nigra
Arbaro.
herd/o hjörð (hjarta o.þ.u.l.).
hered/i áhr læk erfa. -a arfgengur, erfða-. -e
að erfðum. -o 1 erfð. 2 = heredaĵo. -aĵo arfur,
arfleifð. -anto lög erfingi. universala -anto einkaerfingi. -ebla arfgengur. -eco lög læk 1 arfgengni. 2
ættgengni. -igi arfleiða (e-n), arfleiða að (e-u). -igo
arfleiðsla, arfleiðing. kun-i áhr samerfa. kun-anto
samerfingi. sen-igi gera arflausan.
herez/o 1 trúvilla, villutrú. 2 villukenning. -a
trúvillu-, villutrúar-. -eco trúvilla. -i áhl halda fram
trúvillu. -ulo trúvillingur, villutrúarmaður. ĉef-ulo
villutrúarstofnari.
Herkul/o 1 per Herkúles, Herakles (=
Heraklo). 2 stj Herkúles (stjörnumerki). la
Kolonoj de -o Herkúlesarstólpar, Njörvasund,
Gíbraltarsund. -a trölls-, tröllslegur.
Herkulan/o sag Herkúlaneum (borg sem varð
undir eðjustraumi við Vesúvíusargosið árið 79
e.Kr.).
Herkules/o = Herkulo.
Herm/o per flf 1 = Hermeso. 2 Hermesarsúla.
hermafrodit/o dýr gra viðrini. -a tvíkynja, tvítóla, viðrinislegur. -eco líf viðrinissköpulag.
Hermafrodit/o goð Hermafródítos.
Herman/o per Hermann.
hermeneŭtik/o trú ritskýringarlist (einkum um
Biblíu).
Hermes/o goð Hermes (sonur Seifs og
Maju, guð vegfarenda, kaupmanna og þjófa, sbr.
Merkuro). -busto = Hermo 2.
hermet/a = hermetika.
hermetik/a vís 1 loftþéttur. 2 torskilinn. -e
fermita loftþéttur, í loftþéttum umbúðum. -eco
loftþéttleiki; torskiljanleiki.
hermit/a stæ hermískur.
Hermon/o sag Hermonfjall.
herni/o læk kviðslit, haull. -a kviðslits-. -ulo
maður sem hefur kviðslit.
herniari/o gra brúðurt (mjög lágvaxin) (Herniaria).
Hero/a bók Herós.
hero/o goð 1 hetja, kappi. 2 hálfguð. 3 aðalpersóna, söguhetja. -a hetju-, hetjulegur. -a poemo
hetjukvæði. -aĵo hetjudáð, afreksverk. -eco hetjuskapur, hetjuhugur. -ino 1 kvenhetja. 2 aðalkvenpersóna. -a-komika grátbroslegur.
Herod/o sag Heródes. -o la granda Heródes
132
Esperanto-íslensk orðabók
mikli. -o la kvaronprinco Heródes (Antípas)
fjórðungsstjóri. -ano Heródesarsinni.
Herodias per Heródías (mágkona og eiginkona
Heródesar fjórðungsstjóra).
Herodot/o per Heródótos.
heroid/o bók hetjuljóð.
heroin/o efn heróín. -omanio heróínfíkn.
herold/o 1 kallari. 2 boðberi. -i áhr boða, lýsa
(e-u) yfir.
Herostrat/o per Heróstratos. -e eins og Heróstratos.
herpet/o læk áblástur; áblásturssótt. -o zona =
zostero 2.
hers/o felligrind, fellihurð.
hes/o per Hessenbúi. H-io, H-ujo, H-lando
Hessen.
hesperid/o gra kvöldstjarna, næturfjóla (Hesperis).
Hesperidin/oj goð Vesturdísir (en Herakles
rændi gulleplum þeirra).
hetajr/o sag hetera; gleðikona.
hetero/ vís (orðshluti úr grísku), ósam-, ólíkur,
öðruvísi.
heterodoks/a rangtrúaður; frábrugðinn.
heterogen/a vís ósamkynja; misþátta; misleitur.
heteronomi/o fél ósjálfstæði.
heteropolar/a efn víxlpóla.
heteropoliacid/o efn blönduð sýra.
heterotrof/a gra sem lýtur að ófrumbjarga lífverum.
heterozigot/o líf arfblendingur, arfblendinn
maður.
hetman/o 1 kósakkaforingi. 2 herforingi.
heŭristik/o hei aðleiðsluráðning.
Heziod/o per Hesíódos (forngrískt skáld).
hezit/i áhl hika. -o hik, hikun. -a hikandi. -ema
óráðinn, hikandi. -igi láta hika, gera hikandi. sen-e
án hikunar, hiklaust, tafarlaust.
hiacint/o gra hýasinta, goðalilja (Hyacinthus
(orientalis)). akvo-o vatnagoði, vatnahýasinta
(Eichhornia crassipes).
Hiad/oj stj Regnstirnið (stjörnuþyrping í Nautinu).
hiat/o ská hljóðgap.
Hiberni/o Írland.
hibisk/o gra stokkrós (Hibiscus).
hibrid/o líf kynblendingur. -a kynblandaður,
tvíætta.
hid/a ská voðaljótur; viðbjóðslegur.
hidalg/o per spænskur aðalsmaður.
hidatid/o læk blöðrudóttir, sullungi. -ozo sullaveiki.
Hugh Martin
hidr/ vís = hidrogeno vetnis-. -i áhr vetna.
-acidoj vetnissýrur. -ido hýdríð. -oksido hýdroxíð.
hidr/o 1 goð Lernuormur (skrímsli sem Herakles hjó hausana níu af); óvættur, forynja. 2 afturkomandi hætta. 3 dýr hýdra, armslanga, holsepi
sem lifir í ósöltu vatni (Hydra). -oidoj holsepar
(Hydroida). -uloj hveljur, hveldýr (Hydrozoa).
Hidr/o stj Vira -o Lagarormurinn (stjörnumerkið Hýdrus). Ina -o Vatnaskrímslið (stjörnumerkið Hýdra).
hidracin/o efn díamíð.
hidrant/o umf vatnspóstur; brunahani.
hidrarg/o efn kvikasilfur (Hg). -a kvikasilfurs-.
hidrat/o efn hýdrat. -a hýdrats-. -(ig)i áhr
vatna. -iĝi vatnast. de-igi, des-i áhr þurrka, svipta
vatni.
hidraŭlik/o vís vatnsaflsfræði. -a vökva-.
hidrazin/o efn hýdrasín.
hidrid/o efn hýdríð.
hidro/ vís (orðhluti úr grísku) = vatn.
hidrocefal/o læk vatnshöfuð, vatnshaus, vatnsheili.
hidrodinamik/o eðl vökvaaflfræði.
hidroelektr/o vís rafmagn framleitt með vatnsafli. -a vatnsraf-.
hidrofil/a líf efn vatnssækinn.
hidrofobi/o læk vatnsfælni.
hidrofon/o sig fja neðansjávarhlustunartæki.
hidrogen/o efn vetni, vatnsefni (H). -a vetnis-.
-i áhr = hidri. -a klorido vetnisklóríð. (s. einnig
klorida acido).
hidrografi/o sjó ldf haffræði.
hidroĥer/o dýr flóðsvín (Hydrochœrus).
hidrokarbid/o efn vetniskolefni.
hidrokorak/o = kormorano.
hidrokotil/o gra vatnsnafli (íslensk vatnajurt)
(Hydrocotyle) (= akvotelero).
hidroksi/ efn hýdroxý.
hidroksid/o efn hýdroxíð.
hidroksil/o efn hýdroxýl.
hidroliz/i áhr efn kljúfa með vatnsrofi; framkvæma vatnshvörf. -o vatnsrof, vatnsgreining.
-ebla sem kljúfa má með vatnsrofi.
hidromeĥanik/o vatnsaflsfræði.
hidrometr/o eðl 1 vatnsþungamælir, lagarvog.
2 vatnsrennslismælir. -io vatnsfræði.
hidroni/o efn hýdróníum.
hidroplan/o flu sjóflugvél.
hidrops/o læk vatnssýki. -iga nefrito vatnsnýra. -ulo vatnssjúkur maður.
hidrore/o læk vatnsrennsli. naza -o nefrennsli,
rennsli úr nefi.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
hidrostatik/o vís vatnsstöðufræði, vatnsþrýstingsfræði. -a vatnsstöðu-.
hidrosulfit/o efn hýdrósúlfít.
hidroterapi/o læk vatnslækning(ar). -a vatnslækninga(r)-.
hien/o dýr híena, hýena (Hyæna).
hieraci/o gra undafífill (Hieracium).
hierarki/o 1 klerkavald, tignarröð klerka, helgivald. 2 virðingarröð, valdaröð.
hieratik/a flf 1 klerklegur, prestlegur. 2 helgi(einkum um skrift Fornegypta).
hieraŭ mfr 1 í gær. 2 um daginn, nýlega, rétt
áður. 3 = hieraŭo. -a gærdags-, sem gerðist í gær;
liðinn. -a tago = hieraŭo. -o gærdagur; aðfangadagur. - matene í gærmorgun. - vespere í gærkvöldi. antaŭ- í fyrradag.
hierodul/o inn helgivændismaður. -eco helgivændisstofnun. -ino helgivændiskona.
hierofant/o trú æðstiprestur (í launhelgum í
Elevsis).
hierogami/o vígslugerð, helgihjónavígsla.
hieroglif/o vís helgirún; myndletur, híeróglýfur.
-a myndleturs-.
Hieronim/o per Híerónýmus.
hif/o gra sveppþráður.
Higiea goð Hygieia (heilbrigðisgyðja hjá Forngrikkjum).
higien/o vís heilsufræði; hollusta. -a 1 heilsufræðilegur. 2 hollustu-, heilbrigðis-. -isto heilsufræðingur.
higrograf/o veð loftrakarit.
higrometr/o veð (loft)rakamælir. -io loftrakafræði. -ia rakafræðilegur.
higroskop/o veð rakamælir. -a 1 rakamælis-. 2
vökvadrægur, gleypur, gljúpur.
hikori/o gra hikkorítré (Carya).
Hiksos/o sag Hyksos.
hil/o 1 dýr lauffroskur (Hyla). 2 lfæ port, hlið.
pulma -o lungnaport, lungnahlið. ovaria -o eggjakerfishlið. -edoj dýr lauffroskaætt (Hylidæ).
Hilari/o per Hilaríus.
Hilda per Hildur.
Hilel/o trú Híllel. h-ismo frummynd af bræðralagsstefnu, híllelismi.
hilum/o gra nafli (á baunum og því um líkt).
Himalaj/o ldf Himalajafjöll.
himati/o sag (forngrísk eða rómversk) kápa.
himen/o 1 lfæ meyjarhaft, meydómsmerki. 2
ská hjúskapur, brúðkaup. -a brúðkaups-.
Himen/o goð Hymenaios (brúðkaupsguð hjá
Forngrikkjum).
himene/o gra fuglatré (Hymnæea).
133
himenomicet/oj gra beðsveppir, himnusveppir
(Hymenomycetes).
himenopter/oj dýr æðvængjur (Hymenoptera).
himn/o bók lofsöngur, sálmur, hymni. -a
sálma-. -adi áhl syngja sálma, lofsyngja. -aro
sálmabók. nacia -o þjóðsöngur. -ologo sálmaskáld,
sálmafræðingur. -ologio sálmafræði.
hin/o 1 dýr múlasni. 2 bib hin (= um 6,1 lítri).
hinajan/o trú Hinajana-búddismi.
hind/o per Indverji. -a indverskur. H-io, H-ujo
ldf Indland. Cisganga H-ujo Indland vestanmegin
Ganges. Transganga H-ujo Indland austanmegin
Ganges. -ia Indverja-, Indlands-. -ia lingvo hindverska. -eŭropa indóevrópskur.
Hindi/a oceano ldf Indlandshaf.
hindu/o trú hindúi. -ismo hindúasiður, hindúatrú, hindúismi. -a hindúa-, hindúískur.
Hindukuŝ/o ldf Hindukush.
Hindustan/o ldf 1 = Cisganga Hindujo. 2
Hindústan.
hioglos/o lfæ tunguvöðvi.
hioid/o lfæ málbein, tungubein.
hiosciamin/o efn hýoskýamín (= hiskiamino).
hip/o gar trjáhnífur.
hiper/ vís (forskeyti úr grísku), of-, ofur-.
hiperbat/o mfr óvenjulegt orðalag.
hiperbol/o 1 stæ breiðbogi, gleiðbogi. 2
mfr ýkjur, öfgar. -a 1 breiðbjúgur, gleiðbjúgur,
breiðboga-, gleiðboga-. 2 öfgafullur, ýktur. -oido
stæ breiðbogaflötur, gleiðbogaflötur.
Hiperbore/oj goð norðurheimskautsbúar, norðurbyggjar.
hiperemi/o læk blóðríki um of, blóðsókn.
hiperestezi/o læk tilfinningarofnæmi.
hiperik/o gra gullrunni (Hypericum). -acoj
gullrunnaætt (Hypericaceæ).
hiperkriz/a eðl yfirmarks- (um hita).
hipermetrop/a læk fjarsýnn. -eco fjarsýni.
mal-eco = miopeco.
hiperon/o eðl ofureind.
hipertensi/o læk ofþensla, ofþrýstingur. -igilo
ofþrýstingslyf; ofþenslulyf.
hipertrofi/o læk ofvöxtur. -a ofvaxinn. -i áhr
orsaka ofvöxt í.
hipn/o gra (Hypnum). -acoj faxmosaætt (Hypnaceæ).
hipnot/o læk dá, dásvefn. -a svæfandi;
dáleiðslu-. -i áhl vera í dái. -ismo dáleiðsla; dáleiðslufræði. -igi áhr, -izi áhr dáleiða. sin -izi starblína. -isto dávaldur, dáleiðandi. -izato dáþoli.
hipnoz/o læk dá.
hipo/ vís (forskeyti úr grísku), undir-, -skortur.
134
Esperanto-íslensk orðabók
Hipodamia per Hippodamía (dóttir Önomaosar, konungs í Elis).
hipoderm/o lfæ leðurhúð, undirhúð.
hipodrom/o flf 1 paðreimur, skeiðvöllur. 2
kappreiðabraut, kappreiðasvið.
hipofagi/o = ĉevalmanĝado.
hipofiz/o lfæ dingull, heiladingull.
hipogastr/o lfæ neðri hluti kviðarins.
hipoge/o flf 1 neðanjarðargröf. 2 neðanjarðarhaf.
hipogin/a gra undirsætinn.
hipoglos/o 1 dýr lúða, flyðra, spraka (Hypoglossus). 2 lfæ tungutaugar.
hipogrif/o goð hestgammur, vængfákur
(vængjaður hestur með ránfuglshaus).
hipoĥondri/o = hipokondrio.
hipokamp/o goð dýr 1 sæhestur (Hippocampus). 2 hestfiskur (ófreskja).
hipokaŝtan/o gra hrossakastanía (= ĉevalkaŝtano) (Æsculus hippocastanum). -acoj hrossakastaníuætt (Hippocastanaceæ).
hipokaŭst/o flf 1 (hjá Kínverjum) hitunarmiðstöð. 2 staður með neðanjarðarhitun.
hipokondr/o lfæ efri hluti kviðarins undir rifjabogunum.
hipokondri/o læk ímyndunarveiki, þunglyndi.
ókæti, dapurleiki. -a ímyndunarveikur. -ulo ímyndunarveikur maður.
hipokotiledon/o gra undirkímblað.
Hipokrat/o per Hippókrates (faðir læknislistarinnar).
Hipokren/o ská Hippókrene, Hestslind (á Helíkonfjalli).
hipokrit/i áhr hræsna. -a hræsnisfullur, óeinlægur. -e hræsnislega. -o, -ado hræsni, hræsnismál.
-eco hræsni. -ulo hræsnari.
hipola/o dýr söngvari (fugl) (Hippolais).
Hipolit/o bók Hippólýtos. -a Hippólýte (skjaldmeyjadrottning).
Hipomen/o goð Hippómenes.
Hipon/o sag Hippó (hafnarborg í Númidíu sem
nú heitir Annaba).
hipopotam/o dýr flóðhestur, nílhestur, vatnahestur, nykur (Hippopotamus).
hipospadi/o lfæ neðanrás (reðurs).
hipostaz/o 1 læk blóðsig í lungum. 2 hei kri
guðleg vera.
hipostil/o flf súlnasalur.
hipotalam/o lfæ undirstúka.
hipotek/o lög veð, fasteignaveð. -a veð-. -i áhr
veðsetja. sen-a skuldlaus, sem ekkert hvílir á (um
fasteign). ŝip-o skipaveð.
Hugh Martin
hipotenar/o lfæ litlafingursbunga.
hipotensi/o læk vanþensla, blóðþrýstingslækkun, lágþrýstingur. -igilo þrýstingslækkunarlyf. -ulo
maður með lágþrýsting.
hipotenuz/o stæ langhlið (rétthyrnds þríhyrnings).
hipotez/o hei tilgáta, getgáta, ágiskun. -a
ímyndaður, hugsaður, tilgátu-. -i áhr búa til tilgátu, ímynda sér, gera ráð fyrir.
hipsogram/o fja hæðarrit (= niveldiagramo).
hipsometr/o vís hæðarmælir.
hipurid/o gra lófótur (Hippuris vulgaris). -acoj
lófótsætt.
hirak/o bib stökkhéri (Ok. 30:26) (= prokavio).
Hirkan/o sag Hyrkanus.
Hiroŝim/o ldf Hírósíma (borg í Japan).
hirt/a 1 (um hár) stríður. 2 úfinn, loðinn,
ógreiddur. 3 (um stíl) ófágaður. -eco loðna. -igi
reisa (hár), ýfa. -iĝi ýfa sig, ýfast. -ismo læk óeðlileg loðna, skeggvöxtur (á konum). -ulo hárugur
maður.
hirud/o dýr blóðsuga (Hirudo). -uloj blóðsugur
(undirflokkur) (Hirudinea).
hirund/o dýr svala (Hirundo). -a svölu-. -edoj
svöluætt (Hirundinidæ). -vostulo = makaono.
bord-o bakkasvala (Riparia riparia). dom-o
landsvala (Hirundo rustica). mar-o = glareolo.
mur-o = apuso. urb-o bæjarsvala (Chelidon urbica). -vosto töpp (í geirneglingu). -vostigi geirnegla.
his/i áhr sig vinda, draga upp. -ilo dragreipi.
duon-i áhr draga upp í hálfa stöng.
hiskiam/o gra hænsnabani (Hyoscyamus).
hiskiamin/o = hiosciamino.
hisop/o bib gra ísópur (Hyssopus vulgaris).
hispan/o per Spánverji. -a spænskur. H-io, Hujo 1 ldf fél Spánn. 2 ldf Pýreneaskagi. -ismo
spænskusletta. - -amerikana spænskamerískur.
-omaŭra márískur.
hist/o lfæ vefur. -ogenezo vefjamyndun.
-okemio vefjaefnafræði. -ologo vefjafræðingur.
-ologio vefjafræði.
histamin/o lfe histamín.
histerez/o eðl seinkun, töf. magneta -o eðl segulheldni. -a ciklokurbo eðl segulheldnislykkja.
histeri/o læk sál sefasýki, móðursýki, heilakvik. -a móðursjúkur, sefasjúkur, heilakviksveikur.
-ulo sefasjúklingur.
histori/o 1 saga, sagnfræði. 2 frásaga, ævintýri.
3 skröksaga, lygasaga. -a 1 sagnfræðilegur, sögulegur. 2 sannsögulegur. -eco sögugildi, sögulegur
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
sannleikur. -eto smásaga, skrítla. -isto sagnfræðingur. antaŭ-o forsaga. antaŭ-a forsögulegur. prao fornaldarsaga. art-o listasaga. religi-o trúarsaga.
mond-o mannkynssaga. natur-o náttúrufræði.
historiograf/o per sagnaritari. -io sagnaritun.
histrik/o dýr holubroddgöltur (Hystrix).
histrion/o sag per farandleikari, lélegur leikari;
trúður, fífl. -ado öfgafengin leiklist.
Hitit/o sag Hetíti. -a Hetíta-, hetískur.
Hitler/o per Hitler. -a Hitlers-. -ano stuðningsmaður Hitlers. -ismo stjórnmálakerfi Hitlers.
hm! mfr hm!.
ho! mfr hó, ó, æ. - ve ó, æ, því miður.
hobal/o = mirho.
hoboj/o óbó.
hodiaŭ 1 í dag. 2 nú á dögum. 3 dagurinn í dag.
-a sem gerist í dag. -a tago = hodiaŭo. -o dagurinn
í dag. - matene í morgun. - vespere í kvöld.
hodometr/o ldm skrefmælir, vegmælir.
Hohencolern/oj sag Hohenzollernætt.
Hohenstaŭf/oj, Hohenstaŭfen/oj sag Hohenstaufenætt.
hoj! mfr hæ!. -i áhr kalla (til skips, frá fjarlægð), hóa. -ilo gjallarhorn.
hoj/o bún hlújárn.
hojl/i áhl nýy ýlfra, góla.
hok/o íþr 1 krókur. 2 snagi. 3 kengur (hurðar),
hjara. 4 öngull. 5 krókslag. -a 1 boginn, krókóttur. 2 útbúinn með krók(a). -i áhr krækja; fá
á öngul. -aro (fiski)lóð. -ego gripur. -eto 1 (lítill) krókur. 2 skál, merkið ˘ í ŭ. -ingo tæk lykkja.
boat-o bátshaki. buton-o (stígvéla)hneppari. ĉen-o
keðjukrókur. fajro-o = noĉostango. fiŝ-o = hoko 4.
fiŝ-i áhr veiða á öngul. kurten-o gluggatjaldskrókur, gardínukrókur. pend-o = hoko 2. pord-o hjara.
serur-o allsherjarlykill. ŝaf-o smalastafur. ŝlos-o
þjófalykill. -fadeno færi.
Hokajd/o ldf Hokkaido (japönsk eyja).
hoke/o íþr hokkí (knattleikur). -ilo hokkíknatttré, hokkíkylfa.
hola! mfr hæ!, bíddu!.
Holand/o Holland. (Ath. best er að nota
Holando um landshlutann en Nederlando um
sjálft landið). -ano Hollendingur. Nova -o Nýja
Holland, Ástralía.
hold/o sig lest, farmrými (skips) (= ŝipkelo).
holding/o ver eignarhaldsfélag, móðurfyrirtæki, yfirráðafélag.
Holivud/o ldf Hollywood, Hollívúdd.
holk/o gra hestagras, loðgresi (slæðingur)
(Holcus).
holmi/o efn holmíum, holmín (Ho).
135
holocefal/oj dýr hákettir (Holocephali).
holocen/o jar nútími (= aluvio).
Holofern/o bib Hólófernes.
holograf/o lög eiginhandarerfðaskrá.
holografi/o tæk heilmyndun, almyndun.
holoste/o gra (Holosteum (umbellatum)). -oj
dýr beingljáfiskar (Holostei).
holoturi/o dýr sæbjúga (Holothuria) (= markolbaso).
Holstini/o inn Holstein, Holtsetaland. -ano
Holtseti.
hom/o dýr maður. -a mannlegur; manns-,
manna-. -aro mannkyn. -arano 1 heimsborgari.
2 bræðralagsmaður. -aranismo bræðralagsstefna.
-eco manneðli. -ego = giganto. -eto dvergur, smávaxinn maður. -ido mannsins barn (sbr. la Filo de
homo (Jesuo): mannssonurinn). -ino kvenmaður.
-amo mannkærleiki, mannúð. -ama mannúðlegur. -plena fjölmennur. ĉiu-a almennur, allsherjar-.
inter-a manna á milli. komune-a alþýðu-, allra
manna. kvazaŭ-o 1 mannslíki. 2 fuglahræða. malo skrælingi, skrímsli. ne-a ómannlegur. pra-o
frummaður. sen-a óbyggður, auður. sen-igi eyða
að íbúum. super-o ofurmenni. super-a tröllaukinn. grand-eco göfuglyndi. multe-a = homplena.
neĝ-o snjómaður. pajlo-o leppur, heybuxi. ran-o
froskmaður.
homeopat/o læk smáskammtalæknir. -io
smáskammtalækningar. -ia smáskammta-.
Homer/o bók Hómer. -a Hómers-, hómerskur,
Hómerslegur.
homili/o prédikun, húslestur.
homo/ vís (orðshluti úr grísku) sam-.
homofon/o hlj samhljóða orð.
homogen/a vís stæ eingerður, samkynja, samþátta; einsleitur. -eco eingerð, samþætti. -igi gera
einsleitan, jafna; fitusprengja (mjólk).
homolog/a stæ efn lfæ samsvarandi. -eco samsvörun.
homonim/o mfr einsheiti. -eco einsnefning.
homoseksual/a = samseksama.
homoteti/a stæ einslaga.
homozigot/o líf arfhreinn einstaklingur; samerfðafruma.
homunkul/o vís gervidvergur.
Hondur/o, Honduras/o ldf Hondúras. -a hondúrskur. -ano Hondúri, Hondúrasbúi.
honest/a 1 heiðarlegur, ráðvandur. 2 siðsamur. -o, -eco ráðvendni, heiðarleiki; siðsemi. -ulo
ráðvandur maður. mal-a óráðvandur, óheiðarlegur.
mal-o, mal-eco óráðvendni, óheiðarleiki, ósiðsemi. mal-aĵo óheiðarlegt verk, óheiðarlegt orð.
136
Esperanto-íslensk orðabók
mal-ulo óráðvandur maður. ne-a óáreiðanlegur.
Hongkong/o ldf Hong Kong.
honor/i áhr 1 virða (mikils), hafa í heiðri.
2 heiðra, sæma. -a 1 heiðarlegur, sómasamlegur, sæmdar-. 2 virðingarverður. 3 heiðurs-. -o
heiður, sómi, virðing. -ado virðing. -aĵo heiðursmerki; heiðursgjöf, heiðurstákn. -iga til sæmdar.
-inda háttvirtur, heiðvirðilegur. mal-i áhr vanvirða; ærumeiða; óvirða, smána. mal-o óþokki,
svívirðing, smán. mal-a vansæmandi, óheiðarlegur. sen-a virðingarlaus, ósæmilegur. sen-o skömm.
sen-igi svívirða.
honorari/o ómakslaun, borgun, gjald, kaup, ritlaun. -i áhr borga ómakslaun.
Honŝu/o ldf Honsjú (japönsk eyja).
hont/i áhl blygðast sín, skammast sín. -o bib
skömm; blygðunarsemi; smán. -a feiminn, skammarlegur. -a parto hreðjar; sköp. -ema feiminn.
-igi láta skammast sín, láta verða til skammar.
-iga sem er til skammar. -iĝi verða til skammar. -inda svívirðilegur, auðvirðilegur. -indaĵo 1
svívirðing, smán, níðingsverk. 2 = honta parto.
-indulino = senhontulino. sen-a blygðunarlaus.
sen-eco ósvífni, óskammfeilni, blygðunarleysi.
sen-igi gera blygðunarlausan. sen-ulino dækja.
seks-o = pudoro.
hop! mfr hopp!, hoppsasa!. -i áhl hoppa,
stökkva (öðrum fæti).
hoplit/o inn þungvopnaður fótgönguliðsmaður
(hjá Forngrikkjum).
hor/o 1 klukkustund, klukkutími. 2 Kioma
-o estas? Hvað er klukkan? 3 tími. 4 trú tíð.
-a klukkutíma-. -a angulo stj tímahorn. -a zono
tímabelti. -aro ferðaáætlun, tímaáætlun. laboroj vinnutími. last-a á síðustu stundu. lerno-o
kennslutími. -montra ombro stigskuggi (Jes.
38:8).
Horaci/o per Horatíus.
hord/o 1 flokkur, sveit (hirðingja). 2 ránsflokkur. la Ora H-o Tartaraflokkurinn.
horde/o gra 1 bygg (Hordeum). 2 bygggrjón.
-a kaĉo bygggrautur. -aĵo byggmatur. perla -o
perlugrjón.
hordeol/o læk vogrís (á auga).
horizont/o 1 sjóndeildarhringur, sjónbaugur.
2 sjónarrönd; skilningur. videbla -o sjó sýnilegur
sjóndeildarhringur. ĉiela -o sjó sjónbaugur. sena 1 án sjónarrandar. 2 ótakmarkaður. malvast-a
þröngsýnn.
horizontal/a láréttur. -o lárétt lína, láréttur flötur. -eco lárétt ástand. -iĝo flu afréttun, útjöfnun
(flugvélar).
Hugh Martin
horloĝ/o klukka, stundaklukka; úr. -a klukku-.
-eto lítil klukka, úr. -isto úrsmiður. -ujo úrkassi.
akvo-o = klepsidro. brak-o armbandsúr. kesto-o
gólfklukka, standklukka. klik-o, kontrol-o skeiðklukka. kukol-o gaukklukka. pendol-o pendúlklukka. poŝ-o vasaúr. sablo-o stundaglas. sun-o
sólúr. vek-o vekjaraklukka.
hormin/o gra drekagin (garðjurt) (Horminium).
hormon/o lfæ gra hormón, vaki.
Horn/a Kabo ldf Hornhöfði (syðst í SuðurAmeríku).
horor/o bók kuldahrollur, hryllingur, viðbjóður.
-a hryllilegur, viðbjóðslegur. -i áhl hrylla (við). -igi
hræða.
horoskop/o trú stjörnuspá, ævisjá, hóróskóp.
hort/o ská aldingarður.
hortensi/o gra hindarblóm, vatnsrunni, hortensía (Hydrangea hortensis).
hortikultur/o garðrækt, garðyrkja. -ejo gróðrarstöð. -isto garðyrkjumaður, garðyrkjufræðingur.
hortulan/o dýr kjarrtittlingur (Emberiza hortulana).
Horus/o goð Hórus (sólarguð hjá Fornegyptum).
hosana! hósanna! (hebreskt orð sem merkir
„Frelsa oss“).
hospic/o inn húsaskjól, gistiheimili (í klaustri).
hospital/o læk sjúkrahús, sjúkrahæli. -a sjúkrahús(s)-.
hosti/o kaþ obláta, altarisbrauð, brauðið (í altarissakramentinu). -ujo bakstursskrín, oblátuaskja.
-levado kaþ upplyfting oblátu. -montrilo oblátuáhald (til sýnis).
Hoŝea per Hósea.
hot!, hoto! mfr hopp!.
hotel/o sag 1 gistihús, hótel. 2 (í Frakklandi)
herragarður. -a hótel-. -isto, -mastro hótelstjóri.
Hotentot/o per Hottintotti.
hu! mfr svei!. -i áhl 1 væla. 2 hæða, spotta. 3
hvína. - ha! svei mér. -, - uhú (ugluvæl).
hub/o jörð (fornt). -ulo smábóndi.
Hubert/o per Húbertus.
Hudson/o ldf Hudson-á, Hudson river. -a Golfo
Hudsonflói. -a Markolo Hudsonsund.
huf/o dýr hófur. -uloj hófdýr (Ungulata). -umo,
-fero skeifa. -umi, -feri áhr járna. nepar-uloj dýr
stakhæfingar, staktæð dýr (Perissodastyla). paruloj dýr jafnhæfingar, klaufdýr (Artiodactyla).
pra-uloj frumhófdýr (Protungulata). unu-ulo einhæfingur (= ekvo).
Hug/o per Húgó, Hugi.
hugenot/o kri franskur kalvínstrúarmaður,
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
húgenotti.
huj! mfr æ, ó.
Huĵi = Fuĵi.
hul/o 1 sig lognalda, undiralda, ylgja. 2 flu
skrokkur (skips eða flugvélar) (= ŝelo). hula-o
húla-húladans.
huligan/o óspektagemlingur.
hum/o bún jarðvegur, mold.
human/a mannúðlegur, mildur. -eco mannúð,
manngæska. -igi gera mannúðlegri, milda. -ismo
mannúðarstefna; fornmenntastefna, húmanismi.
-isma húmanískur. -isto húmanisti, fornmenntamaður. mal-a ómannúðlegur; miskunnarlaus.
humer/o lfæ upphandleggsbein, upparmsleggur.
humid/a eðl rakur. -o, -eco raki. grado de -eco
rakastig. absoluta -o veð rakamagn. mal-a veð
rakalítill.
humil/a auðmjúkur, lítillátur. -eco auðmýkt, lítillæti. -ega sleikjulegur. -igi auðmýkja; lítillækka.
-igo auðmýking; lítillækkun. -iĝi auðmýkja sig.
-iĝo sjálfsauðmýking. -ulo auðmjúkur maður. mala drambsamur, hrokafullur. mal-o, mal-eco hroki,
dramb, ofmetnaður.
humor/o læk 1 skap, skaplyndi. 2 = humuro.
3 vökvi, vessi. -a læk 1 skap-. 2 = humura. 3
líkamsvessa-. -ismo vessakenning. -isto = humuristo. bon-igi uppörva, herða upp. malbon-igi
skaprauna.
humoresk/o tón húmoreska, gletta.
humur/o kímni, fyndni. -a kíminn, kímilegur,
gamansamur. -aĵo 1 kæti, gamansemi; gamanyrði.
2 kímnirit; gaman, glens, spaug. -isto kímniskáld;
fyndinn maður og gamansamur, spaugari.
Hun/o sag 1 Húni. 2 villimaður, skrælingi. -a
Húna-.
hund/o dýr hundur (Canis), rakki. -a 1 hunda-.
137
2 vesæll, aumur. -aĉo hundkvikindi. -aro hundahópur. -ejo hundagirðing, hundaeldisstöð. -eto
smáhundur, lítill hundur. -ido hvolpur. -ino tík.
-ujo hundahús, hundakofi, hundaklefi. vir-o hundur. ĉas-o veiðihundur. ĉen-o tjóðraður hundur,
varðhundur. dan-o danskur hundur (gríðarstór).
fajro-o hlóðagrind. halt-o fuglaveiðihundur (sem
vísar til fugls). hispan-o = spanielo. kort-o varðhundur. lepor-o = levrelo. lup-o úlfhundur, dýrhundur. mar-o 1 selur. 2 sægarpur. mel-o = vertago. sang-o blóðhundur. ŝaf-o fjárhundur. spur-o 1
sporhundur. 2 spæjari. ter-o völskuhundur. vulpoo refahundur.
Hund/o stj Stórihundur (stjörnumerki). Malgranda -o Litlihundur (stjörnumerki). -aj tagoj
hundadagar. -a Stelo Hundastjarnan, Síríus (stjarnan α í Stórahundi).
hungar/o Ungverji. -a ungverskur. H-io, H-ujo
Ungverjaland.
hup/o dýr tæk 1 skúfur. 2 flauta (á bíl o.þ.u.l.).
-i áhl flauta.
hura mfr húrra. -i áhl hrópa húrra, húrra.
hurd/o grind; rimlagirðing. -okurado grindahlaup.
huri/o trú per 1 yndismær (í Paradís múhameðstrúarmanna). 2 yndisfögur kona.
hurl/i áhl ýlfra, spangóla.
