BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE

Document technical information

Format pdf
Size 280.1 kB
First found Jun 9, 2017

Document content analysis

Category Also themed
Language
Slovenian , Croatian
Type
not defined
Concepts
no text concepts found

Persons

Organizations

Places

Transcript

BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
SADRŽAJ
DEFINICIJA
2
ETIOLOGIJA I EPIDEMIOLOGIJA
2
PREVALENCA
3
DIFERENCIJALNA DIJAGNOZA
3
KLINIČKA SLIKA
4
RAZVOJ BPH
5
ANAMNEZA
6
PRETRAGE
7
LIJEČENJE
8
PRAĆENJE PACIJENTA
12
INDIKACIJE ZA UPUĆIVANJE SPECIJALISTI
13
PREPORUKE ZA PACIJENTA
13
DOBRO JE ZNATI
13
PRILOZI:
14
INTERNATIONAL PROSTATE SYMPTOM SCORE (IPSS)
14
LISTA LIJEKOVA KOJI SE MOGU KORISTITI U TERAPIJI
BENIGNE HIPERPLAZIJE PROSTATE, REGISTROVANIH U RS
16
KLASIFIKACIJA PREPORUKA
17
LITERATURA
18
1
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
N 40
Hyperplasio prostatae
Povećanje kestenjače
CILJ ovog vodiča je jedinstven pristup liječenju pacijenata sa benignom
hiperplazijom prostate.
Namijenjen je doktorima u primarnoj zdravstvenoj zaštiti.
Benigna hiperplazija prostate je veoma često oboljenje muškaraca u senijumu.
Kod 45 do 90% muškaraca između 50 i 80 godina života nađeni su histološki
znaci benigne hiperplazije prostate. Obično se kaže “Svi muškarci će dobiti
benignu hiperplaziju prostate ako požive dovoljno dugo.“
DEFINICIJA
Benigna hiperplazija prostate BPH (Benign Prostatic Hyperplasia) definiše se
kao benigno (ne-kancerozno) povećanje prostate uzrokovano rastom novih ćelija
prostate. Jedno je od najčešćih stanja koje se javlja kod starijih muškaraca.
ETIOLOGIJA I EPIDEMIOLOGIJA
Etiologija BPH je i danas nerazjašnjena. Postoji više teorija koje objašnjavaju
nastanak i razvoj BPH. Izvjesno je da za nastanak i razvoj BPH neophodna dva
uslova: funkcionalni testisi (ili testosteron) i starije životno doba.
Skoro svi muškarci koji dožive duboku starost imaju mikroskopske promjene u
prostati karakteristične za BPH. U osamdesetim godinama taj procenat je i više
od 80%, od kojih više od polovine ima jasan klinički nalaz za BPH.
Savremene teorije nastanka BPH baziraju se na uticaju hormona (opšti faktor) i
promjenama u samoj prostati (lokalni faktor).
Danas su prihvaćene tri hipoteze o nastanku i razvoju BPH:
1.
DHT (dihidrotestosteron) teorija,
2.
˝Stem cell˝ teorija ili teoriju osnovne ćelije i
3.
Teorija o interakciji stroma - epitel.
Sve više je pristalica teorije sinteze koja uzima u obzir sve tri navedene teorije, te
kombinacijom njihovih objašnjenja daje potpuno tumačenje nastanka BPH.
DHT teorija polazi od činjenice da je aktivni oblik testosterona,
dihidrotestosteron (DHT), glavni androgen u ćelijama prostate, odgovoran za
sintezu proteina, što prouzrokuje proliferaciju ćelija prostate.
2
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
Prema ˝Stem cell˝ teoriji prostata odraslog muškarca predstavlja primjer stalno
obnavljajućeg tkiva. Da bi se tkivo stalno obnavljalo, potrebne su ćelije sa
sposobnošću samoobnavljanja (stem ćelije ili osnovne ćelije). Ove ćelije dovode
do brzog umnožavanja ćelija prostate. Smatra se da je istovremeno poremećena
(smanjena) programirana smrt ćelija prostate.
Stromalna teorija zasniva se na pretpostavkama da postoje nodusi u prostati,
neposredno uz uretru koji indukuju BPH.
PREVALENCA
Učestalost BHP povećava se s godinama. Kod 45 - 90%
muškaraca između 50 i 80 godina nađeni su histološki znaci
BPH. Ta učestalost je:
•
8%
kod muškaraca od 31 do 40 godina,
•
50%
kod muškaraca od 51 do 60 godina,
•
> 80% kod muškaraca preko 80 godina.