Huron/o per Huronindíáni. -a Lago ldf Huronvatn.
Hus sag Jóhann Húss (tékkneskur siðbótarmaður). -ano fylgismaður Jóhanns Húss.
husar/o húsari.
huŝ! mfr burt, farðu, snautaðu, svei.
hu-u-u! mfr þytur vinds.
huz/o dýr styrja (í Svartahafi og Kaspíahafi)
(Acipenser huso).
138
Esperanto-íslensk orðabók
Ĥ, ĥ mfr 11. stafur esperanto-stafrófsins. Ath.
Það má breyta ĥ í k (samkvæmt reglu frá 1921)
ef það stendur rétt eftir r. Síðan hefur þessi venja
orðið algengari (nema misskilningur geti orðið).
ĥ/o mfr há með hatti (heiti bókstafsins ĥ).
Ĥabakuk/o per Habakkuk.
Ĥagaj/o per Haggaí.
ĥalazi/o = kalazio.
ĥalde/o per Kaldei. Ĥ-ujo ldf Kaldea.
Ĥam/o bib Kam (sonur Nóa). -ido Hamíti. -a
hamítískur. -idaj lingvoj hamítísk tungumál.
ĥameleon/o dýr kameljón (Chamæleo). -a 1
kameljóns-. 2 hverflyndur.
ĥamsin/o heit sunnan- eða suðvestanátt (í
Egyptalandi).
ĥan/o sag per khan, austrænn prins.
Ĥanoĥ per Henok.
ĥaos/o 1 óskapnaður, ginnungagap. 2 ringulreið. -a 1 óskipulegur, á ringulreið. 2 sem lýtur að
ginnungagapi.
ĥaradri/o dýr sandlóa (Charadrius). -edoj lóuætt (Charadriidæ). -oformaj = vadbirdoj (Charadriiformes).
Ĥaribd/o = Karibda. Á sama hátt finnast önnur grísk nöfn sem byrja á Ĥ, á K.
Ĥarkov/o ldf Kharkov.
Ĥaron/o stj Karon (eitt tungla Plútós).
ĥat/o ská stráþakinn kofi.
ĥeder/o piltaskóli gyðinga, heder.
ĥeloni/o dýr sæskjaldbaka (Chelonia). -edoj
sæskjaldbökuætt (Cheloniidæ).
ĥemi/o vís = kemio.
Ĥetid/oj bib = Hititoj.
ĥetognat/oj dýr pílormar (Chætognatha).
ĥi mfr kí, 22. bókstafur gríska stafrófsins (X,
χ).
ĥil/o = ĉilo.
ĥimer/o 1 goð Kímera (óvættur, ljón að ofan-
Hugh Martin
verðu, dreki að neðanverðu, en hauðna í miðju).
2 hugarburður, draumórar. 3 dýr hámúsaættkvísl
(Chimæra). -a furðulegur, ótrúlegur, ímyndaður.
-ulo draumóramaður.
ĥin/o = ĉino. Ĥ-ujo = Ĉinujo.
Ĥiram/o bib Híram (konungur í Týrus).
ĥironekt/o dýr vatnpungrotta (Chironectes).
ĥiropter/o dýr leðurblaka (= vespertuloj)
(Chiroptera).
ĥirurg/o = kirurgo.
ĥitin/o = kitino.
ĥiton/o 1 dýr nökkvi (Chiton). 2 = kitono.
Ĥizkija bib Hiskía (Júdakonungur).
ĥmer/o sag Kmeri.
ĥoan/o lfæ koknasir.
ĥoler/o læk kólera (= kolerao). somera,
sporada -o iðrakvefsótt. -a kóleru-. -eto niðurgangur. -ulo kólerusjúklingur. -oforma eins og í
kóleru.
ĥomer/o bib kómer (= 364 l).
ĥondroste/oj dýr brjóskgljáfiskar (Chondrostei).
ĥondrostom/o dýr nösungur (Chondrostoma).
ĥor/o lei tón 1 dans- og söngflokkur. 2 dans,
söngur, kór (í grísku leikriti). 3 söngflokkur, kór.
infana -o barnakór. 4 kórsöngur. 5 einræmishópur, flokkur. -a kór-. -e í einum kór. -aĵo = ĥoro 2,
4. -ano meðlimur dans- og söngflokks. -ejo kór,
kórpallur (í kirkju). -estro 1 = korifeo. 2 = kapelestro. -isto kórsöngvari.
ĥoral/o tón sálmalag, messusöngur.
Ĥorasan/o ldf Khorasan.
ĥord/o lfæ hryggstrengur. -uloj seildýr (Chordata).
ĥore/o fettu-brettu-sýki, rykkjadans.
Ĥoreb/o bib Hóreb.
Ĥorsabad/o inn Khorsabad (þorp í Írak).
ĥot/o inn kota (dans frá Aragóníu).
Ĥuram/o per Húram.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
I, i 1 mfr 12. stafur esperanto-stafrófsins. 2 (í
rómverskum tölum) I = einn, II = tveir, III = þrír.
3 efn I = jodo. 3 merki lögunar, t.d. I-relo I-braut.
p
1. 4 I = itala lingvo. 5 i = I (tölustafur). 6 i =
greka ypsilon (= ipsilono).
-i mfr ending nafnháttar sagna, t.d. iri (að) fara;
paroli (að) tala. - -modo = infinitivo.
-i/ mfr (viðskeyti) 1 = -uj- (í heitum landa), t.d.
Norvegio = Norvegujo. 2 til að mynda fræðinafn
úr nafni fræðingsins (einkum við -graf, -krat, -log,
-mat, -nom, -pat, -tom, -urg, -zof), t.d. agronomo
búfræðingur; agronom-o búfræði. 3 til að mynda
orð sem merkir tækni úr heiti tækisins, t.d. stetoskopo hlustpípa, stetoskop-o hlustun, brjóstskoðun.
i/o mfr eitthvað, nokkuð. -a einhver, einhvers
konar.
ia/i áhl rymja, hrína (um asna).
ial mfr einhvers vegna, af einhverju.
iam mfr einhvern tíma, einhverju sinni; nokkurn tíma, nokkru sinni. -a sem einu sinni var.
ibeks/o dýr steingeit (Capra ibex).
Iber/o per Íberi. -a íberískur. -ujo ldf Íbería,
Spánn. Kelt-o þjóð blönduð af Keltum og Íberum
og oftast nefnd Íberar.
iberid/o snækragi (Iberis amara); sveipkragi
(I. umbellata).
ibis/o dýr íbis (Ibis).
-icid/ líf bún (óopinbert viðskeyti) eitur gegn,
-eyðingarlyf, t.d. herb-o eitur gegn gróðri; insekto skordýraeitur.
-id/ mfr viðskeyti sem táknar 1 afkvæmi, niðja,
t.d. reĝ-o prins, kóngssonur; bov-o kálfur. Sturl-oj
Sturlungar. 2 efn -íð, t.d. cian-o sýaníð. -o 1 barn,
sonur. 2 niðji. 3 lærisveinn. -aro niðjar. -arano
niðji.
Id/a -a Monto ldf Idafjall (en þar var París,
sonur Príamosar, kvaddur til úrskurðar um fegurðarverðlaun meðal gyðjanna).
Id/o 1 leyninafn Louis de Beaufront. 2 Ído, heiti
tungumáls sem de Beaufront og Couturat gaf út,
sem átti að vera endurbætt esperanto. -isto ídisti,
fylgismaður Ídos.
Idah/o ldf Idaho (fylki í Bandaríkjunum).
ide/o hei 1 hugmynd. 2 hugsun. 3 hugtak. -a
1 hugsunar-, hugmyndar-. 2 = ideala. -aro hugmyndakerfi; hugtök. -ismo hughyggja. -isto hughyggjumaður. sam-ano skoðanabróðir, samherji.
sam-anaro esperantistar sem heild.
ideal/o 1 hugsjón. 2 fyrirmynd, afbragð. -a
fyrirmyndar-, fullkominn. -igi klæða hugsjónarhjúpi, setja dýrðarblæ á. -ismo 1 hugsjónastefna,
139
ídealismi. 2 = ideismo. -isto 1 hugsjónamaður,
ídealisti. 2 = ideisto. sen-a hversdagslegur, venjulegur.
ident/a samur, eins. -aĵo stæ 1 samstæða. 2 aljafna. -eco samsemd. pruvi ies -econ: sanna hver
e-r er, sanna að e-r sé sá sem hann er sagður. -igi
1 samsemja, samræta, taka sem eitt og sama. 2
þekkja, sanna (að e-r sé sá eða sá). -iga plato
nafnnúmersplata. -iga karto persónuskilríki, nafnskírteini. -iĝi kun telja sig (vera), telja sig hluta
(e-s).
ideografi/o vís myndletur. -aĵo myndleturstafur.
ideogram/o vís = ideografiaĵo.
ideolog/o hugmyndafræðingur. -io 1 hugmyndafræði, hugtakafræði. 2 hugmyndakerfi. -ia
hugmyndalegur.
idili/o 1 sveitasæla. 2 einföld ást. 3 hirðingjaljóð. -a hirðingjafriðsæll, unaðslegur.
idioblast/o gra sérstæðingur.
idiom/o mál, tungumál; mállýska. -a mállýsku-.
-aĵo = idiotismo.
idiopati/o læk frumkvilli.
idiosinkrazi/o læk ofnæmi (gegn e-u sem öðrum verður gott af).
idiot/o læk 1 fábjáni, örviti. 2 bjáni, auli, fífl. -a
1 fábjánalegur, hálfvitalegur. 2 asnalegur, heimskulegur. -aĵo vitleysa, asnaskapur, bjánalegt mál; fábjánaverk. -eco læk 1 fábjánaskapur, örvit. 2 vitleysa, flónska, asnaskapur. -igi gera heimskulegan,
gera að fábjána.
idiotism/o máleinkenni, orðatiltæki.
idl/i áhl tæk vél ganga í lausagangi. -ado lausagangur. -ilo fríhjól, millitannhjól.
idol/o 1 hjáguð, skurðgoð, goð. 2 átrúnaðargoð.
-a skurðgoða-, goða-. -ano heiðingi, skurðgoðadýrkari, skurðgoðadýrkandi. -ejo hof. -igi gera að
átrúnaðargoði, tigna. -isteco heiðni. -kulto, -servo
skurðgoðadýrkun.
Idomene/o goð Ídómeneifur.
Idu/oj sag íðusdagur: (í mars, maí, júlí og október) fimmtándi dagur. (í janúar, febrúar, apríl, júní,
ágúst, september, nóvember og desember) þrettándi dagur (samkvæmt rómverska almanakinu).
Idume/o per = Edomo 2.
idus/o dýr gullgægir (Leuciscus idus).
ie mfr einhvers staðar; nokkurs staðar.
I.E.A. inn (skammstöfun) = Islanda
Esperanto-Asocio Íslenska esperantosambandið.
iel mfr einhvern veginn, á einhvern hátt. -e með
hvaða móti sem er. vivi -e-trapele hafa til hnífs og
skeiðar.
140
Esperanto-íslensk orðabók
ies mfr einhvers (manns).
Ifigeni/a goð Ifigeneia (dóttir Agamemnons).
ifrit/o = efrito.
-ig/ mfr viðskeyti sem táknar að gera e-ð að e-u,
koma e-u í e-t ástand, láta verða, t.d. akr-i hvessa;
al-i bæta við, auka við; en-i láta inn í; for-i koma
burt. sur-i láta upp á. vic-i raða, setja í röð. tru-i
gata, gera göt á. trink-i brynna. -i áhr mfr láta,
gera; hvetja. -e de af völdum (e-s).
igl/o byg eskimóasnjóhús.
Ignac/o per Ignatíus. -a fabo kransauga.
ignam/o gra kínversk kartafla.
ignor/i áhr hafa að engu, látast ekki sjá, látast
ekki vita, gefa engan gaum að, hunsa, hundsa. -ado
ógaumgæfni. ne-ebla sem ekki er hægt að hafa að
engu, sem er þörf að gaumgæfa.
igvan/o dýr legúan (e.k. eðla í Suður-Ameríku
(Iguana). -edoj legúanaætt (Iguanidæ).
igvanodont/o stg grænskegla (e.k. risaeðla)
(Iguanodon).
-iĝ/ mfr viðskeyti sem táknar að verða, komast
í e-t ástand, t.d. edz-i giftast; mut-i verða mállaus;
surbord-i fara á land. -i verða.
iĝ/i áhl mfr verða.
iĥtiofagi/o það að lifa á fiski, fiskát.
iĥtiokol/o sundmagalím, fiskilím.
iĥtiolog/o fiskifræðingur. -io fiskifræði.
iĥtiosaŭr/o stg fiskeðla, hvaleðla (Ichthyosaurus). -uloj fiskeðlur (= fiŝsaŭroj) (Ichthyosauria).
Ijob/o per Job.
-ik/ mfr allsherjarviðskeyti sem táknar 1 list,
tækni, t.d. poet-o skáldskaparfræði; stilist-o stílfræði; gimnast-o leikfimi. elekron-o rafeindafræði, rafeindatækni. 2 aldir í jarðsögu, t.d. neolito nýja steinöld. 3 (í saltaheitum) fer-a oksido
járnildi, sbr. -oz-.
Ikar/o goð stj Íkaros (smástirni).
Ikari/o ldf Íkaría (grísk eyja í Eyjahafinu).
ikneŭmon/o inn 1 faraósrotta (Hepestes ichneumon). 2 = ikneŭmanoido. -oido dýr sníkjuæðvængja (Ichneumon).
ikon/o kri íkon. -ologio íkonafræði. -rompisto
= ikonoklasto. -vando = ikonostazo.
ikonografi/o bók myndasafn; myndfræði. -a
mynda-.
ikonoklast/o kri myndabrjótur.
ikonoskop/o fja myndlampi (í sambandi við
sjónvarpsmyndavél).
ikonostaz/o inn myndveggur.
ikor/o læk ýlduvilsa, þunn graftarvilsa úr fúasári.
ikosaedr/o = dudekedro.
Hugh Martin
iks/o mfr ex (heiti latneska bókstafsins x). [(í
rómverskum tölum) X = 10] - -radioj eðl = Xradioj, rentgenradioj.
iksi/o gra kornlilja (Ixia).
Iksion/o goð Ixíon (faðir kentára).
iksod/o dýr blóðmaur (Ixodes).
ikt/o ská læk 1 áhersluatkvæði (í bundnu máli).
2 slag; áfall. apopleksia -o skyndilegt heilaslag.
sen-o ská áherslulaust atkvæði (í bundnu máli).
ikter/o læk gula. katara -o gulusótt. infekta -o
Weils veiki.
iktio- = iĥtio-.
iktioz/o goð hreisturveiki, hreisturhúð, roðhúð.
-il/ mfr töl viðskeyti sem táknar áhald, tæki,
t.d. akrig-o brýni; kudr-o nál; tranĉ-o hnífur. -o
verkfæri, áhald, tæki, tól. -aro verkfæri sem saman
eiga. -ujo verkfærakassi.
ile/o lfæ dausgörn, bjúgþarmur. -ito læk dausgarnarbólga. -ocekuma valvo dausgarnar- og kviðarholsloka.
ileks/o gra kristþyrnir (Ilex), járneik.
ili mfr þeir. þær, þau. -a þeirra.
ili/o lfæ mjaðmarspaði.
Iliad/o bók Ilíonskviða.
iliak/o lfæ mjaðmarbein (= koksosto). -a
mjaðmarbeins-.
-iliard/ stæ viðskeyti til að mynda tölur, en það
táknar þúsund -illjónir, t.d. du-o = 1015 ; tri-o =
1021 ; kvar-o = 1027 . sbr. -ilion.
ilici/o gra stjörnuanís (= stelanizo) (Illicium).
ilini/o efn prómeþíum, prómeþín (=
prometio) (Il eða Pm).
Ilinojs/o ldf Illinois (fylki í Bandaríkjunum).
-ilion/ stæ viðskeyti til að mynda tölur, en það
táknar milljónaveldi, t.d. du-o = billjón; tri-o =
1018 ; kvar-o = 1024 ; tri dekdu-oj = 3 1072 ;
tridek du-oj = 30 1012 .
Ilion/o inn Ilíon.
Iliri/o ldf Illyríum. -a Illyríums-.
ilium/o = ilio.
ilj/o = ilio.
ilumin/i áhr fag trú 1 skreyta ljósum, skrautlýsa, uppljóma. 2 lýsa. -ado 1 skrautlýsing, uppljómun. 2 lýsing, litsetning. -aĵo ljós, ljósaskraut.
-iĝi trú 1 vera skreyttur ljósum. 2 vera upplýstur.
-ismo vitrunardul. -isto lýsingarmaður; handritslýsingarmaður.
iluminaci/o 1 skrautlýsing. 2 ljós.
ilustr/i áhr 1 myndskreyta, prýða með myndum. 2 útskýra, lýsa. -ado 1 myndskreyting. 2
útskýring. -aĵo 1 myndskreyting, mynd. 2 skýringardæmi, dæmi til útskýringar. -isto teiknari,
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
myndskreytari.
iluzi/o 1 glapsýn, sjálfsblekking, skynvilla. 2
tál, tálvon, gyllivon. -a blekkjandi, tylli-, óraunhæfur. -i áhr blekkja. -iĝi blekkjast, gera sér tálvonir. -isto sjónhverfingamaður, töframaður. senigi svipta tálvon(um), svipta blekkingu. sen-iĝo
vonbrigði.
imag/i áhr ímynda sér, gera sér í hugarlund. -o
1 ímyndun, ímyndunarafl, hugarlund. 2 ímynd.
-a ímyndaður, hugsaður. -ado ímyndun. -aĵo
ímynd. -ebla hugsanlegur. ne-eble ótrúlega. -ipovo
ímyndunarafl.
imagin/o dýr kynþroskað skordýr.
imaginar/a stæ -a nombro lóðtala. -o lóðtala.
imam/o 1 klerkur múhameðstrúarmanna. 2
fursti múhameðstrúarmanna. -ujo furstadæmi.
imanent/a hei íverandi, meðskapaður, sem býr
í e-u, óaðskiljanlegur.
imbecil/o læk fáviti. -a fávita-, fávitalegur. -eco
fávitaskapur.
imbrik/i áhr leggja (e-ð) yfir annað, skara. -ita
skaraður.
imersi/o stj (um himinhnött) hvarf, það að
hverfa inn í skugga annars.
imid/o efn imíð.
imidazol/o efn imídasól.
imin/o efn imín.
imit/i áhr 1 stæla, herma eftir, breyta eftir. 2
líkja eftir. -a eftirlíkingar-, gervi-. -aĉi áhr apa
eftir. -o, -ado eftirlíking, stæling, eftiröpun. -aĵo
eftirlíking, stæling, eftirhermur. -anto stælir, eftirherma, eftirbreytandi. -isto eftirlíkjandi. ne-ebla
óeftirlíkjanlegur, óviðjafnanlegur. son-o hljóðlíking. son-a hljóðlíkingar-, hljóðlíkjandi.
imortel/o gra eilífðarblóm (= helikrizo).
impedanc/o eðl samviðnám, tvinnviðnám.
karakteriza -o fja bylgjuviðnám. -a bobeno deyfispóla.
imperativ/o mfr 1 boðháttur. 2 valdboð, skylduboð. -a 1 boðháttar-. 2 sem jafngildir skipun. -a
mandato fulltrúasæti þar sem fulltrúi er bundinn
vilja kjósenda.
imperator/o sag imperator, yfirhershöfðingi (í
her Rómverja). -eco yfirhershöfðingjavald (utan
Rómaborgar).
imperfekt/a mfr sem táknar dvöl verknaðar. -a
prezenco ólokin nútíð. -a preterito ólokin þátíð.
-a futuro ólokin framtíð. -a volitivo ólokinn boðháttur, ólokinn viðtengingarháttur, ólokinn óskháttur þátíðar. -a infinitivo ólokinn nafnháttur. -o
mfr ólokin þátíð; þátíð sem leggur áherslu á dvöl
verknaðarins.
141
imperi/o sag 1 keisaradæmi. 2 heimsveldi, stórveldi. -a keisara-; heimsveldis-. -i áhl stjórna/ríkja
sem keisari. -estro keisari. -estrino keisaraynja,
keisaradrottning. -ismo efh 1 heimsvaldastefna, heimsveldisstefna; stórveldisstefna. 2
keisaravaldsstefna. 3 landvinningastefna. -isto
heimsvaldasinni, heimsveldissinni. -estredzino
keisarafrú.
imperial/o þak með sæti (á vagni).
imperialism/o = imperiismo.
imperialist/o = imperiisto.
impertinent/a óskammfeilinn, ósvífinn. -eco
ósvífni. -ulo dóni.
impet/i áhl ryðjast, brjótast. -o hreyfiafl; hraði.
-a bráður, ákafur.
impetigin/o læk hrúðurgeit; kossageit. -a
kossageitar-. -izado bólusetning með kossageit.
implic/i áhr fela í sér. -ita þegjandi. mal-i áhr
skýra nákvæmlega.
implik/i áhr flækja (e-n í e-ð), bendla. -a flókinn. -o tvistur, flækja, benda. -aĵo hnútur, flækja.
-iĝi 1 ver(ð)a fastur (per = á). 2 vera flæktur (í e-ð).
inter-ita flæktur. -ilo möskvi. mal-i áhr greiða
flækju í, losa, leysa. nemal-ebla ófær. am-o ástarævintýri.
implod/i áhl eðl hrynja saman, springa inn á
við.
impon/i áhl ægja, vekja lotningu. -a mikilfenglegur, tilkomumikill. -eco álit, lotning.
import/i áhr ver flytja inn (í land). -a
innflutnings-. -ado innflutningur. -isto innflytjandi.
impost/o hag skattur. laŭenspeza -o tekjuskattur. nerektaj -oj hag óbeinir skattar. rektaj
-oj hag beinir skattar. -i áhr leggja skatt á. -ebla
skattskyldur; tollskyldur. -isto skattheimtumaður;
tollheimtumaður. -eviti áhl svíkja undan skatti.
-evitulo skattsvikari. sen-a óskattlagður; tollfrjáls.
super-i áhr leggja viðbótarskatt á. super-o viðbótarskattur, álagsskattur. haven-o hafnargjöld.
hund-o hundaskattur. kap-o höfuðskattur. lim-o
tollur. diferenciga lim-o hag verndartollur. pont-o
brúartollur. sal-o saltskattur. sang-o herskylda. tero gjald af landi. -kvoto skattálagning. -paganto
skattborgari, skattgreiðandi. -ejo tollhús; skattstofa.
impoŝt/o byg bogasylla (á súlu). -aro bogasyllaröð.
impotent/a ónýtur, ekki getnaðarfær, getulaus.
-o, -eco getuleysi til samfara.
impoz/i áhr pre raða síðum saman í örk (í prentverki).
impregn/i áhr læk tæk klæ 1 frjóvga. 2 vætu-
142
Esperanto-íslensk orðabók
verja, vatnsþétta; fúaverja. 3 gegnsýra; gegnvæta.
4 metta. -ado 1 frjóvgun. 2 fúavörn.
impres/o ljó 1 áhrif, íhrif. 2 lýsing (filmu
o.þ.u.l.). 3 eftirprentun. -i áhr innræta, festa; fá
á, hrífa. -a 1 áhrifamikill. 2 = aktina. -aĵo ljó mót,
merki. -ebla móttækilegur. -iĝema ljó 1 næmur,
viðkvæmur. 2 ljósnæmur. -avida áhrifagjarn.
impresari/o per umboðsmaður (leikara eða
listamanna).
impresionism/o bók tón fag impressjónismi,
innsæisstefna.
impresionist/o bók fag impressjónisti, innsæismaður.
imprimatur/o pre kaþ prentleyfi.
improviz/i áhr 1 mæla af munni fram; leika af
fingrum fram, spinna. 2 gera undirbúningslaust. -e
af fingrum fram, undirbúningslaust, án fyrirvara.
-aĵo 1 það sem samið er á stundinni; það sem mælt
er af munni fram, spuni. 2 impromptú, tónvörp,
skyndilag. -isto sá sem semur um leið og hann flytur.
impuls/o rtæ fja 1 hrinding, ýting. 2 högg. 3
snögg áhrif, hvöt, skyndihvöt. -i áhr 1 ýta; knýja.
2 hvetja. -a knýjandi. -iĝema hvatvís, hrifnæmur,
fljóthuga. -ometro fja rtæ rafstraumsmælir. erar-o
fja skakkt rafhögg.
imput/i áhr 1 skrifa hjá. 2 eigna. 3 kenna (um
e-ð). -ado, -aĵo ásökun.
imun/a 1 læk ónæmur (fyrir veiki), ómóttækilegur. 2 lög undanþeginn. 3 tæk sem stenst,
-heldur, -traustur. -eco 1 læk ónæmi. 2 lög undanþága frá lögsögu ríkis; friðhelgi. 3 tæk traust.
-igi gera ónæman. -iĝo læk sjálfafnæming. -ologio
læk ónæmisfræði. akv-a vatnsþéttur. brul-a óeldnæmur, eldtraustur. eskal-a lykkjufastur. lik-a sig
vatnsþéttur. pluv-a regnheldur. rust-a ryðfastur,
ryðtraustur, ryðfrír. ŝtel-a þjófheldur.
-in/ mfr gra lfe efn -o kvenvera. -a alm ská
kven-.
Inaĥ/o goð Inakkos (goð hins stærsta argverska
fljóts, faðir Íó).
inanici/o læk ófeiti, hor, magnþrot. morti pro
-o deyja úr hor.
inaŭgur/i áhr 1 vígja, opna, setja. 2 byrja,
hefja. -o vígsla, vígsluhátíð; viðhafnarleg byrjun.
-a vígslu-; byrjunar-.
inaŭguraci/o = inaŭgurado.
incendi/o bruni; stórbruni, eldsvoði. -i áhr
kveikja í. -a íkveikju-; æsinga-; bruna-. -into, -isto
brennuvargur, íkveikjari.
incens/o 1 reykelsi. 2 oflof; smjaður. -i áhr,
-adi áhr 1 brenna reykelsi til heiðurs (e-m), brenna
Hugh Martin
reykelsi fyrir, færa reykelsisfórn. 2 lofa, hrósa,
smjaðra. -aĵo reykelsiskorn. -ilo, -ujo reykelsisker.
-oportisto sá sem ber reykelsisker.
incest/o trú lög sifjaspell (= sangadulto). -a
sifjaspella-.
incid/i áhl eðl falla að. -o aðfall. -a aðfalls-. -a
angulo aðfallshorn, aðkastshorn.
incident/o aukamál, hending, tilviljun. -a
tilviljunar-, tilviljunarkenndur, auka-.
incit/i áhr 1 æsa. 2 = eksciti. 3 egna, espa, erta
(= iriti). -o 1 móðgun. 2 egning. -ado 1 egning. 2
þrýstingur. -egi áhr gera bálreiðan, stríða, plága.
-iĝi reiðast, gremjast. -iĝema framhleypinn. -ilo
hvöt, hvatning, uppörvun. frot-i áhr nudda, núa;
erta. log-i áhr beina athygli (e-s) (al = að).
inciz/i áhr sku skera í, rista í. -o, -ado skurður,
skurðaðgerð. -aĵo skurður.
inciziv/o lfæ framtönn (= tranĉodento).
incizur/o lfæ skarð.
-ind/ mfr viðskeyti sem táknar verðleika, (sbr.
-ot, -end), t.d. laŭd-a lofsverður; mir-a furðulegur. -a 1 verður, maklegur; verðugur. 2 virðulegur.
-i áhr eiga (e-ð) skilið; verðskulda. -o 1 verðleiki,
tilverknaður. 2 virðuleiki, virðing. 3 virði. -eco
virðuleiki, virðing. -igi 1 gera verðugan, gera maklegan. 2 telja verðugan. mal-a 1 óverður, óverðugur. 2 óvirðulegur. sen-ulo fyrirlitlegur maður.
indantren/o efn indíablár litur.
indeks/o 1 efnisskrá, efnisyfirlit, registur. 2 kaþ
(kirkjuleg) bannskrá (bóka). ath. ekki indico. -i
áhr skrá (efni).
inden/o efn inden.
indi/o efn indíum, indín (In).
Indi/oj ldf Indíur. Okcidentaj -oj Vesturindíur.
-ano indíáni. -ana indíána-. -anio ldf Indíana (fylki
í Bandaríkjunum). -anisto indíánafræðingur.
indic/o vís stæ eðl efn 1 bending, vottur
(um e-ð), líkur, merki (= indikaĵo). 2 merkitala,
kennitala. 3 vísir. antropologia -o mannfræðileg
vísitala. atenua -o rtæ fja bælitala. bibliografia -o
bókarmerki. faza -o rtæ fja fasavísir. propaga -o
rtæ fja drifvísir. radika -o stæ rótarvísir. refrakta
-o eðl brotstuðull. vent-o vindstig. vivkosta -o fjölskylduvísitala. -nombro töl vísitala. -a vísitölu-. -i
áhr binda við vísitölu. -ita vísitölubundinn.
indien/o sirs.
indiferent/a 1 afskiptalaus, kærulaus, hirðulaus. 2 afstöðulaus, óákveðinn, sem engu skiptir,
sem stendur á sama. -e alveg sama; afstöðulaust,
afskiptalaust. estas -e al mi: mér er alveg sama,
mér stendur á sama. -eco afstöðuleysi, afskiptaleysi, kæruleysi, áhugaleysi. -ismo afskiptaleysi (í
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
stjórn- og trúarmálum).
indig/o vís blásteinn, indígóblámi. -a indígóblár. -oplanto gra indígójurt, blásteinsjurt.
indign/i áhl verða gramur, gremjast, reiðast. -o
gremja, þykkja, vandlæting. -a gramur, sár, reiður, vondur. -e í gremi, reiðilega. -igi gremja, gera
gramt í geði, gera sig illa þokkaðan hjá. -iga, -inda
hryllilegur, ógeðslegur. -indaĵo smánarleg meðferð, andstyggileg meðferð. ek-i áhl fara að gremjast.
indiĝen/o frumbyggi, innfæddur maður. -a innlenskur; innfæddur.
indik/i áhr greina, segja, skýra frá. -a ábendandi. -a fosto merkjastólpi, vegamerki. -o vísbending, merki; ráð, rökstuðningur. -aĵoj lög merki,
vísbendingar. -ilo jár 1 vísir videbla -ilo: ljósmerki. -ilo de direktoŝanĝo ĉe aŭtomobilo: stefnuljós. 2 = indikatoro. -atoro eðl tæk rtæ 1 mælir
(á vélum), vísir. -atoro de premo: þrýstingsmælir.
-atoro de frekvenco: tíðnimótari. 2 efn efnavísir. kontraŭ-o læk gegnmæling. akvonivela -ilo
vatnshæðarmerki. brulaĵ-ilo bensínmælir; olíumælir. dekliv-ilo jár hallamerki. direkt-ilo miðunartæki. driv-ilo rekmælir. incid-atoro flu aðfallsvísir. izol-atoro einangrunarmælir. horizontalatoro flu gervisjóndeildarhringur. nivel-o vatnshæð. prem-atoro þrýstingsmælir. prez-o verðmiði. rapid-atoro hraðamælir. turn-ilo stefnuljós.
voj-atoro flu miðunartæki.
indikativ/o mfr framsöguháttur (= as-modo).
indium/o = indio.
individu/o einstaklingur. -a einstaklegur;
einstaklings-, einstaklinga-, einstaklingsbundinn;
einstakur, sérstakur. -e einstaklega, sérstaklega,
hver fyrir sig. -eco einstaklingseðli, persónuleiki. -ismo einstaklingshyggja. -isto einstaklingshyggjumaður.
individualism/o = individuismo.
indoksil/o efn indoxýl.
indol/o efn indól.
Indonezi/o ldf Indónesía. -a indónesískur. -ano
Indónesi.
Indr/o trú Indra (indversk gyðja).
induk/o eðl span. elektrostatika -o rafspan (=
influenco). magneta -o segulspan. -i áhr eðl spana
upp. -a span-. -elektro spanrafmagn.
indukci/o = indukto.
indukt/i áhr hei eðl 1 aðleiða, tilálykta, álykta.
2 spana upp. -a hei eðl 1 aðleiðslu-. 2 span-.
-a bobeno spanspóla. -o hei eðl 1 aðleiðsla. 2
span. elektromova -o íspenna. magnetomova
-o rafsegulspenna. -aĵo eðl 1 spanstraumur. 2 =
143
memindukto. -anco eðl rtæ sjálfspan. koeficiento
de mem-o = meminduktanco. -anto spanspóla.
-ato snúður; járnbending. -eco eðl spanstuðull;
span. -ilo rtæ spanspóla, spanald. agorda -ilo
útv stillispanald. variigebla -ilo útv breytilegt
spanald, breytispanald (= variometro). mem-o
sjálfspan. mem-anco sjálfspanstuðull. mem-eco
sjálfspanstuðull. ne-a, sen-a aðleiðslulaus.
induktor/o eðl fja (span)spóla.
indulg/i áhr bib hlífa, þyrma, vægja. -o eftirlæti, vægð; mildi, vorkunnsemi. -a mildur, vægur
(al, por: við). -ema göfugur, vorkunnlátur, miskunnsamur, eftirlátur. -inda fyrirgefanlegur, afsakanlegur. mal-a, sen-a miskunnarlaus, harðbrjósta,
ósveigjanlegur, óbilgjarn.
indulgenc/o kaþ aflát, syndafyrirgefning.
indult/o kaþ páfaleg undanþága.
Indus/o ldf Indusfljót.
industri/o iðn, iðnaður, iðja. la peza -o = pez-o.
vilaĝa -o smáiðnaður. -a iðnaðar-, iðn-, atvinnu-.
-igi iðnvæða. -igo iðnvæðing. -isto, -ulo iðnrekandi. et-o léttaiðnaður. grand-o stóriðnaður. pez-o
þungaiðnaður.
-ine/ gra mfr óopinbert viðskeyti til þess að
tákna undirflokka jurta.
inerci/o eðl tregða, aldeyfa. -a tregðu-. -ulo afturhaldsmaður. -rado tæk kasthjól.
inert/a efn læk 1 hreyfingarlaus. 2 dauður. 3
aðgerðarlaus. -a gaso eðalgas. -a utero upphaflegt
sóttleysi. -eco aðgerðarleysi; aldeyfa; deyfð, doði.
-forto = inercio.
infami/o ská svívirðing, vansæmd.
infan/o barn. -a 1 barna-. 2 barnalegur. -aĉo
krakkaormur. -aĵo barnaskapur. -aro barnaheimur. -eco bernska. dua -eco elliglöp, elliórar. -ejo 1
barnaherbergi. 2 barnaheimili. -eto smábarn. -ismo
læk þroskaleysi, vanþroski. -istino barnfóstra. reiĝi vera genginn í barndóm. sen-a barnlaus. sen-igi
gera barnlausan. lakt-o mjólkurbarn. lul-o vöggubarn. mir-o undrabarn. sol-o einkabarn. suĉ-o
brjóstabarn, barn á brjósti, brjóstmylkingur. suĉ-a
frum-. teror-o lausmált barn. vind-o reifastrangi.
infant/o per (á Spáni eða í Portúgal) prins annar en ríkisarfi. -ino prinsessa önnur en ríkisarfi.
infanteri/o fótgöngulið. -a (fót)gönguliðs-.