Stepen
dokaza
Ia
DIFERENCIJALNA DIJAGNOZA
•
Karcinom prostate,
•
Prostatitis (akutni i hronični),
•
Striktura uretre,
•
Neurogena bešika
DIFERENCIJALNA DIJAGNOZA BPH vs. KARCINOM
BPH
KARCINOM
DRE nalaz
Prostata simetrično
uvećana
Asimetrična prostata sa
tvrdim područjima
PSA
Povećan – povezan sa
povećanjem prostate
Povećan – bez
povećanja prostate
TRUS
Homogen izgled sa
Tumor sa nepravilnim
pravilnim granicama
granicama
Biopsija
Hiperplazija
Prisustvo Ca ćelija
Legenda: DRE - digitorektalni pregled; PSA - prostata specifični antigen; TRUS transrektalna ehosonografija prostate
3
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
DIFERENCIJALNA DIJAGNOZA BPH vs.PROSTATITIS
BPH
PROSTATITIS
DRE nalaz
Uvećanje
Sistemski simptomi
Neuobičajeni
Uvećana, mekana i topla
prostata
Temperatura
Početak LUTS
Postepeno
Rapidno
Legenda: DRE - digitorektalni pregled; LUTS – (lower urinary tract symptoms)
simptomi donjeg urinarnog sistema
KLINIČKA SLIKA
Simptomi i znaci manifestne benigne hiperplazije prostate toliko su tipični da je
dijagnoza bolesti obično jednostavna. Međutim, klinički sindrom prostatizma
može biti izazvan i drugim oboljenjima prostate. Simptomi se obično javljaju
krajem pete i početkom šeste decenije života i nazivamo ih “sindrom
prostatizma“ koji kod najvećeg broja pacijenata pokazuju progresiju. Manji
procenat ima opstrukciju bez simptoma - to je tihi prostatizam
Primijećeno je da bolesnici smetnje pri mokrenju različito doživljavaju. Neki
bolesnici izrazite smetnje doživljavaju kao normalno stanje za svoje godine, te se
i ne obraćaju ljekaru, dok drugi reaguju i na minimalne promjene vezane za
mokrenje.
Termin prostatizam danas se koristi da se sveobuhvatno izraze sve subjektivne
i objektivne smetnje u toku mokrenja, uzrokovane promjenama na vratu
mokraćne bešike i u prostati. Prostatizam obuhvata dvije vrste simptoma:
opstruktivne i iritativne (iritacione).
Iritativni simptomi su uslovljeni nestabilnošću detrusora (mišićnog sloja
mokraćne bešike) i manifestuju se polakiurijom, nokturijom, inkontinencijom i
imperativnim (urgentnim) mikcijama
Opstruktivni simptomi su uslovljeni mehaničkom ili dinamičkom smetnjom na
vratu mokraćne bešike ili u prostatičnoj uretri. Manifestuju se čekanjem na
početak mlaza, slabim urinarnim mlazom, prekidom mlaza, mokrenjem u kapima,
kapanjem na kraju mokrenja i utiskom neispražnjenosti mokraćne bešike.
Uvećanje prostate dovodi do dva tipa opstrukcije: mehaničke i dinamičke.
U normalnom stanju mikcija se odvija u tri faze:
1.
4
Faza punjenja urinom (baza mokraćne bešike u horizontalnom stanju)
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
2.
Premikciona faza (sa uspravljenom bazom mokraćne bešike i
formiranjem vratnog lijevka)
3.
Faza mikcije (sa relaksacijom sfinktera uretre i kontrakcijom detrusora)
Uvećana prostata podiže bazu bešike što ometa stvaranje lijevka vrata bešike i
dovodi do lošeg otvoranja vrata u trenutku mikcije. Zategnuta mišićna vlakna
gube mogućnost efikasne kontrakcije i tako nastaju dinamičke smetnje
uslovljenje uvećanjem prostate.
Mehanička komponenta udružena je sa dinamičkom. Uslovljena je deformacijom
zadnje uretre koju pritišće uvećana prostata. Sva zapaljenska stanja u prostati i
uretri, kao i sva kongestija karlice i prostate utiču na mehaničke, a indikrektno i
na dinamičke poremećaje.
Treba istaći da stepen mehaničke opstrukcije nije u direktnoj korelaciji sa
veličinom prostate, već je bitan odnos prostate sa vratom bešike i zadnjom
uretrom. Velike prostate, koje rastu prema rektumu, uzrokovaće male smetnje,
za razliku od manjih prostata sa endouretralnim i endovezikalnim rastom.
Mehanička komponenta zavisi i od histološke građe (konzistencije) prostate. U
slučajevima kada dominiraju vezivno i mišićno tkivo, prostata je čvrsta, obično
manjih dimenzija, ali su smetnje veće u odnosu na prostatu u kojoj dominiraju
žljezdani elementi.
RAZVOJ BPH
BPH u svom razvoju prolazi kroz nekoliko faza. Najprije se javljaju mikroskopske
promjene karakteristične za ovo oboljenje, a zatim dolazi i do makroskopskog
uvećanja prostate, koje može biti asimptomatsko ili simptomatsko.
Klinički razvoj BPH dijeli se u tri stadijuma:
I stadijum (gradus I)
Ovaj stadijum karakterišu poremećaji mokrenja: nokturija, polakiurija, čekanje na
mlaz, slab mlaz i urgentne mikcije. Bitno je da ne postoji rezidualni urin (zaostali
urin nakon mikcije izmjeren ehosonografski) veći od 50-100 ml.
II stadijum (gradus II)
Mokraćna bešika nije sposobna da efikasno eliminiše mokraću, tako da
rezidualni urin iznosi preko 100 ml. Subjektivni i objektivni znaci su izraženiji,
posebno opstruktivni simptomi.
5
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
III stadijum (gradus III)
Ovo je faza „asistolije bešike“. Poslije faze „borbe“ i hipertrofije detruzora, bešika
je distendirana. Rezidualni urin premašuje fiziološki kapacitet mokraćne bešike
(300 ml). Opstruktivne smetnje su izrazite, može doći do mokrenja u kapima ili
nekontrolisanog mokrenja u toku noći („ischiuria paradoxa“), a u težim
slučajevima zbog dilatacije kanalnog sistema bubrega može se javiti i renalna
insuficijencija (reverzibilna ili ireverzibilna).
U svakom od ova tri stadijuma mogu se javiti komplikacije koje dovode bolesnika
kod ljekara. Najčešća komplikacija je urinarna retencija (retentio urinae).
ANAMNEZA
Dobra anamneza predstavlja početak svakog pregleda.
U razgovoru treba insistirati da bolesnik u detalje opiše mokrenje i druge tegobe
koje se eventualno javljaju. Da bi se uradila pravilna procjena težine simptoma
prostatizma umjesto slobodno odabranih pitanja (u anamnezi) danas se
preporučuju standardizovani upitnici sa poentiranjem simptoma prostatizma
,,Symptom score system“ - ili ,,International Prostate Symptom Score“ (IPSS) je
postao internacionalni standard.
International Prostate Symptom Score (IPSS) sadrži 7 pitanja o težini
simptoma i osmo globalno pitanje o uticaju urinarnih tegoba na kvalitet života.
Pomoću njega (pitanja 1-7) može se odrediti prostata simptom skor (IPSS), koji
nam služi kao orijentir u daljem praćenju bolesnika. Upitnik IPSS dat je u Prilogu.
Ukupni skor (IPSS*) ukazuje na težinu simptoma
IPSS
Težina
simptoma
0-7
Blag
8-19
Umjeren
> 20
Težak
Opis simptoma
Male smetnje, prihvatljiv urinarni protok, slab
rezidualni volumen
Smetnje, reduciran rezidualni volumen, bez dokaza
komplikacija
Komplikacije, opstrukcija
*IPSS - International Prostate Symptom Score
6
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
PRETRAGE
BPH zahtijeva detaljno urološko ispitivanje. Neke od metoda pregleda su
esencijalne i nezaobilazne, a neke samo dopunske, odnosno fakultativne ili
vezane samo za velike zdravstvene ustanove.
Osnovne pretrage su:
1.
Laboratorijske analize,
2.
Transabdominalni ehosonografski pregled urinarnog
sistema (bubrezi, mokraćna bešika i prostata,
određivanje rezidualnog urina).
Nivo
preporuke
A
LABORATORIJSKE ANALIZE
Nivo
preporuke
Obavezne laboratorijske analize: urin, ukupni PSA (TPSA).
Po potrebi određuju se i: urea, kreatinin, KS, SE, jonogram,
glikemija, klirens kreatinina.
B
Određivanje nivo PSA u serumu potrebno je:
1.
Pri sprovođenju farmakološke ili hiruške terapije,
2.
U diferencijalnoj dijagnozi BPH i karcinoma prostate
•
PSA iznad 4 ng/ml povezan
vjerovatnoće za karcinom,
sa
20%
•
PSA iznad 10 ng/ml, vjerovatnoća za nastanak
karcinoma je 50%,
•
PSA iznad 20 ng/ml, vjerovatnoća za nastanak
karcinoma je 80%.