-ano fótgönguliði, fótgönguliðsmaður (= piedsoldato).
infarkt/o læk stíflufleygur, stífludrep. pulma
-o blóðsveppur í lunga. -o de la miokardio blóðsveppur í hjartavöðva, kransæðastífla. -iĝo æðastíflun. -ogena sem veldur æðastíflun.
infekt/i áhr sýkja, smita. -a smitandi, sóttnæm-
144
Esperanto-íslensk orðabók
ur. -o læk, -ado læk smit; sýking. -aĵo skella.
-iĝi smitast. -ito sá sem hefur smitast. -itaĵo =
infektaĵo. mal-i, sen-igi áhr sótthreinsa. unue-iĝo
læk frumsmitun.
infer/o kri 1 helvíti. 2 undirheimar, hel. -a 1
helvítlegur. 2 helvítis. -ulo 1 heljargoð. 2 djöfull,
ári; heljarbúi.
inferenc/o hei ályktun; afleiðsla. -i áhl draga
ályktun, álykta.
infest/i áhr læk þjaka; ráðast á; herja á. -ado
þjökun, árás. -iĝo óværa.
infiks/o mfr innskeyti.
infiltr/i áhr læk síast inn í. -ado ísíun, íflétting.
-iĝi síast inn.
infinit/o stæ hei óendanleg stærð; óendanlegur
fjöldi; ótal, óendanleiki. -a óendanlegur.
infinitezim/o stæ hei óendanlega lítill fjöldi;
óendanleg smæð; óendanlega lítið magn. -a stæ
óendanlega lítill, óendanlega smár.
infinitiv/o mfr nafnháttur (= i-modo).
inflaci/o hag verðbólga. -a verðbólgu-. -ismo
verðbólgustefna.
inflam/o læk bólga, þroti. -i áhl bólgna. -igi
valda bólgu í (e-u). kontraŭ-a bólgueyðandi.
infleksi/o mfr hljóðvarp.
infloresk/o gra blómskipun. centrifuga -o miðfælin blómskipun. centripeta -o miðleitin blómskipun.
influ/i áhr hafa áhrif á. -o áhrif. -a áhrifamikill.
-ebla viðkvæmur. sen-a áhrifalaus. sen-eco áhrifaleysi. ne-ebla óstýrilátur; þrjóskur.
influenc/o 1 = gripo. 2 rafspan.
influk/i áhr eðl skauthverfa.
inform/i áhr tilkynna, láta vita, upplýsa. -o rtæ
tilkynning, upplýsing. -a upplýsinga-, fræðandi.
-ado kynning, auglýsing, opinberun. -adiko upplýsingafræði. -anto heimildarmaður. -ejo upplýsingaskrifstofa. -iĝi fá upplýsingar, fá að vita. -ilo
tilkynningarblað. -isto uppljóstrunarmaður. pri-i
áhr færa (e-m) fréttir. mis-i áhr segja skakkt til;
segja (e-m) rangt frá.
infr/e nýy niðri. -a neðri.
infraruĝ/a = transruĝa.
infundibl/o lfæ sígill.
infuz/i áhr hella á (sjóðandi vatni). -aĵo
(jurta)seyði, jurtavatn.
infuzori/oj dýr skólpdýr (Infusoria). -a tero
skólpdýrajörð.
-ing/ mfr viðskeyti sem táknar hlut sem öðrum
er stungið inn í, t.d. plum-o pennastöng; fingr-o
fingurbjörg; glav-o slíður. -o haldari, stæði. -i áhr
1 stinga inn. 2 slíðra. el-igi = malingi. en-igi =
Hugh Martin
ingi. mal-i áhr 1 draga út. 2 bregða (sverði), draga
úr slíðrum.
ingest/i áhr læk taka í maga, gleypa, taka inn
(t.d. eitur, lyf).
ingot/o tæk stöng (einkum gullstöng).
ingredienc/o efni, partur.
ingven/o lfæ nári. -a hernio nárahaull.
inĝeni/a hugvitsamur; hugvitsamlegur. -o hugvit, skarpskyggni, ráðkænska.
inĝenier/o verkfræðingur; tæknifræðingur.
civila -o verkfræðingur. elektro-o rafmagnsverkfræðingur. maŝin-o vélaverkfræðingur; véltæknifræðingur. son-o hljómfræðingur. ŝip-o vélstjóri,
vélamaður. -a verkfræði-, verkfræðinga-. -aro
byggingasveit. ĉef-o yfirvélstjóri.
inhal/i áhr læk anda (e-u) að sér. -o innöndun.
-ilo innöndunartæki.
inhib/i = inhibicii.
inhibici/i áhr hamla, hafa hemil á. -o eðl efn
læk sál latning, tálmun, hömlun, töf.
inhibitor/o efn lati (= inhibicianto).
inic/i áhr fræða, setja inn í (mál), leiða í (sannleika). -ado inntaka; vígsla. -ilo inngangur, byrjunarkennslubók. -ito (ný)vígður maður, fræðimaður.
inicial/o mfr upphafsstafur.
iniciat/i áhr eiga frumkvæði(ð) að, eiga upptök
að. -o frumkvæði, framtak, upptök. -emo kapp.
-ema framtakssamur. -into = iniciatoro.
iniciativ/o frumkvæði, framtak, upptök; kapp.
iniciator/o upphafsmaður, frumkvöðull.
injekt/i áhr læk tæk sprauta, innspýta. -o sprautun, innspýting, inndæling, ídæling. -aĵo stungulyf,
stunguefni. -ilo læk tæk sprauta, belgsprauta.
ink/o blek. ĉina -o túss, teikniblek. sekreta -o
ósýnilegt blek. -i áhr sverta, bera blek á. -ado það
að bera á prentsvertu. -ilo prentsvertuvalti. -ujo
blekbytta. -sorbilo þerripappír. pres-o prentsverta.
Inka/o per inka. -a inka-.
inkandesk/a eðl tæk 1 hvítglóandi. 2 -a lampo
glóðarlampi. -i áhl glóhitna, vera/verða hvítglóandi. -o, -eco hvítglóandi ástand. -igi gera hvítglóandi.
inklin/a hneigður. -i áhl vera hneigður til, vera
gefinn fyrir. -o hneigð; ástarhugur. -igi hneigja.
-iĝi hætta við. mal-a mótfallinn, fráhverfur. mal-o
óbeit, andúð, ófýsi. kor-o ástúð, tilhneiging, mætur. kor-iĝi fá mætur á.
inklinaci/o eðl halli.
inklud/i áhr innifela, innibinda. -o meðtalning.
-aĵo innifalið mál.
inkluziv/a innifalinn, meðtalinn. -aj hotelprezoj fast verð í hóteli að öllu meðtöldu. -e að
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
meðtöldu. -i áhr = inkludi.
inkognit/o maður sem ferðast undir dulnefni. -e
án þess að láta uppi nafn sitt, undir breyttu nafni,
óþekktur. -eco nafnleynd.
inkrust/i áhr setja skorpu á. -aĵo skorpa;
skorpumyndun.
inkub/o kaþ 1 mara. 2 martröð (= inkubsonĝo).
inkubaci/o læk meðgöngutími (sóttar).
inkubator/o læk 1 hitakassi. 2 útungunarvél.
inkud/o lfæ steðji (í eyra).
inkunabl/o pre bók prentuð fyrir 1500, vögguprent.
inkvart/o = kvarto.
Inkvizici/o kaþ rannsóknarréttur. -a rannsakandi, nærgöngull.
Inkvizitor/o per rannsóknardómari.
Ino/a goð Ínó (dóttir Kadmosar konungs í
Þebu).
Inocent/o per Innósentíus.
inokul/i áhr læk 1 (fornlegt) gróðursetja, græða
(teinung á tré) (= grefti). 2 bólusetja. 3 innræta. -o,
-ado bólusetning. -aĵo blóðvatn, sermi. -iĝi verða
bólusettur.
insekt/o dýr skordýr, skorkvikindi. -oj skordýr
(Insecta). fi-o háskakvikindi. -icido skordýraeitur.
-omanĝuloj dýr skordýraætur (Insectivora).
insert/i áhr gra lfæ 1 færa inn, stinga inn.
2 festa (líkamshluta við). -o viðfesting, hald.
muskola -o vöðvahald. -aĵo það sem stungið er
inn. -iĝi festast við.
insid/i áhl sitja um; sitja á svikráðum. -a slægur; sviksamur. -e með launung, leynilega. -o launsátur; samsæri. -anto, -ano launsátursfyrirliði;
samsærismaður. -ejo launsátur. -ema kænn, slægur, leynilegur, laumulegur. mort-i áhl gera samsæri
um launmorð.
insign/o 1 merki. 2 = insignoj. -oj tignarmerki;
skjaldarmerki.
insil/i áhr bún verka sem vothey. -ado votheysverkun. acida -ado súrheysverkun. -aĵo vothey.
-ujo votheysgeymsla.
insinu/i áhr gefa í skyn (= subsugesti).
insist/i áhl 1 halda fast fram. 2 leggja að, leggja
áherslu á, þráast, krefjast. -adi áhl reka eftir e-m.
-o, -ado þráfylgni. -a, -ema þráfylginn, áleitinn.
insolaci/o læk sólstunga.
insolent/a ská ósvífinn, hrokafullur, óskammfeilinn.
insolvent/a greiðsluþrota.
inspekt/i áhr líta eftir, hafa umsjón með, skoða.
-ado eftirlit, umsjón, skoðun. -isto eftirlitsmaður;
umsjónarmaður.
145
inspektor/o 1 eftirlitsmaður. 2 umsjónarmaður
(í leikhúsi o.þ.u.l.).
inspir/i áhr innblása, fylla andagift. -o innblástur, andagift. -a vekjandi, innblásinn. -ado innblástur, andagift. -iĝi fá innblástur. -iteco innblástur.
instal/i áhr 1 setja inn (í embætti). 2 setja upp,
koma fyrir (vél, rafleiðslu o.s.frv.). -o 1 innsetning.
2 uppsetning. -aĵo lögn. elektroproviza -aĵo rtæ
raflögn. -isto setjari; rafvirki; pípulagningarmaður.
instanc/o 1 dómstig, dómur. 2 (oftast í ft.) yfirvöld, stjórnvöld. tribunalo de unua -o undirdómur, héraðsdómur. tribunalo de apelacia -o æðri
dómur. en la lasta -o þegar allt annað hefur brugðist.
instant/o = momento.
instep/o lfæ rist (mannsfótar).
instig/i áhr hvetja, ýta undir. -o áeggjan. -anto
upphafsmaður, hvatamaður, forsprakki. -ilo hvöt,
eggjan. sub-i hvetja óbeint, róa undir. sub-o óbein
hvatning.
instinkt/o eðlishvöt, eðlisávísun. -a eðlislægur;
ósjálfráður. -e 1 af eðlishvöt. 2 ósjálfrátt.
instituci/o stofnun.
institut/o stofnun, vísindastofnun; menntastofnun.
instru/i áhr kenna, veita fræðslu, fræða. -a
1 fróðlegur, fræðandi. 2 kennslu-, fræðslu-. -o,
-ado kennsla, fræðsla. -anto kennari. -antino
kennslukona. -ato nemandi, nemi. -ebla sem unnt
er að kenna. -ejo skóli. -iĝi læra. -isto kennari, fræðari. -istino kennari, kennslukona. -istaro
kennaralið; kennarastétt. -ita menntaður; lærður.
-iteca vitsmunalegur. -iteco menntun, lærdómur.
-itulo (fornlegt) vísindamaður. ĉef-isto skólastjóri,
skólameistari; yfirkennari. mem-ita sjálfmenntaður. mem-ito sjálfmenntaður maður. ne-ita, sena ómenntaður. pri-a uppfræðslu-, uppeldislegur.
pseŭdo-ita gervivísindalegur. moral-o siðalærdómur. rekrut-isto nýliðaþjálfari.
instrukci/o fyrirmæli, fyrirskipun. -i áhr fyrirskipa.
instruktor/o nýy þjálfari (hermanna).
instrument/o 1 verkfæri, áhald, tæki. 2 =
muzik-o. -a hljóðfæra-. -a kazo = instrumentalo.
-i áhr raddsetja fyrir hljóðfæri. -aro öll verkfæri
saman. blov-o tón blásturshljóðfæri. frap-o ásláttarhljóðfæri. kord-o strengjahljóðfæri. mezur-o eðl
tæk mælir. perkut-o tón = frapinstrumento.
instrumental/o mfr tækisfall, verkfærisfall.
insuficienc/o læk starfsbilun (líffæris), ófullnægjandi starf líffæris, líffærisbilun.
insul/o ldf ey, eyja. la Insuloj bib Krít og aðr-
146
Esperanto-íslensk orðabók
ar eyjar heiðingja á Miðjarðarhafinu. -a eylegur; eyja-. -ano eyjarskeggi. -anismo þröngsýni.
-aro eyjaklasi. -eto 1 smáeyja. 2 lfæ frumnaeyja.
duon-o skagi. glaci-o borgarísjaki. trafik-o umferðareyja. Insuloj Herdo kaj Makdonaldo ldf
Heard og McDonalds-eyjar.
insulin/o efn insúlín. -a insúlín-. -oterapio
insúlínlækningar.
insult/i áhr 1 móðga, smána, skamma. 2 bölva,
ragna. -o smánaryrði; móðgun, smán. -a smánar-,
smánandi. -ataĵo athlægi. -ema skömmóttur, klúryrtur, móðgandi. mok-i áhr spotta.
insurekci/o nýy uppreisn. -a uppreisnar-.
insurgent/o nýy uppreisnarmaður.
-int/ mfr ending lýsingarháttar í þátíð germyndar, t.d. mi estas irinta: ég er farinn. kreinto: skapari.
manĝinta li foriris: að snæðingi loknum fór hann.
pasintaĵo: fortíðarmál.
intajl/o tæk steinrista, mynd rist í hart efni.
integr/a heill, óskiptur. -eco heilleiki, heild.
-i áhr fullkomna, bæta upp, sameina í heild. -iĝi
verða fullkominn, sameinast í heild.
integr/i áhr stæ reikna út tegur (e-s). -aĵo heildi,
tegur. laŭlinia -aĵo eðl línulegt heildi.
integral/o stæ 1 heildi, tegur. 2 = malderivaĵo.
-a kalkulo heildun, tegrun, integralreikningur.
intelekt/o vitsmunir, skynsemi. -a andlegur,
vitsmunalegur, greindar-. -ismo vitsmunahyggja.
-ulo menntamaður. -ularo andans menn, menntaog listamenn.
inteligenci/o andans menn, mennta- og listamannastétt.
inteligent/a greindur, skynugur, gáfaður, vel
viti borinn. -eco skerpa, greind, gáfur. -eca
kvociento greindarvísitala. -eca testo greindarpróf. mal-a, ne-a treggáfaður, gáfnatregur.
intenc/i áhr ætla, áforma. -o fyrirætlun, áform.
-a tilætlaður. -e af ásettu ráði. ek-i áhr athuga,
ásetja sér. bon-a velviljaður. bon-e í góðu skyni.
malbon-a illgjarn. malbon-o illgirni, illvilji. sen-a
óætlaður, óviljandi.
intendant/o per 1 ráðsmaður. 2 umsjónarmaður. -ejo ráðsmannsstofa. super-o 1 (í Frakklandi
fyrir byltinguna) fjármálaráðherra. 2 (í Þýskalandi)
biskup. 3 (í Bretlandi) aðstoðarmaður yfirlögregluþjóns.
intens/a öflugur, kraftmikill; ákafur. -o eðl
styrkur, kraftur, magn. -eco ákafi, ákefð; ofsi,
kraftleiki. -igi efla, auka. -iĝo aukning. ne-a,
mal-a kraftlítill, léttur. kamp-o eðl sviðsstyrkur.
elektra kamp-o eðl rtæ rafsviðsstyrkur. magneta
kamp-o eðl rtæ segulsviðsstyrkur. kurent-o
Hugh Martin
eðl rtæ straumstyrkur. lum-o eðl ljósstyrkur. -a
terkulturado hánytjalandbúnaður.
intensiv/a kraftmikill.
inter mfr 1 á milli. 2 á meðal. -a mið-, milliliggjandi. -e de = inter. -aĵo miðpartur, miðhluti.
(forskeyti) milli-, t.d. -akto hlé milli þátta. -baro
bás, stía. -brako faðmur, fang. -mont(aĵ)o fjallsskarð. -ŝanĝi áhr skiptast á. -linie milli línanna.
-reĝado millibilsstjórn.
interdikt/o kaþ forboð, kirkjubann, bannfæring.
interes/i áhr vekja áhuga, skemmta, vera til
gamans. -o 1 áhugi. 2 áhugaefni, hugðarefni,
skemmtun. 3 hagsmunir, hagur. -a skemmtilegur, merkilegur. -ega ákaflega merkilegur. -iĝi hafa
áhuga (pri = á). -iĝo áhugi. ne-a, sen-a ófróðlegur,
leiðinlegur.
interez/o hag efh vextir. simplaj -oj vextir.
kunmetitaj -oj vextir og vaxtavextir.
interfer/i áhl eðl tón (um öldur) víxlast. -o víxl,
víxlun, ölduvíxl. -a víxla-, víxlunar-, ölduvíxla-.
-igaj speguloj víxlunarspeglar. -ometro víxlunarmælir. -ometrio víxlunarfræði. -obato taktur.
interior/o fag innanhússmynd.
interjekci/o mfr upphrópun.
intermez/o vís 1 millispil. 2 aukaþáttur.
intermit/i áhl rofna, hætta, slitna. -o hlé, aflát,
rof, slit. -a slitróttur, ósamfelldur. -e öðru hvoru,
með millibili, í köstum.
intern/a 1 innanverður, innri; innvortis. 2
innanlands-, borgara-. -e inni, að innan, hið innra.
-e de inni í. -en inn. -o 1 innri hlið. 2 innhverfa.
-aĵo 1 það sem er inni. 2 innyfli. 3 húsbúnaður.
-igi 1 setja inn, innræta. 2 hafa í varðhaldi. -igejo
fangabúðir. -iĝi vera niðursokkinn. -ulo 1 nemi
við heimavistarskóla, heimavistarnemandi. 2 (í
Frakklandi) heimavistaraðstoðarlæknir (í sjúkrahúsi). -ulejo heimavist (skóla). land-o uppland,
uppsveitir, innsveitir.
interpelaci/o fyrirspurn (á þingi). -i áhr beina
fyrirspurn til (e-s), spyrja (á þingi). -anto, -into
(fyrir)spyrjandi (á þingi).
interpol/i áhr stæ bók 1 s. poli. 2 bæta í, skjóta
inn. -aĵo bók innskot (í texta).
interpozitiv/o mfr atviksliður (sama orðið endurtekið með forsetningu á milli), t.d. mano en
mano.
interpret/i áhr túlka, þýða, skýra. -o, -ado skýring, útskýring; þýðing; túlkun. -isto þýðandi, túlkur, skýrandi. mis-i áhr rangtúlka.
interpunkci/o 1 greinarmerki. 2 greinarmerkjasetning.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
interstic/o lfæ bil, millibil. -a milli-, millilægur.
intertrig/o læk aftökur, afrifur.
interuptor/o raf straumrofi.
interval/o tón stæ bil, tónbil; millibil. fermita
-o lokað bil. malfermita -o opið bil. klas-o töl
flokkunarbil.
intervju/o viðtal (blaðamanns). -i áhr hafa viðtal við.
intest/o lfæ görn, þarmur, iður, innyfli. la dika
-o digurgirni, ristill. la maldika -o garnir, blágirni.
-a meltingar-, í meltingarfærum; iðra-, innyfla-.
-aro meltingarkerfi, innyfli. -obruo garnagaul.
-inflamo garnabólga.
intim/a 1 innilegur, hjartanlegur. 2 náinn. -e
innilega. -aĵo trúnaðarmál. -aĵoj lög 1 kjass. 2
kynmök. -eco náinn kunningsskapur, trúnaður. -iĝi
verða alúðarvinur. -ulo alúðarvinur.
intonaci/o hlj hreimur.
intra/ vís forskeyti í vísindalegum orðum í
merkingu í, innan, t.d. intravejna innan æðar.
intramuskola injekcio dæling í vöðva. intrakrania tumoro æxli innan hauskúpu.
intrig/i áhl beita brögðum, brugga vélræði. -o
1 leynimakk, samblástur. 2 vélabrögð. 3 söguflétta,
söguþráður. 4 ástarævintýri, ólögleg kynmök.
-anto ráðabruggari. -ema slægur, undirförull. -ulo
bragðarefur.
introspekt/o hei sjálfsskoðun. -a sjálfsskyggn.
introvert/a innhverfur. -o innhverfa. -ito innhverfur maður.
intu/o hei = intuicio.
intuici/o innsæi, hugsýn, getspeki. -a innsær,
hugsýnn. -e af innsæi, með hugsýn.
inund/i áhr 1 flæða yfir. 2 yfirfylla. -o
(vatns)flóð. -a justeco flóð réttlætis (Jes. 10:22).
-ego refsidómsflóð (Dan. 9:26).
invad/i áhr 1 ráðast inn í, gera innrás í. 2 flæða
yfir, streyma að; ganga á. -o 1 innrás. 2 aðstreymi.
-anto, -ulo yfirgangsseggur.
invalid/o örkumlamaður, öryrki. -a örkumlaður. -a pensio örorkulífeyrir. -eco örkuml, örorka.
asekuro kontraŭ -eco örorkutrygging. -ejo öryrkjahæli.
invariant/o stæ fasti, konstant.
invenci/o bók hugvit, hugmyndaflug.
invent/i áhr finna upp, uppgötva. -o uppgötvun.
-aĵo uppfinning, uppfundning, uppfynding. -isto
uppfinningamaður, uppfyndingamaður, uppgötvari. -opatento einkaleyfi.
inventar/o húsmunaskrá; birgðaskrá. -i áhr
skrá húsmuni; búa til vörulista.
invers/a stæ öfugur, umsnúinn. -e öfugt. -o 1
147
öfugur hlutur. 2 stæ öfug tala. 3 = reverso. -eco öfugleiki, umsnúningur. -igi öfugsnúa, snúa við. -igo
viðsnúningur. -igebla sem má snúa við. -igebla
vorto orð sem er eins áfram og aftur á bak, t.d.
oro. -igilo rtæ rofi. ne-igebla óviðsnúanlegur, óafturkallanlegur.
inversi/o mfr veð 1 öfug orðaröð, óbein
orðaröð. 2 hitahvarf. tersurfaca -o veð hitahvarf á
jörðu. -a gagnstæður. -i áhr breyta orðaröð.
invert/i áhr 1 tón umsnúa (nótum). 2 efn kljúfa
(sykur). -iĝi klofna. -ito læk kynhvarfi. -iteco kynhvörf. -sukero efn súkrósa breytt í glúkósa og
frúktósa, invertsykur.
invertaz/o efn (ensím sem klýfur súkrósa í
glúkósa og frúktósa).
invest/i áhr hag 1 setja í embætti; vígja. 2 fjárfesta. -ado 1 embættistaka; vígsla. 2 fjárfesting.
-aĵoj eignir. re-i áhr fjárfesta aftur. re-o endurfjárfesting.
investitur/o sag tignarskrýðing.
invit/i áhr 1 bjóða. 2 bjóða heim; laða. -a 1
boðs-. 2 aðlaðandi. -o boð, heimboð. -ito gestur.
-ilo boðskort. mal-i áhr aflýsa boði til.
invok/i áhr lög vitna til (e-s) sér til málsbóta.
involukr/o gra reifar. -eto körfureifar.
io = i/o eitthvað, nokkuð.
Io/o stj Jó, Íó (eitt tungla Júpíters).
Ioa goð Jó, Íó.
iom mfr eitthvað, dálítið. - post - smátt og
smátt. -ete ofurlítið. - post -a seinfara, sem gerist smám saman.
ion/o = jono.
Ion/o per 1 Jón. 2 = Ioniano. -io ldf Jónía. -ia
1 jónískur, frá Jóníu, Jóna-. -ia Maro Jónahaf. 2 =
ionika. -iano Jóni.
ioni/o efn jóníum.
ionik/a hús jónískur.
Iova/o ldf Iowa.
ipek/o, ipekakuan/o lyf ípekakúana.
iperit/o efn her sinnepsgas.
ipsilon/o mfr ypsílon (heiti latneska bókstafsins
y).
ir/i áhl 1 fara. 2 ganga. -o 1 leikur. 2 slag. 3
gangur, far. bileto de -o kaj reveno farmiði fram
og til baka. -adi áhl fara, hreyfast, skríða, ganga
(lengi). -ado 1 gangur, framganga, framsókn. 2
göngulag. -antaro framganga, skrúðganga. -ebla
fær, gangfær. -ebleco gangfæri. -ejo stígur. -igi 1
láta ganga, reka. 2 starfrækja. 3 leiða. -ilo stikla,
gangstöng. -o re-o (gangur) fram og til baka. ali áhl færast nær, nálgast; ganga að. al-o nálgun;
aðgangur. al-ebla aðgengilegur, næmur. neal-ebla
148
Esperanto-íslensk orðabók
ókleifur. al-ejo inngangur, aðgangur, hlið. al-igi
færa til. antaŭ-i áhl ganga fyrir; vera á undan.
antaŭen-i áhl ganga áfram. ĉirkaŭ-i áhl her fara
í kringum, ganga í kringum. ĉirkaŭ-e eftir krókaleiðum, í bug. de-i áhl 1 hlaupa af. 2 rísa (úr). 3
leggja af stað. de-punkto upphafsstaður. dis-i áhl
skiljast. ek-i áhl fara að fara, leggja af stað. ek-o
vél 1 byrjun, upphaf. 2 gangsetning, ræsing. ekigilo tæk ræsir. el-i áhl bib 1 fara út. 2 fara úr. 3
komast undan, sleppa. 4 koma út. 5 koma fram,
spretta fram. 6 snúa út að (= sur). el-o 1 brottför.
2 = elirejo. El-o Önnur Mósebók. el-ejo útganga.
neel-ebla óumflýjanlegur; sem ekki er hægt að
komast undan. en-i áhl 1 fara inn, koma inn. 2 fara
í; komast í. en-o 1 innför, inngangur. 2 = enirejo.
en-ejo innganga. for-i áhl fara brott, ganga burt. 2
fara, farast. for-igi hrekja burtu. laŭ-i áhr fara eftir.
malsupren-i áhl ganga niður, fara niður. ne-ebla
ófær. post-i áhl 1 fara á eftir, fylgja. 2 koma af;
koma á eftir. post-anto afkomandi. preter-i áhl
ganga fram hjá. preter-ejo umf hringbraut, umferðaræð fram hjá miðborg. re-i áhl 1 fara aftur,
koma aftur. 2 koma á ný, fara í annað sinn. reeni áhl fara aftur inn. ren-i áhl = reiri 1. retro-i
áhl fara aftur á bak. retro-igi bakka (e-u). senel-a
= neelirebla. senel-ejo blindgata; ógöngur. sub-i
áhl setjast. sunsub-o sólsetur, sólarlag. supren-i
áhl fara upp, ganga upp, stíga upp. sur-i áhr ganga
upp á/í. tra-i áhr fara yfir, fara í gegnum; nísta. traebla efn gegnumfær. netra-ebla ógegnumfær. traejo sund (milli húsa), göng; umferðarvegur. trans-i
áhr 1 fara yfir. 2 ganga undir merki (e-s). 3 breytast. 4 = transiti. trans-a 1 skammvinnur, hverfull. 2 mfr = transitiva. trans-o yfirferð; breyting.
trans-ebla fær yfirferðar; væður. trans-ejo vað,
mót járnbrautar og þjóðvegar. trans-igi færa yfir. anas-i áhl vaga, kjaga. ĉiel-o trú uppstigning.
flanken-i áhl víkja af leið. hejmen-o heimleið.
invers-i áhl fara öfugt. invers-i laŭ rivero fara upp
ána. kontrol-o eftirlitsferð. krucmilit-o krossferð.
milit-o herferð. pied-i áhl ganga, labba. pied-anta
fótgangandi. pied-anto fótgangandi maður. rond-i
áhl snúast, fara hringinn í kring. savel-ejo öryggisdyr. ŝip-i áhl fara með skipi. ŝtel-i áhl læðast.
vic-ado langfylking, framhjáganga. voj-i áhl vera
á leið(inni), ferðast á fæti. voj-o ferð á fæti. ekvoj-i
áhl fara. zigzag-o stagvending.
Irak/o ldf Írak. -a íraskur. -ano Íraki.
Iran/o ldf Íran. -a íranskur, persneskur. -ano,
-ulo Írani.
Iravad/o ldf Irrawaddy (fljót í Asíu).
iredent/a sem sækir eftir sameiningu að nýju.
Hugh Martin
-ismo sú stefna sem sækir eftir sameiningu að nýju.
-isto sá sem sækir eftir sameiningu að nýju.
Iren/o per Írena.
Irene/o per Íreneus.
Irian/o Nýja-Gínea (Irian á indónesísku).
irid/o gra sverðlilja (Iris). -acoj sverðliljuætt
(Iridaciæ).
iridi/o efn iridíum, iridín (Ir).
irigaci/o áveita. -i áhr veita vatni á.
irigator/o = klisterilo.
iris/o lfæ regnbogahimna, lithimna. -ito læk lithimnubólga, litubólga. -ektomio lithimnuúrtaka,
lituúrnám. -otomio lithimnuskurður.
Iris/a goð Íris (einkum persónugerving regnbogans en síðar í þjónustu Heru).
irit/i áhr ská læk 1 æsa upp. 2 erta. -o sál ýfing,
erting; áreitni.
iriz/i áhr lita með öllum litum regnbogans. -a í
öllum litum regnbogans.
Irland/o ldf Írland. -a írskur. -ano Íri. Nord- -o
Norður-Írland.
Irm/a Irma.
Irokez/o Irokes-indíáni.
ironi/o mfr háð, háðhvörf, hæðni, launhæðni,
skop. sokrata -o sókratískt háð. -o de la sorto:
kaldhæðni örlaganna. -a hæðinn, háðskur, sposkur,
háðslegur. -i áhl hæðast. -aĵo háðrit.
-is/ mfr 1 ending þátíðar sagna, t.d. mi iris: ég
fór. 2 = estis.
Isaak/o bib Ísak.
isat/o = izatido.
Iskariot/o per Ískaríot.
iskemi/o læk blóðskortur á takmörkuðu svæði.
iski/o lfæ setbein, þjóbein, rassbein. -a setbeins-.
iskiat/o lfæ settaug (= iskia nervo). -algio læk
settaugarbólga.
iskiatik/o vís 1 = iskiato. 2 = iskiatalgio.
Islam/o 1 íslam, múhameðstrú. 2 múslimar,
múhameðstrúarmenn. -a íslamskur, múhameðstrúar-. -ano múslimi, múhameðstrúarmaður. -anigi
snúa til íslams, snúa á múhameðstrú. -ismo =
Islamo 1.
Island/o ldf Ísland. -a íslenskur. -ano Íslendingur.
-ism/ mfr viðskeyti sem táknar stefnu, kenningu, málvenju, t.d. kristan-o kristin trú, kristni.
spirit-o andatrú, spíritismi. angl-o ensk málvenja.
Ath. Í mörgum orðum er ism hluti stofnsins, t.d.
turismo, kateĥismo. -o kenning, kerfi, stefna.
Ismail/o per Ísmael. -ano ísmaelskur múhameðstrúarmaður.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
isolep/o = skirpo.
Israel/o = Izraelio.
Israfil/o trú Israfil (í múhameðstrú, erkiengill
sem tengdur er upprisunni).
Iss/o sag Issus.
-ist/ mfr viðskeyti sem táknar 1 mann er hefur atvinnu af eða starfar að því sem stofn orðsins
greinir. 2 einnig fylgismann stefnu eða kenningar. Dæmi: 1 dentr-o tannlæknir; art-o listamaður.
instru-o kennari. poŝt-o bréfberi, póstmaður, póstur. 2 esperant-o esperantisti; oportun-o hentistefnumaður. sbr. ant, ul. Ath. turisto er ekki þess
konar orð, tur 6= túr.
Istanbul/o ldf Istanbúl (hafnarborg í Tyrklandi).
istm/o ldf lfæ eiði, mjódd; grandi. -a alm bók 1
eiðis-, granda-. 2 istmískur.
Istri/o ldf Istria (skagi í Króatíu).
Iŝmael bib Ísmael.
-it/ 1 mfr ending lýsingarháttar í þátíð þolmyndar, t.d. fin-a endaður; kapt-a fangaður. 2 læk viðskeyti sem táknar -bólgu, t.d. apendic-o botnlangabólga; encefal-o heilabólga. 3 efn = -ít, t.d. klor-o
klórít. (2 og 3 eru ekki samþykkt af akademíunni).
Ath. -o táknar oftast persónu en aĵo hlut.
Itak/o ldf Íþaka.
ital/o per Ítali. -a ítalskur. -a lingvo ítalska. Iio, I-ujo ldf Ítalía. -igi gera ítalskan; neyða til að
tala ítölsku. -ismo ítölskusletta.
iteraci/o stæ endurtekning.
iterbi/o efn ytterbíum, ytterbín (Yb).
itiner/o ldm jár 1 leið. 2 ferðasaga. 3 ferðaáætlun.
itri/o efn yttríum, yttrín (Y).
iu mfr 1 einhver. 2 nokkur. 3 sumur.
-iv/ mfr óopinbert viðskeyti sem táknar möguleika að gera e-ð, t.d. produkt-a frjósamur.
Ivan/o per Ívan.
-iz/ vís læk mfr óopinbert viðskeyti sem táknar: 1) tæknilega hagnýtingu efnis. 2) hagnýtingu
aðferðar sem e-r hefur uppgötvað. 3) lækningaraðferð. Dæmi: 1) kupr-i koparhúða. 2) pasteŭr-i
pastörhita, gerilsneyða. 3) kaŭter-i brenna (sár);
hipnot-i dáleiða.
149
Izabela per Ísabella, Elísabet.
izatid/o gra indígójurt, litunarjurt, litunarklukka (tvíært garðblóm) (Isatis, einkum I. tinctoria).
izatis/o dýr blárefur (Canis lagopus).
Izer/o ldf Isère (á).
Izidor/o per Ísidór.
Izis/o goð Ísis (fornegypsk gyðja).
Izmir/o = Smirn/o.
izo-/ vís efn tækniforskeyti úr grísku 1 = jafn. 2
= ísómer.
izobar/o veð efn jafnþyngdarlína; jafnþrýstilína.
izocel/a stæ (um þríhyrninga og trapisur) jafnarma (= simetria).
izodinam/o eðl raf jafnstyrkslína.
izoelektr/a efn jafnhleðslu-. -a punkto jafnhleðslupunktur.
izogeoterm/o veð jafnjarðhitalína.
Izokrat/o per Ísókrates.
izokrom/a samlitur.
izokron/a vís jafn að tímalengd, sem gerist á
jöfnum tímabilum. -eco lotufesta.
izol/i áhr raf efn tæk einangra. -a einangurs-.
-ado einangrun. -aĵo einangrandi sefni, einangrun. -eco, -iteco einangrun. -ejo sóttkví; einangrunarklefi; einangrunarstöð. -iĝo einangur. -ilo eðl
einangrari. -ismo einangrunarstefna. -isto einangrunarsinni. -ometro rtæ einangrunarmælir. aerita lofteinangraður. son-i áhr kvi hljóðeinangra.
varm-i áhr hitaeinangra. varm-a hitaeinangrandi.
Izold/o per Ísól.
izomer/o efn myndbrigði, ísómer. -a ísómer-.
izopren/o efn ísópren.
izoterm/o vís jafnhitalína.
izoton/a eðl efn jafnþrýstinn. -eco efn jafnþrýstni.
izotop/o efn samsæta, ísótópur.
izotrop/a eðl stefnusnauður, einsátta. -eco
stefnusneyða, einsáttun. -ismo stefnusneyða, einsáttun.
Izrael/o bib per sag Ísrael. -a gyðinglegur,
júðskur. -io Ísrael (nútímaríkið). -ia ísraelskur.
-iano Ísraeli. -ido 1 = hebreo. 2 Ísraelsmaður.
150
Esperanto-íslensk orðabók
1 J,
2j
j mfr 13. stafur esperanto-stafrófsins.
(í skammstöfunum) J = a) jodo. b) julo. j =
jaro.
-j mfr fleirtöluending nafnorða, lýsingarorða og
fornafna (þó ekki persónufornafna), t.d. liaj bonaj
ecoj, iuj homoj.
j/o mfr joð (heiti bókstafsins j).
ja mfr að vísu, óneitanlega (á venjulega ekkert
tilsvarandi orð í íslensku).
jaborand/o gra jaborandi.
jacint/o ste hýasint.
jad/o ste jaðe. -a úr jaðe.
Jaf/o ldf Jaffa.
Jafet/o bib Jafet. -ida jafetískur.
jaguar/o dýr jagúar (Felis onza).
jahurt/o mat jógúrt.
jaĥt/o = jakto.
jak/o jakki, treyja. -eto 1 stuttur jakki. 2 kápa (á
bók). frenez-o spennitreyja. pelt-o loðtreyja. sav-o
björgunarvesti.
jakarand/o bib palisander, palisanderviður
(Jacarandax).
Jakelin/o per Jakobína.
Jakob/o bib Jakob. -ano trú Jakobskirkjumaður. -ino Jakobína. -isto sag stuðningsmaður Stúartfjölskyldunnar eftir afsögn Jakobs I. konungs í
Bretlandi. -ulo Jakobsmunkur, Dóminíkusmunkur.
jakoben/o sag per 1 Jakobíni (róttækur lýðveldismaður í Frakklandi á 18. öld). 2 byltingarsinni. -ismo skoðanir Jakobína.
jakt/o sig 1 skemmtisnekkja, lystiskúta. 2 úthafssnekkja, skemmtiskip. -ado (kapp)sigling.
jakut/o per Jakúti.
jakv/o gra brauðaldin. -ujo, -arbo brauðaldintré (Artocarpus integrifolia).
jalap/o gra jalap (öflugt hægðalyf). -ujo,
-planto jalapjurt (Exogonium Lopomea purga).
Jalt/o ldf Jalta.
jam mfr nú þegar; þegar, þá. - ne ekki lengur;
þaðan ekki, frá þeim tíma ... ekki. Í neikvæðum
setningum á jam alltaf að standa fyrir framan neitunarorðið. Í stað ne jam á að nota ankoraŭ ne.
Jamaik/o ldf Jamaíka. -a jamaískur -ano Jamaíki, Jamaíkumaður.
jamb/o ská öfugur tvíliður. -a með öfugum tvíliðum. -ino öfugir tvíliðir með aukaliði í enda vers.
Jan/o goð Janus (goð sem byrjun ársins var
helguð).
Jangzi ldf Jangtse (fljót í Kína).
janiĉar/o lífvarðarmaður Tyrkjasoldáns.
Janki/o per Kani.
Jan-Majen-insulo ldf Jan Mayen.
Hugh Martin
Jansen/o per Jansen. -ismo trú jansenismi
(kenningar hollenska guðfræðingsins Jansen, biskups í Yperen). -isto jansenisti.
januar/o janúar, janúarmánuður.
japan/o per Japani. -a japanskur. -a lingvo japanska. J-io, J-ujo ldf Japan. -igi gera japanskan.
-ino japönsk kona.
jar/o ár. -a 1 árlegur. 2 eins árs gamall. -aro
áralengd. cent-o = jarcento. cent-a hundrað ára
(gamall), tíræður. centa-a á hundraðasta ári. Á
sama hátt dek-a tíu ára (gamall). deka-a á tíunda ári. cent-ulo tíræður maður. ĉi-a þess árs. ĉie í ár. ĉiu-a árlegur. duon-o árshelmingur, misseri. kvaron-o ársfjórðungur. laŭ-a, laŭ-e eitt ár í
senn. mil-o = jarmilo. mil-a þúsund ára (gamall).
mult(e)-a margra ára; margs árs. plur-a gra fjölær.
super-o hlaupár. favor-o náðarár. lern-oj skólaár
(ft.). lum-o ljósár. nov-a nýárs-. pasint-a, pasint-e
í fyrra, frá því í fyrra. prov-oj lærlingstími. servooj embættisár. -cento öld. mezaj -centoj miðaldir.
-centa hundrað ára gamall, aldagamall. -deko áratugur. -kolekto árgangur. -milo þúsöld, þúsund ár.
-mila þúsunda ára. unu-a eins árs (gamall). unuaa á fyrsta ári. kvindek-ulo fimmtugur maður.
jard/o 1 sig rá, seglrá. 2 ensk alin, yard (= 0,917
m). al-igi rábinda. bram-o bramseglrá. reĝ-o efri
framseglrá. top-o háseglrá, toppseglrá.
jaroviz/i = vernalizi.
jasmen/o gra jasmína (Jasminum).
jasp/o ste jaspis. -i áhr ráka (eins og jaspis).
-eca jaspiskenndur.
jaspis/o bib = jaspo.
jaŝir/o trú musteri sintóista.
jatagan/o inn jatagan (tyrkneskur rýtingur).
Jav/o ldf Java. -ano Javabúi.
Javan bib Javan (hebreskt nafn á Hellas).
Jave/o per Jave. -a Jave-.
jazion/o gra blámunkur (Jasione).
Jazon/o goð Jason.
je mfr forsetning með óákveðinni merkingu,
notuð þegar aðrar eiga ekki við. Nú á dögum er
hún aðallega notuð: 1 með lýsingarorðum sem
tákna gnægð eða skort, t.d. riĉa - brutoj : auðugur að kvikfé; lama - unu membro : haltur á öðrum
fæti; libera - tiuj mankoj : laus við þennan skort;
bonŝanca - io : heppinn í e-u. 2 með sagnarnafnorðum í staðinn fyrir de þar sem misskilningur gæti
orðið til, t.d. havi rajton - io : hafa rétt til e-s; aspiro de io - io : þrá e-s eftir e-u; kredo - Dio : trú
á Guð. 3 til að merkja hvað klukkan er, t.d. - la
tria matene : klukkan þrjú á nóttunni. 4 með líkamshluta til þess að merkja að honum er haldið,
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
t.d. mi prenos vin - la mano : ég mun taka í hönd
þína; kaptu ĝin - ĝia vosto : grípum hala hans. 5 til
þess að merkja mismun, einkum með lýsingarorði
í miðstigi, t.d. li estas - du jaroj pli maljuna ol mi
: hann er tveim árum eldri en ég. Þessa forsetningu
skal nota aðeins þegar nauðsyn krefst.
Jehoaŝ/o bib Jóas (Ahasíason, Júdakonungur).
Jehojada bib Jehojad (æðsti prestur í Jerúsalem).
Jehoŝafat bib Jósafat (Asason, Júdakonungur).
Valo de -o Jósafatsdalur.
Jehov/o per Drottinn, = Javeo.
Jehuda bib = Jeudo.
Jehud/o bib Júda (4. sonur Jakobs og ættkvísl
hans) (Í Biblíu skrifað Jehuda).
Jeĥezkel bib Esekíel.
jejun/o lfæ ásgirni, ásgörn.
jelp/i áhl gjamma.
Jemen/o ldf Jemen, einkum Arabalýðveldið
Jemen. -a jemenskur. -ano Jemeni. Sud- -o ldf Alþýðulýðveldið Jemen, Suður-Jemen.
jen mfr hérna; þarna. - ... - ýmist ... eða, stundum ... stundum. -a þessi hérna, eftirfarandi. -e
hérna, svona, þannig. -o þetta hérna, eftirfarandi;
sem hér segir.
jen/o = eno.
Jenisej/o ldf Jenisej (fljót í Síberíu).
Jeremia, Jeremi/o bib Jeremía. -ado harmagrátur, raunarolla, kveinstafir.
Jeriĥ/o, Jerik/o ldf Jeríkó. -orozo = anastatiko. -a við Jeríkó.
Jerobeam bib Jerobeam (konungur í Ísrael).
Jerusalem/o ldf Jerúsalem, Jórsalir, Jórsalaborg. -ano Jerúsalembúi.
Jeruzalem/o = Jerusalemo.
jes mfr já, jú. - ja jú, að vísu. -a jákvæður. -i áhl
játa. -igi 1 = jesi. 2 staðfesta. kap-i áhl kinka kolli
til samþykkis.
Jesaja bib Jesaja (höfundur fyrstu 39 kaflanna í
Jesajaritinu). - la dua bib Ónefndur höfundur kafla
40–66 í Jesajaritinu).
jesaŭl/o kósakkaforingi.
Jesu/o sag kri Jesús. -o Kristo Jesús Kristur.
Kompanio de -o Jesúítareglan, Kristmunkareglan.
jet/o flu þota.
Jez/o ldf gamalt heiti á Hokkaido.
jezuit/o per 1 jesúíti, kristmunkur. 2 hræsnari,
undirförull maður. -a 1 jesúíta-, kristmunka-. -ejo
hús kristmunkahús, jesúítaskóli. -ismo kenningar
kristmunkareglunnar.
jid/o jiddíska.
Jiftaĥ bib Jiftak (herstjóri Gyðnga).
151
jing/o dýr (Jynx), gauktíta (J. torquilla), fausktíta (J. ruficollis).
Joab bib Jóab.
Joakim/o per Jóakim.
Job/o = Ijob(o).
jod/o efn joð (J). -a joð-. -a tinkturo joðáburður. -a nombro joðtala. -i áhr bæta joði við, gefa
joð. -ato joðat, joðsýrusalt. -ido joðíð. -ito joðít.
per-ato perjoðat.
jodl/i áhl jóðla. -o jóðl.
jodoform/o efn joðóform (sótthreinsunarefni).
Joel bib Jóel.
jog/o inn jóga. -ano jógi.
jogurt/o = jahurto.
Johan/o per Jón, Jóhann, Jóhannes. -ino Jóhanna, Jónína.
johimb/o gra jóhimbatré (Corynanthe yohimba). -ino efn jóhimbía.
Jokast/a goð Jókaste (móðir Ödipusar og síðar
eiginkona hans).
Jokoham/o ldf Jókóhama.
jokto/ vís joktó- (forskeyti eininga 10 24 ).
jol/o 1 jul, julla. 2 tvísigld lystisnekkja.
jon/o eðl efn jón, fareind. -igi jóna. -igo jónun. -iĝi jónast. -iga kamero jónunarhylki. mal-igi
afjóna.
Jona bib Jónas (spámaður).
Jonatan/o bib Jónatan.
joni/o trú efn 1 joni (kvennasköp sem frjósemitákn). 2 = ionio.
jonkvil/o gra jónsmessulilja (Narcissus jonquilla).
jonosfer/o veð jónhvolfið.
jor/o sig bif flu skyndileg beygja, stefnubreyting. -i áhl geiga frá réttri stefnu; slaga.
Jordan/o ldf Jórdan. -io Jórdanía. -ia jórdanskur. -iano Jórdani. trans-a hinum megin Jórdanar,
austan Jórdanar. Trans-io Transjórdanía.
Jork/o ldf York, Jórvík. Nov- -o New York.
Nov- -io New York ríki.
Josu/o bib Jósúa.
jot/o ögn.
jota mfr jota, 9. bókstafur gríska stafrófsins (I,
ι).
jota/ vís jotta- (forskeyti eininga 1024 ).
Jov/o goð Júpíter (æðsti guð Rómverja).
jovial/a ská kátur í lund.
Jozef/o per Jósep, Jósef. -ino Jósefína.
ju ... des mfr því ... því.
jube/o hús pallur (milli skips og kórs í kirkju).
jubil/i áhl fagna, ráða sér ekki fyrir gleði. -ado
fögnuður.
152
Esperanto-íslensk orðabók
jubile/o bib 1 fagnaðarár (hjá gyðingum hvert
fimmtugasta ár) (einnig -a jaro). 2 minningarhátíð, fagnaðarhátíð; afmælishátíð, afmæli (brúðkaup
o.þ.u.l., einkum hvert tuttugasta og fimmta ár).
-ano sá sem heldur minningarhátíð.
jud/o gyðingur. -a gyðinga-, gyðinglegur. -aro
gyðingaþjóð. -eco gyðingleikur. -ejo gyðingahverfi. -ino gyðingakona. -ismo gyðingatrú, gyðingdómur. -ujo 1 Júda. 2 = Judeo.
judaism/o = judismo.
judaiz/i áhl fylgja siðum gyðinga.
Judas/o per Júdas.
Jude/o sag Júdea.
Judit per Júdít.
juft/o rússkinn.
jug/o rtæ ok. -i áhr 1 oka. 2 undiroka, kúga.
-aĵo sameyki. sub-i = jugi.
jugland/o gra valhnot. -ujo, -arbo (val)hnotutré (Juglans). nigra -ujo svart hnotutré (Juglans
nigra). ordinara -ujo hnotutré (Juglans regia).
jugoslav/o per Júgóslavi. -a júgóslavneskur. Ja Federacio ldf Sambandslýðveldið Júgóslavía. Jio, J-ujo Júgóslavía.
jugular/o lfæ hálsæð.
juĝ/i áhr dæma, kveða upp dóm. -o sál dómur. -a réttar-. -a ĉambro réttur. -a decido úrskurður. -a dokumento dómgerð, dómsskjal. -a
seĝo dómarasæti. -ado dómur; dómgreind. -adi
áhr bib dæma; dæma oft, vera að dæma, stjórna.
-anto 1 dómari. 2 kviðdómari. -antaro 1 dómaranefnd. 2 kviðdómur. -ejo réttur, dómstóll. -isto
bib dómari. -ista dómara-. -istaro 1 dómarastétt.
2 dómstóll. al-i áhr ver úrskurða, dæma (e-m
e-ð). antaŭ-i áhr dæma fyrirfram. antaŭ-o fordómur, hleypidómur. pri-i áhr dæma um, gagnrýna. pri-o athugun. mis-i áhr dæma ranglega,
leggja rangan dóm á. propra-a, propra-e eftir
eigin vild. -agado réttarfar, dómsköp. -decido úrskurður, dómur. -odistrikto = jurisdikcio. -faro
dómur. -opovo = jurisdikcio.
jujub/o gra brjóstber. -arbo brjóstberjatré
(Zizyphus vulgaris, Z. jujuba).
juk/i áhl klæja. -o, -ado kláði. -iga klæjandi,
sem veldur kláða.
juka/o gra pálmalilja (Yucca), kerti drottins.
Jukatan/o ldf Yucatanskagi. -io Yucatanríki (í
Mexíkó).
Jukon/o ldf Yukon (fljót í Norður-Ameríku). -io
Yukon (fylki í Kanada).
jul/o sig stýriár. -adi áhl róa með stýriár.
Jul/o jól.
julep/o lyf svaladrykkur.
Hugh Martin
juli/o júlí, júlímánuður.
Juli/o per Júlíus. -a Júlíus-. -ino Júlía.
Julian/o per Júlíanus.
Julieta per Júlíetta.
jun/a ungur. -e eins og unglingur. -eco lfe æska,
unglingsár. -eca æsku-. -igi yngja upp, gera ungan.
-ulo unglingur. -ularo æskulið, æskufólk. -ulino
stúlka, ungfrú, ungdama. ge-uloj drengir og stúlkur, piltar og stúlkur, strákar og stelpur. mal-a gamall. mal-eco lfe elli. mal-eta nokkuð gamall, fremur gamall, nokkuð við aldur. mal-igi gera gamlan.
mal-iĝi eldast. mal-ulo gamall maður, karl. malulejo elliheimili. mal-ulino gömul kona, kerling.
re-igi gera ungan aftur, yngja upp. re-iĝi yngjast
upp. -aĝo æska. mal-aĝo elli.
jung/i áhr beita fyrir (vagn); nota. -ado álagning. -aĵo 1 aktygi. 2 sameyki. -ilaro aktygi. -itaro
sameyki. al-i áhr beita fyrir. dis-i áhr spenna frá.
en-i áhr beita fyrir vagn. el-i áhr spenna frá. kuni áhr ganga undir ok með. kun-(it)aĵo sameyki.
mal-i áhr spenna frá; skilja í sundur.
juni/o júní, júnímánuður.
juniper/o gra einir, einiviður (Juniperus).
-brando gin, einiberjabrennivín.
junk/o gra sef (Juncus). -acoj sefætt.
junkr/o jungherra, junkari, jungkæri. signo-o
merkisberi.
Junon/a goð Júnó (rómversk gyðja, drottning
Júpiters).
junt/o tæk hlj samskeyti; samtenging; samband,
sambandsliður. -o de kablo rtæ tenging. -o per
foldo kaj lango tæk plæging. -o per tenono kaj
mortezo tæk tappaskeyti. hirundvosta -o tæk geirnegling. -opeco = fitingo. lut-o rtæ suða (samskeyti). -i áhr tæk rtæ skeyta saman; tengja saman.
-ejo skiptiborð.
jup/o pils. -eto pínupils, mínípils; ballettpils.
-istino pilssaumakona. sub-o nærpils.
Jupiter/o 1 goð Júpíter (æðsti guð Rómverja).
2 stj Júpíter (reikistjarna). -a Júpíters-.
jur/o lögfræði, lögvísi. -a lögfræðilegur. -isto
lögfræðingur. kutim-o venjulög. -oscienco lögfræði.
jurisdikci/o lög dómsvald; þinghá, lögsagnarumdæmi.
jurisprudenc/o lög lögspeki; lögfræði.
jurt/o kofi (síberskra hirðingja).
just/a réttur; réttlátur. -e réttilega. -o réttlæti.
-aĵo rétt, það sem rétt er. -eco réttlæti; réttvísi. -ulo
kri réttlátur maður. mal-a óréttlátur. mal-aĵo það
sem órétt er, glæpaverk. mal-eco óréttlæti. mal-ulo
glæpamaður.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
Justen/o per Jústínus.
justic/o lög dómsmál, réttlæti. klas-o stéttardómsmál.
Justinian/o per Jústiníanus.
jut/o gra 1 sekkjabast, júta. 2 jútavefur.
Jutland/o ldf Jótland. -a jóskur. -ano Jóti.
153
juvel/o trú gimsteinn, skartgripur; dýrmæti.
-aro gimsteinar. -ejo skartgripasala. -isto skartgripasali, gimsteinasali. -ista gimsteinasala-. -ujo
skartgripaskrín. -arto skartgripalist. -ŝtono =
gemo.
Juvenal/o per Júvenal.
154
Esperanto-íslensk orðabók
Ĵ, ĵ mfr 14. stafur esperanto-stafrófsins.
ĵ/o mfr joð með hatti (heiti bókstafsins ĵ).
ĵabot/o klæ blúnda, knipplingar, fellingalín (á
skyrtu).
ĵak/o 1 (diplomat)frakki. 2 rtæ símatengill.
ĵakard/o klæ Jaquardtæki.
ĵaket/o síðjakki (sjakket).
Ĵakv/o per Jaques, Jakob. -ino Jaqueline,
Jakobína.
ĵaluz/a afbrýðisamur, öfundsjúkur. -i áhl vera
afbrýðisamur. -i kontraŭ iu öfunda e-n. -o öfund,
öfundsýki, afbrýðisemi. -ulo afbrýðisamur maður.
ĵaluzi/o hús rimlatjald.
ĵam/i áhr útv trufla (útvarpssendingar). -ado
truflun útvarpssendinga.
ĵambore/o alþjóðamót skáta.
Ĵan/o per Nonni.
Ĵana per Hanna.
ĵar/o stórt ker.
ĵargon/o hrognamál, málleysa. -i áhl tala
hrognamál.
ĵartel/o sokkaband (á sokkabandabelti). -a
zono sokkabandabelti.
ĵaŭd/o fimmtudagur. la sankta -o skírdagur.
ĵaz/o (d)jass. -trupo djasshljómsveit. -a muziko djasstónlist.
ĵele/o mat hlaup.
Ĵerom/o per Híerónýmus.
ĵerz/o jersey.
Ĵerzej/o ldf Jersey. Nov- -o New Jersey (fylki í
Bandaríkjunum).
ĵet/i áhr 1 kasta. -i la kulpon sur iun kenna
e-m (um e-ð). -i miskrediton sur iun vera e-m til
vansa. 2 leggja (t.d. arma um háls: la brakojn). 3
fleygja, henda. 4 -i la okulojn sur iun fá augastað á e-m. -i flugan rigardon sur iun/al io líta
snöggvast á e-n/e-ð. 5 strá. 6 slá út. sin -i 1 kasta
sér, varpa sér. 2 kippa. -o kast. -adi áhr vera að
kasta, vera að varpa, kasta oft. -ado kast, varp (endurtekið hvað eftir annað). -aĵo skot, skeyti. -egi
áhr slengja, þeyta. -iĝi 1 vera kastað, vera varpað.
2 kippa; engjast. -iĝadi bylta sér (í rúminu). -ilo
slöngva. de-i áhr fella; hleypa; fara úr. dis-i áhr
dreifa, strá. dis-iĝi tvístrast. dis-ita dreifður. ek-i
áhr hleypa af; slöngva; gefa frá sér. el-i áhr 1 kasta
frá sér, kasta úr sér. 2 líf spýta; varpa út (t.d. sæði).
3 kasta út; bera út. el-aĵo úrkast, rekald. el-ulo afhrak. en-i áhr kasta inn. en-iĝi streyma inn, flæða
yfir. for-i áhr 1 henda, fleygja burt, losna við. 2
Hugh Martin
neita, hafna. 3 leggja niður. for-o, for-ado neitun,
synjun, höfnun. for-aĵo rusl, ónýti. pri-i per ŝtonoj
áhr grýta. re-i áhr endurkasta. re-o endurkast. subi áhr 1 leggja undir sig, gera undirorpinn. 2 smygla.
super-i áhr ausa (e-u = per io) yfir. sur-i áhr kasta
á. trans-i áhr kasta yfir, varpa yfir, fleygja yfir.
fajrel-a sem spýr eldi, logandi, brennandi. flamilo eldvarpa. haŭtde-ado hamskipti. lum-ilo ljóskastari, kastljós. rul-i áhr varpa. ŝton-ilo = ĵetilo.
ter-iĝi beygja sig í duftinu, lúta til jarðar, kasta sér
kylliflötum.
ĵeton/o spilapeningur.
ĵib/o sig fokka. for-o klýfir, brandaukasegl.
ĵig/o 1 tón hoppdans. 2 = puzl/o.
ĵinkirŝ/o tvímenningsvagn (= rikiŝo).
ĵip/o her jeppi.
ĵoke/o veðreiðasveinn, knapi.
ĵoker/o jóker.
ĵongl/i áhl 1 leika trúðleik, leika loddaralistir. 2 gera sjónhverfingar, fara með sjónhverfingar. 3 leika sér (að = per) (t.d. orðum, hugtökum o.s.frv.). -ado loddaralist. -aĵo töfrabragð. -isto
loddari; sjónhverfingamaður, töframaður. for-i áhr
láta hverfa.
ĵonk/o sig kínverskt seglskip.
ĵos/i áhr gar bera mold að (jurtum).
ĵud/o júdó.
ĵul/o eðl rtæ júl, joule (orkueining). mega-o
megajúl. kilo-o kílójúl.
ĵur/i áhr sverja. -o eiður, heit, loforð. -a svarinn, eiðsvarinn. -ado eiðfesting. -adi áhr sverja
hvað eftir annað. -igi láta vinna eið, eiðfesta, taka
eið af. -into 1 eiðbundinn maður 2 kviðdómsmaður. for-i áhr afneita með eiði, hafna. je-i áhr 1 gera
samsæri. 2 særa, grátbiðja. kun-i áhr gera samsæri.
pri-i áhr helga. -peti áhr særa, grátbiðja. -rompo
eiðrof.
Ĵuras/o ldf Júrafjöll. -a frá Júrafjöllum, lútandi
að Júrafjöllum.
ĵurasi/o jar 1 júra, júratímabil. 2 júrajarðlög. -a
júra-.
ĵuri/o lög kviðdómur. -ano kviðdómari, kviðdómsmaður.
ĵurnal/o 1 dagblað. 2 dagbók. -ismo blaðamennska. -isto fréttaritari, blaðamaður. -istiko ritstjórnarfræði. -istumo lélegt blaðamannamál. enigi skrá í dagbók.
ĵus mfr rétt áðan, einmitt núna. -a nýorðinn.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
K, k mfr 15. stafur esperanto-stafrófsins.
k (í skammstöfunum) = a) kilo-; b) kaj.
k/o mfr ká (heiti bókstafsins k).
Kaab/o inn Kaaba.
kab/o ldf 1 höfði. 2 = fiakro.
Kab/o ldf Góðrarvonarhöfði (= La Bonespera
Kabo). -lando Höfðaland. - -urbo Höfðaborg.
kab’/o bib kab (rúmmál í Gamla testamentinu
= um 2,0 l).
kabal/o 1 dulvísi, leynispeki, dularfull skýring
gyðinga á ritningunum. 2 svikræði, leynisamtök,
leynimakk. -a dularfullur, leyndardómsfullur. -ema
undirförull. -isto leynispekingur.
kaban/o kofi. -eto kot. branĉ-o greinakofi. ĉaso veiðikofi, veiðihús. ŝtip-o bjálkakofi. ter-o moldarhýsi, moldarkofi.
kabaret/o lei kabarett, veitingahús.
kabe/i áhl breyta eins og Kabe (en hann var
kunnur esperantisti sem skyndilega yfirgaf hreyfinguna).
kabil/o per kabýli. K-io, K-ujo ldf Kabýlía,
Kabýlaland.
kabinet/o fél 1 (lítið) herbergi, skrifstofa. 2
einkasafn, (t.d. í þjóðminjasafni. 3 ríkisstjórn,
ráðherrar. -a 1 herbergis-, skrifstofu-. 2 einka-.
3 ráðherra-, ríkisstjórnar-.
kabl/o rtæ sjó 1 kaðall, strengur. 2 (rafmagns)kapall. 3 kaðalslengd (182–200 m). -ingo
leiðslupípa. -isto maður sem leggur kapla. ankroo akkeriskaðall. tele-o símakapall. tir-o dráttarvír,
dráttarlína. tren-o flu dráttartaug.
kablogram/o (sæ)símskeyti.
kabriolet/o léttivagn.
Kabul/o ldf Kabúl (höfuðborg Afganistans).
-rivero Kabúlá.
kac/o nýy böllur, reður. -ujo buxnaklauf.
kacik/o sag per 1 indíánahöfðingi. 2 stórlax.
kacur/o gra hjartartré (Cercidiphyllum japonicum).
kaĉ/o mat 1 grautur; hrærigrautur, of þunnur
vellingur. 2 kássa; mauk. -igi stappa; sjóða í mauk.
-igilo sleif.
kaĉalot/o dýr búrhvalur, búrhveli (Physeter
macrocephalus) (= makrocefalo).
kaĉu/o brjóstsykur.
kadaif/o mat = kataifo.
kadastr/o hag = katastro.
kadavr/o nár, lík, hræ. -a ná-; náfölur. -aĵo
hræ. -ejo líkhús. -igi drepa. -iĝi deyja. -ino efn
díamínópentan. -esploro = nekropsio. -oplena
líkþakinn. -ofloro = stapelio. -ogrifo = neofrono.
kadenc/o tón 1 fallandi, hljóðfall. 2 kadensa. 3
155
hraði; taktur. -a fallandi; í takt. -i áhr koma á takti;
gera hljóðföll.
kadenz/o = kadenco 2.
kadet/o liðsforingjaefni, herskólasveinn.
kadi/o lög dómari (hjá múhameðstrúarmönnum).
kadis/o klæ vaðmál.
Kadiz/o ldf Cadiz (hafnarborg á Spáni við
Atlantshafið).
Kadm/o per Kadmos (bróðir Evrópu, sem
stofnaði Þebu).
kadmi/o efn kadmíum, kadmín (Cd).
kadole/o efn kadolía.
kadr/o fél 1 rammi; umgerð, greyping. 2 grind.
3 umhverfi. 4 yfirmaður, (í ft.) yfirmannasveit.
-ado ljó römmun. -aĵo rammi, umgerð. -eto lítill rammi; umgerð. -i áhr setja í ramma, setja í
umgerð, ramma; þilja. -umo hús karmur. en-igi =
kadri. sen-a án umgerðar, umgerðarlaus. brod-o
útsaumshringur.
kadrat/o pre kvaðrat (í prentun).
kaduce/o 1 slöngustafur, gullinn stafur Hermesar, sem tvær slöngur hlykkjast um. 2 stafur
Asklepíosar (á latínu caduceus).
kaduk/a 1 hrörlegur. 2 ellihrumur, örvasa. 3
aumur; hnignandi. 4 farinn að fyrnast; ógildur. -aĵo
e-ð hrörlegt; elliglöp. -eco hrörleiki; hrumleiki;
hrörnun, niðurníðsla, afturför. -i áhl vera hrörlegur/ellihrumur/aumur o.s.frv., hrörna. -igi ógilda,
ónýta. -iĝi vera kraminn, hrörna. -ulo hrörlegur
maður, hrumur maður. -ulejo elliheimili, öldrunardeild, sjúkradeild fyrir öldrunarsjúklinga. aĝo-a
ellihrumur. mens-eco læk ellihrörnun.
kaf/o kaffi. -ejo kaffihús; kaffistofa. -ujo 1
kaffidós. 2 kaffikanna. 3 gra kaffitré. -aparato
kaffitæki. -arbo gra kaffitré (Coffea). -bero kaffiber. -grajno kaffibaun. -kolora kaffibrúnn. -kruĉo,
-poto kaffikanna. -maŝino kaffivél. -muelilo
kaffikvörn. -skatolo kaffidós. lakto-o kaffi með
mjólk. malt-o maltkaffi.
kafein/o efn læk koffín. sen-a koffínlaus.
kafeteri/o matstofa með sjálfsafgreiðslu, kaffitería, veitingastofa.
kafr/o Kaffi. K-io, K-ujo ldf Kaffaland.
kaftan/o (austurlensk) skikkja, sloppur.
kaĝ/o búr (fugla-, dýra-), rimlabúr. en-igi setja
í búr; setja í fangelsi. el-igi leysa úr búri; leysa úr
fangelsi.
kahel/o byg hella, flís, steinflís. -a flísum þakinn. -aro hellur. -i áhr steinleggja, fóðra með flísum.
kaĥeksi/o læk vanþrif, kröm, uppdráttarveiki.
156
Esperanto-íslensk orðabók
-a 1 uppdráttarveiki-. 2 uppdráttarveikur.
kaĥekt/a vís = kaĥeksia.
kaid/o lög (í Alsír og Túnis) tollheimtumaður,
skattstjóri.
kaik/o sig kaík, tyrkneskur róðrarbátur (eða
léttur seglbátur).
Kain/o bib Kain. -idoj afkomendur Kains.
kainit/o ste kainít.
Kair/o ldf Kairó (höfuðborg Egyptalands).
-ano Kairóbúi.
kairn/o hús steindys.
Kaistr/o ldf Kaysterá.
kaj mfr og. - ... - ... bæði ... og ... .
kaj/o 1 hafnarbakki, hlaðinn árbakki. 2 járnbrautarstétt, stöðvarstétt. sur-e á hafnarbakka. ĝeto bryggja. -pago bryggjugjald.
Kaj/o per Caíus.
Kajafas bib Kaífas.
kajak/o íþr húðkeipur, kajak.
Kajbar/o ldf Khyberskarð.
Kajen/o ldf Cayenne (höfuðborg Franska Gíana). -rivero Cayenne-fljót.
kajeput/o gra kajuputolía. -arbo kajuputtré
(Melaleuca).
kajer/o 1 hefti, bók (þunn og óbundin). 2 stílabók. -eto 1 smáhefti. 2 minnisblaðahefti. -ujo
mappa.
kajman/o dýr kajman, amerískur krókódíll.
kajt/o flu flugdreki.
kajut/o káeta, klefi. -a káetu-.
kaĵol/i áhr nýy smjaðra fyrir, lokka. -ado fagurgali, smjaður.
kak/i áhl skíta, kúka, hægja sér. -ejo kamar.
kaka/o gra 1 kakóbaun. 2 kakó. -ujo 1 kakódós. 2 kakótré (Theobroma cacao). -oarbo kakótré. -obutero kakósmjör, kakófeiti.
kakatu/o dýr kakadúi (Cacatua).
kakeksi/o = kaĥeksio.
kaki/a kakí-, kakíbrúnn, mógulur.
kakofoni/o miskliður; mishljóðan. -a illa
hljómandi.
kakografi/o 1 lélegur ritháttur. 2 röng stafsetning.
kakosmi/o læk ólykt í nösum.
kakt/o gra kaktus. -acoj kaktusætt. figo-o fíkjukaktus (Opuntia ficus-indica).
kal/o sigg, líkþorn. -a sigggróinn, harður (um
hörund). -aĵo sigg. pied-o líkþorn.
kala/o gra fenjadís (Calla).
Kalabar/o ldf Calabar (borg í Nígeríu).
kalabas/o gra grasker. -ujo = kalabasarbo.
-arbo graskeratré (Crescentia cujete). -kukurbo =
Hugh Martin
kalabaso.
Kalabri/o ldf Kalabría (hérað á Ítalíu).
Kalahar/o ldf Kalaharí (eyðimörk í sunnanverðri Afríku).
kalam/o gra sag 1 (indverskur) reyr. 2 = akoro.
3 stíll, griffill.
kalamin/o ste bif 1 kalamín, sinkkarbónat. 2
sót.
kalamint/o gra (garðblóm) (Calamintha).
kalandr/i áhr tæk kefla, valta. -ado kefling. -ilo
keflivél, rulla.
kalandr/o dýr sunnulævirki (Melanocorypha
calandra).
kalandra/o dýr kornbjalla (Calandra).
kalazi/o læk augnaloksþrymill.
kalcedon/o glerhallur, kalsedón.