B
TRANSABDOMINALNA EHOSONOGRAFIJA
Transabdominalnim ehosonografskim pregledom prostate može
se pouzdano odrediti težina bolesti na osnovu određivanja tri
dijametra
prostate
(anteroposterorni,
transverzalni
i
kraniokaudalni). Ehosnografijom se može odrediti tačan položaj
uvećanje prostate u odnosu na vrat mokraćne bešike, njena
forma, ali i promjene na urinarnom sistemu koje su u vezi sa
BPH (zadebljan zid bešike, divertikulumi, ureterohidronefrozu,
promjene bubrežnog parenhima, postojanje i količina
rezidualnog urina).
Nivo
preporuke
A
7
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
OSTALE PRETRAGE
U nadležnosti su urologa:
1.
Endoskopsko ispitivanje (uretrocistoskopija),
2.
Urodinamsko ispitivanje (mjerenje protoka kroz uretru “uroflow“, cistometrija,
videourodinamsko ispitivanje),
3.
Nativna radiografija urotrakta i intravenozna urografija (IVU),
4.
Kompjuterizovana tomografija (CT),
5.
Nuklearna magnetna rezonanca (NMR).
LIJEČENJE
Liječenje BPH može biti konzervativno i operativno.
CILJ LIJEČENJA
•
Ublažavanje simptoma donjeg urinarnog trakta
•
Poboljšati kvalitet života
•
Prevenirati komplikacije kao što su urinarna retencija
ili dilatacija gornjeg urinarnog trakta
Nivo
preporuke
A
PLAN TRETMANA
Činjenica da se samo oko 10% bolesnika sa BPH podvrgava
operativnom zahvatu ukazuje da većina zahtijeva drugi tretman
sa ciljem da se ublaže ili otklone subjektivne smetnje i
objektivno poboljša pražnjenje mokraćne bešike.
Zbog prirode oboljenja da se razvija u atacima, sa periodima
spontanog poboljšanja, teško je procijeniti pravi efekat
pojedinih konzervativnih terapijskih postupaka, odnosno
razdvojiti stvarni efekat lijeka od spontane remisije bolesti.
KONZERVATIVNI TRETMAN BPH
Možemo podijeliti na:
•
Higijensko-dijetetski režim
o
8
Praćenje bolesnika (“watchful waiting” tretman).
Nivo
preporuke
A
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
•
Medikamentni tretman
o
Nehormonski medikamentnii tretman,
o
Hormonska terapija BPH.
Glavni cilj konzervativnog liječenja je ublažavanje simptoma BPH
HIGIJENSKO-DIJETETSKI REŽIM
Ekspektativan stav ,,oprezno čekanje“ (Watchful Waiting)
Ekspektativni stav se preporučuje ako pacijent ima uvećanje prostate sa blagim
skorom od 1 do 10 ili odsutnim simptomima, bez klinički izražene opstrukcije i
bez komplikacija BPH. Danas se smatra da je ovaj stav moguć kod svih
pacijenata koji nemaju apsolutne indikacije za operaciju (komplikacije BPH).
Ukoliko pacijent preferira ovaj stav, treba ga upozoriti da su zbog moguće
progresije bolesti potrebne češće kontrole. Ove kontrole obavljaju se 1 do 2 puta
godišnje i obuhvataju: simptom skor, pregled mokraće i krvi, sonografski i rektalni
pregled prostate sa mjerenjem rezidualnog volumena. Na ovaj način se može
blagovremeno otkriti progresija bolesti i pojava komplikacuja koje zahtijevaju
promjenu strategije liječenja.
MEDIKAMENTNO LIJEČENJE
Medikamentno liječenje može se primjeniti kod svih pacijenata
koji nemaju apsolutnu indikaciju za operaciju. Najpodesniji su
pacijenti kod kojih je kliničkim metodoma ustanovljeno
postojanje BPH sa umjerenim skorom od 10 do 20 ili izraženim
od 20 do 35, simptomima prostatizma, bez značajne opstrukcije
i bez komplikacija proste.
Pacijentu treba objasniti da medikamenti nemaju profilaktičko
niti stvarno kurativno dejstvo.
Nivo
preporuke
A
Medikamentno liječenje ima palijativno i simptomatsko dejstvo,
ali pravog izlječenja nema, kao sa hiruškim metodama.