Kalcedon/o ste Kalsedón.
kalceolari/o gra frúarskór (Calceolaria).
kalci/o efn kalsíum, kalsín (Ca). -a kalsíum-,
kalsín-.
Kalcid/o ldf Kalsis, Chalcis.
Kalcidik/o ldf Chalkidikí.
kalciferol/o vís kalsíferól.
kalcin/i áhr glóhita, brenna (málm) til ösku.
kalcitr/i áhl 1 (um hest, o.þ.u.l.) ausa, setja upp
rassinn. 2 spyrna. -o spyrna, spark. -ema mótþróafullur, þrjóskur.
Kalde/o = Ĥaldeujo. -a kaldverskur. -a lingvo
= akada lingvo. -ano Kaldei.
kaldron/o ldf 1 ketill. 2 askja (eldfjalls). -a á
katli, ketil-. -a krusto ketilsteinn. -ego stór ketill,
gufuketill. -ejo 1 ketilhús. 2 ketilsmiðja. -isto ketilsmiður. hejt-o (hitunar)miðstöð. vapor-o = kaldronego.
Kaledoni/o ldf Kaledónía. -a kaledónískur.
Nov- -o Nýja-Kaledónía. Nov- -ano nýkaledónískur maður.
kalefakci/o eðl upphitun.
kalejdoskop/o kviksjá. -a kviksjár-, kviksjálegur, sem lýtur að kviksjá. -i áhl úa og grúa, síbreytast.
kalembur/o orðaleikur.
kalend/oj inn Kalendae, fyrsti dagur mánaðar
(hjá Rómverjum). formeti ĝis la grekaj -oj draga á
langinn, svo að ekkert verði úr því (sbr. la tago de
sankta neniamo).
kalendar/o 1 tímatal. 2 almanak, rím. -a
almanaks-. flor-o blómaalmanak.
kalendul/o gra gullfífill, morgunfrú (Calendula (officinalis)).
kalentur/o læk hitabeltissótt.
kaleŝ/o 1 vagn, skyggnisvagn. 2 skrautvagn.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
balja -o = landaŭo. -aĵo vagngrind. -aĵisto skrautvagnasmiður. -eto lítill vagn. -isto vagnstjóri, ökumaður. duon-o lítill (hálf)yfirbyggður fjórhjólavagn. en-iĝi stíga í skrautvagn. lu-o = fiakro.
-servanto vagnþjónn.
Kalez/o ldf Calais. -a Markolo Pas de Calais,
Doversund. (= Dovra Markolo).
kalfatr/i áhr þétta, hempa, kjalfatta. -ado þétting. -ilo þéttingartæki. -isto hampþéttimaður.
Kalĥas/o per Kalkas (Testorsson, fuglaspámaður í Ilíonskviðu).
Kali/o goð Kali.
kali/o efn kalíum, kalín (K). kaŭstika -o = kalia
hidroksido. -a kalíum-, kalín-. -a hidroksido
kalíumhýdroxíð (KOH).
Kaliban/o inn Kalíban.
kalibr/o tæk 1 hlaupvídd (byssu), innanmál.
2 þvermál. -i áhr 1 mæla hlaupvídd (e-s), mæla
innanmál (e-s). 2 mæla þvermál (e-s). -igi gera
(e-ð) að e-u þvermáli. -ilo tæk rennimál. intera
-ilo víddarmælir. mikrometra -ilo smæðarmælir,
míkrómælir, míkrókvarði.
kalidr/o dýr snípa (Calidris). alpa -o lóuþræll
(Calidris alpina). granda -o rauðbrystingur (=
kanuto). sabla -o sandlóa.
kalif/o per kalífi. -eco kalífaveldi. -ejo kalífaland, kalífaveldi.
kalifor/o dýr maðkafluga.
kaliforni/o efn kaliforníum, kalifornín (Cf).
Kaliforni/o ldf Kalifornía (fylki í Bandaríkjunum).
kaligraf/o per skrautritari. -i áhr skrautrita.
-aĵo skrautritað efni. -io skrautritun.
Kaligul/o per Kalígúla.
kalik/o 1 bib kaleikur, staup, bikar. 2 gra
blómbikar, bikar. 3 lfæ bikar. renaj -oj nýrnabikarar. -eto lítill kaleikur, lítill bikar. flor-o = kaliko 2.
Kalikat/o = Kalkato.
kalikl/o gra útbikar. -(ohav)a með útbikar.
kalikot/o klæ baðmullardúkur.
Kalimaĥ/o per Kalimakos.
Kaliop/a goð Kallíope (gyðja sem ræður fyrir
söguljóðakveðskap).
kalips/o kalypsó.
Kalipso/a goð Kalypsó (gyðja sem bjó á eynni
Ógýgju).
Kalist/o stj Kallistó (eitt tungla Júpíters).
kalistef/o gra sumarstjarna (Callistephus
(chinensis)).
kalistegi/o gra vafningsklukka.
Kalisto/a goð Kallistó (dís sem Artemis breytti
í birnu).
157
kalitrik/o gra vatnsbrúða (Callitriche).
kalk/o efn kalk. kalcinita -o brennt kalk. estingita -o slökkt kalk. -a kalk-. -i áhr efn 1 kalka,
hvítta með kalki. 2 bera kalk á (tún eða garð). 3
gera óvirkan með kalki. -aĵo vegglím. -umi = kalki
2. -argilo mergill (= marno). -oforno kalkofn.
-ospato ste kalkspat. -oŝtono ste kalksteinn. re-iĝi
læk kalkast aftur. sen-iĝi læk áhl úrkalkast. missa
kalk.
kalkan/o tæk hæll (á fæti). -umo hæll (á skó).
pik-uma oddhælaður.
Kalkat/o ldf Kolkata (hét áður Kalkútta) (hafnarborg við ósa Ganges, höfuðborg Vestur-Bengals).
kalkane/o lfæ hælbein.
kalkedoni/o = kalcedono.
kalkul/i áhl áhr 1 reikna, telja. 2 (með je, pri)
treysta, reiða sig á. 3 (með kun) reikna með. -a
reikni-, reiknings-. -o reikningur. -ado 1 talning. 2 reikningsaðferð. -atoro reiknir, reiknivél,
reiknitölva. -ebla teljanlegur, reiknanlegur. -ema
slunginn, kænn. -iĝi 1 (með kun) = kalkuli 3. 2
verða reiknaður. -ilo reiknivél. -isto reikningsmaður, bókari. -metro reiknikvarði. al-i áhr 1 bæta við.
2 reikna til, telja til. antaŭ-i áhr áætla, meta; giska
á. de-i áhr draga frá, reikna frá. el-i áhr reikna út,
reikna til fulls. en-i áhr fela í sér, innihalda. kun-i
áhr leggja saman, finna summu (e-s). mis-i áhl
misreikna, reikna skakkt. ne-ebla óútreiknanlegur; óteljanlegur. pri-i áhr bib 1 reikna út, hugsa. 2
telja. re-i áhr reikna aftur, telja upp aftur. retro-i
áhl telja aftur á bak, telja niður (í núll). glit-ilo
reiknistokkur. glob-ilo talnagrind. tempo-o tímabil.
kalkulus/o læk steinn (í líffæri).
Kalkut/o = Kalkato.
kalm/o veð logn. -a stilltur. en-iĝi lenda í logni.
kalmar/o dýr tíuarma kolkrabbi (Loligo vulgaris).
kalmuk/o per Kalmúkki.
kalomel/o efn kalómel, merkúróklóríð.
kalori/o eðl raf kaloría, varmaeining, hitaeining. granda -o kílókaloría. malgranda -o venjuleg
kaloría, kaloría. -a varma-. -a ekvivalento varmajafngildi. -metro eðl varmamælir. -metrio varmamælingar; varmamælifræði.
kalorifer/o = stovo.
kalot/o rúm hetta (efri hluti hnattar).
kalpak/o inn loðhúfa Tatara.
kalson/o nærbuxur. -eto skálmalausar nærbuxur. ban-o sundskýla, sundbuxur, sundbrók.
kalt/o gra hófsóley (Caltha); lækjasóley
(Caltha palustris).
158
Esperanto-íslensk orðabók
kalumet/o inn friðarpípa (indíána).
kalumni/i áhr rægja, rógbera. -a róg-. -o rógur.
-anto, -ulo rógberi.
kalun/o gra lyng (Calluna).
kalus/o lfæ gra 1 hersli; beinörshnútur, beinflóki, brotökkur. 2 sáravefnaður (á plöntu).
kalv/a 1 sköllóttur. 2 (um jörð o.þ.u.l.) auður, gróðurlaus. -o sköllóttur blettur, skalli. -aĵo
skalli. -eco skalli, hárleysi. -iĝi verða sköllóttur.
-ulo skalli, sköllóttur maður.
kalvari/o lfæ 1 krossfestingarskrín. 2 = Kalvaria vojo. 3 kúpuhvolf, kúpuhvelfing. -a sem lýtur að krossfestingarskríni. K-a vojo kaþ 1 Krossvegurinn. 2 píslarganga, þyrnibraut.
Kalvari/o Golgata (= Golgoto).
Kalvin/o per Kalvín. -ano, -isto kalvínstrúarmaður. -ismo kalvínstrú.
kam/o tæk kambur. -a kontakto rtæ kambsamband.
Kamadev/o trú Kama (ástarguð hindúa).
kamarad/o félagi, förunautur, lagsmaður. -a
félagslegur, kompánlegur, lagsmennsku-. -i áhl
leggja lag sitt við, vera félagi (e-s). -eco félagsskapur, lagsmennska. -ino (kven)félagi, förunautur.
kamaril/o hirðfólk, klíka.
kambi/o víxill.
kambium/o gra vaxtarvefur.
Kambiz/o sag Kambýses (Persakonungur).
Kamboĝ/o ldf Kambódía.
kambri/o jar kambríum. antaŭ-o forkambríum.
Kamĉatk/o ldf Kamtsjatka.
kame/o vís (upphleypt) eðalsteinsmynd.
kamel/o dýr úlfaldi (Camelus). -edoj úlfaldaætt
(Camelidæ). -ido úlfaldafolald. -ino úlfaldahryssa.
-isto úlfaldareki. -pelisto = kamelisto. vir-o úlfaldi.
kameleon/o = ĥameleono.
kameli/o gra kamelía (Camellia).
kamembert/o mat Camembert-ostur.
kamen/o arinn, eldstó, ofn. -a arin-. -eto lítill
arinn. -breto arinhilla. -kapuĉo arinhiminn. -tubo
reykháfur, strompur. -tubisto sótari.
kamer/o tæk 1 gluggalaust herbergi, kompa,
klefi. 2 hólf; deild. 3 = kamerao. -isto sag 1
kammerherra. 2 = kameraisto. gas-o gasklefi.
nubo-o eðl þokuhylki (= kamero de Wilson).
sparko-o rtæ neistahylki. ses-a (um skammbyssu)
sexhleyptur.
kamera/o kvikmyndavél. -isto kvikmyndari.
kamerling/o kaþ hirðherra páfans.
Hugh Martin
Kamerun/o ldf Kamerúnfjall. -io Kamerún. -ia
kamerúnskur.
kamfor/o efn kamfóra. -a kamfóru-. -arbo gra
kamfórutré (Cinnamomum camphora). -oleo kamfóruolía. -ujo = kamforarbo.
kamion/o flutningabíll, vörubíll (= ŝarĝaŭto).
-i áhr flytja í vörubíl. -ado flutningur með vörubíl.
-eto lítill vörubíll, sendiferðabíll. -isto flutningsmaður, vörubílstjóri. baskul-o bíll með sturtu(m),
sturtubíll. cisterno-o tankbíll. ŝpruc-o úðabíll.
kamizard/o sag kamisard (e.k. franskur kalvínisti).
kamizol/o sag 1 nærskyrta, nærpeysa, bolur,
kot. 2 upphlutur; jakki.
kamlot/o kamlot (e.k. fataefni).
kamomil/o gra 1 kamilla (Matricaria (chamomilla)). 2 kamillute.
kamp/o 1 akur, engi, graslendi, víðavangur. 2
völlur, svið. 3 svæði, svið. 4 grunnur. -a 1 merkur-,
merkurinnar. 2 akur-. 3 sviðs-. -i áhl liggja við,
liggja í tjöldum, tjalda. -ado tjaldvist. -adejo tjaldstæði, tjaldstaður. -adismo útilegulíf. -aro sveit,
landsbyggð. -arano sveitamaður, bóndi. -arana
sveitamanna-. -ejo = kampo 2. -isto bib 1 landbúnaðarverkamaður; vinnumaður. 2 hirðingi. -ulo =
kamparano. -intenso elektra eðl rafsviðsstyrkur.
-intenso magneta eðl segulsviðsstyrkur. Marso-o
sag Marsvöllur. paf-o skotmál. vid-o sjónsvið. -a
muso hagamús.
kampanet/o tón klukknaspil (hljóðfæri).
Kampani/o ldf Kampanía (hérað á Ítalíu).
kampanil/o hús (sérstæður) klukkuturn,
klukknaturn, klukknastöpull.
kampanj/o her herferð.
kampanul/o gra bláklukka (Campanula).
rondfolia -o bláklukka (Campanula rotundifolia).
-acoj bláklukkuætt (Campanulaceæ). (kampanulo 6= klukkublóm).
kampeĉ/o gra blátré, kampetsetré (Hæmatoxylon campecheanum).
kamufl/i áhr her 1 felubúa, dulbúa. 2 hylja.
-ado hulning; dulbúningur. -aĵo, -ilo felubúningur,
felugervi; yfirskin, leynilitur.
Kana bib Kana.
kan/o gra 1 reyr; spanskreyr. 2 reyrprik,
reyrstafur. 3 sef. -a reyr-. -a seĝo tágastóll;
reyrstóll. -aĵo reyrvefur. -aro, -ejo reyrkjarr.
-birdo = akrocefalo. fiŝ-o veiðistöng. suker-o gra
sykurreyr (Saccharum officinarum).
kana/o gra 1 kanna (planta) (Canna). 2 kanaskrift. 3 kana-bókstafur. -acoj keldublómaætt
(Cannaceæ).
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
Kanaan/o bib 1 Kanaan. 2 Kanaanland. -a
kanaanískur, kanverskur. -ido Kanaaníti, Kanverji.
kanab/o gra hampur (Cannabis). -a hamp-,
úr hampi. -a apocino s. apocino. -ejo hampekra.
-tolo dúkur úr hampi.
kanaben/o dýr hörfinka (Carduelis cannabina).
Kanad/o ldf Kanada. -a kanadískur. -ano Kanadamaður.
kanajl/o þorpari, óþokki, ræfill, fantur. -a þorparalegur, fantalegur. -aj homoj hrakmenni (Dóm.
20:13). -aĵo óþokkabragð, dónaskapur, svik. -aro
skríll, ruslaralýður.
kanak/o per Kanaki.
kanal/o ldf lfæ fja rtæ 1 skurður. 2 síki, ræsi.
3 sund. 4 (í líffærum) göng. 5 pípa. 6 rás. 7 leið,
samband, braut, milliganga. -aro skurðakerfi. -eto
lfæ 1 ræsi, göturenna. 2 síki, lítill skurður. 3 pípa,
rás; smuga. -etaro síkisgerð; skurðakerfi (= kanalizacio). -igi (um á) gera skipgengan, gera að
skurði. -izi grafa skurð í gegnum. buŝ-o hei munnhol. flank-o hliðarskurður. nutro-o lfæ meltingarvegur. spir-o lfæ öndunarkerfi.
kanalizaci/o skurðakerfi.
kanap/o 1 legubekkur. 2 mat ristað brauð með
áleggi. -eto tveggja manna legubekkur.
kanari/o dýr kanarífugl (Serinus canaria).
Kanari/oj ldf Kanaríeyjar. -a kanarískur, kanareyskur.
Kanber/o ldf Canberra (höfuðborg Ástralíu).
kancelari/o 1 stjórnarstofa. 2 skrifstofa. 3
stjórn. 4 skrifstofustarfslið. -ano, -ulo skrifstofumaður.
kancelier/o lög kanslari, innsiglismeistari.
lordo- -o (í Bretlandi) dómsmálaráðherra.
kancer/o 1 læk gra krabbi, krabbamein. 2
dýr krabbadýr, krabbi (Cancer). -a krabbameins-.
-ulo krabbameinssjúklingur. -ogena gra sem veldur krabbameini. -ologio krabbameinsrannsóknir, krabbameinsfræði. sango-o hvítblæði. -ofobio
sjúklegur ótti við krabbamein.
kand/o kandís, kandíssykur. -iĝi verða að
kandísi. -izi áhr mat sykra.
kandel/o 1 kerti. 2 eðl kerti, kandela (ljósstyrkseining). -ingo kertisstjaki. -isto kertasmiður, kertasteypari, kertasali. K-festo kyndilmessa.
altar-o, ĥor-o altariskerti, altarisljós. Hefner- -o
nýkerti. seba -o tólgarkerti. vaks-o vaxkerti.
kandelabr/o bib ljósastika, ljósahjálmur.
Kandi/o Krít.
Kandid/o per Candide.
kandidat/o 1 umsækjandi, frambjóðandi. 2
kandídat; prestsefni. -i áhl bjóða sig fram. -eco
159
umsókn, framboð.
kanefor/o fag körfuberi.
kanel/o hús her tón 1 rák, skora. 2 skrúfugangur. 3 gróp. -i áhr 1 grópa. 2 riffla. ŝraŭb-o tæk
skrúfugangur. ina ŝraŭb-o skrúfugangur í ró.
kaneloni/oj mat pastarör.
kanguru/o dýr kengúra.
kanibal/o per 1 mannæta. 2 grimmdarseggur.
-ismo mannát.
kanin/o lfæ augntönn (= kojnodento).
kanis/o dýr hundakyn (Canis). -edoj hundaætt
(Canidæ).
kanistr/o 1 dós. 2 kaþ oblátuskrín. 3 bif bensíngeymir (= benzinujo).
kanjon/o gljúfur, hamragil, hamradalur.
kankan/o inn kankan (dans).
kankr/o dýr vatnakrabbi (Potnamobius astacus) (= astako). -e aftur á bak. mar-eto rækja.
Kankr/o stj Krabbinn (stjörnumerki). tropiko
de la -o hvarfbaugur nyrðri.
Kann/o ldf 1 Cannae. 2 Cannes.
Kann/oj = Kanno.
kanon/o kaþ 1 her fallbyssa. 2 (kirkju)regla.
3 skrá (yfir helga menn eða bækur Biblíunnar). 4 helgunarbæn. 5 tón keðjusöngur, kanón.
-a 1 fallbyssu-. 2 kanónískur, kirkju-, kirkjulegur; helgifestur. -a baterio fallbyssusamstæða. -a
jaro kirkjuár. -a juro kirkjuréttur. -aj horoj helgitíðir. -i áhl skjóta með fallbyssu. -adi áhl skjóta
með fallbyssum. -ado stórskotahríð. -aro fallbyssur. -eco það að vera helgifestur, gildi. -igi taka í
heilagra manna tölu. -isto 1 fallbyssuliði. 2 kirkjuréttarfræðingur. bombo-o sprengjuvarpa. gulaŝ-o
her matsala hermanna.
kanonier/o fallbyssuliði.
kanonik/o kaþ kanúki, kórsbróðir. -a kanúka-.
-aj horoj tíðir, bænahald. -aro kórsbræður (biskupsdæmis). -eco kanúkatign. -ejo kórsbræðraráðhús. -ino nunna með prestsmötu. ĉef-o yfirkórsbróðir.
kanoniz/i áhr kaþ taka í heilagra manna tölu,
helgifesta. -ado helgifesta; helgun dýrlinga.
kanop/o flf innyflakrukka (hjá Fornegyptum).
Kanos/o sag Canossa-kastali (á Ítalíu).
kanot/o 1 bátur, skemmtibátur. 2 = kanuo.
Kansas/o ldf Kansas (fylki í Bandaríkjunum).
-urbo Kansas City (borg í Missouri).
kant/i áhl 1 syngja. 2 kvaka. 3 kveða um,
syngja um. -o tón 1 söngur. 2 ljóð, kvæði. 3 þáttur
(í kviðu). La Alta K-o Ljóðaljóðin. -aĉo gróft ljóð.
-adi áhl ljóða, syngja stöðugt. -ado söngur, það að
syngja. -aro söngbók, kvæðabók, ljóðasafn. -eti
160
Esperanto-íslensk orðabók
áhl áhr raula. -eto stuttur söngur. -isto 1 söngvari. 2 skáld. -arto söngfræði. ek-i áhl áhr, ek-eti
áhl áhr fara að syngja, taka að kvaka. for-i áhr
reka í burt með söng. kun-i áhl áhr syngja saman;
syngja með. pri-i áhr syngja um, lofsyngja. re-aĵo
1 viðlag. 2 endurtekið ljóð. ĉen-o tón keðjusöngur.
danko-o þakkarljóð. glor-o lofsöngur. majstroj
-istoj meistarasöngvarar. not-i áhl syngja nótnaskil. plor-o harmljóð. popol-o þjóðlag. sol-o einsöngur. sorĉ-o töfraþula. trem-o sveifla.
Kantal/o ldf Cantal (fjall og hérað í Frakklandi).
kantalup/o gra kantalópa (melónutegund)
(Cucumis melo var. cantalupensis).
kantar/o dýr mjúkvængja (Cantharis).
kantarel/o gra kantarella (sveppur) (Cantharellus). manĝebla -o eggsveppur (Cantharellus
cibarius) (= ovofungo).
kantarid/o dýr spanskfluga (Lytta vesicatoria).
kantat/o tón hátíðaljóð.
Kanti/o per Kant (þýskur heimspekingur. -a
sem lýtur að kenningum Kants. -ano fylgismaður
Kants. -anismo kenningar Kants.
kantik/o lofsöngur, sálmur.
kantilen/o tón hægt söngljóð.
kantilevr/o hús svifbiti. -a ponto svifbitabrú.
kantin/o veitingastaður, matsölubúð (fyrir
ákveðinn hóp manna).
kanton/o 1 kantóna, fylki (í Sviss). 2 (í Frakklandi) hérað, lægsta lögsagnarumdæmi. 3 jár járnbrautarsvið milli aðvörunarmerkja. -igo jár innilokun járnbrautarsviðs, þannig að aðeins ein lest er
á sviðinu á sérstökum tíma.
Kanton/o ldf Kanton (hafnarborg í Kína).
kantonment/o her vistaflokkun (hermanna),
dvalarstaður (herfylkis). -i áhl setjast að. -igi vista
(herlið).
kantor/o forsöngvari, söngstjóri.
kanu/o indíánabátur, kanó.
kanul/o læk holnál, sprautunál.
kanut/o dýr rauðbrystingur.
kanvas/o 1 strammi, strigi. 2 frumdráttur.
kanzon/o lítill söngur; gamansöngur, gamanvísa. -isto gamansöngvari, vísnasmiður. pri-i áhr
hæða í vísu.
kaolin/o ste postulínsleir.
kaos/o = ĥaoso.
kap/o 1 höfuð; haus, kollur. 2 gáfur, skilningur.
3 maður sem heild. 4 maður. po -o fyrir mann, á
nef. 5 yfirmaður, forstöðumaður. 6 höfuð, toppur, haus; efsti hluti(nn). 7 framhluti. -a 1 höfuð-,
haus-. 2 hugar-. -aĵo mat haus (dýrs sem matur).
Hugh Martin
-eto lítið höfuð. -ujo hjálmur (kafarabúnings). enigi taka í sig, læra. mult(e)-a 1 marghöfðaður. 2
fjölmennur. sen-a 1 höfuðlaus, hauslaus. 2 bjánalegur, hugsunarlaus. sen-igi 1 afhöfða, hálshöggva.
2 höggva toppinn af. trans-iĝi steypa stömpum,
steypa sér kollhnís. trans-iĝo kollhnís. salti transiĝe = transkapiĝi. -antaŭe á höfuðið, á hausinn. -loko höfðalag. -turn(iĝ)o læk svimi. -turna
svimandi. brul-ulo friðrofi. dik-a heimskur. kornuloj djöflar. kruc-o vél þverstykki. lini-o endastöð.
malplen-ulo aulabárður, auli, asni. nud-a berhöfðaður. pafil-o byssuskefti, byssuhaus. pont-o her
fótfesta, stökkpallur. ter-o höfði. vent-ulo moðhaus. -opiede andfætis.
kapa mfr kappa, 10. bókstafur gríska stafrófsins (K, κ).
kapabl/a fær, hæfur. -i áhr vera fær; vera hæfur,
geta. -o, -eco hæfileiki, dugnaður. mal-a ófær. nea óhæfur. sen-a treggáfaður. sen-eco gáfnatregða.
pens-a greindur, gáfaður. servo-a vinnufær. ŝarĝ-o
burðarþol.
kapacit/o eðl vís raf 1 rúmtak, rýmd. 2 afköst,
afkastageta. varmo-o eðl varmarýmd. -anco rtæ
rýmd, rafrýmd.
Kapadoci/o sag Kappadókía.
kape/i áhl sig fella segl, láta slá undan, láta reka
(skip).
kapel/o kaþ 1 kapella, bænahús. 2 kór (í kirkju).
3 kirkjukór, söngflokkur; hljómsveit. -ano kapellán, kapelluprestur, hirðprestur. -estro kórstjóri;
hljómsveitarstjóri.
Kapel/o stj Kapella, Kaupmannastjarnan
(stjarnan α í Ökumanni).
kaper/i áhl taka, hertaka kaupskip. -aĵo hertekið kaupskip. -isto sjóræningi, löggiltur víkingur.
-letero víkingaleyfi. -ŝipo sjóræningjaskip (sem á
ófriðartíma aðstoðar flota heimalandsins með því
að hertaka kaupskip), kapari. for-i áhr taka, hertaka (kaupskip).
Kapernaŭm/o ldf Kapernaum.
kapibar/o dýr vatnsnaggrís, flóðsvín.
kapilar/a vís 1 hárfínn. 2 háræða-. 3 hárpípu-.
-a altiro hárpípukraftur. -o háræð. -eco eðl hárpípuhrif. elektro-eco eðl rafmagnshárpípuhrif.
kapital/o efh 1 höfuðstóll, stofnfé, fjármagn. 2
fjármunir. 3 auðvald. 4 innstæða, eignir. 5 framleiðslufé. cirkula -o veltufé. fiksa -o fastafjármunir. -eto lítið fjármagn. -igi 1 breyta í innistæðufé. 2
safna fé. -ismo auðvaldskerfi, kapítalismi. -isto efh
kapítalisti, auðjöfur. grand-isto auðkýfingur. spezo veltufjármunir, veltufé. ŝtat-ismo ríkiskapítalismi.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
kapitan/o 1 skipstjóri. 2 kafteinn, höfuðsmaður. 3 sjóliðsforingi. 4 flugstjóri. 5 fyrirliði.
6 (iðn)rekandi. -eco kafteinsembætti.
kapitel/o hús súluhöfuð.
Kapitol/o sag 1 Kapítólhæð (í Rómaborg),
Kapitolium. 2 Kapitol.
kapitul/o 1 gra blómkollur (Capitulum). 2 kaþ
samkunda klausturfólks; kórsbræðrasamkunda. 3
riddarafélag; frímúrarafélag.
kapitulac/i áhl gefast upp. -o uppgjöf.
kapok/o gra kapok. -ujo, -arbo kapoktré
(Ceipa).
kapon/o 1 geldhani. 2 geldingur. -voĉo falsetta.
kapor/o gra 1 kaparrunni (Capparis). 2 kapar
(e.k. súrs).
kaporal/o her riðilsstjóri, liðþjálfi.
kapot/o bif 1 regnkápa (með hettu); hettukufl.
2 vélarlok.
kapr/o dýr geit (Capra). -a geitar-, geita-; geitarlegur. -aĵo geitakjöt. -eto ung geit. -ido kiðlingur. -idaĵo kiðlingakjöt. -ino geit. -ina lakto geitarmjólk. K-ino stj Geitin, Kapella, Kaupmannastjarnan (stjarnan α í Ökumanni). -obleki áhl (um
geitfé) jarma. -opieda goð geitfættur. -oviro 1
skógarpúki, Fánn. 2 (fornl.) hafur, geithafur. vir-o
hafur. -oledo geitaleður, kiðskinn. alpa -o steingeit.
kaprat/o efn kaprat.
Kapre/o ldf Kaprí (eyja við Napólí).
kapreol/o dýr rádýr (Capreolus). -ino rádýrshind.
kapric/o duttlungar, tiktúrur. -a duttlungafullur, mislyndur; duttlungasamur. -e duttlungafullt;
duttlungasamlega. -i áhl fyllast duttlungum.
kaprifoli/o gra geitalauf, geitblöðungur (runnar) (Lonicera caprifolium). -acoj geitblaðsætt.
Kaprikorn/o stj Steingeitin (stjörnumerki).
tropiko de la -o hvarfbaugur syðri.
kaprilat/o efn kaprýlat. -a acido kaprýlsýra.
kaprimulg/o dýr nátthrafn, náttfari (Caprimulgus).
kapriol/o 1 hopp, stökk; skrípalæti. 2 hafrahopp. 3 heljarstökk.
kapronat/o efn kaprónat. -a acido kaprónsýra.
kapsel/o gra hjartarfi (Capsella). paŝtista -o
gra hjartarfi (Capsella bursa pastoris).
kapsik/o gra spænskur pipar (Capsicum annuum).
Kapstad/o = Kab-urbo.
kapstan/o tæk sig spil, gangspil, akkerisvinda.
kapsul/o efn lyf 1 tæk flöskutappi. 2 hylki; dós,
nisti. 3 gra hýði, fræbelgur. 4 lfæ poki, belgur.
161
artika -o liðpoki. en-igi setja í hylki. sen-igi sku 1
opna (flösku). 2 skera burt nýrnapoka úr. eksploda
-o hvellhetta.
kapt/i áhr 1 grípa, þrífa, taka (fastan), ná í.
2 fanga, veiða; ná á sitt vald. 3 sjá fyrir, skilja. 4
töfra, hrífa. 5 fá; snara. -u tak hann fastan. -o 1 grip,
hrifs. 2 veiði; fengur. 3 handtaka. -adi áhr ná oft,
hrífa. -ado 1 tak, taka, grip. 2 veiði, það að veiða.
fiŝ-ado fiskveiði. -(it)aĵo 1 fang, veiði; herfang. 2
bráð, ránsfengur. -ema fíkinn, ágjarn. -iĝi 1 festast, vera fanginn. 2 töfrast. -ilo 1 gildra; snara.
2 bragð. -ilisto loðdýraveiðimaður. -isto fangari,
sá sem tekur til fanga. -ito fangi. -iteco varðhald,
fangelsisvist. -itejo fangabúðir. ek-i áhr 1 þrífa í,
þrífa til. 2 heyrast. el-i áhr hafa (e-ð) (el iu = út
úr e-m). en-i áhr 1 snara; veiða í tálsnöru. 2 taka
í sig. en-iĝi festast. for-i áhr 1 ræna. 2 herleiða.
for-itaro hinir herleiddu. (for)-iteco útlegð; herleiðing. kun-ito sambandingi. ne-ebla óvinnandi;
óheyranlegur; sem ekki er hægt að ná. re-i áhr
taka aftur; ná aftur. sin-ado eltingarleikur. maŝ-ilo
snara. muŝ-ulo 1 dýr flugnabani (Muscicapa). 2
gra sóldögg (= dioneo).
Kapu/o ldf Kapúa.
kapucen/o hettumunkur. -a 1 hettumunks-. 2
hettu-. -a kolombo hettudúfa. -a simio hettuapi.
-aĵo ófáguð prédikun.
kapuĉ/o sig tæk 1 hetta, kuflhetta. 2 andskjól,
hjáskjól. 3 blæja (á bíl), hlíf. 4 lok. -i áhr setja
hettu á; setja lok á.
kapus/o sig stefna (skips). kompasa -angulo,
kompasa -o ferð eftir áttavita. vera -angulo rétt
stefna. -linio stefnulína.
kaput/a nýy búinn að vera.
kar/a 1 kær. 2 dýr. 3 dýrmætur. -e dýru verði,
háu verði. -eco dýrleiki. -ega 1 mjög kær. 2 mjög
dýr. -iĝo verðhækkun. -ulo elskan. mal-a ódýr.
mal-eco lágt verð. mal-iĝo verðlækkun.
kara/o gra (vatnajurt, höfð í fiskabúrum)
(Chara).
karab/o dýr járnsmiður (Carabus). -edoj járnsmiðaætt (Carabidæ).
karaben/o riddarabyssa. -isto riffilskytta.
Karaĉi/o ldf Karachi (hafnarborg í Pakistan).
karadri/o = ĥaradrio.
karaf/o vatnsflaska, borðflaska, karafla. -eto
(lítil) borðflaska, lítil karafla.
karagan/o gra baunatré, kergi (Caragana).
karaib/a = kariba.
karak/o inn karkari (e.k. kaupskip frá miðöldum).
karakal/o dýr eyðimerkurgaupa (Lynx cara-
162
Esperanto-íslensk orðabók
cal).
Karakal/o per Caracalla (rómverskur keisari).
Karakas/o ldf Caracas (höfuðborg Venesúela).
karakol/i áhl sveifla hesti, gera sveiflur með
hesti. -o (um hest) snúningur, sveifla.
Karakorum/o ldf Karakorum (fjallgarður í
Mið-Asíu).
karakter/o líf sál fag 1 skapferli, skapgerð,
lunderni. 2 einkenni. 3 sérkenni. 4 eiginleiki. en
mia karaktero de: sem. 5 fastur vilji, staðfesta. -a
1 skapgerðar-. 2 einkennandi. -hava reglusamur,
traustur. -ologio sál skapgerðafræði. divers-aj misþátta. sen-a 1 hversdagslegur. 2 marklaus. skrib-o
rithönd.
karakteristik/o stæ kennitala (lógariþma).
karakteriz/i áhr 1 einkenna, auðkenna. 2 sérkenna. -a einkennandi; einkennilegur. -ado lýsing.
-aĵo eðl einkenni. -ilo = karakteristiko.
karakul/o 1 karakúlfé. 2 karakúlskinn.
karambol/i áhl 1 rekast á (einkum í biljarð). 2
= kolizii. -o ská 1 árekstur (í biljarð). 2 = kolizio.
karamel/o mat sykra, karamella. -iĝi brenna í
karamellu. -bombono karamella (sælgæti).
karapac/o dýr bakskel (á dýrum).
Karar/o ldf Carrara (borg á Ítalíu).
karas/o dýr grænkarpi (Cyprinus carassius).
or-o gullfiskur.
karat/o karat.
karate/o íþr karate.
karavan/o 1 ferðamannalest, kaupmannalest;
samferðarmenn. 2 hjólhýsi. -ejo 1 lestarmannagististaður. 2 hjólhýsastæði.
karavel/o sig karavella.
karb/o 1 kol. 2 fajraj -oj glóðir elds. 3 kolamoli. -a kola-. -aĵo kolaefni. -ejo sig kolageymsla,
kolarúm (á skipi), kolastía. -ero kolamoli. -eto
kolasalli; viðarkol. -ido = karbonido. -igi 1 gera
að (viðar)kolum. 2 svíða. -igejo efn kolabrennsluofn. -igisto kolagerðarmaður. -iĝi brenna; verða
að kolum. -isto 1 = karbigisto. 2 kolakaupmaður.
-ujo bib 1 kolafata, kolakassi. 2 glóðarker. -umi
áhl sig kola. -obaseno kolasvæði. -odona jar sem
í eru kol. -ofiŝo, -ogado ufsi. -ogruzo kolasalli.
-ominejo kolanáma. -opintoj kolaskaut. -opolvo
kolaryk. -ostako viðarhlaði (til kolagerðar). fulgoo jarðbiksrík kol. ligno-o viðarkol. min-o steinkol.
osto-o beinkol. ŝton-o, ter-o steinkol.
karbaminat/o efn karbaminat. -a acido karbaminsýra.
karbazol/o efn karbasól.
karbil/o efn karbýl. -amino karbýlamínó.
karbinol/o efn karbínól.
Hugh Martin
karbo/ vís kol-, kolefnis-, karbó-.
karboksil/o efn karból. -a acido karbólsýra (=
ferolo).
karbol/o = karboksilo.
karboline/o efn karból.
karbon/ efn kolefnis-. -acidoj kolefnissýrur.
karbon/o efn kolefni (C). -a kol-. -ato karbónat.
-a dioksido koltvísýringur. -a disulfido koltvísúlfíð. -a monoksido kolsýringur. -a tetraklorido
tetraklórkolefni. -hidrato kolvetni. -ido karbíður.
hidro-ido hýdrókarbíður. -ilo karbónýl. -igi, -izi
= karbigi. di-ato bíkarbónat, tvíkarbónat. natria
di-ato natríumbíkarbónat, matarsódi, bökunarsódi.
karbonad/o 1 mat kjöt steikt yfir kolum, steik
á rist. 2 ste svartur demantur í borvél.
Karbonar/o sag Karbonari. -ismo Karbonarismi (leynifélag á Ítalíu á 19. öld).
karboni/o jar 1 kolatímabil, karbón. 2 karbónsjarðmyndun.
karborund/o efn kísilkarbíður.
karbunkl/o læk gra 1 drepkýli, kveisukýli. 2
kýlasótt; miltisbrandsdrep.
karbunkol/o ste karbúnkúlus.
karbur/i áhr efn 1 blanda (e-ð) kolefni. 2
blanda hýdrókarbíði við lofttegund. -aĵo kolefnisblanda. -ilo bif blöndungur, karbúrator.
karburator/o = karburilo.
karcer/o 1 klefi. 2 dýflissa. 3 fangaklefi. en-igi
setja í fangelsi. kel-o klefi í dýflissu, neðanjarðarklefi. -puno refsingarhald.
karcin/o dýr strandkrabbi (Carcinus).
karcinom/o læk krabbamein, þekjukrabbi. -ozo
krabbameinager.
kard/o gra þistill. -i áhr kemba (ull). -ilo ullarkambur. -lanoj kembd ull. -omaŝino kembivél.
Mari-o maríuþistill (Silybum Marianum).
kardamin/o gra hrafnaklukka (Cardamine).
kardamom/o gra kardemomma (Eletteria cardamomum).
kardan/o tæk hjaraliður (einnig kardanartiko).
kardel/o dýr þistilfinka (Carduelis). flam-o
auðnutittlingur (C. flammea).
kardi/ vís grískt forskeyti sem merkir hjarta-.
-ografo hjarta(línu)ritari. -ogramo hjarta(línu)rit.
elektro-ografo
hjartarafriti.
elektro-ografio
hjartarafritun. -ologo hjartalæknir. -ologio hjartalæknisfræði. -opatio hjartasjúkdómar. -otomio
hjartaskurður. Ath. það á að forðast notkun kardio í merkingu kardjo.
kardin/o gluggahespa; hurðarlok.
kardinal/o kaþ kardínáli. -a 1 kardínála-. 2
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
aðal-, höfuð-, grundvallar-. 3 frum-. -a nombro
frumtala. -a punkto höfuðátt. -aro kardínálafélag.
-eco kardínálaembætti, kardínálatign. -igi útnefna
kardínála. -birdo dýr kardínálafugl (Cardinalis).
kardj/o lfæ magamunni. -algio gra bringspalaverkur, brjóstsviði. -ospaso magamunnakrampi.
-otomio magamunnaskurður.
kardon/o gra ætiþistill (Cynara cardunculus).
kare/o mat 1 karrí. 2 karríréttur.
kareks/o gra stör, stargresi (Carex).
Kareli/o ldf Karelía (lýðveldi í Rússneska ríkjasambandinu).
karen/o 1 sig flu skrokkur (skips eða flugbáts).
2 lfæ spori (á líffæri). 3 gra kjölur (á blómi). -i áhr
leggja (skip) á hliðina (til hreinsunar eða viðgerðar). -forma kjöllaga.
karenc/o líf næringarskortur. -a vegna næringarskorts.
kares/i áhr 1 strjúka, kjassa, klappa, gæla við.
2 hressa; stilla, hugga. 3 ívilna. -a 1 lágur; mildur.
2 gælu-. -e ástúðlega. -o klapp, kjass. -ado kjass,
strok. -ema ástúðlegur, ástríkur; káfandi, síkjassandi. -inda elskulegur, sætur. mal-i áhr snoppunga, berja; kúga. flat-i áhr smjaðra fyrir. pri-i áhr
gera mikið úr, sýna (e-m) mikla virðingu.
Karesm/o kri langafasta, sjöviknafasta. -omezo
miðfasta.
karet/o dýr sæskjaldbaka (Caretta).
karg/o sig jár farmur, frakt, fluttar vörur. -i
áhr hlaða, lesta. -omasto bóma. -okapablo farmrými. -olisto farmskrá. -opezo brúttóþyngd (skips).
-oŝipo vöruflutningaskip.
kari/o læk beináta; tannáta. -igi koma í beinátu.
-iĝi (um bein) skemmast.
Kari/o ldf Karía. -ano Karíubúi.
kariatid/o hús myndastytta undir múrbrúm,
súla í konumynd, meyjarsúla.
karib/a ldf Karíba-. K-a Maro Karíbahaf.
Karibd/a goð Karybdís (ófreskja sem olli
hringiðu í Messínusundi).
karibu/o hreindýr (í Kanada).
karier/o 1 lífsskeið, braut; starfsferill. 2 köllun, starf. -adi áhl hafa sig áfram. -emo, -ismo
framagirni. -isto framagosi, potari. -tabelo námsog starfsferilsskrá, ferilskrá.
karik/o gra 1 melónutré (Carica). 2 = karekso.
karikatur/o skrípamynd, skopmynd, háðmynd;
afskræmi. -a skrípa-, skop-. -i áhr gera skopmynd
af. -isto skrípamyndateiknari, skopmyndateiknari,
skopteiknari.
kariljon/o klukknahljómur, klukknaspil. -i áhl
samhringja.
163
karin/o dýr lfæ spori. trakea -o barkaspori.
sen-uloj strútfuglar (Ratitæ).
Karinti/o ldf Kernt (hérað í Austurríki).
kariofil/o gra negull. -acoj hjartagrasaætt
(Caryophyllaceæ). -ujo = kariofilarbo. -arbo negultré (Eugenia caryophyllata). -dianto negulblóm.
(Dianthus caryophyllus). -mirto = kariofilarbo.
-oleo negulolía.
kariokinez/o líf litningadeiling.
kariol/o sag 1 kerra, léttikerra. 2 hraður póstvagn (fyrir ferðamenn).
kariops/o gra korn, grasaldin.
Karis/oj goð þokkagyðjur.
karitat/o kaþ kærleikur.
karj/o gra hikkorítré (Carja).
Karkonoŝ/o ldf Riesengebirge, Risafjöll.
Karl/o per Karl.
karlin/o gra þistill (Carlina).
karm/o trú karma, forlög.
karmanjol/o söngur og dans Jakobína (í Frakklandi).
Karmel/o ldf kaþ 1 Karmelfjall. 2 Karmelregla.
-ano Karmelmunkur. -anino Karmelnunna.
karmezin/a dökkrauður, lífrauður. -o dökkrautt, dökkrauður litur.
karmin/o rósrauður litur. -a rósrauður, hárauður, fagurrauður. -i áhr gera rósrauðan.
karminativ/a lyf sem minnkar vindverki, vindeyðandi.
karn/o 1 kjöt. 2 hold. 3 aldinkjöt. -a 1 kjöt-;
holda-. 2 holdlegur. 3 mannlegur. -aĵoj fag (í málverki) naktir líkamshlutar. -ejo líkhús. -ulo dauðlegur maður. -odika, -ohava holdugur, holdmikill. -omanĝa kjötetandi. -omanĝuloj dýr kjötætur (Carnivora). -oŝira sundurrífandi, rángjarn.
-ovora nýy kjötetandi. dis-i áhr, dis-igi áhr trú
1 sundurrífa. 2 taka hold af. en-iĝi læk trú holdgast. en-iĝ(ad)o holdgun. reen-iĝi endurholdgast.
reen-iĝo endurholdgun. sen-a holdlaus. dento-o
tannhold (= gingivo). tibi-o kálfi (= suro).
Karnak/o ldf Karnak: 1 þorp í Egyptalandi. 2
þorp á Bretaníuskaga.
karnalit/o ste karnalít.
karnaval/o kjötkveðjuhátíð.
karneol/o ste karneól.
karo/o tígull (í spilum). -a tígla-. -vice eins og
tíglar í spilum.
karob/o gra Jóhannesarbrauð. -ujo = karobarbo. -arbo Jóhannesarbrauðtré (Ceratonia siliqua).
karol/o gleðisöngur. kristnaska -o jólasöngur,
jólakvæði. paska -o páskasöngur.
Karol/o per Karl. -o la Granda Karlamagnús.
164
Esperanto-íslensk orðabók
-a 1 Karolína. 2 frá tímum Karlamagnúsar. -ido
Karlungur. -ino Karolína.
Karolin/o ldf 1 Karólína (tvö fylki í Bandaríkjunum): Norda -o Norður-Karólína. Suda -o
Suður-Karólína. 2 Karólínueyjar (í Kyrrahafi).
Karon/o goð Karon (ferjumaður sem flytur sálir framliðinna yfir um í undirheima).
karoseri/o bif vagngrind. -isto vagnasmiður.
karot/o gra gulrót (Daucus carota).
karoten/o efn karótín (litarefni).
karotid/o lfæ hálsæð.
karp/o 1 dýr vatnakarfi, vatnakarpi (Cyprinus carpio). 2 lfæ úlnliður, hreifi, úlnliðsbein. -a
úlnliðs-. -ido smákarfi.
Karpat/oj ldf Karpatafjöll. -a Karpata-, frá
Karpatafjöllum, sem liggur í Karpatafjöllum.
karpe/o = karpo 2.
karpel/o gra fræblað.
karpen/o gra agnbeyki (Carpinus betulus).
Karpentari/a Golfo ldf Carpentariaflói.
karpologi/o gra aldinfræði.
karst/o jar karst.
kart/o 1 kort, spjald, bréf. 2 matseðill. 3 seðill, miði. 4 spil. 5 landabréf (= mapo). -a spila-, á
spilum. -aro 1 spilastokkur. 2 spjaldskrá. 3 kortabók, landabréfabók (= maparo, atlaso). -eto 1
nafnspjald, nafnseðill. 2 einkennismiði. -aŭguri
áhl, -odiveni áhl spá í spil. -odomo spilaborg.
-oteko spjaldskrá(rkassi). invit-o boðskort. lud-o
spil (= karto, 4). manĝ-o matseðill (= karto, 2).
membro-o félagsskírteini; flokksskírteini. poŝt-o
póstspjald, póstkort. tru-o gataspjald. vizit-o nafnspjald.
Kartag/o ldf Karþagó. -ano Karþverji. -a karþverskur.
Kartagen/o ldf Cartagena: 1 á Spáni. 2 í Kólumbíu.
kartam/o gra litunarþistill (Carthamus (tinctorius)).
kartav/i áhl vera kverkmæltur, vera gormæltur.
kartel/o 1 sag hólmgönguboð. 2 hag verslunarsamsteypa. 3 fél samband stéttarfélaga. -igi gera
verslunarsamsteypu. mal-igo bann á verslunarsamsteypum.
Kartezi/o per Descartes (franskur heimspekingur). -a stæ sem lýtur að Descartes, Kartesíusar-.
ortaj -aj koordinatoj þverstæð Kartesíusarhnit.
-a koordinatsistemo Kartesíusarhnitakerfi. -ano
fylgismaður Descartes. -anismo heimspekikenningar Descartes.
kartilag/o brjósk. -a brjósk-, brjóskkenndur.
kartoĉ/o 1 skothylki, patróna. 2 fylling (t.d. í
Hugh Martin
kúlupenna). 3 hylki; kassetta, snælda. blanka -o ljó
púðurskot. -ego sprengikúla. -ujo skothylkjataska.
-rubando skothylkjaband, patrónuband. -ŝargilo
skothleðslutæki. -zono skotfærabelti.
kartograf/o ldf kortagerðarmaður. -io kortagerð. desegnisto-o landakortateiknari.
karton/o 1 pappi. 2 pappaaskja. 3 uppkast,
frumdráttur. -a pappa-, úr pappa. -i áhr binda í
pappa, spjalda. -aĵo pappavara. pajlo-o hálmpappi.
muldo-o pappírsdeig.
kartotek/o spjaldskrá.
Kartum/o ldf Khartoum (höfuðborg Súdans).
kartuŝ/o hús flf skrautumgerð, umgerð.
kartuzi/o klaustur Chartreux-munka. -ano kaþ
Chartreux-munkur. -ana likvoro Chartreux-vín.
kartvel/o per Georgíumaður, Grúsíubúi. -a
georgískur. K-io, K-ujo = Gruzujo.
karunkl/o lfæ sepi, doppa. larma -o táradoppa.
karusel/o 1 riddaraleikur. 2 hringekja. -i áhl
fara í hringekju.
karvi/o gra kúmen (Carum carvi). -brando
kúmenbrennivín.
kas/o 1 peningakassi. 2 sjóður. -a peningakassa(ns); sjóð-. -ejo sjóður. -eto sparibaukur.
-isto gjaldkeri, féhirðir. -libro kassabók. -mono
ver peningar í kassanum, fé í kassa. -registrilo ver
búðarkassi. en-igi leysa inn. prunto-o lánasjóður.
ŝpar-o sparisjóður.
kasaci/o lög ógilding. -i áhr ónýta, ógilda.
Kasandr/o per Kassandra (Príamusardóttir).
kasav/o 1 manjoksmjöl. 2 manjoksbrauð.
kaserol/o skaftpottur, kersleif.
kaset/o ljó 1 snælda, kassetta. 2 hylki (í ljósmyndavél).
kasi/o gra 1 kassíuættkvísl (Cassia). 2 kassíutré. fistul-o (Cassia fistula). sena-o kassíurunni, en
laufblöð hans eru senna.
Kasi/o per Cassíus.
Kasiope/o stj Kassíópeja, Maríurokkur
(stjörnumerki).
kasis/o sólberjavín.
kasiterit/o vís tinoxíð, kassiterít.
kask/o 1 hjálmur. 2 stálhúfa. 3 sólarhjálmur.
-ofloro = akonito. -oporta hjálmkrýndur. fer-o
stálhúfa. kresto-o skúfaður hjálmur. lan-o ullarhetta. pint-o broddhjálmur. sun-o = kasko 3.
kaskad/o tæk 1 foss, flúðir. 2 flaumur, flóð. -a
sistemo steypikerfi. -ego fossgljúfur (= katarakto
2). -eto lítill foss. -i áhl fossa.
kasked/o derhúfa.
kason/o tæk hús sökkviker. -malsano læk
kafaraveiki.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
Kaspi/o ldf Kaspíahaf. -a Kaspía-, sem lýtur að
Kaspíahafi. la -a Maro = Kaspio.
kast/o þjóðfélagsstétt. -a stéttar-, stétta-. -ismo
stéttakerfi. sen-a 1 utan stétta. 2 stéttlaus.
kastanjet/o handskella, kastanetta.
kastel/o sig 1 kastali. 2 höll. 3 (á skipi) vígi.
-estro, -mastro kastalastjóri, hallarherra. -urbo
vígð borg. ĥimer-o, nub-o skýjaborg, loftkastali.
Kastili/o ldf Kastilía. -a frá Kastilíu, kastilískur.
-ano Kastilíubúi. Nov- -o Nýja-Kastilía. Malnov-o Fornkastilía.
kastor/o dýr 1 bjór, bifur (Castor). 2 bjórskinn,
bifurskinn.
Kastor/o 1 goð Kastor. 2 stj Kastor (stjarnan α
í Tvíburunum).
kastore/o lyf bifurvökvi.
kastr/i áhr gelda. -ado, -iĝo gelding, vönun.
-ito geldingur; sauður.
kasuar/o = kazuaro.
kaŝ/i áhr fela, leyna. sin -i, -iĝi fela sig, felast,
leynast. -a laumulegur; leynilegur. -e laumulega; á
laun. -o 1 uppgerð. 2 leyndarmál. -ado uppgerð;
leynd. -aĵo leynd, leyndardómur. -ebla leynandi.
-eco óskýrleiki. -ejo felustaður, fylgsni. -ema dulur, dularfullur. -iĝo feluleikur. -iĝejo = kaŝejo. -ilo
hula. -isto þjófsnautur. -ita leyndur, hulinn, dulinn,
falinn. -ite laumulega. -itaĵo leyndarmál. -iteco
óskýrleiki. mal-i áhr útv 1 leiða í ljós, koma (e-u)
upp. 2 opinbera, birta. mal-o opinberun. mal-a
1 hreinskilinn, einlægur. 2 bersýnilegur; augljós.
mal-eco 1 hreinskilni. 2 bersýnileiki. mal-ema
ódulur. mal-iĝi vera opinberaður. ne-ebla óleynandi. Tuso kaj amo ne estas -eblaj, sbr. ást og
ofsakláði er óleynandi. re-i áhr fela á ný. Ath. kaŝ
er einnig notað sem eins konar forskeyti í merkingu: dul-, laumu-: -nomo dulnefni; -pasaĝero
laumufarþegi.
kaŝmir/o 1 kasmír. 2 kasmírsjal.
Kaŝmir/o ldf Kasmír, Kashmir. -ano Kasmírbúi. -a kapro kasmírgeit.
kaŝtan/o gra 1 kastaníuhnot, kastaníuhneta
(= marono). 2 hrossakastanía (= ĉevalkaŝtano,
hipokaŝtano). -ujo, -arbo kastanía (Castanea).
-bruna, -kolora kastaníubrúnn. -hara hnotbrúnhærður, jarpur. mar-o ígulker (= eĥino).
kat/o dýr köttur (Felis ocreata). la K-o kun
botoj stígvélaði kötturinn. -a kattarlegur; kattar-.
-aĵo kattarverk. -eto 1 kisa. 2 lítil stelpa, telpa.
-ido kettlingur. -ino læða, bleyða. vir-o fressköttur. -birdo dýr kattfugl (Galeoscoptes carolinensis). -herbo 1 kattablóm (= katario). 2 garðabrúða
(= valeriano). mustel-o húsmörður (= foino).
165
katabat/a veð fall-, niður-, ofan-.
katabol/o læk sundrun, niðurrif.
katadioptrik/o eðl fræði um endurkast ljóssins.
katafalk/o líkpallur.
kataforez/o efn læk rafdráttur.
kataklism/o ldf umbylting, náttúruhamfarir.
katakomb/o grafhellir, grafhvelfing, katakomba.
katakrez/o mfr notkun orðs í frábrugðinni
merkingu (t.d. la piedoj de seĝo).
katalaŭn/o sag Catalauni (þjóðflokkur í Gallíu).
katalekt/a ská stýfður (með síðasta braglið
styttan um atkvæði).
katalepsi/o læk stirðnun, dástjarfi. -a stjarfur,
stjarfa-. -ulo stjarfur maður.
kataliz/i áhr efn hvata. -o hvötun. -a hvötunar-.
-ilo hvati, hvati. mem-o sjálfhvötun.
katalog/o skrá, listi; verðskrá. -i áhr skrá, skrásetja.
katalp/o gra trompettré (Catalpa).
katalun/o per Katalóníumaður. -a frá Katalóníu, í Katalóníu, Katalóníu-. K-io, K-ujo ldf
Katalónía.
katamaran/o sig tvíbolungur (seglbátur með
tveimur skrokkum).
kataplasm/o læk bakstur, lyfjabakstur.
katapult/o 1 valslöngva. 2 slöngvivél; kastvél.
-i áhr slöngva.
katar/o læk kvef, rennsli, útferð, slímhúðarþroti, slímhimnubólga. naza -o = korizo. intesta
-o = disenterio. vezika -o = blenoreo. -a kvef-.
-ema sem á vanda til kvefs, kvefsækinn. fojno-o
sumarkvef, ofnæmi fyrir frjódufti o.þ.h.
Katar/o ldf Katar, Qatar.
katarakt/o læk 1 drer, star, vagl, ský (á auga).
2 = kaskadego.
katari/o gra kattamynta (Nepeta cataria).
katart/o dýr kalkúngammur (Cathartes). -edoj
hrævarætt (Cathartidæ).
katastr/o hag jarðabók, fasteignaskrá. -a
jarðabóka(r)-. -i áhr skrásetja í jarðabók. -ejo fasteignaskrifstofa.
katastrof/o bók 1 stórslys, ófarir. 2 endalok
(leikrits). -a örlagaríkur, hroðalegur.
katatoni/o læk geðstjarfi, hugstol. -a hugstols-.
kateĉu/o gra katekú. -areko betelpálmi (Areca
cathecu) (= betelpalmo). -palmo = kateĉuareko.
katedr/o kri 1 kennarastóll; kennarastúka.
2 prédikunarstóll; ræðupúlt. 3 biskupsstóll. -a
dómkirkju-; opinber. el-e opinberlega; áreiðanlega,
af hálfu sérfróðra.
166
Esperanto-íslensk orðabók
katedral/o kri dómkirkja.
Kategat/o ldf Kattegat (sund milli Danmerkur
og Svíþjóðar).
kategori/o hei frumflokkur, flokkur, tegund,
frumsögn. -a 1 flokks-, frumflokks-. 2 skilyrðislaus; algjör, ákveðinn. -e skilyrðislaust; algjörlega.
kateĥism/o, katekism/o fræði, spurningakver.
kateĥist/o, katekist/o barnafræðari (í kristinfræði.
kateĥiz/i, katekiz/i áhr fræða, kenna (kristinfræði). -ado það að spyrja um kristinfræði, spurningafræði. -ato nýliði, viðvaningur. -anto, -isto =
kateĥisto.
kateĥumen/o, katekumen/o kri fermingarbarn, trúnemi.
katekol/o efn katekól.
katen/o 1 fjötur. 2 aðhald, haft. -i áhr 1 setja
í fjötra, fjötra. 2 hindra, hafa hemil á. -ado 1
fjötrun. 2 hindrun, takmörkun. -iĝo fjötrun. al-i
áhr hlekkja; binda saman. en-igi fjötra. mal-i áhr,
sen-igi áhr leysa (úr fjötrum). man-o lög handjárn.
katenari/o jár boglínukerfi.
Katerin/o per Katrín.
katet/o rúm skammhlið (í rétthyrndum þríhyrningi).
kateter/o læk þvagslanga, þvagpípa, pípa til að
færa inn í hol eða op.
katetometr/o ldm hæðarmunamælir.
katgut/o læk katgut.
Katilin/o sag per Catilina. -aj Paroladoj Ræður gegn Catilina.
katiz/o klæ gljái, slikja. -i áhr slikja. -ado það
að slikja. mal-i áhr taka gljáa af.
katjon/o eðl bakjón.
katlej/o gra brönugras (Cattleya).
Katmandu/o ldf Katmandú (höfuðborg Nepals).
katod/o rtæ bakskaut, katóða. -oradioj bakskautsgeislar. -a radiado bakskautsgeislun.
katodofon/o útv bakskautshljóðnemi, katóðuhljóðnemi, katóðumíkrófónn.
katolik/o per kaþólskur (maður), kaþólikki.
-a 1 kaþólskur. 2 almennur. -aro kaþólikkar, allir
kaþólskir menn. -eco það að vera kaþólskur. -ismo
1 kaþólska, kaþólsk trú. 2 almenn trú. anglo-o
hákirkjumaður (í ensku biskupakirkjunni). grek-o
grísk-kaþólskur maður. malnov-o fornkaþólskur
maður. rom-o rómversk-kaþólskur maður.
Katon/o per Kató hinn eldri. -o el Utiko Kató
hinn yngri.
katoptrik/o eðl endurskinsfræði.
Katul/o per Catullus.
Hugh Martin
katun/o tæk sirs, rósaléreft.
kaŭci/o ábyrgð, trygging, ábyrgðarskuldbinding. -i áhr ábyrgjast. -e gegn ábyrgð. -aĵo ábyrgðarlán.
kaŭĉuk/o togleður, kátsjúk. -a togleður-,
gúmmí-, úr togleðri. re-i áhr sóla. spongo-o
svampgúmmí.
Kaŭkaz/o ldf Kákasusfjöll. -a kákasiskur. -io
Kákasus.
kaŭpoks/o = bova pokso.
kaŭr/i áhl 1 sitja á hækjum sér. 2 kúra, húka. -e
húkandi, í hnipri. -iĝi setjast á hækjur sér; hnipra
sig saman.
kaŭri/o 1 gra kárifura (Agathis australis). 2 dýr
= moncipreo.
kaŭsalgi/o læk brunaverkur (= termalgio).
kaŭstik/a vís 1 bruna-; (um sýrur o.þ.h.) étandi,
brennandi. 2 napur, sár, særandi. -aĵo brenniefni,
ætiefni. -eco nepurð, beiskja. -izi áhr brenna með
efnum.
kaŭter/o læk brennslujárn, ætingartæki. -i áhr
brenna (við lækningar). -ado bruni, brennsla (við
lækningar). -punktoj brennslupunktar.
kaŭteriz/i áhr vís 1 brenna með efnum. 2
brenna með brennslujárni. -iĝo bruni.
kaŭz/o hei 1 orsök. 2 ástæða. -a orsakar-. -e
de vegna. -i áhr orsaka, valda. -eco hei orsakasamband. mia-a mín vegna. pra-o hei frumorsök.
sen-a orsakarlaus; ástæðulaus.
kav/o 1 hola, laut, lægð. 2 hol. -a her lfæ 1 holur; sokkinn. 2 hol-. -a vejno holæð. -i áhl vera holur; vera sokkinn. -aĵo kvos. -eto spékoppur, skarð
(í höku); smádæld. -igi hola. -iĝi hrynja, verða holur; sökkva, verða sokkinn. -iĝo eðl dæld; læging.
el-igi hola út; grafa upp. el-atoro tæk grafa. en-iĝi
= kaviĝi. aer-o flu loftgat, loftpyttur. aksel-o holhönd. genu-o hnésbót. bituma -o jarðbiksgröf (1.
M. 14:10). fos-o gröf; vígisgröf. lup-o her gildra
(gröf). man-o lófi; gaupn. okul-o augntóft. ost-o
liðskál. rad-o hjólfar. urso-o bjarnagryfja. mal-a
= konveksa.
kava/o gra 1 kava-pipar (Piper methysticum
eða Piper excelsum). 2 kavavín. -ujo, -piprujo =
kavao 1.
kavaleri/o 1 her riddaralið. 2 hag öflun fjár í
kerfissmugum, víxlabrall.
kavalier/o her pallur innan virkisgarðs.
kavalir/o 1 riddari. 2 herramaður. -a riddara-.
-aĵo riddaraleg framkoma. -eco 1 riddaratign. 2
= kavalirismo. -eca riddaralegur, kurteis, stimamjúkur. -ismo riddaraskapur. kruc-o krossfari.
templo-o musterisriddari.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
kavalkad/o riddarafylking, skrúðfylking, viðhafnarreið; reiðflokkur.
kavern/o 1 hellir. 2 hol. 3 hola í líffæri; hverna.
-a holóttur, hellóttur; holur. -aĉo hjallur, hreysi,
sóðalegt herbergi. -eca dimmur, draugalegur. -eto
hola. -ulo hellisbúi, hellismaður. -homo steinaldarmaður.
kavi/o dýr naggrís (Cavia). sbr. kobajo.
kaviar/o mat styrjuhrogn, kavíar.
kaz/o 1 mfr fall. 2 lög mál, málsókn. 3 læk veikindi, sjúkdómur (einstaklings). milit-o lög stríðsástand, stríðsástæða.
kazaĥ/o per Kasakstansbúi. K-io, K-ujo, Kstano, K-lando ldf Kasakstan (fyrrum Sovétlýðveldi).
kazak/o inn 1 skikkja. 2 knapaskyrta. 3 kufl.
Kazan/o ldf Kasan.
kaze/o mjólkurhlaup, ystingur. -igaĵo, -igilo
hleypir, kæsir. -igi hleypa (mjólk). -iĝi ysta, hlaupa.
kazein/o efn ostefni, kasein.
kazemat/o her skothelt byrgi (í vígi), neðanjarðarhvelfing.
kazern/o her hermannaskáli, herskáli. en-igi
vista (e-n) í hermannaskála.
kazin/o spilavíti; klúbbur, samkomuhús.
kazu/o trú samviskumál. -ismo tilfellakenning.
-isto hártogari. -istiko = kazuismo.
kazuar/o dýr kasúi (Casuarius).
kazubl/o kri hökull.
k.c. = kaj ceteraj.
k-do = kamarado.
ke mfr 1 að. 2 svo að. 3 vegna þess að. 4 til þess
að. Ath. 1 Í merkingu 2 er tiel, tiamaniere, tia eða
tiom oftast bætt við. Í merkingu 3 er tial, pro tio
eða pretekste oftast bætt við. Í merkingu 4 er por
oftast bætt við. Ath. 2 Mi diras, ke ne: Ég segi nei.
Mi diras, ke jes: Ég segi já.
ke/o dýr keapáfagaukur (grænn nýsjálenskur
páfagaukur) (Nestor notabilis).
Kebek/o ldf Kvíbekkur, Québec. -io Québecfylki.
keĉu/o per Ketjúa-indíáni.
kediv/o sag undirkonungur (í Egyptalandi).
kefir/o mat kefír, kákasísk jógúrt.
kegl/o keila. -oj keiluleikur. -aro keilurnar
(níu).
keir/o gra gulltoppur (Erysimum cheiri, Cheiranthus cheiri).
kejl/o 1 vél nagli, trénagli; fleygur. 2 ská braglínuauki. -i áhr fleyga, festa með fleyg. -aĵo, -itaĵo
fleygfesting. agorda -o hljómkvísl. fer-o járnnagli.
pinĉ-o (þvotta)klemma. ŝtop-o deviki. tend-o
167
tjaldhæll.
Kejman/oj ldf Cayman-eyjar.
keks/o mat mjólkurkex, kexkaka.
kel/o 1 kjallari. 2 geymsla; vínkjallari. 3 vínbirgðir. -aro kjallararúm. -isto kjallarameistari.
en-igi geyma í kjallara, setja í kjallara. ŝip-o farmrými. tombo-o grafhvelfing. vin-o vínkjallari.
kelidoni/o gra svölujurt (Chelidonium (majus)).
kelk/a mfr einhver, nokkur. -aj nokkrir, sumir.
-e eitthvað, nokkuð. -foje nokkrum sinnum. -iu =
iu. -iom = iom.
kelner/o þjónn, frammistöðumaður. -ino þjónustustúlka, framreiðslustúlka; (í ávarpi) fröken.
ĉef-o yfirþjónn.
keloni/o = ĥelonio.
kelt/o per Kelti, keltneskur maður. -a keltneskur. K-io, K-ujo ldf Keltaland (í Gallíu). antaŭ-a
forkeltneskur.
Kembriĝ/o ldf Cambridge (háskólaborg í Englandi og í Bandaríkjunum).
kemi/o vís efnafræði. -aĵo efni, efnagerðarvara. -isto efnafræðingur. elektro-o rafefnafræði.
elektro-a rafefnafræðilegur. foto-o ljósefnafræði.
kosmo-o geimefnafræði.
ken/o viðarkvoðutré.
Kenigsberg/o ldf Königsberg, Kaliningrad.
Kenj/o ldf 1 Kenýafjall, Keníafjall. 2 Kenýa,
Kenía.
kenopodi/o gra hélunjóli (Chenopodium).
kenotron/o eðl rafeindalampi.
kenozoik/o jar nýlífsöld.
Kentuki/o ldf Kentucky (fylki í Bandaríkjunum).
Keops/o per Keops (faraó).
kep/o 1 dátahúfa. 2 stúdentshúfa.
kepr/o klæ vaðmál. -a með vaðmálsvígindum.
ker/o hjarta (í spilum). -a damo hjartadrottning.
kerat/o lfæ (í samsettum orðum) = korneo.
-ino efn hyrni, hornefni. -ito glærubólga, hornhimnubólga. -ozo læk hornofvöxtur. -okonuso
hornhimnutappi.
Kergelen/oj ldf Kergueleneyjar.
kerkedul/o dýr taumönd (Anas querquedula)
(= marĉanaso).
kermes/o 1 kirkjuvígsluhátíð (í Belgíu og Hollandi). 2 = kirmeso.
kern/o gra rtæ lfæ líf eðl 1 kjarni. 2 steinn, korn.
-a eðl 1 kjarna-. 2 aðal-, undirstöðu-, grundvallar-.
-eca skorinorður, kröftugur. -eto smákorn, ávaxtarkjarni. sen-igi taka út kjarna (e-s). aer-a með
168
Esperanto-íslensk orðabók
loftkjarna. atom-a energio kjarnorka. ŝraŭb-o
skrúfnagli. -mordulo = kokotraŭsto.
Kerone/o ldf Keronea.
kerosen/o efn ljósolía, steinolía.
kerub/o bib kaþ 1 kerúb. 2 barnengill.
kest/o bib 1 kassi. 2 örk. -eto kistill; dós. el-igi
taka upp úr kassa. en-igi láta niður í kassa, pakka.
en-igisto pökkunarmaður. fiŝ-o fiskakassi, kassi til
að halda fiskum lifandi í. flor-o blómakarfa. fojnoo moðsuðukassi. horloĝ-o klukkuhylki. juntoo rtæ tengidós. kiras-o öryggishólf. lat-o búr;
(tré)grind, rimlakassi. leter-o póstkassi. mon-o
peningakassi. montro-o sýningarkassi. poŝt-o ver
pósthólf. sid-o ökusæti, kassi undir sæti. skelet-o
grind, rimlakassi. ŝranko-o fatakista. tip-o leturkassi. tir-o skúffa.
kestrel/o = tinunkulo.
ket/o dýr efn 1 = harego. 2 ketón. -igi breyta í
ketón.
keten/o efn keten.
keto/ efn ketó-.
keton/o efn ketón; ketónefni. -a fendiĝo
ketónaklofning.
ketoz/o efn ketósykur.
ki/o mfr 1 hvað. 2 sem. 3 það sem. 4 en það. -o
ajn hvað sem. -a 1 hvers konar, hvílíkur, hvernig.