Nehormonski medikamentni tretman
Nehormonski medikamentozni tretman sastoji se iz primjene:
•
Antimikrobnih lijekova,
•
Primjene alfa 1 adrenergičkih blokatora.
9
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
Antimikrobni lijekovi
Primjena antibiotika i uroantiseptika je opravdana kod postojeće
infekcije urotrakta, a prema nalazu urina, urinokulture i
antibiograma. Vidjeti klinički vodič za Upale urinarnog sistema
kod odraslih.
Kod postojanja značajnog
medikamenata je slaba.
rezidualnog
urina
efikasnost
Dijagnostički problem predstavlja hronična infekcija prostate
gdje ne postoji karakteristična simptomatologija zapaljenja. U
tom slučaju, pored uobičajenih pregleda, uzročnik se traži u
brisu uretre, spermi i eksprimatu prostate dobijenom masažom.
Nivo
Preporuke
A
Terapija se vrši prema antibiogramu, po pravilu sa ljekovima koji
postižu najveću koncentraciju u prostati: ko-trimoksazol,
doksiciklin, ciprofloksacin, ofloksacin, eritromicin, karbencilin.
Alfa 1 blokatori
Alfa 1 blokatori se vežu selektivno i kompetitivno za postsinaptičke alfa 1
receptore, te na taj način opuštaju glatke mišiće u prostati i vratu mokraćnog
mjehura i time povećavaju protok urina, olakšavaju mokrenje i smanjuju druge
siptome benigne hiperplazije prostate.
U prostati, vratu mokraćne bešike i prostatične uretre dominiraju alfa 1A
adrenergični receptori, dok se u mišićnom sloju krvnih sudova nalaze alfa 1A i
alfa 1B receptori.
Prazosin, doksazosin i terazosin podjednako djeluju i na alfa receptore u
prostatičkom tkivu i na one u glatkim mišićima krvnih sudova pa često dovode do
ortostatske hipotenzije. Zbog toga je potrebno postepeno povećavati dozu ovih
lijekova (početno 1 mg/dan doksazosina sa povećanjem doze nakon 5-7 dana).
Preporučuje se da se lijek uzima neposredno prije spavanja zbog moguće
ortostatske hipotenzije.
U novije vrijeme najčešće se koristi tamsulozin, jer ima veći afinitet za
prostatične receptore (alfa1A) nego za alfa 1 receptore u glatkim mišićima krvnih
sudova, tako da rijetko izaziva hipotenziju.
Neželjeni efekti terapije alfa blokatorima: su hipotenzija, tahikardija,
palpitacije, umor, malaksalost, vrtoglavica, retrogradna ejakulacija, suvoća u
ustima, smetnje u vidu i akomodaciji.
10
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
Hormonska terapija BPH
Hormonska terapija BPH zasniva se na činjenici da dugotrajnim
dejstvom testosterona dolazi do razvoja BPH, a da kastracija
dovodi do smanjenja prostate. U ovu grupu lijekova ubrajamo:
•
Inhibitore 5-alfareduktaze tip 1 (finasterid) i
•
Inhibitore 5-alfa reduktaze tip 1 i 2 (dutasterid).
S obzirom da blokiraju dejstvo testosterona najčešći neželjeni
efekat je smanjena potencija. Inhibitori 5-alfareduktaze dovode
do snižavanja vrijednosti ukupnog PSA, čak i u slučaju da
postoji karcinom prostate. Zbog toga je obavezno određivanje
nivoa ukupnog PSA prije početka terapije sa inhibitorma 5-alfa
reduktaze.
Nivo
preporuke
A
Kombinovana terapija
Pod kombinovanom terapijom podrazumijevamo istovremenu
terapiju:
•
Alfa blokatorima,
•
Inhibitorima 5-alfa reduktaze.
Cilj ove terapije je da se dovede do brzog smanjenja IPSS,
odnosno smanjenja tegoba, te da se nastalo poboljšanje održi
duži vremenski period.
Nivo
preporuke
A
11
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
PRAĆENJE PACIJENTA
Praćenje bolesnika (“Watchful Waiting” tretman) ili higijensko-dijetetski
režim
Bolesnicima kod kojih se primjenjuje WW tretman potrebno je
vršiti redovne kontrole svakih šest mjeseci ili jednom
godišnje, u zavisnosti od stepena izraženosti tegoba sa
mokrenjem.
Od kontrolnih pretraga treba odrediti IPSS, odrediti ukupni PSA
(jednom godišnje, po potrebi i ranije), ehosonografija urinarnog
sistema i odrediti količinu rezidualnog urina, a u uslovima gdje
je moguće i urofloumetriju.