2 hvaða. -a ajn hvaða sem er, hversu sem er. -a
estas la vetero: hvernig er veðrið.
kial mfr hvers vegna, af hverju, hví. -o orsök,
ástæða.
kiam mfr 1 hvenær, nær. 2 (þá) er, þegar. post eftir að.
kiang/o dýr tíbeskur villiasni (Equus kiang).
kiasm/o mfr lfæ víxl. optika -o sjóntaugavíxl.
kibl/o trú bænarátt (hjá múhameðstrúarmönnum).
kibuc/o samvinnubær (í Ísrael), kibbúts.
kiĉ/o nýy glys, glingur.
Kidron/o Kedron (lækur).
kie mfr 1 hvar. 2 þar sem. - ajn hvar sem (er).
kiel mfr 1 hvernig, á hvern hátt. 2 hversu, hve.
3 sem; eins og. - se 1 eins og þegar. 2 (úrelt) =
kvazaŭ. - longe hve lengi, hversu lengi. - eble plej
sem + hástig lo. eða ao. -a hvers konar. -e hvernig;
hversu, hve. -o háttur.
kies mfr 1 hvers (ef.). 2 sem á (ef. af tilvísunarfornafninu kiu).
Kiev/o ldf Kænugarður, Kíev (höfuðborg Úkraínu).
kikar/o bib talenta (= talanto).
kil/o sig dýr kjölur. antaŭ-o stafn, framstafn.
post-o stýrisleggur. bilĝa -o húfbakki (til að hindra
Hugh Martin
veltur á skipi).
Kilimanĝar/o Kilimanjaro (fjall í Tansaníu).
kilo/ vís kíló- (forskeyti eininga 103 ).
kilson/o sig flu kjölsvín, kjölbakki.
kilt/o inn skotapils.
kim/o gra = cumo.
kimon/o kímónó, japanskur sloppur.
kimr/o per Walesbúi. -a velskur. K-io, K-ujo
ldf Wales. Nova Sud- -ujo ldf Nýja-Suður-Wales.
kin/o 1 kvikmyndalist. 2 = kinkono. -ejo
bíó, bíóhús, kvikmyndahús. -arboj gra kínatré.
-oklubo bíóklúbbur. -ostelo kvikmyndastjarna.
kinematik/o eðl hreyfifræði.
kinematograf/o (kvikmynda)sýningarvél. -a
sýningarvélar-. -i áhr kvikmynda. -ejo = kinejo.
-io kvikmyndafræði. -ia kvikmyndafræði-.
kinestez/o hei sál hreyfiskyn.
kinet/a eðl hreyfingar-, hreyfi-. -a energio
hreyfiorka, hreyfingarorka. -iko eðl hreyfingarfræði.
kinez/o læk hreyfing.
kinin/o vís kínín. -a kínín-; af völdum kíníns.
-ismo læk kíníneitrun. -likvoro kínín-líkjör.
kinkon/o 1 gra kínkónatré (Cinchona). 2 efn
kínabörkur.
kinol/o efn kínól (= hidrokinono).
kinolin/o efn kínólín.
kinon/o efn kínón.
kiom mfr 1 hve mikið; hve margt. 2 svo miklu
sem; eftir því sem. 3 eins og; að því er. - ajn
hversu mikið sem. ne tiom ... - ekki aðeins ...
heldur einnig. -a hvaða, hversu mikið. -a horo
estas hvað er klukkan. -e hve mikið, hve margt. -o
magn; upphæð. -ope hve margir í öllu. -foje 1 hve
oft. 2 hversu oft.
kiosk/o 1 söluturn, blaðaklefi. 2 tyrkneskt sumarhús.
Kiot/o ldf Kyoto (borg í Japan).
kipr/o mat reykt síld.
Kipr/o ldf Kýpur (= Cipro). -a kýpverskur.
-ano Kýpurbúi, Kýpverji.
kiras/o 1 brynja. 2 = karapaco. -a bryn-,
brynjaður, brynvarinn, brynjubúinn. -i áhr rtæ
brynja, klæða brynju. -ulo brynjuriddari, brynliði.
brusto-o brjóstverja. maŝ-o hringabrynja. skvamo brynja.
kirgiz/o per Kirgisi. K-io, K-ujo, K-lando, Kistano ldf Kirgisistan, Kirgistan, Kirgisía.
Kiribat/o ldf Kíribatí.
kirk/o nýy 1 kirkja. 2 = cirkuo.
kirl/i áhr hræra, hræra í, hringsnúa, þyrla. -o eðl
tíður og hraður snúningur, hræring. -ado hræring.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
-iĝi hvirflast, þyrlast, snúast ótt og títt. -iĝo tíður
snúningur; hræringur. -ilo þeytari. -fluo hringiða.
-vento hvirfilvindur.
kirmes/o kermeslitur, rautt litarefni unnið úr
skorkvikindinu kermes.
kiromanci/o lófalestur. -ano, -isto lófalesari.
Kiron/o goð Kíron (kentár).
kiropraktik/o læk hnykklækningar. -isto
hnykklæknir, teygjulæknir.
kiropter/o = ĥiroptero.
kirŝ/o kirsuberjavín.
kirurg/o læk handlæknir, skurðlæknir. -io handlækningafræði. -ia skurðlæknis-; skurðlækninga-.
-iaj instrumentoj skurðlækningaverkfæri. -ia kolo
de humero brotháls.
kis/i áhr 1 kyssa. 2 gjálfra við. -o koss. -a
kossa-. -adi áhr kyssa hvað eftir annað. -ema
kossakær, gefinn fyrir kossa. -eto léttur koss. -inda
kyssilegur. al-i áhr gjálfra við. for-i áhr kyssa burt.
inter-i áhl kyssast.
kiselgur/o efn kísilgúr, kísilhrúður.
kist/o læk blaðra, belgur. -iĝo blöðrumyndun.
-a blöðru-. -ito blöðrubólga.
Kit/o ldf Quito (höfuðborg Ekvadors).
kitel/o kufl, léreftskufl. mort-o líkklæði.
kiti/o dýr rita, ryta, skegla (Rissa tridactyla).
Kitid/oj bib Kittar.
kitin/o efn (= ĥitino).
kiton/o sag kyrtill.
kiu mfr 1 hver? 2 sá sem. 3 hvaða? 4 sem, er. ajn hver sem (vera skal).
kivi/o snoðstrútur.
klab/o 1 kylfa, klumba. 2 íþr golfkylfa. 3 mat
læri (á svíni eða sauðfé). -i áhr slá í rot, rota, slá
(með kylfu). svingo-o leikfimikylfa.
klaĉ/i áhl masa, hjala, bera sögur, þvaðra. -o
þvaður, þvættingur, slaður, munnflapur, söguburður, kjaftháttur. -istino, -ulino kjaftakerling.
klad/o dýr flokkur (í náttúrufræði). sub-o ættbálkur.
kladoni/o gra hreindýramosi (Cladonia). -acoj
hreindýramosaætt.
klaft/o sag faðmur.
klak/i áhl skella, smella. -o hlj 1 skellur, smellur. 2 smellur í góm. -adi áhl glamra. -ilo 1 hringla.
2 skella. -ileto handskella, kastanetta. -ĉapelo fellihattur.
klam/i áhl ská æpa, hljóða.
klamid/o inn kápa (hjá forngrískum mönnum).
klan/o ætt, ættbálkur, ættflokkur (einkum á
Skotlandi og Írlandi).
klangul/o dýr hávella (Clangula hyemalis) (=
169
glaci-anaso).
klap/o 1 speldi, loki. 2 gra vængur. 3 tón flipi;
snepill. 4 speldisloki. mankas -o en lia kapo: hann
er ekki með öllum mjalla. -ego hurð, vængur (á
hurð). -forma lfæ vænglaga; spjaldlaga. du-a 1 tvískeljaður. 2 tveggja vængja, tveggja loka. krom-o,
post-o blaka. unu-a einskeljaður. fal-o fja spjald
(á skiptiborði). fenestro-o gluggahleri. glit-o drag.
kor-oj hjartalokur (= korvalvoj). orel-o eyrnaskjól, eyrnaspeldi, spél. poŝ-o lok á vasa. savo-o
öryggisloki, öryggisventill. stringo-o bensínstillir,
bensíngjafi. tablo-o borðvængur. -seĝo fellistóll;
kjaftastóll.
klar/a hlj fja 1 tær, gagnsær, skýr. 2 auðskilinn, auðsær, skær, greinilegur, ljós. 3 ótvíræður,
efalaus. 4 heiðríkur, heiðskír. -e 1 ljóst. 2 skýrt.
3 tvímælalaust. -eco 1 skærleiki, birta, ljósleiki,
skýrleiki, hreinleiki. 2 glöggskyggni. -igi 1 hreinsa,
skíra. 2 skýra, gera skiljanlegan. 3 gera grein fyrir; segja þýðingu (e-s). -iga skýrandi, skýringar-;
birtandi. -igo skýring, útlistun. -igisto skýrandi, útlistari. -iĝi 1 birta upp. 2 verða ljós. 3 koma í ljós.
mal-a hlj 1 óljós; torskilinn. 2 dimmur. 3 óskýr;
gruggugur. mal-e óljóst. mal-aĵo 1 eitthvað óskiljanlegt. 2 dimma. 3 ský. mal-eco 1 myrkur, dimma.
2 ókunnleiki; óskiljanleiki, óskýrleiki. mal-igi 1
grugga, óhreinka. 2 gera óljóst, gera óskiljanlegan.
ne-a óljós; efasamur. ne-aĵo efasemi, tvísýni. neeco tvísýni. ne-igebla óskýranlegur, óskiljanlegur.
lun-o tunglsljós. signo-igisto fyrirboði. signif-igi
þýða, túlka. stel-a stjörnubjartur.
Klar/o per Klara. -anino Klörununna.
klaret/o 1 rauðvín. 2 rautt Bordeaux-vín.
klarion/o tón herlúður. -a 1 lúðurs-. 2 glymjandi, skær og hávær. -i áhl her þeyta lúður.
klarnet/o tón klarínetta.
klaroskur/o bók ljósdimma.
klas/o gra dýr 1 stétt. 2 bekkur (í skóla). 3 deild,
flokkur. 4 kennslustofa. 5 farrými. -a 1 stétta-. 2
bekkjar-, skóla-. -i áhr flokka, skipa í flokka. -ado
flokkun, niðurskipun. -igilo mfr ábendingartákn.
-batalo efh stéttabarátta. -ĉambro kennslustofa.
-instruisto umsjónarkennari. -konscia stéttvís. enigi flokka, skipa í flokk. alt-a æðri stéttar. dua-a 1
annars flokks. 2 annars farrýmis. sam-ano bekkjarbróðir. sub-o gra dýr 1 undirskipting. 2 undirdeild.
unua-a 1 fyrsta flokks. 2 fyrsta farrýmis.
klasifik/i áhr gra dýr jár flokka. -o flokkun.
-ado flokkun, það að flokka. -ejo jár uppröðunarstöð (járnbrautarvagna).
klasik/a bók 1 gullaldar-, fyrirmyndar-, forn.
2 sígildur, klassískur. -aĵo gullaldarrit, sígilt verk.
170
Esperanto-íslensk orðabók
-eco 1 fornmenntabragur. 2 sígildi. -ismo klassisismi. -ulo gullaldarhöfundur, gullaldarlistamaður.
post-a silfuraldar-. pseŭdo-a nýklassískur.
Klaŭdi/o sag Kládíus.
Klaŭdian/o per Kládíanus.
klaŭn/o trúður. -i áhl vera með skrípalæti, vera
með loddaraskap. -ado trúðsháttur.
klaŭstr/o = klostro.
klaŭz/o lög ver klásúla, ákvæði (í fornlegu
skjali).
klav/o 1 nóta, lykill (á hljóðfæri). 2 lykill; takki,
hnappur. -aro 1 nótnaborð. 2 hnappaborð, lyklaborð.
klavari/o gra kóralsveppur (Clavaria).
klavicen/o tón harpsíkord, semball.
klavikl/o lfæ viðbein. (ath. í samsettum orðum
er notuð styttingin klavio, t.d. subklavia arterio).
klavikord/o inn klavíkord (frumleg tegund
sembals).
kle/o tón lykill.
Kleant/o per Kleanþos.
klef/o = kleo.
klejstogam/a gra með lokaða askhirslu.
klem/o rtæ skorðuskrúfa. junto-o klemmuskrúfa. inter-a tensio rtæ klemmuspenna.
klematid/o gra ilmsóley (Clematis (recta)).
Klement/o per Klemens. -a, -ino Klementína.
Kleon/o per Kleón.
Kleopatr/o per Kleópatra.
klepsidr/o inn vatnsúr.
kleptomani/o sál stelsýki. -ulo stelsjúklingur,
stelsjúkur maður.
kler/a menntaður. -eco menntun, þekking,
menning. -igi mennta. -igado kennsla, uppeldi,
fræðsla. -ismo upplýsingarstefna. -ulo menntaður
maður, lærdómsmaður. mal-a óheflaður, ómenntaður, ósiðaður. sen-a ómenntaður, ólærður. sen-eco
menntunarleysi.
klerik/o klerkur, kennimaður. -a klerklegur,
geistlegur. -aro klerkastétt, klerkalýður. -eco klerkdómur.
klerikal/a fél klerksinnaður. -ismo klerkaveldi,
klerkaveldisfylgi. kontraŭ-a andstæður klerkastéttinni.
Klevland/o ldf Cleveland (borg í Ohio).
Kli/o goð Klíó (gyðja hetjuljóðakveðskapar og
sögu).
klient/o 1 skjólstæðingur. 2 viðskiptavinur.
-aro viðskiptamenn.
klif/o bjarg, sjávarhamrar.
klik/o tæk 1 hömluhak, hemill, stoppari (á tannhjóli). 2 klíka. -i áhl skrölta, skella (um hömluhak).
Hugh Martin
-aĵo hemill (t.d. í úri). el-iĝi leysast úr hömluhaki.
en-iĝi (um tannhjól) verða hemlað.
klimaks/o bók hæsta stig, hámark. mal-o lágmark, lægsta stig.
klimakter/o læk tíðabrigði, tíðahvörf.
klimat/o loftslag, veðurfar, veðráttufar. -a
loftslags-. -izi áhr bæta loft í. -ologo loftslagsfræðingur. -ologio loftslagsfræði. -oterapio lækningar
með hjálp loftslags. al-igi aðhæfa, laga (að sérstöku loftslagi). al-iĝi venjast loftslagi.
klin/i áhr 1 beygja, hneigja. 2 halla. sin -i 1
hneigja sig. 2 láta undan. -o eðl 1 halli. 2 tilhneiging, hneiging. -eco hneiging, halli. -iĝi 1 beygjast. 2 hallast. 3 láta undan, halla. 4 hneigja sig.
5 lækka á lofti, hníga, (e-u) hallar. la tago jam
forte -iĝis: mjög var liðið á dag. -iĝo 1 hneiging. 2
undanlát. 3 sig slagsíða. -ilo hallavísir. -ilaro hallatæki. -ometro hallamælir. al-i áhr hneigja til. al-iĝi
hneigjast til. de-i áhr snúa (e-u) frá, snúa í aðra átt.
de-iĝi 1 snúast frá. 2 víkja frá. de-iĝo eðl 1 frávik,
fráhvarf; skekkja. 2 afhvarf. 3 = deklinacio. dis-i
áhr ýta í sundur. el-i áhr halla út. el-iĝi halla sér
út. for-i áhr 1 snúa undan, snúa frá; afstýra. 2 halla
(e-u). for-iĝi forðast; snúast frá, víkja frá. retro-i
áhr halla aftur. retro-a afturhallandi; inndreginn.
sende-iĝe án fráviks. sin-o hneiging. sub-iĝo halli.
ador-iĝi falla fram og tilbiðja. turn-i áhr halla
(flugvél).
kling/o blað (á sverði o.þ.h.).
klinik/o læk 1 læknisfræðikennsla við sóttarsæng. 2 lækningastofa (með læknisfræðikennslu).
-a sóttarsængur-, lækninga-. -isto sjúkrahælislæknir.
klink/o klinka (á hurð).
klinker/o byg smáhella (úr brenndum múrsteini).
klip/o sylgja, spenna.
kliper/o 1 hraðsnekkja. 2 hraðflugvél.
klister/o læk vökvadæling í endaþarm. -i áhl
dæla í endaþarm, setja (e-m) stólpípu. -ilo stólpípa. -pliko stólpípukúla.
kliŝ/i áhr búa til myndamót af, gera klisju eftir.
-o pre ljó 1 myndamót. 2 negatíf. 3 ofnotað orðatiltæki, klisja. -isto myndamótari.
Klitemnestr/o per Klýtemnestra (kona Agamemnons).
klitor/o lfæ snípur (konu). -a sníps-. -ismo sístaða sníps, snípsspenna. -ektomio brottnám sníps.
kliv/i áhr ste tæk kljúfa (gimstein). -o, -ado það
að kljúfa, klofning. -ebeno klofnunarflötur.
Klo/a per Klóe.
kloak/o 1 sorpræsi, ræsi, göturæsi, skolpræsi,
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
for. 2 óþverrabæli. 3 dýr sameiginlegt endaþarms-,
þvagrásar- og kynfæraop. -a skolpræsa-; sorp-.
-isto skolpræsamaður. -uloj dýr skólpdýr (Monotremata).
Klodove/o per Kloðvík.
Klodvig/o per Kloðvík.
klon/o læk gra 1 vöðvakrampi. 2 klofningur
(við kynlausa æxlun). -a krampakenndur.
klopod/i áhl reyna, kappkosta, leitast við. -o
1 viðleitni, kappsmunir. 2 ómak. -a kröfuharður.
-ema iðinn, kostgæfinn, kappsamur. -igi þrábiðja,
knýja áfram.
klor/o efn klór (Cl). -aj kombinaĵoj klórsambönd. -ato klórat. -ido klóríð. -idra acido
saltsýra. -ito klórít. -ita acido klórsýrlingur.
-kalko klórkalk. hiper-idemio of mikil saltsýra
í blóði. hiper-hidreco læk of mikil saltsýra í maga,
saltsýruofbrugg. hipo-hidreco læk of lítil saltsýra
í maga, saltsýruskortur. hipo-ito hýpóklórít. hipoita acido undirklórsýra. per-ato perklórat.
kloral/o efn læk klóral. -a hidrato klóralhýdrat.
kloramfenikol/o læk klóramfeníkól.
klorit/o ste klórít.
klorofil/o gra blaðgræna.
kloroform/o efn læk klóróform. -i áhr svæfa
með klóróformi.
kloroplast/o efn læk grænukorn.
kloroz/o 1 læk meyjafölvi, jómfrúgula, bleikjusótt. 2 gra blaðafölvi. -a jómfrúgulu-.
klostr/o hús trú 1 súlnagöng. 2 klaustur. -a
klaustur-. en-igi láta ganga í klaustur. en-iĝi ganga
í klaustur. -ofobio læk innilokunarfælni.
klostridi/o læk klostridíur.
kloŝ/o glerhjálmur, hjálmur (á borði), klukkuhattur. -o por fromaĝo ostakúpa. -eto lítið bjöllulaga blóm. -floro = kampanulo. merĝa -o köfunarhjálmur. -forma bjöllulaga.
klozet/o klósett, salerni.
klozone/o fag hálfemaléring.
klub/o sag klúbbur, félag, flokkur. -ano félagi,
meðlimur klúbbs. -ejo félagsheimili, fundarstaður
klúbbs. -isto flokksbróðir. nokto-o næturklúbbur.
kluĉ/i áhr kúpla saman. -ado kúpling, það að
kúpla. -ilo kúpling, tengsl. mal-i áhr kúpla sundur. tra-i áhr skipta um öll (göng). -opedalo kúplingspedali. -risorto kúplingsfjöður. -ostango kúplingsstöng.
kluk/i áhl 1 (um hænur) klaka, kvaka. 2 gutla
(= glugli).
Kluniz/o inn Cluny. -a Cluny-.
klupe/o dýr síld (Clupea). -edoj síldaætt (Clupeidæ).
171
klus/o sig jar 1 klofi. 2 festarsmuga.
kluz/o flóðgátt, gáttarstífla. -i áhr láta sigla
gegnum flóðgátt. -isto stífluvörður. -oĉambro
stífluhólf. -ofundo stífluhólfsbotn. -pordo skipastigaloka, flóðgátt. -pordeto stífluloka. inter-ejo
spölur milli gáttarstíflna, þrep í skipastiga.
knab/o 1 drengur, piltur, sveinn, sveinbarn.
2 strákur. -a stráka-, pilta-; strákalegur. -aĉo
götustrákur, vondur strákur, strákhnokki. -aĵo
strákapör. -eco bernska, unglingsár; drengjaháttur. -ego stór og vel vaxinn drengur. -eto lítill
drengur, sveinbarn. -ino stúlka, stelpa. -ina stúlku-.
-inejo vinnukvennaherbergi. -ineto 1 telpa, meybarn, stúlkubarn. -ulino stelpugopi.
knal/i áhl nýy bresta, springa með hvelli, skjóta.
kontraŭ-o umskipti bókstafa (t.d. fiŝe kaj muse í
stað fuŝe kaj mise).
knap/o = varleto 2.
knar/i áhl marra, skrjáfa, bresta. -ado marr,
urg. plum-isto ritsnápur.
kned/i áhr hnoða; elta; nudda. -ujo hnoðskúffa.
-maŝino hnoðunarvél.
knel/o mat kjötbolla; fiskibolla.
knid/o dýr (Cnidus). -uloj holdýr (Cnidaria).
Knid/o sag Knídos.
knifofi/o gra flugeldalilja (Kniphofolia uvata).
knik/o gra Heilagur Þistill (Cnicus (benedictus)).
knokaŭt/o íþr rothögg. -i áhr slá í rot.
Knos/o sag Knósus, Knossos (höfuðborg Kríteyjar fyrir 4.000 árum).
knot/o hnútur (mælieining fyrir siglingarhraða).
knut/o hnútasvipa.
Knut/o per Knútur.
koadjutor/o kaþ aðstoðarbiskup.
koagul/i áhr hleypa, láta storkna. -aĵo kökkur;
blóðlifur. -iĝi storkna, hlaupa saman; lifrast. antianto læk segavarnarlyf. tro-iĝemo læk ofsegi, of
mikil blóðstorknun.
koaks/o sindurkol, kox.
koal/o dýr pokabjörn (Phascolarctos cinereus).
koalici/i áhl mynda bandalag. -o bandalag,
samband, samsteypa; samsteypustjórn.
koan/o lfæ = ĥoano.
kobaj/o dýr marsvín (Cavia porcellus cobaya),
naggrís.
kobalt/o efn kóbalt, kóbolt (Co).
kobe/o gra jakobsklukka (Cobæa (scandens)).
Kobe/o ldf Kóbe (stór iðnaðarborg í Japan).
kobitid/o dýr spáfiskur (Cobitis). -edoj spáfiskaætt (Cobitidæ).
172
Esperanto-íslensk orðabók
kobold/o goð dvergur, bergálfur, púki. min-o,
ter-o jarðálfur.
kobr/o dýr gleraugnaslanga (Naja tripudians).
Kocit/o goð Kókýtus (undirheimafljót).
koĉ/o dýr 1 hnettla, kokki, knattgerill. 2
skarlatslús (Coccus cacti).
koĉer/o skarlatsefni úr skarlatslúsum. -insekto
skarlatslús.
koĉinĉin/o per íbúi Kochinkína. K-io, K-ujo
ldf Kochinkína.
kod/o lög 1 lagasafn, lögbók, lög. 2 merkjakerfi, dulmál. -i áhr skrifa á dulmáli, skrifa með
merkjakerfi. -igi lög skipa (lögum) í lögbók, steypa
saman (lögum) í einn bálk. mal-i áhr ráða (dulmál,
merkjakerfi), þýða úr dulmáli. -vorto skrásett dulmálsorð.
kodak/o myndavél. -i áhr taka mynd af.
kodein/o efn lyf kódeín.
kodeks/o 1 handrit (fornt). 2 lyfjaskrá.
kodicil/o lög viðbót (við erfðaskrá).
koeficient/o stæ eðl stuðull. -o de amortizo rtæ
útv ísogsstuðull. -o de atenu(iĝ)o rtæ fja svafstuðull. -o de fazo rtæ fja fasastuðull. -o de propago
rtæ raf endurvarpsstuðull. temperatura -o eðl
hitastuðull.
koendu/o dýr skógarholubroddgöltur (Coëndu).
kofer/o bib kypurtré, kypurblóm.
koferdam/o sjó byg sökkviker.
kofr/o 1 ferðakista, koffort. 2 farangursgeymsla, skott.
kognat/o lög frændi skyldur í móðurætt.
kohen/o gyðingaprestur.
koher/i áhl eðl bók hei 1 vera samfastur. 2
hanga saman. -a samhangandi. -o eðl, -eco eðl
samhengi; samfesta. -emo samloðun. ne-a, sena ósamhangandi; samhengislaus. ne-eco, sen-eco
ósamhengi, ósamræmi.
kohort/o 1 (hjá Rómverjum) herdeild. 2 hópur,
fjöldi.
Koĥ/a læk Koch-.
koincid/i áhl stæ 1 falla saman (kun: við). 2
rekast á. -o, -eco tilviljun; samrás. -igi láta falla
saman.
koit/i áhl hafa samræði. -o samræði, samfarir, kynmök. interrompita -o samræðisrof, samfaraslit.
kojl/o lfæ ristill. -ito læk ristilkvef, ristilbólga. -ektomio ristilsúrnám. -obacilo ristilgerill. -ostomio ristilraufun. ascenda -o risristill.
transversa -o þverristill. descenda -o fallristill.
sigmoida -o bugsristill.
Hugh Martin
kojn/o 1 fleygur. 2 skorða. -i áhr 1 festa með
fleyg. 2 festa með skorðu(m). -eto lítil skorða. -umi
áhr festa (með (fleyg(um)). -oforma 1 fleygmyndaður. 2 fleygrúna-. -oskribo fleygrúnir.
kojon/o nýy eista.
kojot/o dýr sléttuúlfur (Canis latrans) (= prerilupo).
kojp/o dýr vatnarotta (Myocastor coypus).
kok/o dýr gra 1 hæns, hænsni (Gallus gallus).
2 hani (= virkoko). 3 = mikrokoko. hinda -o =
meleagro. -a hana-. -aĵo mat hænsnakjöt. -ejo
hænsnakofi, hænsnastía. -eto lítill hani. -ido kjúklingur. -idaĵo mat kjúklingakjöt. -idaro kjúklingahópur. -ideto nýklakinn kjúklingur. -ino hæna.
-inaĵo mat hænukjöt. -inejo = kokejo. -birdoj
hænsfuglar, hænsnfuglar (Galeniformes) (= galinoformaj birdoj). -okrii áhl gala (eins og hani).
vir-o hani. akvo-o sefhæna (= galinolo). batal-o
víghani. vent-o vindhani (= ventoflago).
koka/o gra kókajurt, kókarunni (Erythroxylon
coca). -folioj kókablöð.
kokac/oj gra hnettlur.
kokain/o efn kókaín. -ismo læk kókaíneitrun.
-izo kókaín sem staðdeyfilyf. -omanio kókaínfíkn.
kokard/o sag merki (á húfu); borðalykkja.
kokcidi/o dýr hnýsidýr (Coccidia).
kokcig/o lfæ rófubein, rófuliður.
kokcinel/o dýr maríuhæna (Coccinella).
kokerik/o hanagal, gaggalagó. -i áhl gala.
koket/a ástleitinn, daðurgjarn, laðandi. -i áhl
leita ásta, gera gælur, tifa. -ado daður, augnagælur,
ástleitni. -eco ástleitni. -ulino daðurdrós, kona sem
duflar.
kokle/o lfæ snigill. -a 1 snigils-. 2 heyrnar-.
kokleari/o gra skarfakál (Cochlearia).
skorbut-o gra skarfakál, arfakál (Cochlearia officinalis).
kokluŝ/o læk soghósti, kíghósti. -oida kíghóstakenndur.
kokon/o dýr silkiormshýði, púpa. -ejo ræktarstæði silkiormshýða.
kokos/o gra kókoshnot. -ujo, -arbo kókostré,
kókospálmi (Cocos (nucifera)). -butero kókossmjör. -palmo = kokosujo. K-insuloj ldf Kókoseyjar, Keeling-eyjar.
kokotraŭst/o dýr kjarnbítur (Coccothraustes)
(= kernmordulo).
kokr/i áhr kokkála, halda fram hjá. -ito kokkáll.
koks/o mjöðm. -a mjaðmar-, mjaðma-. -ito
læk mjaðmarliðsbólga. -algio 1 mjaðmarverkur.
2 mjaðmarliðsberklar. -osto mjaðmarbein, hlaun.
-opatio mjaðmaveikindi.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
koktel/o mat kokkteill, hanastél.
kol/o lfæ 1 háls; hnakki. 2 stútur. -o de dento
tannháls. -o de la veziko blöðruháls. -o de la femurosto lærleggjarháls. -a háls-. -eto mjór háls.
-umo hálslíning, kragi, flibbi. -doloro hálsrígur.
ĉirkaŭ-o 1 hálsmen, hálsfesti. 2 hálsband. ĝis-e að
hálsinum. ĝis-e armita grár fyrir járnum. larĝ-a
með víðan háls. mar-o sund. post-o herðarkambur. ter-o eiði.
Kol/a ldf Kólaskagi.
kola/o gra kólatré, kólarunni (Cola acuminata).
-onukso kólahneta.
kolagen/o gra kollagen.
kolaps/o læk 1 niðurfall, örmögnun, ómegin, dá. 2 sig, samansig, hrun. -i áhl örmagnast,
hrynja, uppgefast, hníga niður, falla í dá. -oterapio
siglækningar.
kolargol/o efn kollargol.
kolatitud/o stj pólfirð.
kolazion/i áhl borða létta máltíð. -o létt máltíð.
kolb/o her byssuskefti, byssuhaus (= pafilkapo).
kolbas/o mat tæk pylsa, iður, bjúga. -isto pylsusali; pylsugerðarmaður. cerbo-o hangibjúga (=
cervelaso). mar-o = holoturio. sandviĉ-o heit
pylsa (í brauðstykki). sango-o blóðmör (= budeno). trip-o svínabjúga.
Kolĉid/o sag Kolkis.
kolĉik/o gra eiturlilja (Colchicum). aŭtuna -o
gra haustlilja (Colchicum autumnale).
kolĉikin/o efn kolkisín.
koldkrem/o læk koldkrem.
kole/o gra álfamöttull (Coleus).
koleagog/a læk gallhvetjandi.
koleat/o efn kólat. -a acido kólsýra.
kolecist/o lfæ gallblaðra. -a gallblöðru-. -ito
læk gallblöðrubólga, gallblöðrukvef.
koledok/o lfæ gallrás.
koleemi/o læk gallblæði, galleitrun.
koleg/o 1 stéttarbróðir; starfsbróðir. 2 félagi. -a
vinsamlegur. -aro starfsbræðrahópur; vinahópur,
kunningjahópur. -ara starfsbræðra-; kunningja-,
félaga-. -eco starfsbræðralag, félagsskapur. -ino
vinkona.
kolegi/o 1 deild, félag, samband. 2 háskóladeild; háskóli, æðri skóli. 3 gagnfræðaskóli.
kolekt/i áhr 1 safna, safna saman. 2 innheimta
(t.d. skatt). 3 tína (t.d. ávexti). 4 sækja í sig. -o
1 hópur. 2 safn. K-o Aprobita Bækurnar sem
Hachette gaf út með samþykki Zamenhofs (1901–
05). -a 1 safn-. 2 samansafnaður; sameiginlegur.
-ado 1 söfnun. 2 innheimta. 3 samtíningur. -anto
173
safnari. -iĝi safnast (saman). -iĝo 1 samkoma. 2
safn. -ilo efn eðl rtæ 1 safnker. 2 safnlinsa. 3 rafgeymir. 4 = troleo. -isto innheimtumaður. -ujo 1
vatnsgeymir. 2 = ŝparmonujo. al-iĝi bib safnast
(al: til). en-i áhr safna (ávöxtum, kornstöngum,
vínberjum o.þ.u.l.). re-i áhr 1 safna saman aftur.
2 sækja í sig. mon-o samskot. nubo-anto svartskýjaguð (Seifur). ŝir-i áhr = kolekti 4.
kolektiv/a sameiginlegur, heildstæður, safn-,
hóp-. -o samyrkjubú, kommúna. -ismo sameignarstefna. -isto sameignarmaður.
kolelitiaz/o læk gallsteinaveiki.
kolemi/o = koleemio.
koleopter/oj dýr bjöllur (= skarabo, 1).
koleoptil/o gra kímstöngulslíður, slíðurblað (=
ĝermingo).
koler/i áhl reiðast. -a reiður, vondur. -o reiði.
-egi áhl vera fokreiður. -ema bráðlyndur, fyrtinn.
-eta óánægður. -igi gera reiðan. post-o gremja.
sen-e kuldalega.
kolera/o læk = ĥolero.
kolerik/a -ulo fauti, ofsi.
kolesterin/o = kolesterolo.
kolesterol/o efn læk kólesterín, kólesteról.
-emio kólesterólmagn í blóðinu.
Kolĥid/o = Kolĉido.
kolĥoz/o samyrkjubú. -ano þátttakandi í samyrkjubúi.
kolibacil/o = kojlobacilo.
kolibr/o dýr kólibrífugl.
kolier/o hálsmen.
kolik/o læk 1 iðraverkur. 2 kveisa.
kolikl/o lfæ hól.
kolimat/i áhr ljó gera (ljósgeisla gegnum linsu)
samhliða. -ilo linsustillir, geislabeinir.
kolimb/o dýr brúsi (Colymbus eða Gavia).
koliri/o læk augnskolvatn.
kolit/o = kojlito.
kolizi/i áhl rekast á. -o árekstur. -fuĝinto flóttabílstjóri. -mato sig fríholt.
kolobom/o læk lithimnuglufa.
kolocint/o gra biturepli, kólósynt (Citrullus
colocynthis), villi-agúrka (2. Kon. 4:39).
kolodi/o efn kollodíum, límkennt efni.
kolofon/o 1 efn harpix. 2 pre forlagsmerki.
koloid/o efn -a límkenndur.
kolokasi/o gra fílseyra (Colocasia antiquorum).
kolokint/o = kolocinto.
kolokv/o nýy viðræða.
kolomb/o dýr dúfa (Columba). -a dúfu-, dúfukenndur. -edoj dýr dúfnaætt (Columbidæ). -ejo
174
Esperanto-íslensk orðabók
dúfnahús, dúfnabúr. -eto 1 lítil dúfa. 2 dúfan mín.
-ido ung dúfa, dúfuungi. -ino dúfa. -umi áhl 1
kurra. 2 kjá. -oformaj dýr dúfnafuglar (Columbiformes). -okolora dúfugrár. vir-o dúfusteggur.
arbo-o holudúfa, hringdúfa (Columba palumbus)
(= palumbo). kurier-o, leter-o bréfdúfa. ringo-o
hringdúfa. rok-o bjargdúfa (= livio).
Kolomb/o ldf Kólombó (höfuðborg Srí Lanka).
kolombi/o efn = niobo.
Kolombi/o ldf Kólumbía. -a kólumbískur. -ano
Kólumbíumaður.
Kolombin/o per Kólumbína.
kolon/o 1 hús súla; stólpi, stöpull. 2 máttarstólpi. 3 her langfylking, brjóstfylking. -aro hús
súlnaröð. -ego mikil súla. -ejo súlnasalur. -eto
stólpi. inter-o súlnabil. mult-a með margar súlur, sem í eru margar súlur. sur-aĵo toppsteinn (=
entablemento). afiŝ-o auglýsingastandur. distil-o
eimingarpípa. stir-o flu tæk bif stýrisstöng. voj-eto
mílumerki, kílómetramerki, mílusteinn.
kolonel/o her ofursti. sub-o liðsforingi næstur
ofursta, undirofursti.
koloni/o 1 sag nýlenda. 2 líf gróðrarhópur smávera (í lífverum eða gróðrarreit). -a nýlendu-. -i
áhr nema land í/á, gera að nýlendu. -ado landnám;
nýlendustofnun. -ano landnámsmaður, landnemi.
-iĝi verða nýlenda. -ismo nýlendustefna. -isto nýlendustefnumaður. kontraŭ-ismo stefna gegn nýlendustofnun.
Kolonj/o inn Köln. -a akvo Kölnarvatn, ilmvatn.
kolor/o 1 litur. 2 blær. -oj 1 íþr litir félagsbúnings. 2 litirnir á skjaldarmerki. 3 fáni. -a litur, á lit,
lit-. -i áhr lita, gefa lit; gefa blæ. -aĵo litur, litarefni. -aro fag litasafn. -igi lita, mála. -igisto málari. -iĝi fá lit; roðna. -ilo (lífrænt) litarefni. -isto
fag litsnillingur. -efekto fag litaáhrif. -konserva
litekta. -ometro litamælir. -ometrio litamælingarfræði. -riĉa litríkur. du-a tvílitur. ek-iĝi fá litblæ.
ek-iĝo litsmitun. mult(e)-a marglitur. plur-a =
multkolora. sen-a litlaus. trans-i áhr láta lit á.
tri-a þrílitur. tri-eto þrenningargras, brekkusóley,
stjúpublóm (Viola tricolor). unu-a einlitur. ali-iĝi
skipta um lit. bel-a litfagur, litfallegur. divers-a,
miks-a mislitur. ŝanĝ-a lithverfur.
Kolorad/o ldf Coloradofljót. -io, -olando
Kólóradó (fylki í Bandaríkjunum).
koloratur/o tón kóloratúr.
kolos/o hús 1 risastytta. 2 risi, tröll, beljaki,
bákn. -a risa-, tröllaukinn, gríðarlegur, feikilegur.
Kolos/o sag Kólossa. -ano Kólossumaður.
Kolose/o inn Colosseum (geysistórt hringleik-
Hugh Martin
hús í Róm).
kolostr/o broddur, broddmjólk.
kolport/i áhr ganga um með smávörur til sölu.
-isto umferðasali.
koltr/o tæk plóghnífur.
kolubr/o dýr meinlaus snákur (Coluber).
Kolumb/o per Kólumbus. -io ldf alríkisumdæmið Kólumbía (þar sem höfuðborg Bandaríkjanna er). Brita -io Breska Kólumbía (fylki í Kanada).
kolumbari/o sag grafhvelfing fyrir duftker,
grafklefi.
kolumn/o 1 dálkur. 2 hlaði, stafli. 3 þverröð,
langröð (fylkingar).
kolur/o stj baugur. ekvinoksa -o jafndægrabaugur. solstica -o sólstöðubaugur.
kolutori/o lyf munnskol.
koluzi/o leynimakk.
kolz/o gra smjörkál (Brassica napus oleifera).
kom/o mfr vís komma. -oforma kommulagaður. punkto-o semíkomma.
koma/o tón örstutt tímabil.
komand/i áhr tæk 1 ráða yfir, stjórna. 2 skipa
(fyrir). -o tæk 1 stjórn, forusta. 2 fyrirskipun, boð,
skipun. -anto herforingi; herbúðastjóri; kastalastjóri; skipherra. -ejo 1 skrifstofa kastalastjóra;
heimili kastalastjóra. 2 hernaðarbækistöð. 3 stjórnpallur. al-i áhr bjóða (e-m) að fara (til þess að gera
þjónustu). ĉef-anto yfirmaður (hers). for-i áhr taka
út úr heild (til að gera þjónustu). tele-i áhr fjarstýra.
komandit/o 1 hlutafélag með óvirkum hluthöfum. 2 hlutafé óvirks hluthafa. -i áhr fjárfesta sem
óvirkur hluthafi.
komandor/o stórriddari (í orðu).
komasaci/o hag endurskipting jarðarhluta.
komat/o læk dá, svefndá, dauðadá. diabeta -o
sykursýkisdá. -a dá-, svefndá-. -ogena sem veldur
svefndái.
komb/i áhr tæk 1 greiða. 2 kemba. -ado 1
greiðsla, hárgreiðsla. 2 kembing. -ilo 1 greiða. 2
(ullar)kambur. -itaĵo, -lano kemba. ek-o einföld
greiðsla (hárs). el-i áhr greiða úr. el-itaĵo úrgreitt
hár. mal-i áhr ýfa. re-i áhr greiða aftur, kemba
aftur. retro-i áhr greiða aftur hárið. Venus-ilo =
skandiko.
kombajn/o uppskeru- og þreskivél.
kombin/i áhr ver efn 1 sameina, tengja. 2 setja
saman, raða saman. 3 reikna út, íhuga. -ado 1
sameining, tenging. 2 samsetning. 3 íhugun. -aĵo
efn 1 samband, efnasamband. 2 samsetning. 3 =
kombinacio. -iĝi sameinast; ganga í efnasamband.
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
-iĝemo = afineco. -umo = kombinato. mal-i áhr
efn leysa í sundur (í frumparta). mal-iĝi leysast í
sundur. vetermal-iĝo veðrun.
kombinaci/o stæ samröðun.
kombinat/o (í Sovétríkjum) fyrirtækjasamtök.
kombinatorik/o stæ samröðunarfræði.
kombine/o samfestingur.
komedi/o 1 gamanleikur. 2 leikur, uppgerð. -a 1
gaman-, gamanleiks-. 2 uppgerðar-; óhreinskilinn.
-i áhl 1 leika gamanleik. 2 hræsna. -isto gamanleikari. -verkisto gamanleikjahöfundur.
komedon/o lfæ fílapensill.
komelin/o gra (Commelina). -acoj skeiðarblómaætt (Commelinaceæ).
komenc/i áhr byrja, byrja á, hefja; fara að (með
nafnhætti). -a byrjandi, byrjunar-, upphafs-. -e í
byrjun, í upphafi. -o byrjun, upphaf. -oj undirstöðuatriði. -aĵo bib frumgróði. -iĝi hefjast. re-i
áhr byrja aftur, byrja á ný. monat-o tunglkomudagur (hátíð). vort-a litero = inicialo.
koment/i áhr útskýra, gera athugasemdir við.
-isto höfundur útskýringa, útskýrandi.
komentari/i áhr 1 útskýra, gera athugasemdir
við. 2 fjalla um. -o 1 útskýringar, athugasemdir. 2
skýringarit. 3 fréttaþáttur um íþróttir. -isto útskýrandi; höfundur skýringarits.
komerc/i áhl versla, reka verslun. -o verslun,
viðskipti. -a verslunarlegur, verslunar-, viðskipta-.
-a ĉambro verslunarráð. -aĉi áhl hagnýta sér;
versla óheiðarlega. -aĵo verslunarvara, varningur.
-ejo kauptorg. -isto kaupmaður, mangari, verslunarmaður. -istaro kaupmannasamband. -odomo
verslun, verslunarhús. for-i áhr selja við lækkuðu verði, selja upp. brut-isto nautgripasali. kaŝ-o
svartamarkaðsverslun. liber-ismo fríverslun.
komet/o stj halastjarna.
komfort/o þægindi. -a þægilegur. -e þægilega,
notalega. mal-a, sen-a óþægilegur. mal-o óþægindi, óþægileiki.
komik/a hlægilegur, skoplegur. -o, -eco hlægileiki. -isto gamanleikari. -ulo fyndinn maður.
komisar/o 1 fulltrúi. 2 umboðsmaður. 3 umsjónarmaður. -o de festo veislustjóri. polica -o
lögreglufulltrúi. -ejo skrifstofa umsjónarmanns;
skrifstofa umboðsmanns. kontrol-o ríkisendurskoðandi.
komisariat/o umsjónarmenn, umsjónarmaður
og starfslið hans; umboð.
komisi/i áhr 1 setja undir forustu (al: e-s), setja
(al: e-n) yfir. 2 skipa, fela (al: e-m; -n: e-ð), veita
umboð. -o 1 erindi. 2 umboð. 3 = komisiono. -anto
ver umboðsstjórnandi. -isto ver umboðsmaður, er-
175
indreki. -ito 1 fulltrúi. 2 fjárhaldsmaður. -itaro
nefnd, fulltrúaráð. -ulo umboðsmaður. ir-o erindi.
plenumi ir-on reka erindi.
komision/o nefnd, fulltrúaráð; stjórnskipað ráð.
sub-o undirnefnd.
komisur/o lfæ gra tengsl, mót, vik. lipa -o varatengsl, varamót.
komitat/o nefnd. cerbum-o sérfræðingalið,
sérfræðinganefnd. plenum-o framkvæmdanefnd,
framkvæmdaráð. strik-o verkfallsnefnd.
komiz/o verslunarþjónn, afgreiðslumaður;
skrifstofumaður. -ino afgreiðslustúlka, búðarstúlka. migra -o, vojaĝa -o farandsali.
komoci/o læk hristingur, rót, skjálfti. cerba
-o heilahristingur, heilarót. -i áhr orsaka hristing
(e-s).
komod/o dragkista, kommóða.
komodor/o = subadmiralo.
Komor/oj ldf Kómoreyjar.
kompakt/a lfæ 1 þéttur, samanþjappaður. 2 riðvaxinn. -o e-ð þétt eða samanþjappað, t.d. 1 þéttprentuð bók. 2 steypusteinn. mal-a laus.
kompan/o nýy kompáni, félagi.
kompani/o her 1 (verslunar)félag. 2 félagsskapur. 3 liðssveit. -ano félagi, fylgdarmaður.
kompar/i áhr bera saman, líkja (kun: við). -o 1
samanburður. 2 samlíking. -a samanburðar-, samanburðarlegur. -e í samanburði (kun: við). -ado 1
samanburður. 2 stigbreyting. -ilo eðl tæk samanburðartæki. ne-ebla, sen-a óviðjafnanlegur, ósambærilegur. ne-eble, sen-e óviðjafnanlega.
komparaci/o mfr stigbreyting.
komparativ/o mfr miðstig.
Komparti/o kommúnistaflokkur.
kompas/o eðl áttaviti, kompás. magneta -o
seguláttaviti. giroskopa -o snúðuáttaviti. -ujo
kompáshylki, áttavitaskýli. -karto áttavitarós,
kompásrós. -montrilo kompásnál.
kompat/i áhr kenna í brjósti um, aumkast yfir, vorkenna, miskunna. -o meðaumkun, vorkunn,
miskunn. -a meðaumkunar-; vorkunnlátur. -ema
miskunnsamur, meðaumkunarsamur. -igi láta
aumka, vekja aumkun í. -inda aumkunarverður,
aumlegur. sen-a aumkunarlaus, miskunnarlaus.
kompendi/o handbók, ágrip.
kompens/i áhr bæta, jafna upp, borga. -o umbun, uppbót, bætur. -a uppbótar-, sem bætir upp. -e
í bótum. -e pro fyrir (e-ð). -ilo eðl jöfnunartæki.
-ometodo eðl jöfnunarkerfi.
kompetent/a hæfur, fær, bær, skynbær. -eco
hæfileiki, hæfni, geta. -ulo hæfur maður, hygginn
maður, sérfræðingur. ne-a óbær, óhæfur.
176
Esperanto-íslensk orðabók
kompil/i áhr safna, setja saman (rit). -o, -ado
söfnun, samning (rits). -aĉi áhr setja illa saman
(rit). -aĵo samtíningur, safnrit, samansafn, samsuða. -into, -isto safnari, samtínir.
kompiler/o upp vistþýðandi (forrit).
kompleks/a 1 samsettur, flókinn, margbrotinn.
2 stæ tvinn-, tvinntalna-. -o 1 heild (samstæðra
hluta). 2 sál geðhnútur, duld. la -o de Edipo
Ödipusarduld. morba -o læk einkennaflækja. -eco
margbreytileiki, margbreytni; flækja. loĝ-o húsaþyrping.
kompleksi/o læk lundarfar, skaplyndi.
komplement/o mfr 1 fylling. 2 sagnfylling. 3
andlag. akcesora -o aukaandlag. cirkonstanca -o
atvikssetning. nerekta -o óbeint andlag. objekta
-o andlag. rekta -o beint andlag. -a 1 viðbótar-.
2 mfr andlags-, sagnfyllingar-. 3 stæ -aj anguloj
frændhorn.
komplet/a heill, fullkominn, algjör, sem ekkert vantar í. -o tæk 1 útbúningur; útgerð. 2 dragt;
jakkaföt. 3 samstæða. -eco fullkomnun, heild. -igi
fylla inn í; fullkomna. ne-a hlj ófullkominn, sem
vantar á, sem vantar í, ábótavant.
kompletiv/a mfr -a propozicio, -o aukasetning
sem líkist nafnorði.
kompletori/o kri náttsöngur, nátttíðir.
komplez/o greiði. -a, ema alúðlegur, stimamjúkur, greiðvikinn. -i áhl gera greiða (al: e-m).
komplic/o lög glæpanautur, samsektarmaður.
-eco samsekt.
komplik/i áhr flækja, þvæla. -a flókinn. -aĵo 1
flækja. 2 læk eftirköst (eftir sjúkdóm), samkvilli.
-eco margbreytni, flókið eðli. -ita = komplika.
kompliment/o gullhamrar, lofsyrði, hrós; kurteisi. -i áhr hrósa, slá (e-m) gullhamra. -a sem er til
heiðurs, gerður í heiðursskyni. -ema smjaðrandi,
hrósandi, lofsamlegur.
komplot/o samsæri, samblástur. -i áhl gera
samsæri.
kompon/i áhr efn 1 semja; setja saman. 2 gera
efnasamband (e-s), mynda. -ado tónsmíð; samsetning. -aĵo tónverk. -anto vél þáttur, liður, hluti.
-isto tónskáld, tónsmiður. trans-i = transponi.
kompost/i áhr setja (letur). -aĵo letrað efni. -ilo
hornmót (í prentsmiðju). -isto setjari.
kompoŝt/o gra garðmold úr safnhaug. -i áhr
bera á garðmold. -amaso safnhaugur.
kompot/o mat ávaxtastappa.
kompozici/o tónverk, lag.
kompozit/a 1 hús samsettur. 2 gra af körfublómaætt. -oj = kompozitacoj.
kompozitac/oj gra körfublómaætt (Compositæ
Hugh Martin
= Asteracæ).
kompren/i áhr skilja. -o, -ado skilningur, næmleiki. -aĵo hugmynd. -ebla skiljanlegur. -eble 1
skiljanlega. 2 auðvitað, að sjálfsögðu. -ebleco
skiljanleiki. -ema 1 skynsamlegur, greindur. 2
skynsamur. -emo skilningur, innsýn. -eti áhr giska
á. -igi skýra, ráða, leysa, gera grein fyrir. -iĝi skiljast, verða skýr, verða skiljanlegur. -iĝadi skilja
hver/hvor annan. -ilo, -iĝilo eitthvað sem lætur fólk skilja hvert annað. -povo hæfileiki til að
skilja. duon-igi skýra e-ð sem áður var illa skilið.
inter-(iĝ)o gagnkvæmur skilningur. mal-i, misi áhr misskilja. ne-(ad)o skilningsleysi. ne-ebla
óskiljanlegur. ne-ebleco óskiljanleiki. sub-i áhr
mfr undirskilja. sub-igi gefa í skyn.
kompres/o læk grisjuþófi, línþófi.
kompresor/o tæk loftþjappa.
kompromis/o samkomulag, sátt. -i áhl ná samkomulagi.
kompromit/i áhr hætta (mannorði), vekja grun,
gera hneisu. -a sem stofnar í hættu. -(ad)o hneisugerð. -iĝo hneisa, mannorðsmissir.
kompund/a tæk samsettur.
komput/i áhr tæk reikna út, telja. -ilo upp
tölva. -oscienco tölvunarfræði. -iko tölvunarfræði.
-ikisto, -ilisto, -isto tölvunarfræðingur. -ile legebla, -opreta tölvutækur. -ila reto tölvunet. -ila
klero tölvulæsi, tölvukynni.
komputer/o tæk tölva. -i áhr setja í tölvu.
komun/a 1 sameiginlegur. 2 almennur. -e 1
saman. 2 almennt; sameiginlega. -aĵo sameign. la
Eŭropa -aĵo Evrópubandalagið. -eco sameiginleiki. -igi stofna til samyrkju; gera sameiginlegan. -ismo sag efh kommúnismi; sameignarstefna.
-isto kommúnisti, kommi; sameignarsinni. -ista
kommúnista-; sameignar-. -onaj stæ samþáttar-.
-umo 1 sveit, sveitarfélag, hreppur. 2 samfélag.
-uma sveitar-, hrepps-. -umisto kommúnisti (í París 1871). ne-a einka-.
komuni/i áhr kri veita altarissakramenti, þjónusta, husla. -o kri altarisganga, altarissakramenti.
tablo de -o altari. balustrado de -o gráður. -iĝi
ganga til altaris, meðtaka altarissakramenti. eksigi setja í bann, bannfæra.
komunik/i áhr 1 skýra frá, segja. 2 leiða,
bera, færa, flytja. -a samliggjandi; sambands-,
samgöngu-. -o 1 samband, samganga, yfirfærsla.
2 tilkynning. -ado samband, samganga, yfirfærsla.
-aĵo tilkynning. -ebla miðlanlegur; smitandi. -ejo
samgönguleið. -ema ræðinn. -iĝi 1 hafa mök við.
2 samliggja. 3 standa í sambandi, vera í sambandi.
4 færast. -iĝo samgöngur. -ilo miðill. ek-iĝi hafa
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
samband; ná sambandi (kun = við). inter-i áhl
vera í sambandi (kun = við). inter-iĝi hafa samband hvor við annan, standa í sambandi. sen-iĝa
einangraður, samgöngulaus. tele-iĝoj langlínusamtal.
komutator/o = komutilo.
komut/i áhr 1 rtæ breyta um straum. 2 jár
breyta um spor. -o, -ado 1 straumbreyting. 2 sporbreyting. -ilo 1 rtæ vendir, vendill. 2 jár sporskiptir.
hoka -ilo, forka -ilo fja símagaffall. ĵaka -ilo fja
símatengill. koridora -ilo rtæ samsnerill. -ilaro
rtæ mælaborð. -isto 1 jár sporskiptari. 2 rtæ símavörður, símastúlka. -nadlo jár skiptispor. -vojo jár
fastur hluti sporskiptis.
kon/i áhr 1 þekkja. 2 kunna. 3 umgangast.
ne -i áhr hafa ekki, eiga ekki. -o þekking. -ado
þekking. -ato kunningi. -ateco kunningsskapur,
frægð. -atiĝi kynnast (kun = e-m, við). -igi kynna.
-iĝi þekkjast; kynnast. dis-igi útbreiða. ek-i áhr
1 þekkja. 2 kenna (holdlega). inter-atiĝi kynnast hver öðrum. inter-atiĝa vespero kynningarsamkoma, kynningarkvöld. mem-o, sin-o sjálfsþekking. ne-ado þekkingarleysi. ne-a óþekktur,
ókunnugur, ókenndur. ne-ata óþekktur, ókunnugur. ne-ato 1 ókunnugur maður. 2 stæ óþekkt stærð.
ne-ateco ókunnugleiki. nere-ebla óþekkjanlegur.
re-i áhr 1 þekkja aftur, kannast við. 2 viðurkenna,
játa. 3 = konfesi. re-o 1 endurþekking. 2 viðurkenning, játun. 3 = konfeso. re-ebla þekkjanlegur.
re-igi segja hver e-r sé.
konced/i áhr játa sem sannan, viðurkenna. -o
mfr eftirgjöf, tilslökun.
koncentr/i áhr efn 1 þétta (efni). 2 safna saman
á einn stað, draga saman á einn stað. 3 einbeita. -i
sin einbeita sér. -iĝi 1 safnast saman, dragast saman á einn stað. 2 einbeita sér. -ita megn, óþynntur.
-iteco styrkleiki. -ejo fangabúðir. mal-i áhr efn 1
þynna. 2 dreifa. sin-ado einbeiting.
koncentr/a = samcentra.
koncept/o hei hugmynd, hugtak. -i áhr ímynda
sér, hugsa sér. -ado ímyndunarafl.
koncern/i áhr taka til, snerta; koma við. -anta
viðvíkjandi. -a viðeigandi, vel fallinn; hlutaðeigandi. -e að því er snertir, um; að því er tekur til;
þegar litið er til. -ata sem um er að ræða. -ato maður sem um er að ræða, maður sem málið snertir.
koncert/o 1 tónleikar, hljómleikar; samsöngur.
2 samkomulag. -i áhl halda tónleika. -aĵo tónleikaverk. -ejo hljómleikahús, hljómleikasalur.
koncertin/o tón lítil sexhyrnd harmóníka.
koncesi/o lög hag 1 rekstrarleyfi, söluleyfi, sérleyfi (til erlends fyrirtækis). 2 tilslökun, ívilnun. -i
177
áhr veita rekstrarleyfi, veita söluleyfi.
koncili/o kri (allsherjar)kirkjuþing. -a kirkjuþings-.
koncip/i áhr verða þunguð. -ado þungun, það
að verða þunguð. -iĝo, -iteco getnaður, getning,
frjóvgun. la Senpeka K-iteco hinn óflekkaði getnaður (Maríu meyjar). anti-a, kontraŭ-a getnaðarvarnar-. -prevento getnaðarvörn.
konciz/a fáorður, gagnorður. -e gagnort, í stuttu
máli, í fáum orðum. -eco stuttleiki. mal-a yfirgripsmikill, margorður.
konĉert/o tón konsert.
kondamn/i áhr 1 dæma, dæma sekan, sakfella. 2 fordæma. -o 1 sakfelling. 2 fordæming.
-inda ámælisverður, lastverður, aðfinnsluverður.
-ito fangi, dæmdur maður. mal-i áhr sýkna, bera
sakir af.
kondens/i áhr efn eðl 1 þétta; samþétta, þjappa
saman. 2 stytta. 3 safna (ljósi). -o sál þjöppun.
-ado samþjöppun, þétting. -ilo eðl efn rtæ 1 þéttir.
2 eimsvali. 3 = kondensoro.
kondensator/o 1 = kondensilo. 2 = kondensoro.
kondensor/o eðl safngler, ljósþéttir.
kondicional/o mfr skildagatíð; skildagaháttur
(= us-modo).
kondiĉ/o 1 skilyrði. 2 skilmáli (oftast í ft.). 3
ástand. -a 1 skilyrðis-. 2 skilyrtur, skilyrðisbundinn. -a modo = kondicionalo. -e ke með því skilyrði að, ef. -i áhr 1 áskilja, setja sem skilyrði. 2
krefja, fela í sér. -aro (= kondiĉoj) skilmálar. sena skilyrðislaus, skilmálalaus, hreinn og beinn.
kondil/o lfæ hnúi.
kondilom/o lfæ kynsjúkdómavarta.
kondiment/o mat krydd. -i áhr krydda. -ujo
kryddbaukasamstæða.
kondolenc/i áhr samhryggjast, votta samhryggð. -o samhryggð. -a samhryggðar-.
kondom/o læk (getnaðarverja) smokkur.
kondor/o dýr kondór (Sarcorhamphus gryphus).
kondotier/o inn leiguliðsforingi (á Miðöldum).
kondr/o læk brjósk. -ito brjóskbólga. -omo
brjóskæxli. -ektomio brjósknám.
kondroste/o = ĥondrosteo.
konduk/i áhr 1 leiða, fylgja. 2 leiðbeina. 3 láta
ganga. 4 teyma. 5 liggja. 6 = stiri. 7 = kondukti.
-a leiðslu-. -o (í samsettum orðum) 1 = kondukado. 2 = kondukilo. -ado forysta, stjórn; leiðsögn,
fylgd. -adi áhr leiða oft; leiða lengi; stjórna (lengi).
-anto 1 ökumaður. 2 forstjóri; leiðtogi. -ilo 1 stýri;
taumur. 2 leiðsla, pípa. 3 leiðari. -iloj beislistaum-
178
Esperanto-íslensk orðabók
ur, taumar. -isto bílstjóri, ökumaður. -sido ökusæti. -ŝnuro beislistaumur. al-i áhr færa; koma
á (ástandi), koma til. de-i áhr leiða frá, beina frá;
leiða burt. el-i áhr leiða út. en-i áhr efn stæ 1 fylgja
inn. 2 innleiða; leiða inn. en-a artikolo inngangsgrein. en-o tilkynning; inngangur, inngangsorð.
for-i áhr leiða burt; flytja burt, vísa burt. kun-i áhr
taka með sér; hafa í för með sér. re-i áhr koma með
aftur, fara með aftur, færa aftur. reen-i áhr innleiða
að nýju, endurvekja. tele-i áhr fjarstýra. tra-i áhr
leiða í gegnum, fylgja í gegnum. trans-i áhr færa
yfir.
kondukt/i áhr eðl rtæ leiða (hita, rafmagn
o.s.frv.). -o eðl leiðsla. -aĵo leiðsla, lína, taug.
-anco eðl rtæ leiðni. -anto eðl rtæ leiðari, leiðir. duon-anto hálfleiðari. -eco eðl rtæ leiðni,
snertileiðni. -ilo leiðsla, leiðsluþráður. nutra
-ilo rafveitutaug. ŝnur-ilo rtæ (rafmagns)snúra.
plilongiga ŝnur-ilo framlengingarsnúra. ŝnurigita
-ilo fléttuð leiðsla. -iva leiðandi, sem getur leitt
(hita, rafmagn o.s.frv. -iveco eðl leiðni. superiveco eðl ofurleiðni. foto-iva ljósleiðandi, ljósleiðni.
konduktor/o 1 umsjónarmaður, lestarþjónn,
vagnstjóri. 2 líf leiðari (sjúkdóms).
kondut/i áhl haga sér, hegða sér. -o hegðun,
háttalag. bon-a siðprúður. malbon-a illa vaninn.
koneks/a samtvinnaður, náinn.
konekt/i áhr rtæ setja í samband, tengja. -o
samband, tenging. paralela -o samhliða tenging.
seria -o raðtenging. deira -ejo greinitengi. -ilo
tengill. -oskemo tengimynd, teikning af leiðslum
og tengingum. mal-i áhr slökkva á, loka, loka fyrir. mal-ilo slökkvari. mis-o ónægileg tenging. tra-i
áhr fja setja í samband við, láta tala við (al iu =
e-n). ter-o útv jarðsamband; jarðtenging.
konektiv/o lfæ gra bandvefur, stoðvefur (=
konektiva histo).
konestabl/o sag landstjóri; æðsti yfirmaður í
kastala (á miðöldum).
konfeder/i áhr sameina í bandalag.
konfederaci/o lög ríkjasamband; samband,
bandalag. -i áhr sameina í bandalag. -a sambands-;
sameinaður í bandalag.
konfekci/o 1 búðarföt, tilbúin föt, tilbúinn fatnaður. 2 fatagerð. -a tilbúinn, saumaður. -i áhr gera,
búa til, sauma (fatnað).
konferenc/o lög ráðstefna; þing.
konferv/o gra kaldavermslismosi (Conferva).
-acoj kaldavermslismosaætt (Confervaceæ).
konfes/i áhr 1 játa, viðurkenna. 2 skrifta. -o
1 játning, viðurkenning. 2 skriftir, skriftamál,
Hugh Martin
syndajátning. -ejo kri skriftastóll. -preni áhr kri
hlýða skriftum (e-s), skrifta (e-m). -prenanto
skriftafaðir, skriftaprestur. for-i áhr hafna, kasta
frá sér. mal-i áhr 1 neita. 2 afneita. est-i áhr viðurkenna. nemal-ebla óneitanlegur. kred-o trúarjátning.
konfesi/o kri trúarflokkur. -a játningar-; samkvæmur trúarjátningu, trúarbragða-. inter-a
edzeco hjónaband milli trúarflokka.
konfet/oj skrautpappírsflygsur.
konfid/i áhr 1 treysta. 2 trúa (al iu = e-m) fyrir (ion = e-u). -a fullviss, öruggur, áreiðanlegur.
-e áreiðanlega; örugglega. -o traust, tiltrú; öryggi.
-ema treystandi. -iga sem vekur traust. -ato trúnaðarmaður, trúnaðarvinur. -inda trúr, áreiðanlegur.
-itaĵo það sem hefur verið trúað fyrir. mal-i áhr
vantreysta, tortryggja. mal-o vantraust, tortryggni.
konfidenc/o trúnaður, trúnaðarmál. -a heimullegur, trúnaðar-. -e sem leyndarmál, sem trúnaðarmál. -ema ódulur. -ulo trúnaðarmaður. mal-ema
fámáll.
konfidenci/o = konfidenco (sjá Oficiala Vortaro).
konfirm/i áhr 1 staðfesta. 2 ferma. -o 1 staðfesting. 2 ferming. -e til staðfestingar. mal-i áhr
hrekja, afsanna, neita.
konfirmaci/o kri ferming. -i áhr ferma. -oto,
-ito fermingarbarn. -a surtuto fermingarkyrtill. -a
ceremonio fermingarathöfn.
konfisk/i áhr gera upptækan. -o upptekt,
(eigna)upptaka. -inda upptækur.
konfit/i áhr mat sulta, leggja í kryddlög. -aĵo
aldinmauk, sætmeti, sultutau. -ejo sælgætisbúð.
konflagraci/o hei stórbruni, bál.
konflikt/o deila, árekstur. -i áhl rekast á, koma
í bága (kun = við). ek-i áhl fara að rekast á. -a
andstæður.
konform/a samsvarandi, samkvæmur. -e al
samkvæmt; í samræmi við. -i áhl vera í samræmi (kun = við), falla að. -eco samræmi. -igi,
al-igi samræma við, laga eftir. (al)-igi sin, (al)iĝi laga sig (al = eftir). -ismo 1 samsnið. 2 tengsl
við þjóðkirkjuna (í Englandi). -isto 1 samsniðinn
maður. 2 þjóðkirkjumaður. inter-igi gera (hluti)
sambærilega. ne-a 1 ósamsniða. 2 utan þjóðkirkju
(í Englandi). ne-ismo 1 sérlægni, missnið. 2 (í
Englandi) utanþjóðkirkjutrú. ne-isto 1 (í Englandi)
utanþjóðkirkjumaður. 2 ósamsniða maður. ne-eco
ósamræmi.
konfront/i áhr lög leiða saman, leiða (ákærðan)
fram fyrir (vitnin), leiða (ákærðan) móti (vitnunum).
Hugh Martin
Esperanto-íslensk orðabók
Konfuce/o per Konfúsíus. -ismo, -anismo konfúsismi, konfúsiusismi, konfúsíusarhyggja.
konfuz/i áhr rugla, rugla saman; gera ringlaðan. -o ruglingur, ringulreið, óskapnaður. -a 1 ruglingslegur, ruglaður. 2 ringlaður. -e ruglingslega,
óljóst, á ruglingslegan hátt. -aĵo ringulreið; flækja;
óreiða. -egi gera felmtsfullan. -iĝi verða órótt í
skapi, verða ringlaður. -ita ringlaður; feiminn. -iva
ruglandi. -iĝemo feimni. inter-i áhr flækja, véla;
rugla saman. mal-i áhr skýra, losa, greiða úr. mala, sen-a ljós, skýr, greinilegur. ne-ebla rólegur,
óraskanlegur.
kong/o efn efnavísir, litvísir.
Kong/o ldf 1 Kongófljót. 2 = Kongolo. -olando
= Kongolo. -a kongóskur. -ano Kongóbúi.
kongest/i áhr læk valda blóðsókn til/í. -o læk
blóðfylli, blóðsókn, blóðríki. cerba -o blóðsókn
til heilans. pulma -o of mikil blóðsókn til lungna,
blóðríki í lungum.
konglomer/i áhr eðl ste mynda völuberg úr.
-aĵo ste eðl 1 völuberg; sambræðingur steintegunda. -iĝi myndast í völuberg.
konglomerat/o 1 völuberg, sambræðingur
(steintegunda). 2 samsull.
Kongol/o ldf Kongó. la Okcidenta -o VesturKongó. Popola Respubliko -o = la Okcidenta -o.
-o Brazavila = la Okcidenta -o. la Orienta -o
Austur-Kongó (hét Zairio á árunum 1971–1997).
Demokratia Respubliko Kongo = la Orienta -o.
-o Kinŝasa = la Orienta -o. -a kongóskur. -ano
Kongóbúi.
kongr/o dýr hafáll (Conger vulgaris) (= marangilo).
kongregaci/o kaþ 1 (kaþólskt) reglufélag,
bræðrafélag. 2 kardínálafélag. -ano meðlimur í
reglufélagi; meðlimur í bræðrafélagi.
kongres/o sag 1 þing, fundur. 2 (í Bandaríkjunum) samveldisþing. 3 ráðstefna. -a þing-. -i áhl
halda þing, halda fund, vera gestur á þingi. -ano
1 þingfulltrúi, gestur á þingi. 2 þingmaður. antaŭo forþing, fundur haldinn á undan þingi. post-o
eftirþing, fundur haldinn eftir þing. -ejo þinghús,
þingsalur.
kongru/i áhl stæ vera í samræmi við, falla við,
falla saman, vera eins. -a stæ eins, aljafn. ne-a
ósamkvæmur, ekki eins.
koni/o gra óðjurtaættkvísl ((Conium). makula
-o gra óðjurt (Conium maculatum).
konidi/o gra gró, sveppgró.
konifer/o gra barrtré (Conifera), barrviður.
konifer/oj gra barrviðir.
koniin/o efn (lýtingur unninn úr óðjurt).
179
konik/o stæ keiluskurður.
konikoid/o stæ snúðkeiluflötur, hringkeiluflötur.
konioz/o læk rykveikindi. pulma -o lungnaryk,
ryklungu.
koniv/i áhl loka augum fyrir (je). -o þegjandi
samþykki.
koniz/