Nivo
preporuke
A
Nehormonski medikamentni tretman
Kod primjene alfa blokatora, kontrolni pregled treba izvršiti
nakon šest nedelja od početka terapije, da bi se odredili
pozitivni efekti terapije. U slučaju pozitivnog kliničkog odgovora,
terapiju treba nastaviti, a kontrole vršiti svakih šest mjeseci
(pregled urologa koji određuje dužinu terapije).
Od kontrolnih pretraga treba odrediti IPSS, odrediti ukupni PSA
(jednom godišnje, po potrebi i ranije), ehosonografija urotrakta i
odrediti količinu rezidualnog urina, a u uslovima gdje je moguće
i urofloumetriju.
Nivo
preporuke
A
Hormonska terapija BPH
Kod primjene inhibitora 5-alfa reduktaze kontrolni pregled treba
izvršiti nakon 12 nedjelja od početka terapije, a u slučaju
povoljnog kliničkog odgovora terapiju nastaviti, a kontrole vršiti
svakih 6 mjeseci (pregled urologa koji određuje dužinu terapije).
Od kontrolnih pretraga treba odrediti IPSS, odrediti ukupni PSA
(jednom godišnje, po potrebi i ranije), ehosonografija urotrakta i
odrediti količinu rezidualnog urina, a u uslovima gdje je moguće
i urofloumetriju.
12
Nivo
preporuke
A
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
INDIKACIJE ZA UPUĆIVANJE SPECIJALISTI
UROLOGU
Nakon postavljanja dijagnoze BPH od strane porodičnog doktora, potrebno je
bolesnika uputiti na pregled urologu.
Daljnja dinamika liječenja je u zavisnosti od simptoma bolesnika
PREPORUKE ZA PACIJENTA
Higijensko dijetetski režim
•
Preporučuje se umjeren način života i ishrane,
•
Ishrana mora biti raznolika, bogata vitaminima, umjereno slana i
začinjena,
•
Izbjegavati dugotrajno sjedenje i ležanje,
•
Naporno hodanje i vožnju biciklom,
•
Stolice bi trebale biti redovne,
•
Nije poželjno suzdržavanje od mokrenja,
•
Izbjegavati unos velikih količina tečnost odjednom,
•
Izbjegavati konzumiranje alkohola i hladnih napitaka,
•
Izbjegavati hladnoću.
DOBRO JE ZNATI
Fitoterapija
Nije registrovana kao terapija za BPH.
Pojedini ekstrakti biljaka koriste se dugi niz godina u SAD i Evropi u liječenju
BPH. S obzirom da se ovi lijekovi sastoje od mješavine biljnih ekstrakta, vitamina
i određenih antiinflamatornih komponenti, nije poznato da li neka ili koja tačno
komponenta ima efikasnost u liječenju BPH.
Najpoznatiji su ekstrakti Pygeum africanum i Serenoa repens.
13
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
PRILOZI
INTERNATIONAL PROSTATE SYMPTOM SCORE (IPSS)
Pitanje:
U toku
prošlog
mjeseca
koliko puta
ste imali:
Nikad
Manje od
1u5
mokrenja
Manje od
polovine
slučajeva
Približno
polovina
slučajeva
Više od
polovine
slučajeva
Skoro
uvijek
1.Osjećaj
nepotpunog
pražnjenja
bešike
0
1
2
3
4
5
2.Mokrenje u
intervalu
manjem od
2h
0
1
2
3
4
5
3.Isprekidano
mokrenje
(prekid
mlaza)
0
1
2
3
4
5
4.Nedovoljno
mokrenje
(napor da
odložite
mokrenje)
0
1
2
3
4
5
5.Slab mlaz
mokraće
0
1
2
3
4
5
6.Naprezanje,
napinjanje pri
mokrenju
0
1
2
3
4
5
Nijednom
Jednom
2 puta
3 puta
4 puta
5 ili
više
puta
0
1
2
3
4
5
7. Potrebu da
mokrite u
toku noći
14
Odgovor:
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
Ukupni skor (IPSS*) ukazuje na težinu simptoma
IPSS
Težina
simptoma
0-7
Blag
Male smetnje, prihvatljiv urinarni protok, slab
rezidualni volumen
8-19
Umjeren
Smetnje, reduciran rezidualni volumen, bez
dokaza komplikacija
> 20
Težak
Opis simptoma
Komplikacije, opstrukcija
*IPSS - International Prostate Symptom Score
Pitanje 8. Kvalitet života zbog urinarnih simptoma:
„Kako biste se osjećali kada bi vaši sadašnji problemi sa mokrenjem ostali isti do
kraja života?“
Odgovori:
Odlično
Zadovoljno
Uglavnom
zdovoljno
Djelimično
zadovoljno
Uglavnom
nezadovoljno
Nesretno
Užasno
0
1
2
3
4
5
6
15
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
LISTA LIJEKOVA KOJI SE MOGU KORISTITI U TERAPIJI
BENIGNE HIPERPLAZIJE PROSTATE, REGISTROVANIH U
REPUBLICI SRPSKOJ1
Antibiotici
ko-trimoksazol
doksiciklin
ciprofloksacin
ofloksacin
eritromicin
Blokatori alfa 1 receptora
doksazosin
terazosin
tamsulozin
Inhibitori 5-alfa reduktaze
finasterid
dutasterid
1
Fabrički nazivi lijekova navedeni su u „Registru lijekova Republike Srpske sa
osnovama farmakoterapije“
16
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
KLASIFIKACIJA PREPORUKA
Pri pretrazi literature korištene su elektronske baze podataka i štampani materijali
relevantni za specifičnu oblast kojom se vodič bavi. Stepen dokaza i nivo
preporuke dati u kliničkim vodičima zasnivaju se na sljedećim kriterijumima:
Stepen dokaza:
Ia: Meta-analize, sistematski pregledi randomiziranih studija.
Ib: Randomizirane kontrolisane studije (najmanje jedna).
IIa: Sistematski pregledi kohortnih studija.
IIb: Dobro dizajnirana kohortna studija i lošije dizajnirana randomizirana studija.
IIIa: Sistematski pregledi “case control” studija.
IIIb: Dobro dizajnirana “case control” studija, “correlation” studija.
IV: Studije slučaja (“case-series”) i loše dizajnirane opservacione studije.
V: Ekspertska mišljenja.
Nivo preporuka:
Nivo
preporuke
Na osnovu
stepena dokaza
A
Ia i Ib
B
IIa, IIb i III
C
IV i V
Obrazloženje:
Zahtijeva bar jednu randomiziranu
kontrolisanu studiju kao dio literature koja
obrađuje određeno područje.
Zahtijeva dobro dizajniranu, ne nužno i
randomiziranu studiju iz određenog područja.
Preporuka uprkos nedostatku direktno
primjenljivih kliničkih studija dobrog kvaliteta.
17
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
LITERATURA
1.
Anderson JB, Roehrborn CG, Schalken JA, Emberton M. The progression in
benign prostatic hiperplasia: examining the evidence and determining the
risk.Eur Urol 2001;39(4):390-399.
2.
Andriole GL, Kirby R.Safety and tolerability of the Dual 5 alpha-reductase
inhibitor dutasteride in the tretment of benign prostatic hyperplasia. Eur Urol
2003;441(1):82-88.
3.
AUA practice guideline committee. AUA guidelines on management of
benign prostatic hyperplasia (2003). Chapter 1:Diagnosis and tretment
recomendations.J Urol 2003;172(2Pt1):530-547
4.
Aus G, Paarsons K, Shmid HP, Lobel B, Chapple CR, Hanuš T, et al. The
Europen Association of Urology Guidelines.EAU 2008;3-60.
5.
Baldwin KC, Ginsberg PC, Roerhborn CG, Harkaway RC.Discontination of
alpha-blockade after initial treatment with finasteride and doxazosin in men
with lower urinary tract symptoms and clinical evidence of benign prostatic
hyperplasia. Urology 2001;58(2):2203-209.
6.
Bartsh G, Rittmaster RS, Klocker H. Dihydrotestosterone and concept of 5
alpha-reductase inhibition in human benign prostatic hyperplasia.World J
Urol 2002;19(6):413-426.
7.
Chapple CR.BPH desease management.Eur Urol 1999; 36 (suppl 3):1-6
8.
Chatelian C, denis L, Foo KT, Khoury S, McConnell J et al.Proceeding of the
Fifth International Consultation of BPH, Paris July 2000.Plymoth Health
Publications,2001,524.
9.
Debruyne FM.Alpha blockers:are all created equal? Urology 2000;56 (suppl
1):20-22.
10. Girman CJ, Jacobsen SJ, Guess HA, Oesterling JE, Chute CG, Panser LA,
Lieber MM Natural history of prostatism:relationship among symptoms
prostate volume, and peak urinary flow. J Urol 1995;153(5):1510-1515.
11. Kirby RS.The natural history of benig prostatic hyperplasia:what have we
learned in the last decade? Urology 2000;56(5Suppl. 1):3-6.
12. Mc Connell JD.The long term effects of medical therapy on the progression
of BPH:results from the MTOPS trial.J Urol 2002;167:265.
13. Sagnier PP, McFarlane G, Teillac P, Botto H, Richard F, Boyle P. Impact of
symptoms of prostatism on level of bother and quality of life of men in the
French comunity. J Urol 1995; 153 (3Pt1):669-673.
14. Stoisavljević-Šatara S, urednik. Registar lijekova Republike Srpske sa
osnovama farmakoterapije. Agencija za lijekove Republike Srpske, Banja
Luka 2008
15. Van Venrooij GE, Eckhardt MD, Gisholf KW, Boon TA. Data from frequencyvolume charts versus symptom scores and quality of life score in men with
lower urinary tract symptoms due to benign prostatic hyperplasia. Eur Urol
2001; 39(1)42-47.
18
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
KLINIČKI VODIČI ZA PRIMARNU ZDRAVSTVENU ZAŠTITU
Klinički vodiči namijenjeni su prvenstveno specijalistima porodične medicine, ali i
svim ljekarima-praktičarima u primarnoj zdravstvenoj zaštiti.
Ažuriranje kliničkih vodiča vrši se svake tri godine saglasno najnovijim
saznanjima medicine zasnovane na dokazima, prema metodologiji opisanoj u
„Smjernicama za razvoj i reviziju kliničkih vodiča". Na nivou primarne
zdravstvene zaštite, nadležno za ovu aktivnost je Udruženje ljekara porodične
medicine Republike Srpske.
Klinički vodič pripremila je konsultantska kuća "Bonex inženjering" d.o.o.
Beograd, u okviru Projekta jačanja zdravstvenog sektora (HSEP) – projektni
zadatak "Revizija i unapređenje kliničkih vodiča za primarnu zdravstvenu
2
zaštitu", finansiranog iz kredita Svjetske banke .
3
4
Na izradi vodiča radila je radna grupa u sastavu :
dr Nataša Broćeta-Pilipović, specijalista porodične medicine, Dom zdravlja u
Banjaluci, Katedra za porodičnu medicinu Medicinskog fakulteta u Banjaluci,
prof. dr Svjetlana Stoisavljević-Šatara, specijalista kliničke farmakologije, šef
Katedre za farmakologiju, toksikologiju i kliničku farmakologiju Medicinskog
fakulteta u Banjaluci.
prim. dr Rajna Tepić, specijalista porodične i opšte medicine, Dom zdravlja u
Banjaluci,
dr sc. med. Milan Žigić, specijalista urolog, načelnik Klinike za urologiju, Klinički
centar Banjaluka.
Koordinator radne grupe: dr Đina Martinović, Bonex inženjering, Beograd.
2
Mišljenja i interesi organizacije koja je finansirala razvoj i reviziju kliničkih vodiča nisu
imali uticaja na konačne preporuke.
3
Članovi radne grupe izabrani su saglasno kriterijumima definisanim u „Smjernicama za
razvoj i reviziju kliničkih vodiča" i ne postoji sukob interesa.
4
Imena autora su navedena po abecednom redu.
19
BENIGNA HIPERPLAZIJA PROSTATE
SIMPTOMI I ZNACI
ANAMNEZA
IPSS (International Prostate Symptom Score)
LABORATORIJSKE ANALIZE
Transabdominalni ehosonografski pregled urinarnog
sistema
Konsultacija
UROLOGA
Dif dg.
KONZERVATIVNA TERAPIJA
HIGIJENSKO – DIJETETSKI REŽIM
- Watchful Waiting (IPSS 1 – 10)
MEDIKAMENTNA TH
UROLOG
Nehormonska Th.
(IPSS 10 – 20)
Kontrola
na 6 – 12 mjeseci
1. Antimikrobni
lijekovi
2. α- 1
adrenergički
blokatori
Praćenje pacijenta
Kontrola
6 nedelja nakom
početka terapije
Nastavak terapije
Kontrola
svakih 6 mjeseci
da
HIRURŠKA TERAPIJA
adekvatan
odgovor
Hormonska Th.
(IPSS 20 – 30)
Kombinovana Th.
1. α- 1
adrenergički
blokatori
2. Inhibitori 5-α
reduktaze
Inhibitori 5-α
reduktaze
Kontrola
12 nedelja nakom
početka terapije
ne
UROLOG
ne
adekvatan
odgovor
da
Nastavak terapije
Kontrola
svakih 6 mjeseci

Similar documents

×

Report this document